پایان نامه بررسی جامعه شناختی تجربه زیسته زنان نابارور

 پایان نامه رشته  علوم اجتماعی

گرایش زن و خانواده
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات
 
 
پایان ­نامه کارشناسی ارشد گرایش زن و خانواده (M.A)
 
عنوان
بررسی جامعه شناختی تجربه زیسته زنان نابارور گیرنده­ی تخمک اهدایی
مراجعه کننده به پژوهشگاه رویان نیمه دوم سال۱۳۸۹
 
سال تحصیلی  ۱۳۹۱- ۱۳۹۰
 
چکیده                                                                                                                    ۱
فصل اول- کلیات پژوهش

  • مقدمه ۳
  • بیان مساله                                                                                           ۵
  • اهمیت و ضرورت پژوهش                                                                       ۱۰
  • اهداف پژوهش                                                                                           ۱۱
  • سوالات پژوهش                                                                                 ۱۲
  • تعاریف واژه­های کلیدی بنیادین پژوهش                                                   ۱۳
    • ناباروری                                                                       ۱۳
    • فن­آوری­های کمک باروری                                                             ۱۴
    • اهداء تخمک                                                                                 ۱۷
    • عوارض درمانهای پیشرفته ناباروری                                                   ۱۷
    • بارورخواهی، درمان­خواه باروری و ناباروری                                        ۲۰

فصل دوم- مبانی نظری و تجربی پژوهش
۲-۱    مقدمه                                                                                                        ۲۲
۲-۲    مروری بر پیشینه نظری پژوهش                                                                      ۲۶
۲-۲-۱ چیستی پدیدارشناسی                                                                            ۲۶
۲-۲-۱-۱ مفهوم پدیدارشناسی                                                                  ۲۶
۲-۲-۱-۲  مراحل تاریخی شکل­ گیری پدیدارشناسی                                        ۲۸
۲-۲-۱-۳ تفکیک پدیدارشناسی ساحل شرقی از پدیدارشناسی ساحل غربی            ۳۲
۲-۲-۲  مفاهیم بنیادین پدیدارشناسی مورد استفاده در پژوهش                                     ۳۴
۲-۲-۲-۱ مفهوم روی­آورندگی و وجه روی­آورنده­ی آگاهی                               ۳۴
۲-۲-۲-۲ مفهوم در پرانتز نهادن                                                                ۳۷
۲-۲-۲-۳ مفهوم اپوخه                                                                          ۳۹
۲-۲-۲-۴ مفهوم فروکاست                                                                               ۴۶
۲-۲-۲-۵ مفهوم تجربه زیسته                                                                  ۴۸
۲-۲-۲-۶ مفهوم جریان­های رهوار و اندوخته دانش و زندگی روزمره                              ۵۰
۲-۲-۲-۷ مفهوم زیست­جهان                                                                  ۵۴
۲-۲-۲-۸ مفهوم بین­الاذهانیت                                                                  ۶۱
۲-۲-۲-۹ مفهوم ذات                                                                            ۶۱
۲-۳    مروری بر پیشینه تجربی پژوهش                                                                      ۶۳
۲-۳-۱ مروری بر پیشینه تحقیقات داخلی                                                             ۶۳
۲-۳-۲ مروری بر پیشینه تحقیقات خارجی                                                           ۷۱
فصل سوم- روش شناسی پژوهش
۳-۱     مقدمه                                                                                                       ۸۳
۳-۲     پدیدارشناسی به مثابه یک روش                                                                        ۸۴
– تعیین نوع پژوهش پدیدارشناختی بر اساس طرح اسپیگلبرگ                                   ۸۵
۳-۳     دامنه شمول پژوهش                                                                                     ۸۷
۳-۴     روش انتخاب مشارکت کنندگان                                                                        ۸۸
۳-۵     تعداد مشارکت کنندگان در پژوهش                                                                   ۹۰
۳-۶     شیوه گردآوری اطلاعات                                                                                 ۹۰
۳-۷     روش تحلیل داده­ ها                                                                                      ۹۲
۳-۸     اعتبار و روایی                                                                                             ۹۷
فصل چهارم- یافته­ های پژوهش
۴-۱     مقدمه                                                                                                       ۹۹
۴-۲     مشخصات مشارکت کنندگان در پژوهش                                                             ۱۰۰
۴-۳     خوشه­های حاصل از یافته­ های پژوهش                                                             ۱۰۱
۴-۳-۱ خوشه ادراک ناباروری                                                                         ۱۰۱
۴-۳-۲ خوشه ماوراءالطبیعه گرایی در ناباروری                                                      ۱۱۲
۴-۳-۳ خوشه پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری                     ۱۱۸
۴-۳-۴ خوشه نسبت گیرنده با اهدا کننده تخمک                                                    ۱۳۲
۴-۳-۵ خوشه تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی                                                ۱۴۸
۴-۳-۶ خوشه نگرانی­های ناشی از تخمک اهدایی                                                   ۱۵۹
۴-۳-۷ خوشه جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه                       ۱۶۹
۴-۳-۸ ذات مشترک پدیده: فقدان                                                                               ۱۷۵
فصل پنجم جمع­بندی و نتیجه ­گیری پژوهش
۵-۱    خلاصه یافته­ها                                                                                             ۱۸۳
۵-۲    نتیجه ­گیری و بحث                                                                                        ۱۸۶
۵-۳    محدودیت­های پژوهش                                                                                   ۱۹۳
۵-۴    پیشنهادات                                                                                                  ۱۹۴
منابع
منابع فارسی
منابع انگلیسی
چکیده انگلیسی
فهرست جداول
جدول ۲-۱: نحله­های پدیدارشناسی                                                                             ۳۰
جدول ۲-۲: جزئیات مواضع پارادایمی پدیدارشناسی                                                         ۳۰
جدول ۲-۳: خلاصه پژوهش­های داخلی                                                                        ۷۰
جدول ۲-۴: نتایج پژوهش تی­ساجو و یواِچی                                                                  ۷۵
جدول ۲-۵: خلاصه پژوهش­های خارجی                                                                      ۸۰
جدول ۳-۱: حالت­های چهارگانه مشارکت­کنندگان در پژوهش                                             ۸۹
جدول ۴-۱: مشخصات مشارکت­کنندگان در پژوهش                                                       ۱۰۰
جدول ۴-۲: خوشه ادراک ناباروری                                                                            ۱۰۱
جدول ۴-۳: مصادیق ادراک ناباروری                                                                          ۱۰۵
جدول ۴-۴: خوشه ماوراء الطبیعه گرایی در ناباروری                                                       ۱۱۲
جدول ۴-۵: مصادیق ماوراء الطبیعه گرایی در ناباروری                                                     ۱۱۵
جدول ۴-۶: خوشه پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری                      ۱۱۸
جدول ۴-۷: مصادیق پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری                    ۱۲۳
جدول ۴-۸: خوشه نسبت گیرنده به اهدا کننده تخمک                                                     ۱۳۲
جدول ۴-۹: مصادیق نسبت گیرنده به اهدا کننده تخمک                                                   ۱۳۶
جدول ۴-۱۰: خوشه تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی                                                ۱۴۸
جدول ۴-۱۱: مصادیق تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی                                              ۱۵۲
جدول ۴-۱۲: خوشه نگرانی ناشی از انتخاب تخمک اهدایی                                               ۱۵۹
جدول ۴-۱۳: مصادیق نگرانی ناشی از انتخاب تخمک اهدایی                                             ۱۶۳
جدول ۴-۱۴: خوشه جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه                       ۱۶۹
جدول ۴-۱۵: مصادیق جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه                     ۱۷۱
جدول ۴-۱۶: ذات مشترک پدیده بارورخواهی از طریق تخمک اهدایی                                  ۱۷۵
جدول ۴-۱۷: مصادیق ذات مشترک پدیده بارورخواهی از طریق تخمک اهدایی                       ۱۷۷
جدول ۵-۱: خلاصه یافته­ های پژوهش                                                                         ۱۸۳
 
چکیده:
ناباروری در تعاریف جهانی، عدم وقوع بارداری پس از یک سال رابطه­ جنسی بدون استفاده از شیوه ­های جلوگیری از بارداری است و تخمک اهدایی از جمله روش­های درمان ناباروری است که به دنبال رشد فن‌آوری­های کمک باروری(ART) می ­تواند به بسیاری از زنان نابارور که به دلیل مشکلات تخمدان و یا سایر موضوعات پزشکی قادر به فرزندآوری با تخمک خود نیستند، کمک کند. سوال اصلی این پژوهش، چیستی تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارور گیرنده­ی تخمک اهدایی است. تاکید محقق بر تفکیک تجربه­ی مادری به سه گونه­ی مادریِ ژنتیک (انتقال ژنتیک از طریق تخمک)، مادری بیولوژیک (بارداری، زایمان و شیردهی) و مادری اجتماعی (مادری پس از تولد کودک) بوده است. هدف تحقیق، کشف و توصیف تجربه­ی زیسته­ی زنان گیرنده تخمک اهدایی، شناخت ابعاد ناشناخته­ی ورود فن­آوری­های کمک باروری به مقوله مادری در زنان گیرنده­ی تخمک اهدایی و چگونگی برساخت جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره بارورخواهانِ مورد بررسی بوده است. این پژوهش کیفی و با رهیافت پدیدارشناسی هوسرل و براساس نظریه­ی شوتز، برگر و لوکمان در جامعه ­شناسی پدیدارشناختی و نیز با آموزه­های ساکالوفسکی صورت پذیرفته است. مشارکت کنندگان این پژوهش به شیوه نمونه گیری هدفمند در این پژوهش از روش مصاحبه عمیق نیمه ساخت یافته استفاده شده و روش تحلیل مصاحبه­ها مبتنی بر هفت گام­ عملی کُلایزی و طرح اسپیگلبرگ درخصوص انواع شش­گانه­ی پژوهش­های پدیدارشناسی بوده است. نتایج این پژوهش شامل۳۰ تم اصلی و۷۸ تم فرعی بود که در ۷ خوشه­ طبقه ­بندی شد. این خوشه­ها عبارتند از:
– ادراک ناباروری
– ماوراء الطبیعه گرایی در ناباروری
– پذیرش تخمک اهدایی به عنوان راهی برای رسیدن به مادری
– صورت­بندی نگاه گیرنده به اهدا کننده تخمک
– تجربه مادری از طریق تخمک اهدایی
– نگرانی­های ناشی از تخمک اهدایی
– جریان­های رهوار در ساختار زندگی روزمره زن بارورخواه
بر اساس یافته­ های پژوهش، ذات مشترک پدیده “بارورخواهی با تخمک اهدایی”  پدیده “فقدان”  است.
واژگان کلیدی: تجربه زیسته، ناباروری، فن­آوری­های کمک باروری، تخمک اهدایی، پدیدارشناسی
فصل اول:

  1. کلیات

 

  • مقدمه
  • بیان مساله
  • ضرورت و اهمیت پژوهش
  • اهداف پژوهش
  • سوالات پژوهش
  • تعریف واژگان کلیدی پژوهش
    • ناباروری
    • فن­آوری‌های کمک باروری (ART)
    • اهدای تخمک
    • عوارض درمان­های پیشرفته ناباروری
    • بارورخواهی، درمان­خواه ناباروری و ناباروری

 
 

  • مقدمه

ناباروری[۱] در تعریف پزشکی آن به «رخ ندادن حاملگی به­دنبال یک سال نزدیکی جنسی محافظت نشده (بدون استفاده از روش­های جلوگیری از حاملگی)»، گویند(بِرِک، ۲۰۰۷ :۱۰۹۰). بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی(WHO)، ناباروری در سراسر جهان به­طور تقریبی در ۸ تا ۱۲ درصد زوج­هایی که در سن باروری (۱۵ تا ۴۹ سال) هستند وجود دارد. در مورد ایران نیز مطالعه سال ۲۰۰۰ که توسط سازمان بهداشت جهانی انجام شد، نرخ ناباروری در تهران را ۱۲ درصد گزارش کرد که نشان­دهنده اهمیت پرداختن به موضوع ناباروری است.
مداخلات پزشکی نوین برای درمان ناباروری که با نام فن­آوری­های کمک باروری[۲] (ART) خوانده می‌شود در سال­های اخیر امید بسیار زیادی به زوج های نابارور برای رسیدن به آرزوی خود و داشتن فرزند بخشیده است. طی این روش اسپرم مرد و تخمک زن (یا تخمک زن اهدا کننده) در خارج از بدن، در محیط آزمایشگاه، با هم ترکیب می‌شوند و بعد از لقاح و تشکیل جنین، جنین حاصل به رحم زن منتقل می‌شود. جنین منتقل شده غالباً در رحم کاشته می‌شود و رشد می‌یابد. به دنبال رشد روزافزون موفقیت حاصل از این فن­آوری­ها بخصوص درمان­های به کمک شخص سوم و تخمک اهدایی، شاهد تقاضای روزافزون زنان ناباروری هستیم که به دلیل مشکلات تخمدان قادر به باروری با تخمکِ خود نیستند و برای ورود به این درمان در لیست­های طولانی انتظار در مراکز درمان ناباروری هستند.
این در­حالی است که با وجود اهمیت بسیار زیاد ابعاد روان­شناختی و جامعه­شناختیِ این شیوه درمانی، پژوهش­های بسیار اندکی با توجه خاص به پدیده ناباروری و شناخت نمود آن در ذهن فرد نابارور پرداخته­اند و پژوهش­های موجود بیشتر با نگاهی درمانی، برابعاد پزشکی آن متمرکز هستند، حال آن­که ابعاد غیرپزشکی این پدیده، دارای اهمیتی حیاتی­ است؛ اگرچه یافته­ های مطالعات قبلی باعث گسترش دانش در زمینه ناباروری شده ولی انتخاب درمان ناباروری با تخمک اهدایی به عنوان راهی برای دستیابی به مادری از دیگر موضوعات با اهمیت است که تجربه­ی آن درک نشده و یا گزارش نشده است و افراد حرفه­ای کمک‌رسان به درمان خواهان ناباروری را با شواهد بسیار کمی برای راهنمای کار با این افراد مواجه ساخته‌ است.
پایان ­نامه حاضر به بررسی و شناخت تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارورگیرنده­ی تخمک اهدایی با روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی می ­پردازد. نگارنده در فصل اول به توضیح بیان مسئله، ضرورت و اهمیت، اهداف و سئولات پژوهش و تعریف واژگان کلیدی می ­پردازد. پیشینه نظری و مفاهیم بنیادین پدیدارشناسی که در پژوهش مورد استفاده قرار گرفته و مرور پیشینه تجربی پژوهش در فصل دوم آورده شده است. در بخش نخست این فصل تحت عنوانِ “چیستی پدیدارشناسی” به طرح تاریخچه­­­ی پیدایش پدیدارشناسی و صورت­بندی رویکرد­های پدیدارشناختی خواهیم پرداخت که ضمن تعریف خودِ واژه­ی پدیدارشناسی وریشه­های تاریخی آن، جایگاه پژوهش حاضر در میان نگاه­های مختلف و متفاوت این مکتب مشخص خواهد شد؛ این بخش به ما می­گوید که “کجای جریان پدیدارشناسی ایستاده­ایم! “
بخش آخر این فصل به مرور پیشینه­ی تجربی پژوهش اختصاص دارد. در این بخش، پژوهش­های  داخلی و خارجی انجام شده به تفکیک اشاره خواهد شد و در پایانِ همان بخش، جدولی از خلاصه این پژوهش­ها ارائه گردیده که از آن  در مقایسه با نتایج حاصل از این پایان ­نامه در فصل پنجم استفاده خواهد شد تا یافته­ های پایان ­نامه­ی حاضر، با سایر پژوهش­های مرتبط مقایسه گردد.
در فصل سوم به مبانی روش­شناسی پژوهش و نیز روش تحقیق پدیدارشناسانه خواهیم پرداخت. در این فصل روش تحقیق، روش انتخاب نمونه­ها ، نوع مصاحبه و گام­های پدیدار­شناسی در تحلیل داده­ ها به تفصیل می­آید.
یافته­ های این پژوهش که شامل۳۰ تم اصلی و۷۸ تم فرعی است و در ۷ خوشه­ طبقه ­بندی شده است، به تفصیل همراه با جداول نقل قول مشارکت کنندگان در فصل چهارم آورده شده و خلاصه یافته­ های پژوهش، بحث و نتیجه ­گیری در فصل پنجم پرداخته خواهد شد.
۱-۲ بیان مساله
ناباروری[۳] به «رخ ندادن حاملگی به­دنبال یک سال نزدیکی جنسی محافظت نشده (بدون استفاده از روش­های جلوگیری از حاملگی)»، گویند( بِرِک، ۲۰۰۷ :۱۰۹۰). بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی(WHO)، ناباروری در سراسر جهان به­طور تقریبی در ۸ تا ۱۲ درصد زوج­هایی که در سن باروری (۱۵ تا ۴۹ سال) هستند وجود دارد. آماری که در مورد ناباروری زنان در آمریکا وجود دارد حاکی از آن است که «نرخ ناباروری زنان براساس داده­های حاصل از “بررسی ملی رشد خانواده در ایالات متحده”، ۷/۱۳ درصد در سال ۱۹۸۸ بوده­ است که در مقایسه با آمارهای سال­های قبل، درصد زنان مبتلا به ناباروری اولیه[۴] به­طور قابل توجهی افزایش یافته است»(همان:۱۰۹۱). در مورد ایران نیز مطالعه سال ۲۰۰۰ که توسط سازمان بهداشت جهانی انجام شد، نرخ ناباروری در تهران را ۱۲ درصد گزارش کرد که نشان­دهنده اهمیت پرداختن به موضوع ناباروری است.
زوج نابارور- به ویژه زنان- با فشار اجتماعی[۵] بسیار زیادی برای باروری و داشتن فرزند روبرو هستند. فشار نقش مادری، حتی شامل زنان شاغل با موقعیت شغلی و اجتماعی بالا نیز می­شود به گونه­ای که آنان نیز مادری را مهم­ترین نقش اجتماعی خود می­پندارند (رفعت جاه، ۱۳۸۳).
بنابراین مادری[۶]  مهم­ترین نقشی تلقی می­گردد که هر زن، می­بایست در زندگی بر عهده گیرد به گونه­ای که زنان در جامعه، به مادر شدن مجبورند. فشار برای پذیرش نقش مادری به اندازه­ای شدید است که گویی زنی که مادر نیست، هویت جنسیتی[۷]­اش دچار اختلال است. این وضعیت حکم مادری[۸]  نامیده می­شود. تا آن­جا که طبق پژوهش­های انجام شده افرادی که به طور خودخواسته تصمیم می­گیرند فرزندی نداشته باشند، به عنوان افرادی با سازگاری ضعیف و گمراه در نظر گرفته می­شوند. (پترسون، ۱۹۸۳ به نقل از هاید،۲۰۰۸)
علل ابتلا به ناباروری، آسیب شناسی مسایل اجتماعی زنان نابارور، بررسی بیماری­های روان­شناختی و به طور کلی سلامت روانی زنان نابارور و مشکلاتی از قبیل افسردگی  که در میان زنان به واسطه درمان ناباروری شیوع دارد، فشار نقش[۹] در میان زنان نابارور، بررسی مشکلات اجتماعی زنانی که وارد فرآیند درمان ناباروری شده ­اند و . موضوعاتی هستند که در مواجهه با پدیده­ ناباروری قابل طرح هستند که بعضاً در پژوهش­های قبلی مورد بررسی قرار گرفته­اند. اما موضوع پایان ­نامه حاضر هیچ­یک از این مسایل نیست!
از میان زنان نابارور که برای درمان به مراکز درمان­های پیشرفته مراجعه می­ کنند، زنانی هستند که به دلیل مشکلات تخمدان قادر به باروری با تخمکِ خود نیستند و از طرف تیم پزشکی، کاندید دریافت درمان تخمک اهدایی[۱۰] که از درمان­های باروری به کمک شخص سوم[۱۱] هستند.
محقق بر آن است ،”تجربه زیسته”­[۱۲] زنان نابارور گیرنده تخمک اهدایی را با رویکرد پدیدار شناسی[۱۳] مورد بررسی قرار دهد. روش پدیدار شناسی می­کوشد تا تجربیات انسان را در متن و زمینه­ای که در آن روی می­دهد، توصیف نماید لذا قبل از فهم الگوهای رفتار و تعامل، باید پدیده ناباروری، دریافت تخمک اهدایی و اینکه زنان چه احساسی به آن دارند و چگونه آن را درک و تفسیر می­نمایند شناخت و بررسی کرد. به این منظور باید به بررسی این زنان که به طور مستقیم پدیده مورد نظر را تجربه کرده اند، یعنی دارای تجربه زیسته هستند(که در تقابل با تجربه دست دوم است)، پرداخت. یعنی پرداختن به تجربه زندگی به همان صورتی که واقع شده است.(محمد پور، ۲۶۲:۱۳۸۹)
موضوع[۱۴] این پژوهش، زنانی هستند که در درمان ناباروری وارد شده ­اند و بایستی از درمان تخمک اهدایی استفاده کنند. این اشخاص زنانی هستند که به دلیل مشکلات تخمدان، سایر روش­های درمانی برای آنان پاسخگو نیست و آن­ها امکان بچه دار شدن با تخمک خود را نداشته و بنابراین به ناچار حلقه­ی اتصال ژنتیک آنان با جنین، به علت ورود شخص سوم (اهداکننده­ی تخمک) گسسته می­شود؛ زنان گیرنده تخمک اهدایی زنان ناباروری هستند که می­خواهند به طریق بیولوژیک مادر شوند.[۱۵]
در مواجهه  با پدیده­ ناباروری با یک جهان اجتماعی[۱۶] مواجهیم ولی به دنبال شناخت این جهان اجتماعی، مشخصه­ها و مسایل آن نیستیم بلکه این تجربه­ی زنان نابارور گیرنده تخمک اهدایی، از آن جهان اجتماعی است که برای ما مهم است.
به بیان دیگر، مساله­ی ما در این پژوهش، بررسی پدیده[۱۷]­  ناباروری به مثابه بود[۱۸] نیست بلکه پدیدار[۱۹]  ناباروری به مثابه­ نمود[۲۰]  در ذهنیت زنان نابارور است.
در مطالعه­ پدیده­ ناباروری، مشاهده و مطالعه­ رفتارگرایانه­[۲۱]ی زنان نابارور و  نیز شناخت روابط عِلی میان ناباروری و سایر متغیر­ها از قبیل سن، میزان تحصیلات، خانواده، فرهنگ اقوام و . دارای یک پیش فرض متدولوژیک است: ابژه نسبت به  پدیده ، خودآگاهی دارد. اما  ما به دنبال عرصه­ای هستیم که در ناخودآگاه این افراد قرار دارد و دقیقا  به همین دلیل است که در این پژوهش از روش کیفی و رویکرد پدیدارشناسی استفاده می­شود زیرا به دنبال آن هستیم که علاوه بر جنبه­ های خودآگاه، بدانیم که در ناخودآگاه زن نابارور نسبت به این مساله چه می­گذرد؟
به طور مثال زنان نابارور در خانواده با مشکلاتی از قبیل زخم زبان اطرافیان به خصوص از جانب خانواده همسران­شان مواجه­اند(میرزا نژاد، ۱۳۸۸). این­ها جنبه­هایی هستند که این زنان نسبت به آن­ آگاهی دارند! هدف پدیدار شناسی برگشت از مشاهده به یک قدم عقب­تر و شناخت چیزهای کاملا بدیهی فرض شده است که وارد آگاهی[۲۲] نمی­شوند. شناخت این مسایل با روش های مرسوم میسر نیست. به­طور مثال وقتی سخن از تجربه مادری است، در وهله­ی اول با مفهوم بدیهی انگاشته شده­ی غریزه­ی مادری یا عشق مادری مواجه هستیم. در حالی­که، تجربه­ی زیسته­ی مادری طبیعی با تجربه­ی زیسته­ی مادریِ اجتماعی ناشی از فرزند پذیری متفاوت است. در سنت پدیدار شناسی، این نگاه بدیهی­انگارانه از مفهوم مادری را اصطلاحا اپوخه[۲۳] می­کنیم. اپوخه اولین گام از تقلیل[۲۴] پدیدار­شناسی است که در بخش نظری به تفصیل به توضیح آن خواهیم پرداخت.
در حقیقت آن­چه در مادری رخ می­دهد جمع سه گونه تجربه است:

  1. مادری ژنتیک : ناظر بر ابعاد ژنتیکی است که به واسطه­ی تخمک به جنین منتقل می­گردد.
  2. مادری بیولوژیک : در بردارنده­ی تجربه بارداری درون رحم و زایمان است .
  3. مادری اجتماعی : منظور مرحله­­ی پس از تولد نوزاد است؛ مادری که کودک را بزرگ می­ کند.

در بررسی  پدیده باروری با تخمک اهدایی نیز، آن­چه اپوخه می­شود، افکار قالبی، پیش­فرض­ها و قضاوت­های رایج درباره­ی مفهوم مادری است که  تا به ابعادی ورای آن دست­یابیم.[۲۵]
آن­چه در ذیل اشاره می­­گردد، مسایلی است که در این پایان ­نامه به آن پرداخته می­شود:

  • تجربه زیسته­ی “مادری” از طریق درمان تخمک اهدایی، نه از جنس مادری طبیعی است، زیرا فاقد عنصر ژنتیک است (مادر و کودک حاصل از تخمک اهدایی، به لحاظ ژنتیک رابطه­ا­ی ندارند) و نه مانند  فرزند پذیری تنها ناظر بر بعد مادریِ اجتماعی است زیرا مادرانِ تحت درمان ناباروری در صورت درمان موفق، دارای تجربه­ی بارداری و زایمان خواهند بود. بنابراین لازم است تجربه زیسته­ی آنان از مادری مورد بررسی قرار گیرد.

 

  • وجود ابعاد ناشناخته­ی ورود فن­آوری­های کمک باروری[۲۶] (ART) به مقوله مادری در زنان گیرنده­ی تخمک اهدایی این سوال را ایجاد می­ کند که آیا بارداری حاصل از یک رابطه­ جنسی با همسر، مشابه بارداری به واسطه­ی تولید[۲۷]  و کاشت جنین  از طریق درمان پیشرفته ناباروری است؟  بنابراین این پژوهش به­دنبال بررسی چگونگی این پدیده و تأثیر آن بر تجربه زیسته­ی این زنان است.

 

  • توصیف این­که ناباروری، درتجربه زیسته­ی یک زن گیرنده تخمک اهدایی چگونه فهم می­شود؟ “تجربه زیسته” به دریافت هر فرد از یک پدیده­ خاص معنا می­بخشد. به طور مثال، وقوع عادت ماهیانه در زنان نشانه­ای از آمادگی باروری است. اما هستند زنان ناباروری که با وجود ناباروری در آنان عادت ماهیانه دیده می­شود! مواجهه­ی زن نابارور با حقیقتی به نام ناباروری در او تجربه­ی زیسته­ای از عادت ماهیانه را رقم می­زند. یکی از اهداف این پژوهش دست­یابی به ذات مشترک[۲۸] (جوهر) همین تجربه­ها نیز است. در اینجا بسط مثال بالا می ­تواند در روشن کردن مفهوم تجربه زیسته موثر باشد:

وقتی سخن از عادت ماهیانه است، ما با یک پدیده مواجه­ایم؛ پرسش از این پدیده به مثابه بود از جنس سئوالات ذیل است:
معمولا در چه سنی رخ می­دهد؟ چرا رخ می­دهد؟ چه زمان به­پایان می­رسد (یائسگی)؟ علائم ناشی از آن چیست؟ مراقبت­های بهداشتی زمان وقوع آن چیست و. مساله این است که یک تحقیق پدیدار شناختی از این سنخ نیست!!
اما بیایید ببینیم این پدیده در هر حالت چگونه در ذهن زن  نمود می­یابد: احساس ترس و نگرانی از خون­ریزی به عنوان بیماری در دختری که برای نخستین بار عادت ماهیانه می­شود، احساس خوشحالی در زنی که ترس از بارداریِ ناخواسته دارد، احساس غم و اندوه فراوان در زنی که در جریان درمان پیشرفته ناباروری است و عادت ماهیانه برای وی به­ معنای عدم موفقیت در پروسه­ی طولانی و سخت درمان است! برای او عادت ماهیانه، فقط خون حاصل از ریزش جداره­ی رحم نیست بلکه از بین رفتن تمام آمال و آرزوهای وی برای مادری است!  از دست دادن فرزندی که می­توانست داشته باشد!
بنابراین، یک پدیده­ واحد می ­تواند موجب بروز احساسات متفاوتی گردد که منشا این تفاوت در تجربه­ی زیسته­ی متفاوتی است که فرد در مواجهه با آن پدیده دارد.

  • رهیافت “برساخت[۲۹]” جهان اجتماعی، آگاهی را موقعیت­مند و وضعیت­مند می­داند. در این نگاه، واقعیت بیرونی غریزه مادری که خیلی سخت انگاشته می­شود، یک برساخته­ی اجتماعی است و ما به دنبال فهم “میان اذهانی[۳۰]” مادری برساخت شده در جهان اجتماعی هستیم. به بیان دیگر عنصر “میان اذهانی” است که شرایط محیطی را می­سازد و موجد شکاف در آگاهی است. آن اکلی[۳۱]  این شکاف را میان تصور از مادری (زایمان) و واقعیت آن صورت بندی می­ کند تا آن­جا که وجود نسبت معنی­داری میان این شکاف و افسردگی پس از زایمان را مطرح می­ کند (میرزا نژاد، ۱۳۸۸). برساختگی مادری به مثابه جهان اجتماعی در چارچوب “ساخت اجتماعی واقعیت”[۳۲] در این پژوهش مورد بررسی قرار می­گیرد. به بیان دیگر، در اینجا به مساله­ی مادری به عنوان یک واقعیت بیرونی در جهان اجتماعی بر­می­خوریم و پرسش ما  این است که تجربه­ی زنان – نابارور گیرنده تخمک اهدایی-  از این واقعیت بیرونی (مادری) چیست؟

پرسش بنیادین این پژوهش ناظر بر چرایی و یافتن علیت­­ها نیست بلکه پرسش از چیستی[۳۳] است. چیستی تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارور گیرنده تخمک اهدایی.
۱-۳  ضرورت و اهمیت پژوهش
با توجه به رشد روزافزون موفقیت فن­آوریهای کمک باروری[۳۴] (ART ) و به تبع آن درمان­های به کمک شخص سوم[۳۵]  و به طور مشخص درمان ناباروری با تخمک اهدایی[۳۶] که موضوع مورد مطالعه این پژوهش است، شاهد تقاضای روزافزون مراجعینی هستیم که برای ورود به این درمان در لیست­های طولانی انتظار در مراکز درمان ناباروری هستند. این در­حالی است که با وجود اهمیت بسیار زیاد ابعاد روان­شناختی و جامعه­شناختیِ این شیوه درمانی، پژوهش­های بسیار اندکی با توجه خاص به پدیده ناباروری و شناخت نمود آن در ذهن فرد نابارور پرداخته­اند و پژوهش­های موجود بیشتر با نگاهی درمانی، برابعاد  پزشکی آن متمرکزهستند، حال آن­که ابعاد غیرپزشکی این پدیده، دارای اهمیتی حیاتی­ است؛ خانواده­های درگیر با ناباروری، به عنوان بخشی از این جامعه می­بایست موضوع پژوهش­ باشند زیرا این پدیده تنها ابعاد پزشکی ندارد. اگرچه یافته­ های مطالعات قبلی باعث گسترش دانش در زمینه ناباروری شده ولی انتخاب درمان ناباروری با تخمک اهدایی به عنوان راهی برای دستیابی به مادری از دیگر موضوعات با اهمیت است که تجربه­ی آن درک نشده و یا گزارش نشده است و افراد حرفه­ای کمک رسان به درمان خواهان ناباروری را با شواهد بسیار کمی برای راهنمای کار با این افراد مواجه ساخته ­است. این  مساله ریشه در فضای گفتمانی حاکم بر موسسات درمان ناباروری دارد که منبعث از گفتمان پزشکی است و کمتر بر سایر ابعاد آن تاکید دارند. بنابراین بررسی و شناخت تجربه­ی زیسته­ی زنان نابارورگیرنده­ی تخمک اهدایی با روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی تلاشی نو در این حوزه می­باشد.
[۱]. Infertility
[۲] Assisted Reproductive Technologies
[۳]. Infertility
[۴]. Primary infertility
[۵]. Social Strain
[۶]. Motherhood
[۷]. Gender Identity
[۸]. Motherhood mandate
[۹]. Role Strain
[۱۰]. Egg Donation Treatment
[۱۱]. Third Party Reproduction
[۱۲]. Lived Experience
[۱۳]. Phenomenology
[۱۴]. Object

  1. ۶. تجربه زیسته زنانی که هم­زمان از تخمک و رحم شخص سوم استفاده می­ کنند در دامنه­ی این پژوهش نیست.

[۱۶]. Social World
[۱۷]. Nomenon
[۱۸]. Existence, positing of  being
[۱۹]. Phenomenon
[۲۰]. Appearance
[۲۱]. Behavioristic
[۲۲]. Consciousness
[۲۳]. Epoche
[۲۴]. Reduction

  1. هوسرل اپوخه را یک عمل تعلیق صرف و امتناع از حکم می­داند و نه نفی یا حدس یا فرض یا شک(هوسرل به نقل از رشیدیان، ۱۳۸۸).

[۲۶]. Assisted Reproduction Treatment
[۲۷]. Product
[۲۸]. Common Essence
[۲۹] .Construct
[۳۰]. Inter subjectivity
[۳۱]. Aan Oakly
[۳۲]. Social Construction of Reality
[۳۳]. Whatness
[۳۴]. Assisted Reproduction treatment
[۳۵]. Third Party Reproduction
[۳۶]. Egg Donor Treatment

تعداد صفحه:۲۰۸

قیمت : ۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار میگیرد و  همچنین فایل خریداری شده به ایمیل شما نیز ارسال می شود

پشتیبانی سایت :                 [email protected]

مطلب پیشنهادی
 پایان نامه رشته  علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامیواحد خلخالپایان‌نامه برای…
Cresta Posts Box by CP