پایان نامه آیین­های حنابندان در بندرعبّاس

پایان نامه رشته : هنر اسلامی

گرایش : نگارگری 

عنوان : آیین­های حنابندان در بندرعبّاس

دانشگاه هنر اصفهان

دانشکده هنر ادیان و تمدن­ها

گروه هنر اسلامی

پایان نامه هنر اسلامی گرایش نگارگری

آیین­های حنابندان در بندرعبّاس

استاد راهنمای اول

دکترفضل­اله پاکزاد

استاد راهنمای دوم

دکتر جبار رحمانی

استاد مشاور

دکتر علی­رضا خدامی

 
 
 
چکیده
توجه بیشتر به مقوله شناخت و معرفی آیین­های حنابندان می‏تواند هم در حفظ هویت و اصالت و هم در حفظ سنت و فرهنگی که پدید‏آورنده این آیین­ها بوده‏اند تأثیر به ‏سزایی داشته‏ باشد. این تحقیق با روش توصیفی – تحلیلی با روش کتابخانه­ای – میدانی و هدف توسعه­ای و با عنوان “آیین­های حنابندان در بندرعباس”، سعی دارد به شناسایی و معرفی آیین­های حنابندان که پیوند دین، هنر و ادبیات است، به عنوان یکی از انواع آیین­های اصیل ایرانی بپردازد.
در پی بیان مختصر تاریخچه کاربرد حنا در جهان و ایران و کشت و تجارت این گیاه در بندرعبّاس به عنوان عنصر اصلی آیین­های حنابندان، به علت و پیشینه برگزاری این آیین­های مذهبی و نیمه­مذهبی پرداخته، همچنین به­طور خاص تفکرات رایج درباره حنا و حنابندان شامل مفاهیم اعتقادی، زیبایی، سلامتی و کارکرد آیین­های سنتی حنابندان در ایام محرم، اعیاد قربان و فطر، و بارداری و زایمان و ازدواج در شهربندرعبّاس از گذشته تا امروز بررسی می­شود، و روند برگزاری این آیین­ها توصیف شده و در ادامه به معرفی نقوش سنتی رایج در دهه­های گذشته و نقوش هندی رایج امروزی و تکنیک­های حناریزی پرداخته­می­شود.
فرقه­های متعدد سنّی و شیعه و قومیت­های مختلف بلوچ ، عرب­ و فارس و لر و غیره در این شهر در کنار هم هم­زیستی مسالمت­آمیز دارند. آیین­های حنابندان در بین اهالی این شهر، با وجود تاثیر فرهنگ غربی و آسیب­های ناشی از تغییر تفکرات و شیوه ­های سنتی زندگی، با وجود صدمات بسیار تا حدودی پابرجامانده است.
هدف پژوهش، معرفی، بررسی و شناخت کارکردهای آیینی و فرهنگی حنابندان و عوامل انسانی در این آیین­ها و نقوش و تکنیک­های رایج حناریزی در شهر بندرعبّاس است. بدین منظور نقوش حنا، شیوه ­های اجرا و دلالت­های اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی این گونه آیین­ها در زندگی مردم بندرعبّاس بررسی می­شود.
نتایج بدست آمده از پژوهش‏های کتابخانه­ای و میدانی که روند مراسم­های حنابندان و نمونه‏های نقوش رایج بررسی شده، حاکی از آن است که آیین­های حنابندان در بندرعبّاس هم از عقاید و تفکرات دوران باستان و هم از اعتقادات مذهبی تاثیر گرفته­اند.

کلید واژه: حنا ، حنابندان ، بندرعبّاس ، الگوی حنا ، حناری

 
فهرست مطالب
عنوان                                                                                     صفحه
فصل اول: کلیات تحقیق.۱
۱-۱-مقدمه.۱
۱-۲- بیان مساله. ۴
۱-۳- پیشینه تحقیق. ۵
۱-۴- مفاهیم و اصطلاحات کلیدی ۷
۱-۵- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش ۸
۱-۶- سوالات پژوهش ۸
۱-۷- فرضیه ­های پژوهش ۸
۱-۸- اهداف پژوهش. ۹
۱-۹- کاربرد نتایج و کاربران پژوهش. ۹
    ۱- ۱۰- محدودیّت­های پژوهش ۹
فصل دوم: مبانی نظری.۱۰
   ۲-۱- فرهنگ. ۱۰
۱-۲-۱-تغییر فرهنگ و سبک­های هنری ۱۰
   ۲-۲ – مفهوم و کارکرد آیین ۱۲
   ۲-۳-آیین دینی ۱۶
   ۲-۴- آیینی کردن ۱۸
   ۲-۵-هنر و جامعه. ۱۸
   ۲-۶-هنر و نوآوری. ۱۹
   ۲-۷-سبک ۲۰
                ۲-۷-۱-مهارت فنی ۲۱
                ۲-۷-۲-نظم ۲۲
                ۲-۷-۳-عناصر نقش­ها. ۲۲
     ۲-۸-نمایش و معنای نمادین. ۲۴
      ۲-۹-معنا و تفسیر ۲۶
     ۲-۱۰-جذابیت احساسی در مضمون جلوه­های هنری. ۲۶
فصل سوم: معرفی بندرعبّاس و تاریخ حنا ۲۹
   ۳-۱- معرفی شهر بندرعباس ۲۹
۳-۱-۱-موقعیت جغرافیایی. ۲۹
۳-۱-۲-نام‌ و تاریخ شهر بندرعبّاس ۳۰
۳-۱-۳-جمعیت. ۳۲
۳-۱-۴-ویژگی­های فرهنگی. ۳۳
۳-۱-۵-مذهب و زبان ۳۴
۳-۱-۶-آب و هوا ۳۵
۳ -۱-۷- پیشینه تاریخی حنا در بندرعبّاس و پیرامون آن. ۳۶
      ۳-۱-۷-۱-کشت حنا در بندرعبّاس. ۳۷
    ۳-۱-۷-۲-تجارت حنا در بندرعبّاس۴۰.
۳ -۲- تاریخ حنا و حنابندان. ۴۱
۳-۲-۱- سیر تاریخ حنا در جهان ۴۱
۳-۲-۲- حنا در اسلام ۴۴
۳-۲-۳- حنا و حنابندان درایران. . ۴۶
فصل چهارم: آیین­های حنابندان در بندرعبّاس.۵۴
۴-۱- آیین­های مذهبی۵۴
          ۴-۱-۱- حنابندان در شب عاشورا۵۴
۴-۱-۱-۱-محرم در استان هرمزگان. ۵۴
۴-۱-۱-۲-تعزیه حضرت قاسم. ۵۴
۴-۱-۱-۳-حنابندان در تعزیه حضرت قاسم ۵۵
        ۴-۱-۲-حنابندان در اعیاد. ۵۹
۴-۱-۲-۱-واژه عید. ۵۹
۴-۱-۲-۲- همراهی قربانی کردن و حنا در تاریخ. ۵۹
۴-۱-۲-۳-عید قربان در میان مسلمانان. ۶۱
۴-۱-۲-۳-۱-حنابندان عید قربان در بندرعبّاس ۶۲
۴-۱-۲-۴- عید فطر ۶۴
۴-۱-۲-۴-۱-حنابندان عید فطر در بندرعبّاس ۶۵
۴-۲- آیین­های نیمه مذهبی. ۶۶
۴-۲-۱-حنابندان عروسی ۶۶
۴-۲-۱-۱-حنابندان ازدواج در بندرعبّاس. ۶۸
          ۴-۲-۲-حنا، باروری و زایمان. ۷۵
۴-۲-۲-۱-کاربرد حنا در جنبه­ های بهداشت و سلامت باروری. ۷۵
۴-۲-۲-۲-عملکرد سنت­های حنا هنگام وضع حمل و پس از زایمان ۷۵
۴-۲-۲-۲-۱- حنا، سلامت باروری و زایمان در بندرعبّاس. ۷۹
۴-۳- تکنیک­ها و الگوهای حناریزی. ۸۱
       ۴-۳-۱- تکنیک­ها و الگوهای حناریزی در بندرعبّاس ۸۳
                    ۴-۳-۱-۱- نقوش. ۸۴
                                 ۴-۳-۱-۱-۱- نقوش سنتی بندری. ۸۴
                                 ۴-۳-۱-۱-۲-نقوش هندی. ۸۷
                                 ۴-۳-۱-۱-۳-اصول زیبایی شناسی در نقوش حنا بندرعبّاسی ۹۰
                  ۴-۳-۱-۲- تکنیک ۹۱
                                ۴-۳-۱-۲-۱- تکنیک­های تیرگی لکه رنگ حنا. ۹۱
                                ۴-۳-۱-۲-۲- تکنیک­های حناریزی ۹۴
فصل پنجم: نتیجه­گیری۹۶
    ۵-۱ – خلاصه پژوهش و نتیجه ­گیری. ۹۶
   ۵-۲-پیشنهادات. ۱۰۱
منابع.۱۰۲
چکیده انگلیسی.  ۱۰۹
مقدمه
در حال حاضر بسیاری از رسم‌ها و سنت‌های دیرپا و در واقع هویت­های ملّی ایرانیان به خاطر بی‌توجهی مردم و شوق “پیشرفت” و “امروزی شدن” یا “نوین شدگی” در حال فراموشی و نابودی است. اکنون که این هویت­های ملّی خود به خود و ناخواسته در حال تضعیف هستند، حفظ هویت بسیار الزامی است.
«جلوه­های هویت هنری ما تا حدّی زیاد و گسترده است که اگر امروزه قدری به خود آییم و به ریشه ­های اصیل خود باز گردیم و در جستجوی خویشتن خویش باشیم، مسلما می­توانیم در آینده­ای نه چندان دور، هویت اصیل و بومی خود را غرورآفرینانه بازیابیم.» (رادفر۱۳۸۸، ۳۸)
هنوز آن‌قدرها از سن و سال‎مان نگذشته که انگشت‌ها و دست‌های حنا‎‎گذاشته مادربزرگ و ریش‌های حنایی‌رنگ پدربزرگ‌ها را فراموش کنیم؛ هرچند حالا دیگر به سر نوزاد تازه به دنیا آمده حنا نمی‌گذارند؛ اما هنوز هم در شب حنابندان عروسی عروس و داماد کف دست همدیگر حنا می‌گذارند، و هنوز هم وقتی کسی نه راه پیش داشته باشد و نه راه پس، می‌گوییم دستش را توی حنا گذاشته‌اند.
«حنا ماده رنگی خرمایی یا نارنجی حاصل از برگ­های پودر شده گیاه حنا»،(حدادعادل۱۳۸۹، ۲۴۸) و یکی از قدیمی‌ترین مواد رنگی دنیا است، و در دوره دوم عصر حجر از آن برای نقاشی­کشیدن روی دیوار غارها استفاده­می‌شد؛ اما بیشترین کاربرد آن آرایشی و بهداشتی بوده ­است. بزرگان دین اسلام این گیاه را برای درمان بیماری­ها بسیار توصیه کرده­اند[۱]، و در قرون وسطی، اطبای‎ایرانی ‎و عرب‎ از تأثیرات ‎دارویی‎ حنا ‎‎زیاد ­بهره­ برده‌اند[۲].
در بخش ابتدایی کتاب Henna’s secret history، نویسنده به وجه شباهت کلمه حنا در زبان­های مختلف پرداخته و چنین بیان می‏کند: باورها بر این است که نام Hinna بوسیله ایرانیان عربی زبان به “لاوسونیا اینرمی[۳]” داده شده‏است. به نظر، نام هیروگلیف مصری باستان  henna،و یا Henu است و بسیاری چیزها شباهت‏های این دو را نشان­می‏دهد. به نظر می‏رسد ریشه کلمه ایرانی- عربی hinna ، HNN به معنی لطافت و نرمی باشد. [.]، به عقیده پرفسور ادبیات عرب، سمر عطار از دانشگاه هاروارد ریشه درست این است: H(A)N(A)A با وقف حنجره­ای در پایان یعنی HNA . Hannaa’، Tahni’a ، Tahni’ah: به معنای رنگ کردن با حنا است.” [.]، دکتر الخفیفی از دانشگاه اوتاه آمریکا، [.]، هم بیان­کرد که حنا به معنی سرخ رنگ­کردن ­است [.].Hinna ، همان نام “حنا” در فارسی است، [.] و احتمالاً ایرانیان نام حنا را از نام مصری Henu گرفته­باشند. (Miczak2001,1-23)
«حنا گیاهی وابسته به خانواده «لیتراسه آ[۴]» است، که با نام علمی”لاوسونیا اینرمیس” خوانده می­شود. بلندی درختچه حنا از ۵/۱ تا۵/۲ متر می­رسد، و برگ­هایی مانند برگ­های درخت انار و گل­هایی سفید، خوشبو و خوشه­ای دارد.  این درخت می ­تواند بیست­سال بار دهد.»(عباسی دمشهری ۱۳۸۶، ۱۳۴)
مطالب بسیاری درباره نخستین خاستگاه درخت حنا گفته شده است، و مراجع دینی بسیاری برای حنا در سراسر جهان وجود دارد، در واقع، هر جایی که یک دوره آب و هوای گرم و خشک و تاریخچه­ای از پرستش الهه حنا رواج داشته، کاربرد گیاه حنا مشاهده شده­است. این کاربرد گسترده، تشخیص یک تاریخ و یا کشور مبدأ را برای کاربرد ابتدایی حنا مشکل می­سازد. (McQueen 2013, 6)
حنا بومی مدیترانه­شرقی است، جایی که توسط بانوان عصر برنز یا زودتر استفاده شده­است. منطقه رشد آن از سواحل اقیانوس­ اطلس در شمال غرب آفریقا، در سراسر ساحل دریای مدیترانه، آفریقا، عربستان، مصر، مناطق بدون سرمازده­گی خاورمیانه، و جنوب آسیا به سوی مالزی گسترش ­یافته. (Cartwright-Jones 2003a,9)  گیاه حنا در آب و هوای گرم رشد ­می­ کند، مناطقی که در آن درجه حرارت هرگز به زیر نقطه انجماد نمی­رسد، از جمله در بخش جنوبی ایران  این گیاه وجود دارد.(Cartwright-Jones 2009b, 9) حنا در بارندگی اندک، در خشکسالی طولانی، و درجه حرارت روز تا ۴۵سانتی گراد زنده می­ماند،Cartwright-Jones 2009a,6)) و در ۵۰میلی­متر از بارش باران هر سال ماندگار است، و بیشترین غلظت رنگ را در سخت­ترین شرایط تولید می­ کند. (Cartwright-Jones 2003a, 9)  
سایر کاربردهای حنا عبارتند­از جشن ختنه، دوران بارداری، تولد، اعیاد (بالاخص پایان ماه رمضان)، حنابندان عروسی، برای خوش­شانسی و حفاظت از چشم بد و جن، همراهی زن و زیبایی، درمان بیماری­ها و غیره. در گذشته همه رویدادها را با حنا را جشن می­گرفتند. همچنین برخی از مراسم­های شفابخش وجود دارد، مانند آیین زار در شمال آفریقا، که شامل استفاده از حنا نیز می­شود. آیین مشترک حنابندان در هند و در جهان اسلام دیده می­شود. اهداف تزئینات سنتی حنا از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت­است. بسته به فرهنگ مردان نیز ممکن­است مانند زنان، معمولا برای اهداف نمادین از حنا استفاده کنند.(S.V.Henna,5-7) حنابندان مشهورترین آیینی است که در بر پایی آن حنا نقش کلیدی دارد.
حنا در طول قرن­ها توسط انواع بسیاری از مردم استفاده می­شده، با هر معرفی جدید از مکان و زمان، متناسب با نیازهای مردم آداب و رسوم را دگرگون کرده­است. آیین­های حنابندان یک سنت شفاهی است، که از یک نسل به نسل دیگر منتقل­می­شود، و خود را با زندگی­مردم و نیازهای فرهنگی آنان تطبیق می­ دهند.
امروزه در شهرهای بزرگ ایران حنا بسیار کم برای آرایش به­کار­می‌رود، و شاید تنها به آیین “حنابندان” عروسی‌ در برخی مناطق محدود شده­باشد. حال آن­که در بیرون از ایران حنابندی یکی از شیوه‌های روز و مطرح در آرایش بانوان است.
 در ایران و دیگر کشورهای اسلامی آیین­های حنابندان در مراسم­های اعیاد قربان، فطر و . ، جشن­های عروسی، بارداری و زایمان و شب عاشورا برگزار می­شده، که امروزه تا حد ­زیادی فراموش شده­است؛ این مساله نیاز به تحقیق و پژوهش درباره این­گونه آیین­ها را روشن و واضح می­سازد.
روش پژوهش کتابخانه­ای- میدانی (داده­های کیفی) است؛ و برای بررسی آثار و تحقیقات درباره آیین­های حنابندان و تاریخ آیین حنابندان و.، همچنین تدوین چارچوب نظری تحقیق، کتاب­های مربوط به آیین­های حنابندان، مانند گزارش سفرنامه نویسان مانند دلاواله، تاوارنیه، شاردن و . در سفرنامه­هایشان و کتاب­های مرتبط با آداب و رسوم و . ، مقالات و کتب مرتبط با تاریخ آیین حنابندان و مقالات افرادی که آیین­های حنابندان را در کشورهای دیگر مورد بررسی قرارداده­اند، و همچنین کتاب­هایی با موضوع تحلیل انسان­شناسی هنر، مطالعه شده­است.
در مراحل بعدی برای گردآوری داده­های میدانی، نویسنده در مراسم­های آیین­های حنابندان در شهر بندرعبّاس حضور پیدا کرده، همچنین با اهالی بندرعبّاس بالاخص حناریزان درباره نقوش حنا، نام نقوش و نحوه حناریزی، رسم و آیین­ها و اعتقادات مربوط به آنها؛ و با یکی ازکشاورزان حنا درباره کشت و تجارت گیاه حنا؛ و متخصصان درباره آیین­های حنابندان مانند آقای دکتر علی رضایی (رئیس حوزه هنری استان هرمزگان) و آقای هادی عرب (دبیر انجمن شبیه­خوانی و تعزیه استان هرمزگان) مصاحبه شده، و آگاهی و اطلاعات لازم به نویسنده داده­شده است؛ و همچنین فیلم­ مستندی درباره آیین­حنابندان عروسی از طرف صدا و سیمای استان هرمزگان  در اختیار نویسنده قرار گرفته­است.
در این رساله به­طور مختصر به تاریخ حنا و حنابندان، و نیز به معرفی آیین­های حنابندان در بندرعبّاس و بررسی اعتقادات و فرهنگ­ها درباره این­گونه آیین­ها و نقوش رایج پرداخته شده است.
در مقدمه فصل اول به بررسی مختصری از ریشه­شناسی واژه حنا، توصیف ظاهری گیاه حنا و مناطق کاشت این گیاه پرداخته شده­است. در فصل دوم در مبانی نظری به مفاهیم آیین و آیین دینی از نگاه کاترین بل، اریک رودنبولر، میرچاد الیاده، امیل دورکیم و . پرداخته شده است. سپس نظریات بوآس درباره فرهنگ، سبک و نقوش هنری و . از خلاصه کتاب مردم شناسی هنر وی بیان شده است. در فصل سوم، ابتدا در بخش اول به معرفی شهر بندرعبّاس و ویژگی­های فرهنگی اهالی آن و سپس به کشت و تجارت حنا در این شهرستان پرداخته، و بخش دوم نیز سیر تاریخ حنا و حنابندان در کل تاریخ و جهان اسلام و سپس در ایران بررسی شده­است. در فصل چهارم، در بخش اول به معرفی و توصیف آیین­های حنابندان در بندرعبّاس و اعتقادات مربوط به آن پرداخته شده، و در بخش دوم ابتدا شغل حناریزی معرفی، و سپس نقوش و تکنیک­های حناریزی مورد استفاده از گذشته تا کنون بررسی­شده­؛ و فصل پنجم به جمع­بندی، خلاصه مطالب، نتیجه ­گیری و پیشنهادات اختصاص داده شده است.
 
تعداد صفحه : ۱۲۹
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

مطلب پیشنهادی
پایان نامه رشته : هنر - نمایش گرایش : ادبیات…
Cresta Posts Box by CP