پایان نامه :بررسی نقش ­مایه ­های هندسی در نشانه­­­­­­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ ایران

پایان نامه رشته : هنر

گرایش :ارتباط­ تصویری

عنوان : بررسی نقش ­مایه ­های هندسی در نشانه­­­­­­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ ایران

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دانشگاه سوره

دانشکده هنر

پایان ­نامه تحصیلی در مقطع کارشناسی­ ارشد ارتباط­ تصویری

عنوان پایان نامه نظری

بررسی نقش ­مایه ­های هندسی در نشانه­­­­­­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ ایران

استاد راهنمای نظری و عملی و مشاور

محسن حسن­پور

عنوان پایان نامه عملی

طراحی ۱۵ نشانه با بهره گرفتن از نقش­مایه­های هندسی

 
 
 
فهرست مطالب
مقدمه  . ۱                          
فصل اول: کلیات
۱-۱ تعریف، بیان ضرورت و اهمیت مسئله­ پژوهشی  ۳                                                 
۱-۲ پرسش­های پژوهش  ۵
۱-۳ فرضیه ­های پژوهش  . ۵
۱-۴ اهداف و ارزش نظری پژوهش  . ۵
۱-۵ سابقه، پیشینه و ادبیات نظری پژوهش  ۶
۱-۶ روش و فنون اجرایی پژوهش  ۱۳
۱-۶-۱ روش  ۱۳
۱-۶-۲ ابزار  ۱۳
۱-۶-۳ شیوه تجزیه و تحلیل  ۱۳
۱-۷ معرفی جامعه آماری و نمونه­ها  ۱۴
۱-۸ محدودیت­های پژوهشی  ۱۴
 ل دوم: تعریف نشانه و انواع آن
۲-۱ تعریف واژه نشانه  . ۱۶
۲-۲ بازنمایی در نشانه از چشم­انداز نشانه شناسی  . ۱۷
۲-۳ هویت چیست؟  ۲۰
۲-۴ نشانه در گرافیک  ۲۳
۲-۵ انواع گوناگون نشانه  . ۲۵
۲-۵-۱ نشانه نوشتاری  . ۲۶
۲-۵-۲ نشانه شمایلی  . ۳۰
۲-۵-۲-۱ دال و مدلول  . ۳۲
۲-۵-۲-۲ انواع رابطه دال و مدلول در نشانه­ های شمایلی  ۳۴
۲-۵-۲-۳ نشانه­ی نمایه­ای  ۳۶
۲-۵-۲-۴ نشانه­ی شمایلی  . ۳۸
۲-۵-۲-۵ نشانه­ی نمادین  ۳۹
۲-۵-۳ نشانه تلفیقی  ۴۳
۲-۵-۳-۱ رابطه­ همجواری  . ۴۳
۲-۵-۳-۲ رابطه­ تثبیت کننده  . ۴۵
۲-۵-۳-۳ رابطه­ تقویت کننده  . ۴۶
۲-۶ عناصر طراحی نشانه  ۴۷
۲-۷ زیبای­شناختی گرافیکی نشانه­ها  ۴۹
۲-۷-۱ وحدت شکل  ۵۰
۲-۷-۲ زیبایی  ۵۱
۲-۷-۳ تعادل و توازن  ۵۲
۲-۷-۴ تناسبات  ۵۴
۲-۷-۵ ضرب آهنگ  . ۵۶
فصل سوم: بررسی نقش­مایه­های ایرانی
۳-۱ تعریف نقش­مایه  ۵۸
۳-۲ طبقه ­بندی نقش­مایه­ها  ۶۳
۳-۲-۱ مروری بر هنر ایران قبل از اسلام  . ۶۶
۳-۲-۱-۱ طبقه ­بندی نقوش از لحاظ تصویری  ۶۷
۳-۲-۱-۱-۱ نقش­مایه­های هندسی  ۶۸
۳-۲-۱-۱-۲ نقش­مایه­های گیاهی  . ۶۹
۳-۲-۱-۱-۳ نقش­مایه­های حیوانی  . ۷۲
۳-۲-۱-۱-۴ نقش­مایه­های انسانی  . ۷۴
۳-۲-۲ مروری بر هنر ایران در دوره اسلامی  ۷۵
۳-۲-۲-۱ طبقه ­بندی نقش­مایه­های در هنر اسلامی  . ۷۷
۳-۲-۲-۱-۱ نقوش گیاهی در هنر اسلامی  . ۷۷
۳-۲-۲-۱-۲ نقوش هندسی در هنر اسلامی  . ۸۱
۳-۲-۲-۱-۳ نقوش حیوانی و انسانی  . ۸۷
۳-۳ کاربرد نقوش ایرانی در طراحی گرافیک  ۸۸
۳-۴ نشانه­ های متاثر از نقوش قبل از اسلام  ۹۲
 ۳-۴-۱ نشانه­ های متاثر از نقش­مایه­های هندسی قبل از اسلام ۹۳
۳-۴-۲ نشانه­ های متاثر از نقش­مایه­های گیاهی قبل از اسلام  . ۹۴
۳-۴-۳ نشانه­ های متاثر از نقش­مایه­های حیوانی قبل از اسلام  ۹۵
۳-۴-۴ نشانه­ های متاثر از نقش­مایه­های انسانی قبل از اسلام  . ۹۶
۳-۶ نشانه­ های متاثر از نقوش دوره ی اسلامی  . ۹۷
۳-۶-۱ نشانه­ های متاثر از نقش­مایه­های گیاهی دوره ی اسلامی  . ۹۸
۳-۶-۲ نشانه­ های متاثر از نقش­مایه­های هندسی دوره ی اسلامی  . ۹۹
۳-۶-۳ نشانه­ های متاثر از نقش­مایه­های حیوانی- انسانی دوره ی اسلام  . ۱۰۰
فصل چهارم: بررسی نقش­مایه­های هندسی
۴-۱ جایگاه نقش­های هندسی در هنرهای سنتی ایران  . ۱۰۳
۴-۲ رمز هندسی مثلث  ۱۱۱
۴-۳ مثلث  ۱۱۴
۴-۴ رمز هندسی دایره  ۱۱۶
۴-۵ دایره  ۱۲۴
۴-۶ دایره در طراحی نشانه  . ۱۲۶
۴-۷ کارکرد شکل دایره درطراحی نشانه  ۱۲۸
۴-۸ رمز هندسی مربع  . ۱۳۰
۴-۹ مربع  . ۱۳۱
۴-۱۰ ساختمان نشانه­ها و همانندی آن با نقوش هندسی در طراحی نشانه  . ۱۳۳
فصل پنجم: نتایج
۵-۱ نتایج آماری  ۱۳۸
۵-۱-۱ نمونه­های از تصاویر جامع­­آماری انواع نشانه  .  ۱۳۸
۵-۱-۱-۱ نشانه­ های شمایل­گون  . ۱۳۸
۵-۱-۱-۲ نشانه­ های نوشتاری  ۱۳۹
۵-۱-۱-۳ نشانه­ های تلفیقی  ۱۴۰
۵-۱-۲ نمونه­های از تصاویر جامع­آماری نشانه­ های شمایل­گون دارای نقش­مایه  ۱۴۲
۵-۱-۳ نمونه­های از تصاویر جامع­آماری نشانه­ های انتزاعی دارای نقش­مایه­های هندسی . ۱۴۶
پیوست
نشانه های جامع آماری     ۱۵۲
منابع
کتاب­ها  . ۱۷۸
مقالات  . ۱۸۳
پایان ­نامه  . ۱۸۵
لاتین  . ۱۸۵
مقدمه
نقش و نقوش از بدو پیدایش انسان و ثبت تاریخ افکار و اندیشه­های بشر همواره وجود داشته و نقش عمده ای را ایفا کرده است. شاید اولین خطوطی که انسان بر دیواره­ی غارها کشیده و یا نقوشی که بر روی ظروف سفالین باقی مانده در زمره­ی اولین تصاویر و نقوش ثبت شده از شروع تاریخ بشر می باشد.
بازشناسی تاریخ گرافیک ایران در دوره­های گوناگون، به شناخت و رفتاری درست­تر در زمان حال می­انجامد. یک از گونه­های بسیار پرکاربرد و دیرپای طراحی گرافیک، طراحی نشانه­ها هستند. هر چند با تأسیس مدارس گرافیک در ایران، نوع نگاه به این گونه آثار با تغییراتی اساسی همراه بود اما ردپای آن را در سال­های پیش از این رویداد نیز می­توان جست. در این پایان ­نامه به بررسی نقش­مایه­های هندسی در نشانه­ های انتزاعی ایران در دهه ۷۰ و ۸۰ پرداخته می شود. گذشته ما به لحاظ فرهنگی و هنری بسیار طولانی و غنی است و می­توان با تکیه بر ارزش­ها و فرهنگ ملی و سنتی خود دست به خلق آثاری زد که چهره و هویت ایرانی داشته باشد. امروزه با توجه به مطالعات گسترده در این زمینه اهمیت پرداختن به این میراث کهن بر همگان آشکار است به این دلیل که وجود نقش­مایه­ها در همه­ی ادوار در تاریخ ایران وجود داشته و حتی امروزه نیز از این نقش­مایه­ها در اکثر موارد استفاده می شود.
در تحقیقات مقدماتی پیش از آغاز پژوهش، جمع­آوری نشانه­ های دهه ۷۰ و ۸۰ با تورق صفحه به صفحه کتاب­های تصویری زمان مدیدی را به خود اختصاص داد. این جستجو در کل، گزینش ۱۵۶۶ نشانه را در پی داشت.
فصل دوم این پژوهش، با نگاهی به نشانه و انواع آن آغاز شد که در این فصل به تعریف نشانه از دیدگاه­های مختلف پرداخته شده است و بعد انواع آن که شامل نشانه­ های نوشتاری، نشانه­ های شمایلی و نشانه­ های تلفیقی بودند، اختصاراً مورد بررسی قرار گرفته اند. در فصل سوم به طبقه ­بندی نقش­مایه­ها در دوره قبل از اسلام پرداخته شده است که این طبقه ­بندی شامل چهار دسته نقش­مایه­های گیاهی، نقش مایه­های هندسی، نقش­مایه­های حیوانی و نقش­مایه­های انسانی می باشد و در دوره هنر اسلامی که شامل سه دسته از نقش­مایه­های گیاهی، نقش­مایه­های هندسی و نقش­مایه­های حیوانی – انسانی است، پرداخته شده و در فصل چهارم به بررسی نقش­مایه­های هندسی که شامل دایره، مربع و مثلث است پرداخته شده و در نهایت نشانه­ها طبقه ­بندی شده است. این نشانه­ها ابتدا از نظر انواع نشانه­ها و بعد از نظر طبقه ­بندی نقش­مایه­ها مجزا شد و در پایان ۲۴۴ نشانه که فقط نشانه­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ متأثر از نقش­مایه­های هندسی بودند، مورد بررسی قرار گرفتند.
 
 ۱-۱ تعریف، بیان ضرورت و اهمیت مسئله­ پژوهشی
نقش­مایه­های هندسی با بر کنار هم قرار گرفتن نقوش یا واحد­های کوچکی که با ابزار­های ساده ترسیم می­شوند و در این میان از اشکال و زوایای خاص نیز استفاده می­گردد که همه این موارد در نهایت نقش مایه هندسی را ایجاد می­ کند. نشانه انتزاعی به نشانه­هایی اطلاق می شود که نه به صورت مستقیم و نه غیر مستقیم با موضوع ارتباط ندارند و تصویر با موضوع از طریق جنبه­ های فرعی ارتباط پیدا می­ کند و همچنین با مخاطب از طریق مسایل فرهنگی ارتباط برقرار می­ کند.
در خصوص تعریف نقش­مایه­های انتزاعی و هندسی لازم است به تعریفی که در این خصوص توسط نویسندگان مختلف بیان شده است اشاره­ای کنیم :
محمد رضا باطنی در «کتاب فرهنگ انگیسی به فارسی پویا»  که در سال ۱۳۸۸ توسط نشر فرهنگ معاصر منتشر شد، چنین می­گوید: در نهایت می­توان واژه­ی نقش­مایه را این گونه معنا کرد: بنیاد نقش و یا ریشه و اصل تصویر در دایره المعارف­ها و فرهنگ اصطلاحات هنری، اصطلاح نقش­مایه را معادل واژه لاتین موتیف قرار داده­اند. موتیف به معنای انگیزه، درون مایه.
احمد دانشگر در کتاب «فرهنگ جامع فرش ایران» که در سال ۱۳۷۲ توسط نشر دی منتشر شد، به این مطلب می ­پردازد که نقش­مایه را موضوع بن نما و یا نقش و نگار می­داند. به عبارتی «کار مایه ویژه در ترکیب­بندی» را تعبیر نقش­مایه دانسته است. نقش­مایه یا «بن­نگار» را مجموعه­ ریز نقش­هایی معرفی می­ کنند که مایه و تشکیل دهنده­ی نقش­اند.
رویین پاکباز در کتاب « دایره­المعارف هنر» خاطر نشان شده است: «سرچشمه­ی بسیاری از نقش­مایه­های مورد استفاده توسط هنرمند عصر ساسانی (صور گیاهی، قوچ­های رو در روی یک درخت، گاوان بالدار سر، نبرد شیر و گاو، شاهین­های حمله ور بر جانوران، وجز اینها) در هنر باستانی آسیای غربی بود، ولی طرح­هایی چون پیچک تاک، صحنه­های انگور چینی و پیکر­های بالدار پیروزی، به تازگی از منابع رومی اقتباس شده بودند. در اواخر عصر ساسانی، تاثیرات هند و آسیای میانه افزایش یافت.
در این پایان ­نامه به بررسی نقش­مایه­های هندسی در نشانه­ های انتزاعی ایران دهه ۷۰ و ۸۰ پرداخته می­شود. گذشته ما به لحاظ فرهنگی و هنری بسیار طولانی و غنی است و می­توان با تکیه بر ارزش­ها و فرهنگ ملی و سنتی خود دست به خلق آثاری زد که چهره و هویت ایرانی داشته باشد. امروزه با توجه به مطالعات گسترده در این زمینه اهمیت پرداختن به این میراث کهن بر همگان آشکار است به این دلیل که وجود نقش­مایه­ها در همه ی ادوار در تاریخ ایران وجود داشته و حتی امروزه نیز از این نقش مایه­ها در اکثر موارد استفاده می­شود.
۱-۲ پرسش­های پژوهش
نقوش هندسی در نشانه­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ چه جایگاهی دارد؟
استفاده از کدام تک واحد نقش­مایه هندسی در نشانه­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ ایران کاربرد بیشتر داشته است؟
کدام نقوش هندسی کاربرد بیشتری در نشانه­ های انتزاعی ایران داشته اند؟
۱-۳ فرضیه ­های پژوهش
نقوش هندسی ایرانی در طراحی نشانه­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ کاربرد وسیعی داشته است.
استفاده از تک واحد نقش­مایه مربع در نشانه­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ بیشتر بوده است.
کاربرد نقش­مایه­هایی با الهام از یک واحد در نشانه­ های انتزاعی ایران در دهه ۷۰ و ۸۰ بیشتر بوده است.
۱-۴ اهداف و ارزش نظری پژوهش
هدف اصلی از انجام این پژوهش تجزیه و تحلیل نقش­مایه­های هندسی در نشانه­ های انتزاعی ایران در دهه ۷۰ و ۸۰ بوده است.
در این میان ارزش­های نظری این پژوهش به شرح ذیل می باشند: 
شناسایی نقش­مایه­های ایرانی، بررسی نقش­مایه­های هندسی ایران، شناسایی نشانه­ های انتزاعی دهه ۷۰ و ۸۰ ، شناسایی بیشترین کاربرد نقش­مایه­های انتزاعی در نشانه­ های ایران.
 ۱-۵ سابقه، پیشینه و ادبیات نظری پژوهش
عصام السعید و عاشیه پارمان درکتاب « نقش هندسی در هنر اسلامی» که در سال ۱۳۷۷ توسط نشر سروش منتشر شد، این گونه نظری دارند، طرح ها و نقوش هندسی از امتیازات انحصاری هنر اسلامی نمی باشد بلکه هنر اسلامی است که گسترده شده و دارای ضابطه­ای مشخص و منطقی می­گردند و به کمال می­گرایند. آنچه در طرح­های هندسی به لحاظ زیبایی­شناسی مهم است همانا کیفیت است نه کمیت. در اینجا هنرمند (اسلامی) ذهن و نیروی تصور خود را با ابتکار و نوآوری به کار می­گیرد و قواعد کاملی استخراج می­ کند و همچنین بهره­ گیری از شیوه ­های هندسی هنرمند را توانا ساخت تا با فراخ دستی در میدان گسترده­ای با سهولت و روشی درست، بی­برخورد با محدودیت­های دستگاه اعداد به کار پردازد. تناسبات میان اجزاء و کل در ترکیب شکل­ها، بی­توجه به محدودیت الگو و سرمشق و شیوه، با اندازه­های خاص جریان می­یابد. از این رو به یک کلیت پهناور در جهان اسلام دسترسی یافته شد که با ایمان اسلامی بر پایه این که همه­ی آفرینش هماهنگ و همسان هستند، سازگار است.
فریده شهبازی و مسعود تذهیبی در کتاب « نقشمایه­های ایرانی» که در سال ۱۳۸۲ توسط نشر سروش منتشر شد، کوشش کرده­اند تا کتاب حاضر را با توجه به تاریخ ترسیم نقش و نگارها و رعایت تقدم و تاخر زمانی درسه بخش موضوعی کامل کنند: ۱- نقش­های تزیینی با فرم بسته، ۲- نقش­های ملهم از جاندارن، ۳- نقش­های تزیینی گسترش­پذیر.
ابراهیم حقیقی در کتاب « نشانه­ها » که در سال ۱۳۸۴ توسط نشر هفت رنگ منتشر شد، این گونه می­گویند: با آن که به ظاهر شکل­ها به دو گونه هندسی و غیر­هندسی هستند اما در واقع شکل­های غیر­هندسی خود متشکل از مجموعه ­ای از شکل­های کوچک هندسی هستند و با آن که شکل­های هندسی و غیر­هندسی به ظاهر تناسبات و اندازه­های متفاوتی دارند اما با اشراف بیشتر می­توان ملاحظه کرد که اصول و روش طراحی در هر دو گونه آن­ها یکسان است و در ادامه به قرار­گیری آرم­ها ونشانه در شکل های هندسی پرداخته­اند.
هایل برون در کتاب «آرم» که در سال ۲۰۰۱ منتشر شد به بررسی ۱- انواع کارکرد­های تصویر، با تمرکز بحث بر روی آرم، ۲- گونه­های کاربردی آرم پرداخته است. در کتاب در رابطه با کارکردها و نقش آرم، به موضوع «ثبت گونه­های کاربردی آرم» نیز پرداخته است. این رویکرد به اسلوب و وجه کاربردی آرم نظریه­ی کاملا جدیدی در عرصه­ ارتباط تصویری است که توجه و شناسایی آن می ­تواند در تبیین چگونگی تحقق فرآیند ارتباط موثر واقع شود و دریافت پیام را ممکن، عملی و ماندگار سازد.
فهیمه پهلوان در کتاب «درآمدی بر تحلیل عناصر تصویری در آرم» که در سال ۱۳۹۰ توسط نشر دانشگاه هنر منتشر شد، اشاره کرده است که تاکنون روش­های مختلفی برای دسته­بندی آرم­ها و مشخص کردن گونه­های متفاوت پیشنهاد شده است. از دیدگاه نشانه­شناسی، این دسته­بندی برحسب ترکیب عناصر زبانی و شمایلی انجام می­گیرد. بر این اساس دسته­ای از آرم­ها فقط از عناصر زبانی استفاده می­ کنند (یک نام، یک یا چند حرف)؛ که آنها را «آرم نوشتاری» می­نامیم. دسته دیگر با ترکیب عناصر شمایلی طراحی می­شوند؛ که آنها را «آرم شمایلی» می­نامیم. دسته سوم، از تلفیق عناصر شمایلی و نوشتاری ساخته شده ­اند؛ که آنها را «آرم تلفیقی» می­نامیم.
مهدی صادقی در کتاب «سومین کتاب سال گرافیک دانشجویی (نشانه)» که در سال ۱۳۸۵ توسط انتشارات رسم منتشر شد، خاطرنشان کرده است که همه­ی مواردی که کمک می­ کند تا نشانه در ذهن و چشم مخاطب، زیبا نامیده شود: زیبایی فرم، کمپوزسیون، رنگ، تناسبات و. از یک طرف و زیبایی معنا و ارتباط مفهومی با موضوع و فرم ها، رنگ و کمپوزسیون از سوی دیگر. بنابراین زیبایی صرفاً فرمی نیست، محتوا را هم پوشش می­دهد. «آنجایی که طرح نشانه، زیبایی معنا را رعایت کرده باشد اصطلاحاً گفته می­شود چه ایده خوبی داشته است».
تعداد صفحه : ۲۴۸
قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

مطلب پیشنهادی
پایان نامه رشته : هنر-ارتباط تصویری گرایش :تصویر سازی عنوان…
Cresta Posts Box by CP