پایان نامه اثرات بستر کاشت و غلظت‌های مختلف ایندول بوتیریک اسید (IBA) بر ریشه‌زایی قلمه رزماری

پایان نامه

عنوان : اثرات بستر کاشت و غلظت‌های مختلف ایندول بوتیریک اسید (IBA)  بر ریشه‌زایی قلمه رزماری

گروه زراعت و اصلاح نباتات

پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد در رشته اگرواکولوژی

اثرات بستر کاشت و غلظت‌های مختلف ایندول بوتیریک اسید (IBA)  بر ریشه‌زایی قلمه رزماری

۹۳

 
 
 
چکیده:
با توجه به اینکه رویکرد جهانی به سمت داروهای گیاهی و پرهیز از مصرف داروهای شیمیائی است، توجه بیش از پیش به گیاهان داروئی را ایجاب می کند. شاید بتوان گفت که اولین قدم در راستای توسعه هر چه بیشتر سطح زیر کشت این گیاهان، توجه به شرایط بهینه رشد و نحوه کشت آنها ‌باشد. یکی از این گیاهان داروئی پرارزش، رزماری می‌باشد. در همین راستا و به منظور بررسی اثرات بستر کاشت و غلظت‌های مختلف هورمون ایندول بوتیریک اسید (IBA) بر ریشه‌زایی قلمه‌های رزماری، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در گلخانه زینتی پژوهشکده کشاورزی دانشگاه زابل در سال  ۱۳۹۲ اجرا شد. تیمارهای بستر کاشت در سه سطح شامل: ۱۰۰ درصد خاک مزرعه، ۱۰۰ درصد ماسه بادی و ۵۰ درصد خاک زراعی + ۵۰ درصد ماسه بادی و هورمون اکسین در چهار غلظت، عدم مصرف (شاهد) ۲، ۴ و ۶ میلی‌گرم در لیتر در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که بیشترین تعداد طول ریشه، وزن تر ریشه و برگ، سطح برگ وزن خشک ریشه و برگ در هر قلمه در هر سه مرحله نمونه برداری در بستر کاشت ماسه بادی و کمترین میزان آنها در بستر کاشت خاک مزرعه، به دست آمد. همچنین بین صفات مورد بررسی، تنها صفت تعداد ریشه، واکنش مثبت به کاربرد هورمون نشان داد. به طوری که با افزایش غلظت هورمون IBA، تعداد ریشه در هر قلمه نیز به طور خطی افزایش یافت و بیشترین تعداد ریشه در غلظت ۶ میلی‌گرم در لیتر هورمون و کمترین آن در تیمار شاهد به دست آمد. به طور کلی نتایج این آزمایش نشان داد که بیشترین ریشه‌زایی در قلمه‌های رزماری در شرایط بستر کاشت ماسه بادی و کاربرد غلظت ۶ میلی‌گرم در لیتر هورمون  IBAبه دست می‌آید. نتایج همبستگی بین صفات مورد بررسی  نیز حاکی از این امر می‌باشد که با افزایش تعداد ریشه در هر قلمه به موجب انتخاب بستر کاشت مناسب و یا کاربرد غلظت مناسب هورمون ایندول بوتیریک اسید (IBA)، افزایش وزن ریشه و متعاقب با آن افزایش سطح و وزن برگ را در پی خواهد داشت. با توجه به نتایج به نظر می‌رسد که افزایش در ریشه‌زایی قلمه‌های رزماری در شرایط بهینه رشد، در نهایت می‌تواند رشد و توسعه هر چه بیشتر این گیاه دارویی حائز اهمیت را از طریق قلمه‌گیری به همراه داشته باشد.
 
 
کلمات کلیدی: داروهای گیاهی، داروهای شیمیائی، رزماری، هورمون اکسین
فهرست مطالب

عنوانصفحه
فصل اول: مقدمه و کلیات تحقیق۱
فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده
۱- اهمیت تکثیر به روش قلمه‌زنی۷
۲- اهمیت بستر کاشت در رشد گیاهان۸
۲-۱- انواع بافت خاک و اثر آنها ب رشد گیاهان۹
۳- نقش هورمون اکسین در گیاهان۱۰
۳-۱- تأثیر کاربرد خارجی اکسین بر ریشه‌زایی۱۲
فصل سوم: مواد و روش‌ها
۱-زمان،موقعیت و مشخصات اقلیمی محل اجرای آزمایش۱۵
۲-قلمه مورد استفاده۱۶
۳-طرح آزمایشی و تیمارهای مورد بررسی۱۶
۴-نحوه اجرای آزمایش۱۶
۵-ویژگی‌های مورد بررسی۱۶
۶-نحوه اندازه‌گیری۱۷
۷-محاسبات آماری۱۷
فصل چهارم: نتایج و بحث
۱- بررسی تغییرات صفات مورد بررسی در نمونه‌گیری اول۱۹
۱-۱- تعداد ریشه۱۹
۱-۲- طول ریشه۲۲
۱-۳- وزن تر ریشه۲۵
۱-۴- وزن تر برگ۲۶
۱-۵- سطح برگ۲۷
۱-۶- سطح ریشه۲۹
۱-۷- وزن خشک ریشه۳۰
۱-۸- وزن خشک برگ۳۲
۲- بررسی تغییرات صفات مورد بررسی در نمونه‌گیری دوم۳۳
۲-۱- تعداد ریشه۳۳
۲-۲- طول ریشه۳۵
۲-۳- وزن تر ریشه۳۶
۲-۴- وزن تر برگ۳۷
۲-۵- سطح برگ۳۸
۲-۶- سطح ریشه۴۰
۲-۷- وزن خشک ریشه۴۱
۲-۸- وزن خشک برگ۴۲
۳- بررسی تغییرات صفات مورد بررسی در نمونه‌گیری سوم۴۳
۳-۱- تعداد ریشه۴۳
۳-۲- طول ریشه۴۸
۳-۳- وزن تر ریشه۵۰
۳-۴- وزن تر برگ۵۱
۳-۵- سطح برگ۵۳
۳-۶- سطح ریشه۵۴
۳-۷- وزن خشک ریشه۵۴
۳-۸- وزن خشک برگ۵۶
۴- بررسی همبستگی بین صفات و روابط بین آنها۵۸
نتیجه‌گیری۶۱
منابع۶۳

فهرست شکل ها

عنوانصفحه
شکل ۱- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت طول ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۲۴
شکل ۲- مقایسه تأثیر غلظت‌های مختلف هورمون ایندول بوتیریک اسید بر صفت طول ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۲۵
شکل ۳- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن تر ریشه (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۲۶
شکل ۴- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن تر برگ (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۲۷
شکل ۵- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت سطح ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۳۰
شکل ۶- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن خشک برگ (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۳۲
شکل ۷- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت تعداد ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۳۴
شکل ۸- مقایسه تأثیر غلظت‌های مختلف هورمون ایندول بوتیریک اسید بر صفت تعداد ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۳۵
شکل ۹- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت طول ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۳۶
شکل ۱۰- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن تر ریشه (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۳۷
شکل ۱۱- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن تر برگ (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۳۸
شکل ۱۲- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت سطح برگ گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۴۰
شکل ۱۳- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت سطح ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۴۱
شکل ۱۴- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن خشک ریشه (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۴۲
شکل ۱۵- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن خشک برگ (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۴۳
شکل ۱۶- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت تعداد ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۴۵
شکل ۱۷- مقایسه تأثیر غلظت‌های مختلف هورمون ایندول بوتیریک اسید بر صفت تعداد ریشه گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۴۵
شکل ۱۸- بررسی روند تغییرات صفت تعداد ریشه گیاه رزماری در بسترهای مختلف کاشت در طول دوره‌های نمونه‌گیری۴۷
شکل ۱۹- بررسی روند تغییرات صفت تعداد ریشه گیاه رزماری در غلظت‌های مختلف هورمون ایندول بوتیریک اسید (IBA) در طول دوره‌های نمونه‌گیری۴۸
شکل ۲۰- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن تر ریشه (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۵۰
شکل ۲۱- بررسی روند تغییرات صفت وزن تر ریشه (گرم) گیاه رزماری در بسترهای مختلف کاشت در طول دوره‌های نمونه‌گیری۵۱
شکل ۲۲- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن تر برگ (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۵۲
شکل ۲۳- بررسی روند تغییرات صفت وزن تر برگ (گرم) گیاه رزماری در بسترهای مختلف کاشت در طول دوره‌های نمونه‌گیری۵۳
شکل ۲۴- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن خشک ریشه (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۵۵
شکل ۲۵- بررسی روند تغییرات صفت وزن خشک ریشه (گرم) گیاه رزماری در بسترهای مختلف کاشت در طول دوره‌های نمونه‌گیری۵۶
شکل ۲۶- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر صفت وزن خشک برگ (گرم) گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۵۷
شکل ۲۷- بررسی روند تغییرات صفت وزن خشک برگ (گرم) گیاه رزماری در بسترهای مختلف کاشت در طول دوره‌های نمونه‌گیری۵۸

فهرست جدول ها

عنوانصفحه
جدول ۱- تجزیه واریانس صفات تعداد ریشه، طول ریشه، وزن تر ریشه و وزن تر برگ گیاه رزماری تحت شرایط بسترهای کاشت و غلظت‌های متفاوت هورمون ایندول بوتیریک اسید در نمونه‌گیری اول۲۱
جدول ۲- برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون ایندول بوتیریک اسید بر صفت تعداد ریشه قلمه گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۲۲
جدول ۳- تجزیه واریانس صفات سطح برگ، سطح ریشه، وزن خشک ریشه و وزن خشک برگ گیاه رزماری تحت شرایط بسترهای کاشت و غلظت‌های متفاوت هورمون ایندول بوتیریک اسید در نمونه‌گیری اول۲۸
جدول ۴- برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون ایندول بوتیریک اسید بر صفت سطح برگ قلمه گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۲۹
جدول ۵- برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون ایندول بوتیریک اسید بر صفت وزن خشک ریشه قلمه گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۳۱
جدول ۶- تجزیه واریانس صفات تعداد ریشه، طول ریشه، وزن تر ریشه و وزن تر برگ گیاه رزماری تحت شرایط بسترهای کاشت و غلظت‌های متفاوت هورمون ایندول بوتیریک اسید در نمونه‌گیری دوم۳۳
جدول ۷- تجزیه واریانس صفات سطح برگ، سطح ریشه، وزن خشک ریشه و وزن خشک برگ گیاه رزماری تحت شرایط بسترهای کاشت و غلظت‌های متفاوت هورمون ایندول بوتیریک اسید در نمونه‌گیری دوم۳۹
جدول ۸- تجزیه واریانس صفات تعداد ریشه، طول ریشه، وزن تر ریشه و وزن تر برگ گیاه رزماری تحت شرایط بسترهای کاشت و غلظت‌های متفاوت هورمون ایندول بوتیریک اسید در نمونه‌گیری سوم۴۴
جدول ۹- برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون ایندول بوتیریک اسید بر صفت طول ریشه قلمه گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۴۹
جدول ۱۰- تجزیه واریانس صفات سطح برگ، سطح ریشه، وزن خشک ریشه و وزن خشک برگ گیاه رزماری تحت شرایط بسترهای کاشت و غلظت‌های متفاوت هورمون ایندول بوتیریک اسید در نمونه‌گیری سوم۵۴
جدول ۱۱- ضرایب همبستگی میان صفات مورد بررسی در گیاه رزماری در نمونه‌گیری اول۵۹
جدول ۱۲- ضرایب همبستگی میان صفات مورد بررسی در گیاه رزماری در نمونه‌گیری دوم۶۰
جدول ۱۳- ضرایب همبستگی میان صفات مورد بررسی در گیاه رزماری در نمونه‌گیری سوم۶۱

با توجه به اینکه رویکرد جهانی به سمت داروهای گیاهی و پرهیز از مصرف داروهای شیمیائی است، توجه بیش از پیش به گیاهان داروئی را ایجاب می نماید. یکی از عمده ترین مشکلات در این زمینه محدود بودن گیاهان موجود در طبیعت است که باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد تا با برداشت بی رویه شاهد انقراض آنها نباشیم و با کشت و اهلی نمودن آنها جوابگوی نیاز روزافزون جامعه به این گیاهان باشیم. اولین قدم در این راه شناسائی و آشنائی با نحوه کشت و شرایط بهینه پرورش این گیاهان است. یکی از گیاهان داروئی پرارزش رزماری یا اکلیل کوهی یا رومارن است. این گیاه بومی ایران نیست، ولی در چند سال اخیر گسترش چشمگیری در اکثر نقاط ایران داشته و در هر پارک و فضای سبزی می­توان آنرا دید.
رزماری (اکلیل کوهی، اکلیل الجبل) با نام علمی Rosmarinums officinalis L. از خانواده نعناع (Lamiaceae) می‌باشد.  Rosmarinus نام لاتین آن از کلمه ros به معنی شبنم و marinus به معنی دریا گرفته شده است. این جنس دارای گونه‌های درختچه‌ای، برگ‌های باریک دارد. عمدتا پراکنش آن در جنوب و شمال آفریقاست (دوازده‌امامی و مجنون‌حسینی، ۱۳۸۷). رزماری گیاهی درختچه‌ای، با شاخه‌های متعدد و چوبی است. برگ‌های آن بسیار باریک با سطح بالایی سبز و سطح زیرین خاکستری، گل‌ها به رنگ آبی روشن، که در دو موقع از سال یعنی ابتدا و انتهای فصل رویش ظاهر می‌شوند (در شرایط نیمه سرد، به مدت ۵/۱ تا ۲ ماه در نیمه دوم اسفند و اواخر تابستان به مدت ۵/۱ تا ۲ ماه). بذرهای کوچک و سیاه رنگ، به مقدار زیادی در سال‌های چهارم به بعد در غلاف‌های حاصل از گل‌ها تشکیل می‌شوند (دوازده‌امامی و مجنون‌حسینی، ۱۳۸۷). ارتفاع آن به۵۰ تا ۱۰۰ سانتی­متر می رسد. ساقه­ها چوبی، برگها سبز دایمی، متقابل با کناره­های باریک و دراز، نوک تیز و نسبتاً خشن هستند (حسین زاده و همکاران، ۱۳۸۵). بیشترین مواد مؤثر در هنگام گل‌دهی و از سرشاخه‌های جوان رزماری استحصال می‌شود. این اندام دارای اسانس، تانن، فلاونوئید (آپی‌جنین[۱] و دیوسمین[۲])، اسید رزمارینیک[۳]، رزماریسین[۴] و دی‌ترپن پیکروسالوین[۵] است. اسانس دارای بورنئول[۶]، کامفن[۷]، کامفور[۸] و سینئول[۹] است (دوازده‌امامی و مجنون‌حسینی، ۱۳۸۷). گیاه رزماری ضد عفونی کننده و معرّق است. به عنوان مدرّ، مقوی معده و صفرا آور نیز معرفی شده است. از نظر تولید عسل بسیار مهم است و در معطر کردن مواد غذایی، مانند پیتزا و خوراک مرغ و در فرآورده‌های زیبایی و ادکلن استفاده می‌شود. گاهی اکسیر جوانی نامیده می‌شود و تأثیر آن روی مردها بیشتر است (دوازده‌امامی و مجنون‌حسینی، ۱۳۸۷). تحمل خوبی به کم‌آبی و کم و بیش به شوری دارد. همچنین به بسیاری از آفت‌ها و بیماری‌ها و به تشعشع زیاد خورشید مقاوم است، بنابراین در حاشیه سنگ فرش و آسفالت می‌توان این گیاه را به خوبی کشت کرد. رزماری به آلودگی هوا تحمل خوبی نشان می‌دهد، ولی آب ایستادگی پای بوته را تحمل نمی‌کند. از نظر سازگاری مشابه اسطوخدوس بوده، اما تحمل به شوری آن بیشتر از اسطوخدوس است. رزماری در زیبا سازی فضای سبز کاربرد دارد. این گیاه بسیار هرس پذیر است و به فرم‌های دلخواه (توپیاری[۱۰]) قابل شکل‌دهی است. این گیاه از راه بذر، قلمه و خوابانیدن هوایی قابل تکثیر است. قلمه‌های تهیه شده از ساقه‌های سال دوم، یا سوم (یا حتی قلمه‌های بسیار قطور)، در گلخانه سرد نگهداری و به راحتی ریشه‌دار می‌شوند. قلمه‌های تهیه شده از ساقه‌های سال دوم و سوم سریع‌تر ریشه‌دار شده و شروع به رشد می‌کنند، اما قلمه‌های قطور پس از ریشه‌دار شدن و شروع رشد، شاخه‌های گوناگونی تولید می کنند و بسیار پر پشت می‌شوند. در روش تکثیر مستقیم رزماری، با کاشت قلمه ساقه در زمین اصلی درصد تلفات آنها به طور معمول زیادتر از کاشت قلمه در خزانه است (دوازده‌امامی و مجنون‌حسینی، ۱۳۸۷). برداشت اندام هوایی رزماری از سال دوم یا سوم امکان پذیر است. چنانچه برداشت در سال چهارم و یا پنجم صورت گیرد، به علت چوبی شدن ساقه‌ها از کیفیت محصول کاسته می‌شود. گل و برگ رزماری هر دو معطر بوده و مورد استفاده قرار می‌گیرند. برداشت آن در تابستان انجام شده و محصول در سایه خشک می‌شود. برای برداشت رزماری و اسطوخدوس در هر هکتار به ۳۵ تا ۴۰ کارگر نیاز است (دوازده‌امامی و مجنون‌حسینی، ۱۳۸۷). در سطح جهان، ۲ گونه رزماری و واریته‌ها یا کولتیوارهای گوناگونی برای آن گزارش شده است که از نظر رنگ گل، ساقه، بنیه و تحمل شرایط محیطی متفاوتند، مانند کولتیوارهای Arp، blue، Roseus، Pinkie، Tuscan، Severnsea، و واریته albiflorus (بون، ۱۹۹۵). این گیاه بومی ایران نیست و در مناطق مدیترانه‌ای می‌روید (مظفریان، ۱۳۸۲).

فصل اول: مقدمه

استفاده از قلمه های چوب سخت و چوب نیمه سخت و یا علفی، تهیه قلمه در زمان مناسبی از دوره رشد سالانه گیاه مادری، مناسب بودن دما و رطوبت محیط ریشه زایی قلمه، استفاده از بستر کاشت مطلوب، انجام برخی از تیمارها پیش یا پس از تهیه قلمه، کاربرد تنظیم کننده‌های رشد گیاهی و یافتن غلظت بهینه این مواد از عوامل مهمی هستند که برای افزایش ریشه­زایی قلمه بایستی به دقت مورد توجه قرار گیرند. یکی از این تنظیم کننده‌های رشد گیاهی که در ریشه‌زایی قلمه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد هورمون اکسین می‌باشد. گزارش شده است که اکسین‌ها فرآیندهای گیاهی که در تکوین آن نقش دارند را هماهنگ می‌کنند. برای مثال، اکسین موجب پیشبرد رشد ریشه تازه روی کال که در روی قلمه‌ها تشکیل می شود، می‌گردد. در گونه‌ها یا ارقامی که به سختی به ریشه می‌روند، لازم است اغلب از منبع اکسینی خارج از گیاه، استفاده شود یکی از مهم‌ترین موارد استفاده از اکسین­ها، کاربرد آن­ها در تسریع ریشه ­های نابجا در قلمه­های ساقه است .(Hartmann et al., 1997) نظریه ویژگیهای مطلوب رزماری از نظر سازگاری به شرایط منطقه به نظر می رسد تامین قلمه ریشه دار یکی از راه های موثر در ترویج و توسعه آن به عنوان گیاه زیستی و دارویی می باشد. از این روش به منظور بررسی تاثیر سیستم کاشت و استفاده از هورمون ایندول بوتیریک اسید روی ریشه زایی قلمه های رزماری انجام شد.

تعداد صفحه : ۷۹
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***