دسته: جغرافیا

پایان نامه بررسی آثار جرم زائی وجود سلاح های گرم غیر مجاز

 پایان نامه رشته حقوق

 
واحد کرمانشاه
دانشکده تحصیلات تکمیلی
 
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد حقوق(M.A)
گرایش: جزا و جرم شناسی
 
عنوان:
بررسی آثار جرم زائی وجود سلاح های گرم غیر مجاز
مطالعه موردی بین سال های(۱۳۸۸-۱۳۹۱) شهر ایلام
 
پاییز  ۱۳۹
فهرست مطالب
عنوان                                                                                                     صفحه
چکیده ۱
فصل اول: کلیات
۱-۱.مقدمه. ۳
۱-۲.پیشینه  تحقیق. ۴
۱-۳.بیان مساله. ۵
۱-۳.اهمیت و ضرورت تحقیق. ۷
۱-۴.جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق. ۸
۱-۵. اهداف مشخص تحقیق. ۸
۱-۵-۱. اهداف کلی ۸
۱-۵-۲. اهداف کاربردی ۸
۱-۶. فرضیه های تحقیق. ۹
۱-۶-۱.فرضیه اصلی ۹
۱-۶-۲. فرضیه های  فرعی ۹
۱-۷. روش شناسی تحقیق. ۹
۱-۸.آشنایی با منطقه ایلام. ۱۰
فصل دوم: تعاریف نظری مفاهیم و اصطلاحات
۲-۱. مفاهیم. ۱۲
۲-۱-۱. سلاح. ۱۲
۲-۱-۲. قتل. ۱۹
۲-۱-۳.آلت قتاله. ۲۴
۲-۱-۴. سرقت مسلحانه. ۲۵
۲-۱-۴-۲. مجازات محارب ۳۰
۲-۱-۴-۳. کیفیات مشدد سرقت‌های مسلحانه. ۳۱
۲-۲-۴. قاچاق. ۳۴
۲-۲-۴-۱. قاچاق اسلحه و مهمات ۳۷
۲-۲-۴-۲. تعریف حقوقی قاچاق اسلحه و مهمات ۳۷
۲-۲-۵. خودکشی ۴۴
۲-۲-۶. امنیت ۴۶
۲-۲. بزهکاری ۵۱
۲-۲-۱. علل ارتکاب جرم در جامعه. ۵۱
۲-۲-۲.زمینه های گسترش و کنترل جرم در جامعه. ۵۱
۲-۲-۳. واکنش اجتماعی در برابر مجرم. ۵۲
۲-۲-۴. شناخت مجرم. ۵۲
۲-۲-۵. شرایط جامعه خیز. ۵۳
۲-۳. مبانی نظری ۵۴
۲-۳-۱. نظریه رویکرد زیست شناختی ۵۴
۲-۳-۲. نظریه های روان شناختی ۵۵
۲-۳-۳. نظریه کنترل اجتماعی هیرشی ۵۸
۲-۳-۴. نظریه هم نشینی افتراقی ادوین ساترلند. ۵۹
۲-۳-۵. تئوری های تضاد. ۵۹
۲-۳-۶. تحلیل جرم از دیدگاه دورکیم. ۶۰
۲-۴.  عوامل موثر در ارتکاب جرم در شهرستان ایلام. ۶۳
۲-۴-۱. عوامل موثر در شکل گیری جرم. ۶۳
۲-۴-۲. جنبه های فردی و اجتماعی جرم. ۶۴
۲-۴-۲-۱. عوامل فردی ۶۵
۲-۴-۲-۲. عوامل جسمی ۶۵
۲-۴-۲-۳. سن و جنس و بزهکاری ۶۶
۲-۴-۲-۴. عوامل روحی و روانی ۷۰
۲-۴-۲-۵. عوامل اجتماعی (بیرونی) ۷۱
۲-۴-۲-۵-۱. عوامل خانوادگی (محیط اصلی) ۷۲
۲-۴-۲-۵-۲.محیط جغرافیایی ۷۴
۲-۴-۲-۵-۳. تأثیر آب و هوا و موقعیت جغرافیایی شهرستان ایلام بر ارتکاب جرائم. ۸۰
۲-۴-۲-۵-۴. محیط آموزشی و تحصیلی (گروه همسالان) ۸۲
۲-۴-۲-۵-۵. محیط اقتصادی (عوامل اقتصادی) ۸۵
۲-۴-۲-۵-۶.محیط سیاسی ۹۶
فصل سوم: روش شناسی تحقیق
۳-۱. مقدمه. ۱۰۰
۳-۲.روش تحقیق. ۱۰۰
۳-۳. روش گرد آوری اطلاعات ۱۰۰
۳-۴.جامعه آماری و محدوه مکانی و زمان تحقیق. ۱۰۱
۳-۵ .حجم نمونه و روش نمونه‌گیری ۱۰۱
۳-۶. واحد تحلیل و مشاهده ۱۰۲
۳-۷. ابزار‌های گردآوری داده ۱۰۲
۳-۸. روش تجزیه و تحلیل داده ها ۱۰۳
۳-۹.آزمون مورد استفاده در پژوهش. ۱۰۳
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش
۴-۱. مقدمه. ۱۰۵
۴-۲. آمار توصیفی ۱۰۵
۴-۳.  ویژگی های جمعیت شناختی پاسخ دهندگان. ۱۰۵
۴-۳- بخش دوم آمار استنباطی: ۱۲۰
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
۵-۱.بحث ۱۳۲
۵-۲. تاثیر سلاح گرم  غیر مجاز در جرائم. ۱۳۵
۵-۳. نتیجه گیری ۱۳۷
۵-۴. پیشنهادات ۱۴۲
۵-۵. پیشنهادات برخواسته از تحقیق. ۱۴۶
منابع و ماخذ. ۱۵۰
ضمائم. ۱۵۷
چکیده انگلیسی ۱۹۳

فهرست جدول ها

عنوان                                                                                                     صفحه
جدول ۴-۱: توزیع فراوانی و در صد فراوانی پاسخگویان بر حسب نوع جرم. ۱۰۶
جدول ۴-۲: فراوانی پاسخگویان  بر حسب وسیله ارتکاب (خود کشی ) ۱۰۷
جدول ۴-۳: فراوانی  پاسخگویان  بر حسب وسیله ارتکاب  قتل. ۱۰۸
جدول ۴-۴: توزیع فراوانی و در صد فراوانی  بر حسب جنسیت ۱۰۹
جدول ۴-۵: توزیع فراوانی و در صد فراوانی  بر حسب سن ۱۱۰
جدول ۴-۶: توزیع فراوانی و در صد فراوانی   مرتکبین بر حسب  وضعیت تاهل. ۱۱۱
جدول ۴-۷: توزیع فراوانی و در صد فراوانی سواد مرتکبین استفاده کننده از سلاح در شهر ایلام. ۱۱۲
جدول ۴-۸: توزیع فراوانی و در صد فراوانی مرتکبین بر حسب محل وقوع جرم. ۱۱۳
جدول ۴-۹: توزیع فراوانی و در صد فراوانی مرتکبین  بر حسب  سابقه ی قبلی ۱۱۴
جدول ۴-۱۰: توزیع فراوانی و در صد فراوانی علت حادثه در بین مرتکبین استفاده کننده از سلاح. ۱۱۵
جدول ۴-۱۱: توزیع فراوانی و در صد فراوانی  مرتکبین بر حسب سال وقوع. ۱۱۸
جدول ۴-۱۲: توزیع فراوانی و در صد فراوانی  مرتکبین بر حسب ماه وقوع. ۱۱۹
جدول ۴-۱۳: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۱
جدول ۴-۱۴: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۱
جدول ۴-۱۵: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۲
جدول ۴-۱۶: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۲
جدول ۴-۱۷: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۳
جدول ۴-۱۸: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۳
جدول ۴-۱۹: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۴
جدول ۴-۲۰: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۴
جدول ۴-۲۱: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۵
جدول ۴-۲۲: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۶
جدول ۴-۲۳: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۶
جدول ۴-۲۴: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۷
جدول ۴-۲۵: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۷
جدول ۴-۲۶: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۸
جدول ۴-۲۷: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۸
جدول ۴-۲۸: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۲۹
جدول ۴-۲۹: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۳۰
جدول ۴-۳۰: نتایج حاصل از آزمون معنی‌داری با بهره گرفتن از آزمون کای مربع. ۱۳۰
 
 
فهرست نمودارها
عنوان                                                                                                     صفحه
نمودار۴-۱: وضعیت نوع جرم در بین  پاسخگویان  شهر ایلام. ۱۰۶
نمودار۴-۲: وضعیت نوع وسیله در ارتکاب خودکشی ۱۰۷
نمودار ۴-۳: فراوانی پاسخگویان بر اساس وسیله قتل. ۱۰۸
نمودار۴-۴: وضعیت جنسیت مجرمین استفاده کننده از سلاح. ۱۰۹
نمودار۴-۵: وضعیت سنی مرتکبین استفاده کننده از سلاح. ۱۱۰
نمودار۴-۶: وضعیت  تاهل مرتکبین استفاده کننده از سلاح. ۱۱۱
نمودار۴-۷: وضعیت سواد مرتکبین استفاده کننده از سلاح. ۱۱۲
نمودار۴-۸: وضعیت محل وقوع جرم در بین استفاده کنندگان  از سلاح. ۱۱۳
نمودار۴-۹: وضعیت سابقه ی قبلی  در بین مرتکبین استفاده کننده از سلاح گرم. ۱۱۴
نمودار۴-۱۰: وضعیت علت حادثه در بین مرتکبین  استفاده کننده از سلاح. ۱۱۷
نمودار۴-۱۱: وضعیت جرم بر حسب سال وقوع جرم. ۱۱۸
نمودار۴-۱۲: وضعیت  ارتکاب جرم بر حسب ماه وقوع. ۱۱۹
 
 

 چکیده

آمارهای موجود در مراکز پلیس بیان‌گر این واقعیت است که استفاده از سلاح گرم غیر مجاز در ارتکاب جرائم خشن در شهر ایلام روند رو به رشدی داشته است، هدف از این تحقیق بررسی و شناخت آثار جرم زائی وجود سلاح‌های گرم غیر مجاز در شهر ایلام می باشد .
در این پایان نامه سعی شده است تا علاوه بر استفاده از آموزه های علمی و جرم شناسی، از روش‌های کتابخانه‌ای، میدانی، توصیفی در جهت تبیین این پدیده مجرمانه در شهرستان ایلام استفاده شود، برای گرد آوری اطلاعات مربوط به مباحث نظری از روش تحلیل محتوا و همچنین مطالعه  اسنادی و مراجعه حضوری به دادگاه کیفری، پلیس آگاهی، پزشکی قانونی و همچنین مصاحبه با مرتکبین و بستگان  جرایم مرتبط با سلاح در شهر ایلام استفاده گردیده است.
نظریه پردازان شکل گیری جرایم را نتیجه علل و عوامل گوناگونی می‌دانند مکاتب مختلف از جنبه‌ی زیست شناسی، روان‌شناسی و جامعه شناسی و . شکل‌گیری جرایم را مورد مطالعه و بررسی قرار می‌دهد، در بررسی این مکاتب مشخص شد که یک عامل به تنهایی نمی‌تواند تاثیر گذار باشد و ارتکاب جرم تابع شرایط مختلفی مانند محیط جغرافیایی، تحصیلات، سن و . است.
نتایج این تحقیق که با بهره گرفتن از روش های آزمون ناپارامتری و همچنین گامای جزئی و تحلیل تشریحی و با بهره گرفتن از رگرسیون ترتیبی برازش نکوئی مدل ارزیابی و درصد متغیر وابسته و توسط متغیر های مستقل تبیین شده است ،به این نتیجه انجامید که به دلیل سهولت دسترسی مردم شهر ایلام  به  سلاح گرم با توجه به قرار گرفتن استان در مرز کشور عراق و قاچاق و ورود آن در نتیجه ی اشغال عراق توسط آمریکا و متحدانش و همچنین فرهنگ حاکم در شهر ایلام  که علاقه ی زیادی به نگهداری سلاح و مهات دارند، با عث گردیده این وسیله در ارتکاب جرایم خشن  مانند : قتل ،سرقت مسلحانه ، راهزنی، ایراد جرح عمدی ،خودکشی وغیره تاثیر فراوانی داشته باشد.در خاتمه پیشنهادات و راهکارهای لازم به مسئولین برای نیل به بهبود روش‌ها، در جهت کاهش و پیشگیری از این جرم و سپس برخورد قاطع و جدی با حاملین و قاچاقچیان سلاح و مهمات ارائه گردیده است.
کلید واژه ها: ایلام ،سلاح گرم، قتل، سرقت مسلحانه. قاچاق، خودکشی.

فصل اول

کلیات

۱-۱.مقدمه

امروزه در کشور، میزان و کیفیت بزهکاری تفاوت یافته است، بر اثر علل و عوامل گوناگون شاهد افزایش آمار جرائم و بزهکاری هستیم، به تبع آن در سال های اخیر شاهد وقوع ارتکاب جرائم زیادی با بهره گرفتن از سلاح گرم در شهرستان ایلام بوده ایم که مجرمین به دلایل و انگیزه های مختلفی مرتکب این جرم می‌شوند، در ارتکاب این جرائم آلت جرم «سلاح گرم غیر مجاز» تاثیر عمده ای دارد که از آن در ارتکاب قتل ها، سرقت های مسلحانه، راهزنی، ایراد جراحت های  عمدی، خودکشی و غیره استفاده می گردد،متاسفانه پس از اشغال عراق توسط آمریکا و متحدانش در سال ۱۳۸۲به واسطه شرایط حاکم بر مرز مقادیر زیادی سلاح و مهمات غیر مجاز از طریق مرز مشترک ایران و عراق وارد استان ایلام گردید که تعداد زیادی از مردم شهر ایلام به دلیل علاقه شدید به سلاح گرم و تعصبات قومی‌و قبیله ای ، متقاضی خرید سلاح گرم بوده وبرابرتحقیقات به عمل آمده به نظر می رسد هم اکنون سلاح های غیر مجاز فراوانی در دست مردم ایلام باشد، که وجود آنها در دست مردم استان ایلام برای امنیت جامعه نگران کننده است ، عده‌ای از مردم به دلایل و انگیزه های مختلف از جمله؛ کسب سود ، انتقام جوئی و غیره از سلاح گرم در ارتکاب جرائم  استفاده می‌نمایند، وقوع این گونه جرائم باعث ایجاد رعب و وحشت در بین مردم گردیده است،با توجه به اینکه امروزه به دلایل مختلف اجتماعی، فرهنگی، جغرافیایی و آمار جرائم در حال افزایش می باشد ،این امر لزوم بررسی و تبیین علمی آن را آشکار می سازد تا بتوان گامی در راه اعتلای فرهنگ جامعه و کاهش و یا پیشگیری از جرائم، برداشت. همین مسأله، ما را بر آن داشت تا با انجام تحقیقی علمی در این زمینه درصدد شناسایی مهمترین آثار جرم زائی وجود سلاح های گرم غیر مجاز درجرائم ارتکابی شهرستان ایلام و علل و عوامل مؤثر بر آن، به منظور کسب آگاهی از معضلات و آسیب ها اجتماعی  که ممکن است در اثر نگهداری سلاح گرم غیر مجاز در شهرستان ایلام پدید می آید باشیم، تا مسئولین مربوطه بتوانند با برنامه ریزی علمی و اصولی در جهت کاهش و پیشگیری از جرائم مرتبط با سلاح گرم غیر مجاز گام بردارند، چرا که بدون داشتن آگاهی و اطلاعات مورد نیاز نمی توان برنامه ای کارآمد و مناسب تدوین نمود. همچنین با شناخت عوامل مؤثر بر جرائم شهرستان ایلام، می توان در جهت رفع مکانیسم های آن فرهنگ سازی کرده و نظارت به عمل آورد تا به جای اعمال رویه های نامطلوب، بسترهای لازم و مناسب به منظور کاهش آن فراهم آورد ، این امر (بررسی علمی و ارائه‌ی راهکارهای اصولی) سبب می شود از اتلاف سرمایه های انسانی و مادی جلوگیری به عمل آید. بی تردید، هر گونه اقدام عملی در زمینه ی پیشگیری و کاهش جرائم نیازمند شناخت علمی و دقیق زمینه ها و عوامل ایجاد کننده ی آن است و این امر جز با پژوهش های علمی، هدف دار و روش مند محقق نخواهد شد. در این تحقیق، به بیان و تشریح مهمترین آثار جرم زائی وجود سلاح های گرم غیر مجاز پرداخته می شود، به عبارتی جرائمی که مرتکبین آن شناخته و تحت پیگرد قرار گرفته و به وسیله‌ی محاکم و دادگاهها، محاکمه و محکوم شده ، مورد بررسی قرار گرفته اند، اما بدون شک، بر همگان واضح است که بزهکاری پنهان (ارقام سیاه) بسیار بیشتر از این آمار است که تعیین رقم تقریبی این عدد سیاه نیز، امری مشکل است، با این حال این مسأله از اهمیت اثرات و کمک هایی که تاکنون از آمار برای تخمین کمیت بزهکاری و بعضی علل آن حتی به صورت نسبی، نصیب جرم شناسی شده است، نمی کاهد. در پایان نامه ‌ی پیش رو با بهره گرفتن از روش‌های کتابخانه ای (مطالعات نظری، مطالعه‌ی کتب، مجلات، متون علمی و.) و روش های میدانی (جمع آوری آمار و مطالعه ی اسناد و پرونده های مطروحه در محاکم و پلیس آگاهی استان ) به توصیف اطلاعات به دست آمده پرداخته شده است ،در نهایت پس از استنتاج و تحلیل آمار و اطلاعات به دست آمده آنها را به صورت نمودار ترسیم نموده و پس از شناسایی مهمترین آثار جرم زایی وجود سلاح  های گرم غیر مجاز در ایلام  بر وقوع  جرائم خشن مانند قتل، سرقت مسلحانه ،قاچاق، خودکشی و رابطه آن با پارامتر هایی چون ؛ سن، جنسیت ، تاهل ،موقعیت محل، سابقه قبلی ، سواد و. به تشریح وضعیت این عامل پرداخته و با نتیجه گیری از مباحث مطروحه سعی شده  با ارائه پیشنهادها و راهکارهایی به مسئولین نهاد ها و سازمان های مرتبط  با همیاری ، همکاری و پیش بینی  تمهیدات لازم و همچنین با به کارگیری راه کارهای موثر، سلاح های غیر مجاز  موجود در دست مردم را جمع آوری نموده تا انشاءالله وقوع  جرائم با بهره گرفتن از سلاح گرم غیر مجاز سیرنزولی یافته و به حداقل ممکن کاهش یابد.                           .

  ۱-۲.پیشینه  تحقیق

با بررسی به عمل آمده مشخص شد در خصوص این موضوع پژوهشی که بتواند مورد استفاده قرار گیرد در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی وجود ندارد ، صرفا” در این پژوهش سعی شده با مراجعه  حضوری به مقامات ذی صلاح و بررسی و مصاحبه با مجرمین و بستگان افرادی که از  سلاح جهت  ارتکاب جرم خود استفاده نموده بودند، بررسی دقیق و جامعی پیرامون موضوع تحقیق صورت گیرد.

 

۱-۳.بیان مساله

ظهور و پیدایش اشکال نوین بزهکاری در دهه‌های اخیر، تنوع و دگرگونی در اعمال تدابیر، واکنش‌ها و سیاست های کلان جنایی را در پی داشته است، اتخاذ یک سیاست جنایی دقیق و اصولی برای پیشگیری از وقوع جرم و بروز حالت خطرناک و نیز اصلاح و درمان بزهکاران مستلزم شناسایی علل و عوامل پیدایش جرم و حالت خطرناک است، سیاست جنایی نیز شامل سیاست کلی دولت در مقابل پدیده ی مجرمانه است و همین گستردگی قلمرو سیاست جنایی، ضرورت مطالعات جرم شناسی را ایجاب می کند.                                              اصولا “سیاست کیفری هر جامعه، باید بر اساس مبارزه با عوامل  مولد جرم و تقویت عوامل بازدارنده پی ریزی شود تا بتوان  برنامه ای در جهت  مبارزه  علیه پدیده ی بزهکاری طرح ریزی نمود که علاوه برداشتن قابلیت پیشگیری از جرم، بازدارندگی، اصلاح درمان، بازسازی وجامعه پذیری مجدد بزهکاران را نیز در پی داشته باشد، لذا تا زمانی که علل و عوامل جرم وجود دارند نمی‌توان  انتظار داشت که نتایج سوء آن وقوع نیابد، پس هر چند نمی‌توانیم جامعه ای مبری از جرم داشته باشیم ولی حداکثر کاری که می‌توان وباید انجام داد، پیشگیری  نسبی و یا تقلیل و کنترل جرم  است .
جرم، عملی است که از سوی انسانها در همه جوامع به وقوع می پیوندد و چون نمی توان از تأثیر متقابل انسان و جامعه بر یکدیگر اغماض کرد، به ناچار، برای اتخاذ سیاست جنایی صحیح و بازدارنده که بتواند ما را در کاهش جرائم یاری نماید و حالت پیشگیرانه داشته باشد بایستی در صدد شناخت علل و عوامل تاثیر گذار بر جرائم بر آییم، عوامل به وجود آورنده ی جرم در نقاط مختلف یکسان نیستند و مناطق از نظر نوع جرم، شدت و ضعف، تعداد و نیز عوامل اثر گذار با یکدیگر متفاوت هستند، این تفاوت ها را می توان در شهرها و روستاها و حتی محله های مختلف یک شهر هم مشاهده کرد.
بر هر محیطی یک سلسله عوامل مختلف چون شرایط جغرافیایی و اقلیمی، وضعیت اجتماعی و اقتصادی، شرایط و موقعیت خانوادگی و تربیتی و طرز نگرش خاصی حاکم است که مسلماً هر یک از اینها در ارتکاب جرائم تأثیرگذار خواهد بود.
عوامل اقتصادی و اجتماعی از قبیل پایین بودن سطح معلومات و درآمدها،  بی عدالتی در توزیع ثروت، تعلیم و تربیت نادرست و معاشرت با بزهکاران سبب می شود برخی از افراد به تباهی کشیده شوند و به راهی هدایت گردند که پایان آن، زندان و محرومیت های اجتماعی است؛ از سوی دیگر توزیع و تقسیم عادلانه ی ثروت، تعلیم و تربیت صحیح، روابط اجتماعی سالم و منظم و مهمتر از همه تعلیمات اخلاقی و مذهبی از مواردی هستند که مانع وقوع بسیاری از جرائم می شوند، پس با ریشه یابی علمی و دقیق، می توان با شناخت عوامل جرم به عنوان ابزاری مطمئن، به کاهش جرائم در جامعه کمکی شایان نمود.
از آنجا که هر فرهنگ و منطقه ای، خصوصیات و خصایل خاص خود را دارا بوده که در بروز رفتارهای خاص و نیز جرائم، مؤثر می باشند لذا لازم است که در سطح کشور از نظر جامعه شناسی و مردم‌شناسی، کلیه ی اقوام و خصوصیات روحی- روانی، فرهنگی، اعتقادی، آداب و رسوم، مذاهب، بافت اقتصادی و خانوادگی و معماری جنایی آنها کاملاً شناسایی شود و متناسب با این خصوصیات و استانداردهای پیشگیری از جرم، اقدامات قانونی صورت گیرد چرا که راهکارهای مهار جرم در نقاط مختلف کشور متفاوت بوده و دیدگاه های کلی پیشگیری از وقوع جرائم کافی نیست و از آنجا که علت در جرم شناسی خطی و واحد نیست و مجموعه ای از عوامل در بروز کنش جنایی نقش دارند لذا راه های پیشگیری نیز باید تلفیقی باشند، شدت عمل کیفری همراه با عدالت اجتماعی، پیشگیری عمومی و از بین بردن فرصت های بزهکاری (پیشگیری وضعی) مفیدومؤثر واقع می‌شوند،  اقدامات عملی هم باید پشتوانه ی نظری و پژوهشی داشته باشد. لذا پیشگیری به عنوان یک اصل و وظیفه ی دستگاه های قضایی و انتظامی باید بر اساس استفاده از آخرین تکنولوژی های شناخته شده در جهت رسیدن به هدف پیشگیری (کاهش جرائم) و تغییر مسیر در جهت مهار جرم صورت پذیرد.
مجموعه‌ای که پیش رو دارید حاصل تلاش نگارنده در خصوص بررسی مهم ترین  آثار جرم زائی وجود سلاح های گرم غیر مجاز درجرائم ارتکابی شهرستان ایلام می باشد ،محقق پس از بررسی‌های میدانی و مراجعه به مراکز مربوطه در شهرستان ایلام اولویت تحقیق و توجه خود را به جرائم مورد بحث در این پایان نامه معطوف نموده است.
شهرستان ایلام به عنوان یکی از شهرهای با سابقه ی تاریخی و فرهنگی، از جایگاه خاصی از نظر جغرافیایی، فرهنگی و اجتماعی برخوردار است که این موقعیت ها، در ارتکاب جرائم نیز اثرگذار هستند.
درایران با توجه به وجود قوانین مرتبط با حمل و نگهداری سلاح و مهمات غیر مجاز که از سال ۱۳۰۴ تاکنون تصویب گردیده و مجازات های سنگینی برای دارندگان و قاچاقچیان سلاح و مهمات غیرمجاز توسط قانونگذار در نظر گرفته شده است ، متاسفانه در سال های اخیر شاهد وقوع ارتکاب جرایم زیادی با بهره گرفتن از سلاح گرم غیر مجاز در شهر ایلام بوده ایم که مجرمین به دلایل و انگیزه های مختلفی مرتکب این جرم می‌شوند در ارتکاب این جرائم ابزار( آلت جرم) تاثیر عمده ای دارد که یکی از ابزار های مورد استفاده در ارتکاب جرائم خشن و جنائی سلاح گرم غیر مجاز بوده که در ارتکاب قتل ها، سرقت های مسلحانه، راهزنی ، ایراد جراحات عمدی با سلاح گرم، خودکشی و غیره تاثیر عمده ای دارد. متاسفانه پس از اشغال عراق توسط آمریکا و متحدانش درسال ۱۳۸۲ به واسطه شرایط حاکم بر مرز و قرار گرفتن استان ایلام در مرز مشترک ایران و عراق مقادیر زیادی سلاح ومهمات غیر مجاز به صورت  قاچاق از طریق مرز وارد استان ایلام گردید.
از آنجا که در طی سال های اخیر میزان  ارتکاب جرائم به وسیله سلاح گرم غیر مجاز در شهرستان ایلام افزایش یافته و این مسأله نیاز به بررسی جرم شناختی و علمی دارد لذا ضمن این تحقیق  بر آن شدم که با ارائه مهمترین آثار جرم زائی  وجود سلاح های گرم غیر مجاز در شهر ایلام بر وقوع جرائم خشن به تشریح وضعیت این عامل به بررسی موضوع بپردازم تا انشاءالله مسئولین  با برنامه ریزی و پیش بینی های لازم و با بکارگیری راهکارهای موثر سلاح های گرم غیر مجاز شهر ایلام جمع آوری ، تا وقوع جرائم با بهره گرفتن از سلاح  گرم سیر نزولی یافته و یا به حداقل ممکن کاهش یابد.چراکه بدون داشتن اطلاعات حقوقی و جرم شناختی نمی توان برنامه ای متناسب در جهت کاهش و پیشگیری از جرائم طرح ریزی و تدوین نمود.
بر این اساس محقق مساله خود را این گونه بیان می‌دارد که مهمترین آثار جرم زائی وجود سلاح های گرم غیر مجاز در شهر ایلام کدامند؟

۱-۳.اهمیت و ضرورت تحقیق

با  نگاهی به آمارها مشاهده می‌شود که استفاده از سلاح گرم غیر مجاز در ارتکاب جرایم درحال رشد است و هر سال نسبت به سال گذشته درصدی رشد داشته است،هرچند رشد جمعیت و تغییرات اجتماعی در روند این افزایش بی تاثیر نیست اما افزایش نزاع های خیابانی،کاهش سطح تحمل مردم بروز ناراحتی‌های روحی در قالب خشونت، تعصبات قومی‌و قبیله ای شدید، اعتیاد به مواد مخدر صنعتی در رفتار مجرمین اینگونه پرونده ها مشهود است. موءثر ترین ابزار در ارتکاب جرائم خشن در ایلام سلاح‌های گرم غیر مجاز است . برخی افراد با جسارت تمام از سلاح گرم برای ایجاد رعب و وحشت در بین مردم استفاده نموده و جرائمی‌از قبیل : قتل ،سرقت مسلحانه ،زورگیری ،گروگان گیری تجاوزجنسی  و تخریب عمدی و غیره  را مرتکب می‌شوند.
جوانان به واسطه عدم تجربه کافی و روحیاتی که جهت رسیدن به امیال خود در کوتاه ترین و آسان ترین روش دارند و با توجه به این که رسیدن به آنها در تمامی‌موارد قابل وصول نیست به سرعت دست خوش تغییرات روحی شده و دست به واکنش هایی می‌زنند و بعضا” با خرید یک قبضه سلاح قاچاق  اقدام به قتل ،سرقت مسلحانه یا خودکشی به دلایل و انگیزه های مختلف از جمله اقتصادی، ناموسی، عشقی، شکست های اجتماعی وغیره  می‌نمایند.[۱]
با توجه به جایگاه و نقش سلاح گرم در ارتکاب این جرائم لازم است اقدامات لازم  توسط مسئولین امر برای پیشگیری و کاهش استفاده از این وسیله خطرناک صورت گیرد و چون پیشگیری از وقوع این جرائم از اهم وظایف مسئولین می‌باشد بنا براین مسئولین بایستی از کم و کیف این وسیله مخرب وانواع جنایت و جرائم ارتکابی به وسیله آن مطلع شوند. لذا این پژوهش برای بهره برداری واطلاع هرچه بیشتر مسئولین ذیربط تهیه گردیده ،امید است تا در راستای وظایف قانونی خود در خصوص جمع آوری سلاح های غیر مجازدر دست مردم  و رفع این معضل در جامعه  اقدام مناسب انجام دهند.

۱-۴.جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق

با توجه به اینکه وقوع جرائم در شهر ایلام با بهره گرفتن از سلاح های گرم غیر مجاز رو به افزایش است و تاکنون تحقیق علمی‌و مدونی در این خصوص در استان ایلام و حتی در کشور عزیزمان انجام نشده و پژوهش حاضر در نوع خود جزء اولین  ها به شمار می‌رود و از لحاظ موضوع تحقیق، موضوع انتخاب شده در نوع خود تازه و بدیع می‌باشد لذا بر آن شدم تا موضوعی را بررسی نمایم که در کاهش این آسیب اجتماعی نقش بسزایی داشته باشد.
۱)گزارش تحلیلی پلیس آگاهی ناجا-نشر کارآگاه وابسته به پلیس آگاهی ناجا، ص۱۱۷

تعداد صفحه:۲۰۷

قیمت : ۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار میگیرد و  همچنین فایل خریداری شده به ایمیل شما نیز ارسال می شود

پشتیبانی سایت :                 [email protected]

پایان نامه مدل‌سازی ژئومورفولوژیکی مخروطه‌افکنه‌های دشت جیرفت

 پایان نامه رشته جغرافیا

دانشگاه اصفهان
دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی  
گروه جغرافیای طبیعی گرایش ژئومورفولوژی
 
 
پایان نامه ­ی کارشناسی ارشد رشته جغرافیای طبیعی گرایش  ژئومورفولوژی
 
 
 
مدل‌سازی ژئومورفولوژیکی مخروطه‌افکنه‌های دشت جیرفت
 
 
 
 مهر ۱۳۹۲
 
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
 
 
چکیده
ژئومورفولوژی کمی به تحلیل خصوصیات و ارتباطات موجود در سیستم‌های ژئومورفیک می‌پردازد. هرشکل متاثر از عوامل شکل زا و ارتباطات موجود بین آنها است. یک فرایند آبی حوضه­ی آبخیز را متاثر از خود می‌سازد بنابراین درنتیجه ی تعامل ارتباطات بین فرایند و حوضه ؛ اشکال و رخساره‌هایی شکل می‌گیرد. یکی از مهم ترین رخساره‌های ژئومورفولوژیکی مخروط­ افکنه‌ها می‌باشند. مخروط افکنه عوارضی هستند به شکل مخروطی که راس آن در محل شکست شیب کوهستان به دشت و قاعده آن در دشت سر قرار دارد. در این تحقیق با فرض وجود ارتباط بین خصوصیات مخروط‌ها و حوضه‌های تغذیه کننده آنها مبادرت به رابطه سنجی و ارائه­ مدل‌های موجود بین آنها شده است. هدف از این پژوهش مدلسازی مخروط افکنه‌های دشت جیرفت با بهره گرفتن از شاخص‌های فیزیکی اندازه‌گیری شونده و محاسبه شونده حوضه‌های تغذیه کننده آنها ست. شاخص‌های محاسباتی استفاده شده؛ ضریب ناهمواری، تراکم زهکشی، ضریب شکل و نسبت ناهمواری است. همبستگی بین عوامل مختلف در قالب تحلیل همبستگی ورابطه سنجی بین خصوصیات مخروط با حوضه‌های تغذیه کننده آنها به کمک آنالیز رگرسیون انواع مدل‌ها اعم خطی و غیر خطی انجام شد. برای این منظور مبادرت به نمونه برداری از خصوصیات حوضه- ­مخروط مورد ارزیابی قرار گرفت نتایج تحلیل همبستگی بین حوضه و مخروط‌ها حکایت از وجود اختلاف معنی‌دار بین (ضریب زهکشی و مساحت مخروط، ضریب ناهمواری و مساحت مخروط، ضریب ناهمواری و حجم مخروط، ضریب زهکشی با شعاع مخروط) در سطح خطای کمتر از ۰.۵ درصد وجود دارد. نتایج تحلیل رگرسیون حکایت از وجود ارتباطات خطی و غیر خطی بین برخی از عوامل از عوامل حوضه – مخروط وجود دارد. ارتباط بین (مساحت حوضه با مساحت مخروط از نوع توانی، مساحت مخروط با ضریب زهکشی ارتباط خطی و توانی، مساحت حوضه با شیب مخروط از نوع خطی و توانی، حجم مخروط با ضریب زهکشی ارتباط خطی و توانی، شعاع مخروط با ضریب ناهمواری حوضه ارتباط خطی و توانی) به ترتیب با میزان ضریب تبیین (۶۸۱/.، ۲۳۳/. و ۶۸۶/. ۳۲۴/. و ۵۹۲/.، ۷۸۲/. و ۶۹۰/. ۳۷۱/. و ۳۸۱/.)با درصد خطای کمتر از یک درصد معنی‌دار شده است. دستاورد‌های کمی این پژوهش تحلیل کمی بین خصوصیات ژئو مورفیکی حوضه- مخروط‌ها می‌باشد و این روابط می‌تواند در سایر پژوهشهای با بکار گرفتن سایر عوامل نظیر خصوصیات اقلیمی (بارش)، رسوب، تکتونیک و پوشش گیاهی ارتقا یابد.
کلید واژه : مخروط افکنه، دشت جیرفت، مدلسازی، خوشه بندی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست مطالب
عنوان . صفحه
چکیده و
 
فصل اول
۱- ۱ مقدمه ۱
۱-۲ تبیین مسأله پژوهشی ۲
۱-۳ اهداف: ۳
۱ – ۴ – پرسشهای اساسی پژوهش: ۳
۱ – ۴ – ۱ پرسشها : ۳
۱- ۵ – پیشینه تحقیق ۳
۱- ۶- کلیدواژه ۸
۱-۶ – ۱- تعاریفی از مخروط افکنه توسط محققین ۸
۱-۶ – ۱ – ۱ – انواع پارادیم در مطالعه مخروط افکنه‌ها ۸
۱-۶-۲- دشت جیرفت ۹
۱- ۶-۳ – مدل و مدلسازی ۹
۱-۶- ۳- ۱- تاریخچه پیدایش مدل در ژئومورفولوژی و انواع مدل ۱۰
۱-۶ – ۳- ۲- تحلیل کمی در ژئومورفولوژی و انواع مدل ریاضی ۱۱
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۱ همبستگی و رگرسیون ۱۱
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۲ – همبستگی ۱۱
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۳ – مفهوم معنی‌داری در همبستگی ۱۲
۱-۶ – ۳ – ۲ -۴ – رگرسیون خطی ۱۲
۱-۶ – ۳ – ۲- ۵ – رگرسیون غیرخطی ۱۲
۱-۶ – ۳ – ۲ – ۶ – تحلیل خوشه‌ای ۱۳
۱-۷- کلیات روش تحقیق ۱۳
۱- ۸ موقعیت منطقه مطالعاتی ۱۴
۱-۸- ۱ موقعیت سیاره‌ای و جهانی ۱۴
۱ – ۸- ۲- موقعیت ریاضی ۱۴
۱-۸-۳ – موقعیت نسبی ۱۵
۱-۸ – ۴ – موقعیت زمین شناسی ۱۶
۱- ۸ – ۵ – موقعیت اداری وسیاسی ۱۷
۱- ۸ – ۶ – موقعیت هیدرولوژیکی ۱۷
۱- ۹ – پایگاه اطلاعات جغرافیایی ۱۸
عنوان                                                 صفحه
۱-۹ -۱ – نقشه‌های مورد استفاده ۱۸
۱-۱۰- تصاویر ماهواره‌ای. ۲۰
 
فصل دوم : روش پژوهش ومراحل آن
۲ – ۱- روابط کمی در مطالعه مخروط افکنه‌ها ۲۱
۲-۲-۱- شیوه انجام بررسی و مطالعات ۲۲
۲-۳ دسته‌بندی پارامترهای ژئومورفولوژی حوضه‌ها و مخروط افکنه‌ها ۲۲
۲-۴ – نقشه موقعیت مکانی حوضه- مخروط‌ها ۲۳
۲-۵ – خصوصیات فیزیوگرافی حوضه – مخروط‌ها ۲۴
۲- ۵ – ۱- خصوصیات مورفومتری حوضه‌ها ۲۴
۲-۵ – ۲ – خصوصیات فیزیوگرافی مخروط افکنه‌ها ۴۱
۲- ۶- نقشه‌های زمین شناسی منطقه و جنس زمین شناسی منطقه ۴۷
۲- ۷ همبستگی مقدماتی بین خصوصیات مورفومتری حوضه – مخروط‌ها ۴۹
 
فصل سوم: ویژگیهای طبیعی منطقه
۳-۱ – مقدمه ۵۱
۳- ۲ – خصوصیات فیزیکی دشت جیرفت: ۵۱
۳-۲ – ۱ – مساحت دشت ۵۱
۳-۲ – ۳ – ارتفاع: ۵۱
۳- ۲ – ۳ – شیب دشت ۵۲
>۳- ۳ – اقلیم منطقه ۵۳
۳ – ۴- عوامل و عناصر تشکیل دهنده آب وهوای دشت جیرفت: ۵۳
۳ – ۴ – ۱ – دما ۵۳
۳-۴-۲- توده غربی ۵۳
۳-۴-۴ – توده قطبی ۵۴
۳-۴-۵- بارش ۵۴
۳-۴-۶- رطوبت ۵۵
۳-۵ – اقلیم محلی حاکم بر منطقه جیرفت ۵۵
۳-۵-۱ اقلیم گرم و خشک ۵۵
۳-۵-۲ اقلیم معتدل کوهستانی: ۵۵
۳-۵-۴ اقلیم سرد کوهستانی ۵۵
 
عنوان                                                 صفحه
۳-۶ – زمین شناسی ۵۵
۳-۶ زمین ساخت یا تکتونیک منطقه ۵۷
۳- ۷ – گسل‌های منطقه مورد مطالعه ۵۷
۳-۷-۱ – گسل سبزواران ۵۷
۳- ۷ – ۲ – گسل جیرفت ۵۸
۳- ۷ – ۳ – گسل دوساری ۵۸
۳-۷-۴- گسل کهنوج ۵۸
۳- ۷ – ۵ –گسل سرگریچ ۵۸
۳ -۷ – ۵ – گسل سمک ۵۸
۳- ۸- واحدهای ژئومورفولوژی منطقه ۵۹
۳-۸ -۱- مناطق مرتفع ۶۰
۳-۸- ۲- مخروط افکنه‌ها ۶۰
۳-۸-۳ – دشت جیرفت ۶۰
۳- ۹- تقسیم‌بندی انواع دشت در منطقه مورد مطالعه ۶۰
۳-۹- ۱ – دشت سر ۶۱
۳ – ۹ -۱- ۱ – انواع دشت سر در دشت مورد مطالعه ۶۱
-۵-۱-۱-۱ دشت سر لخت ۶۱
۳-۹-۱-۱-۳ دشت سر پوشیده (پلایا) ۶۲
۴-۵-۱-۱-۴ دشت سر انتهایی (باهادا) ۶۲
 
فصل چهارم : نتایج و یافته تحقیق
۴-۱ – مقدمه . ۶۳
۴-۲ شیب مخروط افکنه‌ها ۶۴
۴- ۳ ویژگیهای شیب در مخروط افکنه‌های دشت جیرفت ۶۴
۴-۳-۱ رابطه ی شیب مخروط با مساحت حوضهی آبریز ۶۴
۴-۳-۲ ارتباط شیب مخروط با مساحت مخروط افکنه ۶۴
۴-۳-۳ ارتباط شیب و شعاع مخروط افکنه ۶۵
۴- ۳-۴ ارتباط شیب و ارتفاع مخروط ۶۵
۴-۴ مساحت مخروط افکنه با مساحت حوضه ی آبریز ۶۵
۴-۴-۱ رابطه ی مساحت مخروط با مساحت حوضه ی آبریز ۶۶
۴- ۵ همبستگی بین خصوصیات مهم ژئومتری حوضه‌ها با مخروط افکنه‌ها ۶۶
 
عنوان                                         صفحه
 
فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهاد‌ها
۵ – ۱ نتیجه گیری ۸۴
۵ – ۱ – ۱ اثبات فرضیات و پاسخگویی به سوالات تحقیق ۸۴
۵-۲ – تحلیل نتایج تفکیک مدل‌ها ۸۵
۵- ۳ پاسخگویی به پرسش‌های تحقیق ۸۵
۵- ۴ – نتایج خوشه بندی ۸۶
۵-۵- پیشنهادات ۸۶
۵-۶ – پیشنهاد‌های علمی پژوهشی ۸۶
۵-۷ – پشنهادات اجرایی ۸۷
منابع و مأخذ. ۸۸
 
 
فهرست شکل‌ها
عنوان                                         صفحه
شکل (۱-۱) سه منطقه، حمل و رسوبگذاری که در نهایت به تشکیل مخروط افکنه منجر می‌شود. ۱۱
شکل(۱-۲) موقعیت سیاره‌ای منطقه مورد مطالعه ۱۴
شکل(۱-۳) موقعیت ریاضی منطقه مورد مطالعه ۱۵
شکل(۱ – ۴) موقعیت نسبی دشت جیرفت. ۱۶
شکل(۱ – ۵) موقعیت زمین شناسی منطقه. ۱۷
شکل(۱- ۶) موقعیت هیدرولوژیک منطقه مورد مطالعه ۱۷
شکل(۱-۷) اندکس نقشه‌های ۱:۵۰۰۰۰. ۱۸
شکل(۱-۸) اندکس نقشه‌های ۱:۱۰۰۰۰۰ ۱۸
شکل(۱-۹) اندکس نقشه‌های ۱:۲۵۰۰۰. ۱۹
شکل (۱- ۱۰)تصویر سه بعدی دشت جیرفت بااستفاده از Google Earth. 19
شکل (۱-۱۱) موقعیت مخروط افکنه‌های دشت جیرفت با استفاده ازGoogle Earts 20
شکل(۲-۱)موقعیت مکانی حوضه – مخروط‌ها ۲۳
شکل (۲- ۲)موقعیت مکانی مخروط افکنه‌ها درنقشه توپوگرافی. ۲۳
شکل (۲-۳) نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه ۴۷
شکل(۲-۴) نقشه جنس زمین شناسی منطقه مورد مطالعه. ۴۷
شکل(۳-۱) طبقات ارتفاعی منطقه مورد مطالعه. ۵۲
شکل(۳- ۲) نقشه شیب دشت مورد مطالعه. ۵۲
شکل (۳-۳) نمودار درصد بارندگی فصلی شهرستان جیرفت طی دوره آماری ۱۳۸۴-۱۳۶۹ ۵۴
شکل (۳- ۴) نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه. ۵۶
شکل (۳-۵) نقشه مواد مادری منطقه مورد مطالعه ۵۷
شکل (۳- ۶) نقشه گسل‌های منطقه مورد مطالعه از تصاویر ماهواره‌ای GoogleEarts. 58
شکل(۳-۷) گسل‌های منطقه مورد مطالعه ۵۹
شکل (۳-۸) نقشه واحدهای ژئومورفولوژی منطقه ۵۹
شکل(۳-۱۰)نقشه انواع دشت سر در منطقه مورد مطالعه ۶۰
شکل (۴ – ۱) ارتباط بین مساحت حوضه با مساحت مخروط ۸۱
شکل (۴ – ۲) ارتباط مساحت مخروط با شیب مخروط ۸۱
شکل (۴ – ۳) ارتباط شیب و شعاع مخروط ۸۱
شکل (۴ – ۴) ارتباط شیب وشعاع مخروط از نوع توانی ۸۲
شکل (۴ – ۵) ارتباط شیب و مساحت مخروط افکنه ۸۲
شکل (۴-۶) ارتباط مساحت مخروط با عامل شکل حوضه ۸۲
 
عنوان                                         صفحه
 
شکل(۴- ۷) نمودار دندروگرام حاصل از طبقه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه بر اساس بر اساس کل متغیرهای اندازه‌گیری شده ۸۳
شکل (۴- ۸) نمودار دندروگرام حاصل از طبقه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه بر اساس بر اساس مشخصات اندازه‌گیری مربوط به حوضه ۸۳
 
 
فهرست جدول‌ها
عنوان                                                        صفحه
جدول (۱-۱) پارادایم‌های مختلف مورد استفاده در مطالعه مخروط افکنه‌ها(درون ۱۹۹۶) . ۹
جدول (۲-۱) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۱ ۲۴
جدول(۲-۲) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۲. ۲۵
جدول (۲-۳) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۳ ۲۶
جدول (۲-۴)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۴. ۲۷
جدول (۲-۵) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۵ ۲۸
جدول (۲- ۶)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۶ ۲۹
جدول (۲-۷)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۷. ۳۰
جدول (۲-۸) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۸ ۳۱
جدول (۲-۹)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۹. ۳۲
جدول (۲- ۱۰)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره ۱۰ ۳۳
جدول (۲- ۱۱) خصوصیات مورفومت
ری حوضه شماره۱۱ ۳۴
جدول (۲- ۱۲) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۲ ۳۵
جدول (۲-۱۳) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۳. ۳۶
جدول (۲- ۱۴)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۴. ۳۷
جدول (۲- ۱۵) خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۵ ۳۸
جدول (۲-۱۶)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۶ ۳۹
جدول (۲- ۱۷)خصوصیات مورفومتری حوضه شماره۱۷. ۴۰
جدول (۲-۱۸)خصوصیات مخروط افکنه شماره ۱. ۴۱
جدول (۲-۱۹) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۲ ۴۱
جدول (۲- ۲۰) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۳. ۴۲
جدول (۲-۲۱) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۴ ۴۲
جدول (۲-۲۲) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۵ ۴۲
جدول (۲- ۲۳)خصوصیات مخروط افکنه شماره ۶ ۴۳
جدول (۲- ۲۴)خصوصیات مخروط افکنه شماره ۷ ۴۳
جدول (۲- ۲۵) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۸. ۴۳
جدول(۲- ۲۶) خصوصیات مخروط افکنه شماره ۹ ۴۴
جدول (۲- ۲۷) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۰. ۴۴
جدول (۲ -۲۸) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۱. ۴۴
جدول (۲- ۲۹) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۲. ۴۵
جدول (۲- ۳۰) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۳. ۴۵
عنوان                                                        صفحه
 
جدول (۲ – ۳۱)خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۴. ۴۵
جدول (۲ – ۳۲) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۵ ۴۵
جدول (۲ – ۳۳) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۶ ۴۶
جدول (۲ -۳۴) خصوصیات مخروط افکنه شماره۱۷. ۴۶
جدول(۲- ۳۵ )جنس حوضه. ۴۸
جدول (۲- ۳۶)همبستگی بین خصوصیات مورفومتری حوضه‌ها ۴۹
جدول شماره(۲-۳۷) جدول همبستگی بین خصوصیات مخروط افکنه‌ها ۴۹
جدول (۲- ۳۸) همبستگی حوضه- مخروط‌ها. ۵۰
جدول۳-۱. میانگین ماهانه و فصلی شهرستان جیرفت طی دوره آماری ۱۳۸۴-۱۳۶۹ ۵۴
جدول(۳- ۲) تشکیلات زمین شناسی دشت جیرفت و ارتفاعات مشرف به آن ۵۴
جدول (۴-۱) نتایج حاصل از خوشه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه مورد مطالعه بر اساس مشخصات اندازه‌گیری مربوط به حوضه. ۶۴
جدول (۴-۲)مربوط به نتایج حاصل از خوشه‌بندی مخروط افکنه‌های منطقه مورد مطالعه بر اساس کل متغیرهای اندازه‌گیری شده. ۶۴
جدول(۴ – ۳) : جدول طبقه‌بندی مساحت مخروط ۶۵
جدول (۴ – ۴) روش تفکیک انواع مدل‌های خطی – غیرخطی ۶۷
جدول (۴ – ۵) : تفکیک مدل‌ها. ۶۸
جدول(۴- ۶) : تفکیک مدل‌های رگرسیون ۶۹
جدول(۴ -۷ ): روش تفکیک مدل‌ها. ۷۰
جدول(۴- ۸) : روش تفکیک مدل‌ها. ۷۱
جدول(۴ – ۹) روش تفکیک مدل‌ها ۷۲
جدول (۴ – ۱۰) تفکیک مدل‌ها ۷۳
جدول(۴ – ۱۱) ضرایب استاندارد. ۷۴
جدول(۴- ۱۲) ضرایب اسناندارد ۷۵
جدول (۴ – ۱۳) : ضرایب استاندارد ۷۶
جدول(۴ – ۱۴): ضرایب استاندارد ۷۷
جدول (۴ – ۱۵): ضرایب استاندارد. ۷۸
جدول(۴ -۱۶ )ضرایب استاندارد ۷۹
جدول (۴-۱۷) ضرایب استاندارد ۸۰
 
 
 
 
 
 
فصل اول
کلیات تحقیق
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
۱- ۱ مقدمه

عوارض ژئومورفیکی نواحی خشک به طور اعم و مخروط افکنه‌ها به طور اخص به علت ویژگی‌های خاص و منحصر به فرد بودن، همواره در سطح جهان مورد توجه پژوهشگران بوده است و محققان کشورهای مختلف جهان به این نواحی توجه خاص داشته اند. در نواحی خشک و بیابانی عوارض دیگری هم وجود دارد که در کنار مخروط افکنه‌ها تکامل می‌یابند. دشت سرها شامل : دشت سر فرسایشی، دشت سر آپانداژ و دشت سرپوشیده، اوئد یا خشک رودها، انواع ناهمواریهای ماسه‌­ای، و تمام اشکال و عوارض موجود در پلایا‌ها، جزء اشکالی اند که در نواحی خشک با ویژگیهای متفاوتی که حاصل تغییرات محلی آنها از محلی به محل دیگراست، دیده می‌شود. ژئومورفولوژی هریک از این عوارض پیچیدگی خاص خود را دارد. از نظر تکامل این عوارض تا حدودی به یکدیگر وابسته است و تغییر در هر کدام بر تکامل دیگری اثر می‌گذارد. (مقصودی و محمد نژاد آروق، ۱۳۹۰) به طور کلی این عوارض، تحت تاثیر متغیرهای محیطی و فرایندهایی است که در طول زمان تغییر کرده و قابل تحلیل‌اند. در واقع در بررسی مخروط افکنه‌ها می‌توان متغیر‌های موثر در تشکیل و تحول آنها را یک به یک مشخص کرد و تاثیر زمانی و فضایی هر کدام از آنها را بر خصوصیات مخروط افکنه مانند وسعت، شیب، نوع رسوبات، جریان‌های سطحی و. مورد بررسی قرار داد. متغیر‌های فراوانی در تشکیل و سپس تحول و تکامل مخروط- افکنه‌ها تأثیر دارند. برخی از این متغیرها محلی اند و ممکن است ناشی از حوضه­ی آبریز باشد که مخروط افکنه در خروجی آن تشکیل شده است. مانند مقدار، جنس و نوع رسوب و نحوه جریان رودخانه یا ممکن است عملکردی گسترده ومنطقه‌ای داشته باشند و از این طریق مخروط افکنه‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.
 
از آنجا که مخروط افکنه‌ها جزء سیستم رودخانه ایی به شمار می‌رود و متشکل از حوضه‌های آبریز که فراهمی رسوب را بر عهده دارد و همین طور ناحیه انتقال و در نهایت ناحیه تراکمی اند (مقصودی ،۱۳۹۰ ). از آنجایکه خصوصیات مورفومتری نمایانگر توصیفات کمی از سطح مورفولوژی سیستم‌های ژئومورفیکی است که غالباً برای تخمین نسبت درجه توسعه یافتگی خصوصیات ژئومورفیکی یک یا گروهی از سیستم‌های ژئومورفیک قرار می‌گیرند. از این رو مدل‌های آماری مورفومتری سیستم‌های ژئومورفیک نیز برای تخمین مورفومتری سیستم‌های مشابه می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد. توصیفات کمی و آنالیز‌های مورفومتری سیستم‌های ژئومورفیک باعث می‌شود تا ژئومورفولوژیست‌ها با شیوه عاری از پیش داوری لندفرم‌های مشابه را در محیط‌های مختلف طبیعی با هم مقایسه کنند.(گورابی و همکاران، ۱۳۹۰). رسوبات مخروط افکنه تحت تأتیر دو فرایند کلی جریان‌های رودخانه‌ای و جریان‌های خرده دار‌[۱] تقسیم می‌شوند (موسوی حرمی، ۱۳۸۹). در این پژوهش بررسی خصوصیات مورفومتری مخروط افکنه‌ها و حوضه‌های تغذیه کننده آنها و رابطه سنجی بین خصوصیات مخروط­ افکنه و حوضه‌ها، ارائه یک مدل مناسب در تحلیل روابط مخروط افکنه با حوضه‌های تغذیه کننده پرداخته شده.
 
۱-۲ تبیین مسأله پژوهشی
مخروط افکنه‌ها در محیطهای مختلفی ایجاد می‌شوند، این پدیده بخصوص در مناطق خشک و نیمه خشک یا مناطقی با خشکی فصلی، یعنی جایی که میزان بالایی از رسوب وجود دارد و تجمع در آن صورت می‌گیرد به وجود می‌آید. چنین مناطقی عمدتاً در محل گسلهای طویل یا پیشانی کوههای حاصل از فعالیت تکتونیکی قرار دارد (معتمد، ۱۳۷۹). مخروط افکنه‌ها اغلب جزء سیستم‌های بسته ومشخص اند. زیرا جریان انرژی ورودی و خروجی از سیستم مشخص بوده و عناصر آن شناخته شده است. به طور کلی این عوارض، تحت تأثیر متغیرهای محیطی و فرایندهایی است که در طول زمان تغییر کرده و قابل تحلیل اند. در واقع در بررسی مخروط افکنه‌ها می‌توان متغیرهای مؤثر در تشکیل وتحول آنها را یک به یک مشخص کرد و تأثیر زمانی وفضایی هر کدام از آنها را بر خصوصیات مخروط افکنه مانند وسعت، شیب، نوع رسوبات، جریانات سطحی و مورد بررسی قرار داد.
(مقصودی، ۱۳۹۰ ). بررسی خصوصیات ژئومورفولوژیکی مخروط افکنه‌ها یکی از بارزترین خصوصیات عملکردی حوضه‌های تغذیه کننده آنهاست حوضه میان ساختاری و عملکردی مخروط‌ها می‌توان معیار مناسبی جهت پارامترهای نظیر آورد رسوب بستر رودخانه، میزان تخریب و پدیده هوازدگی حوضه‌های آبخیز و حیات مشرف به آنها باشد. در نگاه اول عملکرد حوضه آبخیز نقش منفی فرسایش در اذهان جلوه گر می‌شود لیکن در نگاه عمیق وجود چشم انداز مخروط افکنه‌ها مانند سیستم فعال مؤثر می‌باشند که نقطه شروع بر سفره آب زیرزمینی قلمداد می‌شود، لذا مطالعه خصوصیات آنها در تبیین اهمیت وجایگاه آنها بعنوان سیستم‌های طبیعی و بی خطر چشم انداز مفید واقع شود.(ولی، ۱۳۸۸)
 
 
 
 
۱-۳ اهداف
بنابراین هدف این پژوهش بررسی مورفومتری خصوصیات ژئومورفیک مخروط افکنه‌ها در دشت جیرفت با توجه به خصوصیات حوضه تغذیه کننده آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. این بررسی بر پایه شش محور قرار گرفته که عبارتند از:

  • توصیف شرایط ژئومورفیکی و زمین شناسی مخروط افکنه‌های منطقه.
  • تخمین فاکتورهای تاثیر گذار در ژئومورفولوژی و مورفومتری مخروط افکنه‌ها و طبقه‌بندی مخروط افکنه‌ها براساس میزان اثر متغیرهای اندازه‌گیری شده.
  • تبین خصوصیات ساختاری مخروط‌ها با توجه به خصوصیات کمی آنها
  • تعیین حوضه‌های تغذیه کننده مخروط‌ها تعیین خصوصیات فیزیوگرافی حوضه‌های تغذیه کننده مخروط افکنه.
  • مدلسازی خصوصیات مخروط‌ها و حوضه‌های تغذیه کننده آنها و ارزیابی مدلهای تولید شده.
  • ارائه یک مدل یا الگوی منطقه‌ای جهت تعیین خصوصیات شکل شناسی و رفتاری مخروط‌ها.

 
۱ – ۴ – پرسشهای اساسی پژوهش
۱ – ۴ – ۱ پرسشها
ـ آیا ارتباط معناداری بین وسعت مخروط با وسعت حوضه تغذیه کننده وجود دارد؟
ـ آیا ارتباط معناداری بین ضرائب ناهمواری، زهکشی با خصوصیات مخروط وجود دارد؟
ـ آیا ارتباط معنا داری بین جنس حوضه‌ها و شکل مخروط‌ها وجود دارد؟
ـ آیا می‌توان خصوصیات مخروط‌ها را براساس خصوصیات حوضه‌های تغذیه کننده مدل سازی نمود؟
[۱] Debrisflow
تعداد صفحه :۱۱۲
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه فروچاله­ ها در دشت کبودرآهنگ استان همدان

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
فروچاله­ ها در دشت کبودرآهنگ استان همدان
دانشگاه زنجان
دانشکده انسانی
گروه جغرافیا
(هیدروژئومورفولوژی)
عنوان پایان ­نامه: مکانسیم تشکیل فروچاله­ ها در دشت کبودرآهنگ استان همدان
اسفند ۹۳
چکیده                                                  
دشت کبودرآهنگ در شمال استان همدان  و یکی از چهار دشت اصلی استان همدان است. در دو دهه اخیر به دلیل حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق سطح آب زیرزمینی دچار افت شدید شد این امر  تحریک سطح زمین را به دنبال داشته است که در سطح زمین گودال هایی ایجاد شد که در اصطلاح علمی به سینک هول معروف هستند. با توجه به بررسی های زمین شناسی که توسط مهندسین مشاور «زمیران» و سازمان زمین شناسی انجام شد، مشخص گردید که بستر دشت کبودرآهنگ سنگ آهک است و همچنین یک گسل مدفون منطبق بر کانال های احتمالی دوران چهارم با حرکات تکتونیکی سنگ بستر آهکی منطقه را دچار درزو شکاف کرده و با وجود سفره آبخوان کارستی این درزو شکاف ها با عمل انحلال دچار گستردگی وایجاد حفره های داخلی شده است و به مرور افت سطح آب زیرزمینی در آبخوان آبرفتی و گسترده شدن حفرات زیرین و کم ضخامت شدن  سقف حفرات باعث گردید که تحمل وزن رسوبات بالایی را نداشته باشند و فروچاله هایی ایجاد شوند.با توجه به این امر نقشه افت سطح آب زیرزمینی با بهره گرفتن از نرم افزار۱۰ArcGIS از روش میانیابی کریجینگ رسم شد و مقدار افت در سطح دشت به طور متوسط حدود۵/۳۰متر بوده است که این امر به عنوان عامل ثانویه برای ایجاد فروچاله شناخته شده است.با توجه به اینکه فروچاله ها در اطراف گسل مدفون قرار دارند تاثیر این گسل مشخص می شود و عامل اصلی ایجاد فروچاله در این دشت می باشد.
کلمات کلیدی: همدان، کبودرآهنگ، فروچاله ، سطح ایستابی
فهرست مطالب
فصل اول
مقدمه۱
۱-۱بیان مسئله.۲
۱-۲فرضیات تحقیق۴
۱-۳پیشینه تحقیق.۴
۱-۴اهداف تحقیق.۱۳
۱-۵روش جمع آوری داده ها.۱۴
۱-۶ روش تجزیه وتحلیل.۱۴
فصل دوم
مقدمه۱۵
۲-۱اشکال کارستی۱۵
2-1-1کارن.۱۵
2-1-2 دره های خشک.۱۶
2-1-3چاه های کارستی.۱۶
2-1-4غارها۱۷
۲-۱-۵ پولیه یا پولژه۱۷
۲-۱-۶دشت کارستی.۱۷
2-1-7 طاق کارستی.۱۸
2-1-8پنجره کارستی.۱۸
2-1-9  پونور یا چاه های مکنده۱۸
فروچاله ها۱۸
2-2طبقه بندی فروچاله ها۱۹
۱)فروچاله آنترپوژنیک.۲۱
۲)پدیده های کارستی۲۱
۳)فروچاله سنسواستریکو یا فروچاله تونلی عمیق۲۲
۲-۲-۱فروچاله انحلالی و دولین انحلالی۲۴
۲-۲-۲فروچاله پوش سنگی و نشستی۲۵
۲-۲-۳فروچاله پر شونده و سقوط کننده و فرونشستی۲۶
۲-۲-۴فروچاله مدفون۲۷
۲-۳زمین شناسی مهندسی پی های کارستی.۲۷
۱-تراکم متفاوت و نشست۲۸
۲-فرسایش زیرسطحی یا رگاب.۲۸
۳-۲ایجاد فروچاله۲۹
۲-۴مخاطرات مناطق کارستی.۲۹
۲-۴-۱خطر ریزش.۳۰
۲-۴-۲خطر فروچاله فرونشستی.۳۰
۲-۴-۳مشکلات ناشی از ایجاد فروچاله ها.۳۱
فصل سوم
۳-۱موقعیت جغرافیایی منطقه.۳۳
۳-۲زمین شناسی.۳۴
۳-۳-۱زمین شناسی دشت کبودرآهنگ۳۵
۳-۳اقلیم.۳۸
۳-۴هیدرولوژی.۴۰
۳-۵هیدروژئولوژی دشت کبودرآهنگ.۴۱
۳-۵-۱تاثیر ساختمان زمین شناسی در تشکیل منابع آب.۴۱
۳-۵-۲تشکیلات آبرفتی.۴۱
۳-۵-۳تشکیلات آهکی۴۱
۳-۵-۴سایرتشکیلات.۴۲
۳-۶ژئومورفولوژی۴۳
فصل چهارم
مقدمه.۴۹
۴-۱مرور بر شرایط هیدروژئولوژی دشت کبودرآهنگ.۴۹
۴-۲ارزیابی شرایط زیرسطحی دشت کبودرآهنگ بر پایه بررسی چاه های اکتشافی.۵۱
۱)چاه اکتشافی خنجر آباد.۵۱
۲)چاه اکتشافی عین آباد.۵۱
۳)چاه اکتشافی ایده لو.۵۲
۴)چاه اکتشافی طاسران۵۲
۵)چاه اکتشافی کوریجان.۵۲
۶)چاه اکتشافی اورقین.۵۳
۷)چاه اکتشافی داق داق آباد۵۳
۸)چاه اکتشافی قاپاق تپه.۵۳
۹)چاه اکتشافی تپه دبی۵۳
۱۱)چاه پیزومتری بیوک آباد.۵۳
۱۲)چاه پیزومتری یسترلو۵۴
۴-۲-۱ساختار زیرین دشت کبودرآهنگ۵۵
۴-۳ارزیابی چگونگی افت سطح آب و ظرفیت بهره برداری آب های زیرزمینی ۵۹
۴-۳-۱ارزیابی ظرفیت دشت.۵۹
۴-۳-۲ارزیابی وضعیت افت سطح آب در دشت کبودرآهنگ.۶۲
۴-۳-۳تاثیر افت سطح آب زیرزمینی در توسعه و نشست زمین و فروچاله ها.۶۷
۴-۴بررسی فرایند تشکیل و توسعه فروچاله ها در منطقه.۷۰
۴-۴-۱تشکیل حفرات توده سنگ بستر.۷۱
۴-۴-۲توسعه حفرات در داخل توده آبرفتی۷۲
۴-۴-۳فروچاله های دشت کبودرآهنگ.۷۳
۴-۴-۳-۱پدیده فروچاله۷۳
۴-۴-۳-۱نحوه کاربری اراضی در محل فروچاله ها۷۶
۴-۴-۴مخاطرات نوع فروچاله های دشت کبودرآهنگ.۷۹
فصل پنجم
۵-۱نتایج و پیشنهادات۸۰
۵-۲اثبات فرضیات۸۲
۵-۳پیشنهادات۸۲
۵-۳-۱پیشنهاداتی در رابطه با چگونگی بهسازی و ترمیم محل فروچاله۸۳
منابع۸۴
فهرست جداول
جدول ۲-۱ شش نوع فروچاله با نیمرخ  عرضی و پارامترهایی برای هرنوع.۱۹
جدول ۲-۲ طبقه بندی نایسیو وهمکاران ۲۳
جدول ۱ مشخصات فروچاله های دشت کبودرآهنگ.۷۴
فهرست اشکال
شکل شماره۳- ۱ موقعیت جغرافیایی دشت کبودرآهنگ در استان همدان.۳۳
شکل شماره۳- ۲موقعیت فروچاله ها در نقشه زمین شناسی.۳۸
شکل شماره۳- ۴ نقشه ایستگاه های باران سنجی و آبراهه سطحی دشت کبودرآهنگ۴۰
شکل شماره۳- ۵ نقشه ناهمواری دشت کبودرآهنگ۴۴
شکل شماره۳- ۶ نقشه طبقات ارتفاعی دشت کبو
درآهنگ.۴۶
شکل شماره۳- ۷ نقشه طبقات شیب دشت کبودرآهنگ۴۷
شکل شماره ۳-۸ نقشه ژئوموفولوژی دشت کبودرآهنگ۴۸
شکل شماره۴- ۱ لوگ های زمین شناسی  دشت کبودرآهنگ۵۴
شکل شماره ۴-۲نقشه موقعیت چاه های اکتشافی در دشت کبودرآهنگ.۵۵
شکل شماره ۴-۳ نقشه گسل مدفون احتمالی در دشت کبودرآهنگ.۵۷
شکل شماره۴- ۴نقشه گسل های دشت کبودرآهنگ و فروچاله ها۵۸
شکل شماره۴- ۵ نقشه پهنه بندی تخلیه سالانه در حوضه کبودرآهنگ.۶۰
شکل شماره ۴-۶ نقشه پراکندگی چاه های عمیق۶۱
شکل شماره۴- ۷ نقشه پراکندگی چاه های نیمه عمیق۶۱
شکل شماره۴- ۸ نقشه انطباق فروچاله ها بر محل چاه های عمیق.۶۲
شکل شماره۴-  9 نقشه هم تراز سطح آب زیرزمینی در سال ۱۳۸۰۶۴
شکل شماره ۴-۱۰ نقشه هم تراز سطح آب زیرزمینی در سال ۱۳۹۰.۶۵
شکل شماره۴- ۱۱ نقشه ترکیب خطوط تراز سال های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰.۶۶
شکل  شماره۴-۱۲ نمایی از نحوه شکل گیری فروچاله ریزشی۷۷
شکل  شماره۴-۱۳ نمایی از فروچاله مدفون.۷۸
شکل۵- ۱ نمایی از عملیات ترمیم فروچاله۸۴
فصل اول
کلیات طرح تحقیق
مقدمه
    لندفرم­هایی که با انحلال سنگ­­هایی مثل سنگ آهک، دولومیت، مرمر، ژیپس، و نمک ایجاد می­شوند به عنوان کارست شناخته می­شوند. اشکال کارستی چشم­اندازهایی شامل فروچاله­ها، غارها، چشمه­های بزرگ، دره­های خشک هستند که  با انحلال سنگ بستر به وجود می­آیند. این مناطق غنی از آب ، سنگ آهک، کانی­ها، نفت، و گاز طبیعی هستند. بیشتر مناطق کارستی چشم­اندازهای زیبایی دارند که مناطق شهری در این سایت­ها گسترش یافته است. این مناطق زهکشی سطحی ضعیفی دارند و ریزش­های ناگهانی و اشکال فرونشینی در این مناطق اغلب دیده می­شود. حدود ۲۵% از سطح زمین را مناطق کارستی تشکیل می­دهد که البته مناطق کارستی در سطح زمین توزیع ناهمگونی دارند[۱]
اصطلاح دولین[۱] از واژه اسلووانیایی[۲] دولینا[۳] گرفته شده که یک لندفرم معکوس است، در کارست­های آهکی اسلووانی دره­های غیرواقعی به صورت چاله­های بسته در آنجا وجود دارد که همان دولینا می­باشند.این اصطلاح اولین بار در نوشته­های سیویچ[۴] (۱۸۹۳)به علم وارد شد و در حال حاضر در میان ژئومورفولوژیست­­­های جهان پذیرفته شده است. اصطلاح سینک­هول[۵] از فرایندهای انحلالی گرفته شده است. چالابی در سطح زمین که به صورت بسته می­باشد(مانع از دریاچه شدن) ،رسوبات این چاله­ها به وسیله آب شسته شده و در زمین فرو می­روند، درنتیجه سطح زمین به صورت ناگهانی نشست می­ کند و فروریزش اتفاق می­افتد[۲]
فروچاله­ها که به آب­فروچاله­ها نیز موسوم هستند و در بعضی موارد، دولین هم نامیده می­شوند، در نتیجه فعالیت­های شیمیایی آب تشکیل می­شود. در سنگ­های آهکی، در محل­هایی که دویا بیشتر از دو گسل وجود دارد بیشترین امکان برای کارستی شدن و ایجاد فروچاله­ها فراهم می­گردد. به همین دلیل فروچاله­ها در زون­های گسله فراوان هستند.این پدیده کارستی از ریزش سقف غار­ها نیز نتیجه می­شود که ناشی  از دست دادن مقاومت سقف غار در اثر اعمال بار حاصل از وزن مواد بالایی و بالاخره جریان یافتن آب به درون آنهاست. تعداد فروچاله­ها باتوجه به شرایط توپوگرافی، زمین­شناسی و نیز میزان کارستی شدن متغیر است. برای مثال اگر دشت­ها را با نواحی تپه ماهوری مقایسه کنیم، خواهیم دید که تعداد آنها در دشت­ها زیاد است ولی ابعاد کوچک دارند؛ در حالی که در نواحی تپه ماهوری تعدادشان کم بوده و ابعاد بزرگتری دارند معمولا در شیب­های تند فروچاله مشاهده نمی­ شود و اگرهم موجود باشد، نتیجه فروریختن سقف غار است. فروچاله­ها به اشکال گوناگون از جمله قیفی شکل، به صورت چاه عمودی و نیز گودی­های دراز دیده می­شوند. عمق آنها ممکن است زیاد باشد و به چند صدمتر برسد. کف فروچاله­ها اغلب با یک لایه ضخیم خاکی- گلی پوشیده شده است وبندرت فاقد پوشش است. کف آنها از رس­های ماسه­ای پوشیده شده است، در مواقع خالی بودن ازآب به عنوان زمین کشاورزی می­توانند مورد استفاده قرار بگیرند[۳].

  • ۱بیان مسئله

رکن اصلی هر تحقیقی را انتخاب تعریف وبیان مسئله تشکیل می­دهد ؛ زیرا محقق کلیه­ی فعالیت­های تحقیقاتی خود را بر پایه­ی آن شکل می­دهد. در این مرحله ، مسئله تحقیق مشخص می­شود و محقق متوجه می­شود که ناشناخته و مجهول چیست و چه چیزی باید معلوم شود[۴].
تقریبا کمی کمتر از یک پنجم سطح زمین را سنگ­های کربناتی با خصوصیات فیزیکی پیچیده پوشیده است .مسائل مربوط به کارست و فرونشینی ها و ریزش ها در سطح زمین به عنوان مسائلی تلقی می شوند که نیاز به تکنیک بسیار پیچیده دارد.با توجه به افزایش تعداد فروچاله ها و فرونشست ها در سطح جهان و بروز خسارات و مشکلات فراوان نیاز به بررسی هر چه بیشتر پیدا کرده است . با توجه به اینکه حدود یک پنجم سطح زمین را سنگ های کربناته در بر گرفته اند ،بروز مشکلات فروچاله و فرونشست در مناطقی مانند  ایالت فلوریدا ،آفریقای جنوبی، منطقه پرم در روسیه نمود پیدا کرده است. یکی از مسائل مهم در بحث کارست، خطرات ناشی از دستکاری محیط یا تحمیل بار اضافی و تغییررفتار هیدرودینامیکی یا خود ماهیت تغییر پذیری کارست است که به صورت­های مختلفی از جمله فروچاله­ها خود را نشان می­دهد. سرزمین­های کارستی باویژگی­های شناخته­شده زمین­شناسی، زمین­ریخت­شناسی و هیدروژئولوژی از مستعدترین مناطق برای تاثیرپذیری از تغییرات وآسیب­هایی­اند که توسط انسان برآن تحمیل می­شوند [۵].
اجرای سازه­های زمین­شناسی مهندسی گسترده مانند احداث شهرها و شهرک­های متمرکز ، ساخت ساختمان­های مرتفع، نیروگاه­ها پالایشگاه­ها، سدها و یا ایجاد سازه­های خطی مانند تونل­ها، آزادراه­ها و مسیرهای راه­آهن در مناطق کارستی به مطالعات تفصیلی نیاز دارد. در پروژه­ های مهندسی اجرا شده در نواحی کارستی، نشست زمین و ایجاد پدیده­های ژئومورفولوژیکی کارست مانند تشکیل فروچاله­ها از مشکلات متداولی است که در اغلب موارد به بروز خسارات مالی وجانی منجر می­گردد[۳].
نزدیک به دو دهه اخیر با توسعه کشاورزی در ایران و به تبع آن افزایش میزان مصرف آب­های زیرزمینی در بسیاری از نقاط کشور نشست زمین و فروچاله­ها رخ داده است.مطالعات موردی متعددی بر روی فروچاله­ها و نشست زمین در اثر عوامل انسانزادی یا تحریک عوامل زمین­شناسی بر اثر فرایند­های انسانی در دشت­های رفسنجان، کرمان، اردکان، دشت­های شهریار در تهران وغیره انجام شده است. وجه مشترک تمامی این مطالعات استفاده بیش از حد از آب­های زیرزمینی است[۵]
مطالعه موردی این تحقیق در استان همدان، دشت کبودرآهنگ می­باشد.  محدوده­ مورد نظر در عرض شمالی    ́۰۰˚۳۵ تا ́ ۳۰  ˚۳۵ و طول شرقی ́ ۳۰ ˚ ۴۸ تا́ ۰۰ ˚ ۴۹ قرار دارد. زمین شناسی منطقه کبودرآهنگ دارای پی­سنگی از دوران ژوراسیک و شامل سنگ­های دگرگونی است، چینه بعدی سنگ­های شیل و آهک­های مارنی  مربوط به دوران کرتاسه است که پتانسیل کارستی شدن را دارد سپس رسوبات دوران سوم که شامل تشکیلات ائوسن متشکل از تناوب توف سبز و مارن است ،قرار گرفته است. بعد از آن سازند های دوران چهارم که شامل سازند قم وآهک­ها و مارن­های الیگومیوسن می­باشد با توجه شرایط سطحی و زیرسطحی و قرار گرفتن رسوبات آبرفتی تا حداکثر ۱۵۰ متر که یک پوشش برای سنگ بستر آهکی کارستیک است، به همراه  افزایش افت سطح آب زیرزمینی در طی دو دهه گذشته شرایطی ایجاد شد که مشکلات جدی را به همراه داشته است. از سال۱۳۷۰ که به طور جدی سفره­های آب زیرزمینی با کمبود مواجه شدند  فرونشست­هایی در زمین اتفاق افتاد که به فروچاله­ها موسوم­اند که در دو دهه­ی اخیر تعداد ۳۹ فروچاله در دشت­های کبودرآهنگ و فامنین اتفاق افتاده است ، این فروچاله­ها عمدتا از نوع فرونشست و به صورت مدفون بوده ­اند[۵]. ایجاد این فروچاله­ها خساراتی را به مردم منطقه ازجمله کشاورزان وارد کرده است که هنوز هم ادامه دارد .  فروچاله­هایی که در استان همدان اتفاق افتاده است به عنوان بارزترین خطرات کارست ایران معرفی شده ­اند. وقوع این فروچاله­ها با برداشت زیاد از آب­های زیرزمینی تسریع یافته است ودر نقاط مختلف به وقوع می­پیوندد که امکان مشخص بودن مکان دقیق وقوع آنها خیلی کم است . وقوع این پدیده امکان بروز خسارات مالی و حتی  جانی را نیز محتمل است و در زمره­ی حوادث غیر مترقبه می­باشد که ماهیت لیتولوژی در وقوع آنها حرف اول را می­زند و سپس نوسانات آب زیرزمینی تحت تاثیر فعالیت های انسانی در وقوع سریع­تر آنها موثر است. بنابراین  بررسی سازوکار تشکیل این فروچاله­ها در دشت کبودرآهنگ لازم می­باشد با توجه به اینکه این فروچاله­ها مشکلاتی را در منطقه به وجود آورده اند ، سوالاتی مطرح می­شود که در پایان این نوشته باید به این سوالات پاسخ داده شود ، این سوالات به شرح زیر است:

  1. عامل اصلی ایجاد فروچاله­های دشت کبودرآهنگ چیست؟
  2. آیا فروچاله­های دشت کبودرآهنگ فقط در جایی که افت سطح آب زیرزمینی اتفاق افتاده است، به وجود می­آید؟
  3. فروچاله­های دشت کبودرآهنگ از نظر ژئومرفولوژی چه مخاطراتی  دارند؟
  4. آیا عوامل زمین ساخت مانند گسل در ایجاد فروچاله­های دشت کبودرآهنگ تاثیر گذار است؟

1-2 فرضیات تحقیق
فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت ، چگونگی و روابط بین پدیده ­ها ، اشیاء ومتغیر ها، که محقق را در تشخیص نزدیک ترین و محتمل ترین راه برای کشف مجهول کمک می­نماید؛ بنابراین فرضیه گمانی موقتی که درست بودن یا نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد.فرضیه براساس معلومات کلی و شناخت­های قبلی یا تجارب محقق پدید می­آید[۴].حال فرضیات مورد نظر در این تحقیق به شرح زیر است:
۱.افت سطح آب زیرزمینی عامل اصلی ایجاد فروچاله­ها در دشت کبودر آهنگ می­باشد.

  1. در ایجاد فروچاله­های دشت کبودرآهنگ وجود گسل تاثیرگذار بوده است.

[۱] Doline
[2] Slovene
[3] Dolina
[4] Cvijic
[5] Sinkhole
تعداد صفحه :۷۹
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
عنوان: آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران
چکیده :
مناطق نمونه گردشگری به عنوان یک فرصت سرمایه گذاری قابل عرضه برای سرمایه گذاران داخلی و خارجی تلقی می شوند. در این مناطق با حفظ قوانین و مقررات محیط زیست و مناطق طبیعی و سازگار با محیط می توان انواع موضوعات و تأسیسات گردشگری و خدمات وابسته ایجاد نمود که دامنه سرمایه گذاری آن از جذب سرمایه های کوچک محلی تا سرمایه های بزرگ ملی و بین المللی متغیر است . با توجه به اینکه تفکر ایجاد  مناطق نمونه گردشگری در کشور به چند سال اخیر بر می گردد بنابراین مطالعه راجع به ابعاد مختلف مناطق نمونه گردشگری بسیار محدود بوده است . این پژوهش با هدف کلی شناخت نقش این مناطق در توسعه پایدار استان بعنوان پرترددترین مقصد گردشگران در کشور انجام گرفته است . این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی و به روش میدانی به انجام رسیده است. جامعه آماری این پژوهش کلیه کارشناسان و مسئولین استانی و محلی (فرمانداران و شهرداران و دهیاران و اعضای شوراهای اسلامی ) ساکن در سطح مناطق نمونه گردشگری در استان مازندران بوده که با توجه به جمعیت ۲۵۲ نفری و بر اساس جدول مورگان  تعداد ۱۵۰  نمونه با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه محقق ساخته به روش نمونه گیری تصادفی سیستماتیک خوشه ایی( مناطق غربی – مرکزی و شرقی استان ) انتخاب و مورد پرسشگری مستقیم قرار گرفتند . نتایج حاصل از آزمون Binomial Test نشان داده که ایجاد مناطق نمونه گردشگری توانسته تا حدود زیادی در توسعه پایدار استان مازندران تاثیرگذار باشد ، به طوری که از نظر مشارکت کنندگان در این پژوهش بر اساس آزمون Feridman از میان اهداف ۹ گانه ایجاد و تاسیس این گونه از مناطق تاثیر آن بر ”  جذب سرمایه گذران بخش خصوصی به سمت مناطق نمونه ، گسترش نسبی راه ها و شبکه های حمل ونقل و بهبود نسبی زیر ساختها و امکانات زندگی (جاده،آب،برق،گاز و.) ”  به ترتیب با میانگین ۹۶/۵ و ۸۹/۵  بالاترین اثرگذاری را داشته است .
کلید واژه‌ها: مناطق نمونه گردشگری– توسعه پایدار –گردشگری- استان مازندران
فصل اول
کلیات تحقیق
1- مقدمه
گردشگری را می‌‌توان از اصلی ترین ارکان اقتصادی جهان و نیز از مفاهیم، اشکال و ارکان توسعه ی پایدار دانست.((Rattanasuwongchai, 1998 که رشد روزافزون و پرشتاب آن بسیاری از صاحبنظران را بر آن داشته است که قرن بیستم را قرن گردشگری بنامند. آنتونیو ساوینیاک، دبیر کل پیشین سازمان جهانگردی در ۱۹۹۸، اعلام کرد:گردشگری در پایان قرن بیستم به صنعت شماره یک جهان تبدیل خواهد شد. (Gee, 1994, 16) براین اساس می‌‌توان دلیل اصلی توسعه گردشگری را غلبه بر پایین بودن سطح درآمد و ارائه فرصت‌های جدید شغلی و تحولات اجتماعی در جامعه دانست که می‌‌تواند امیدهایی را برای کاهش فقر بخصوص در نواحی که به نحوی دچار رکود اقتصادی شده‌اند، فراهم آورد.(پاپلی یزدی، سقایی،۱۵۱،۱۳۸۲)در حال حاضر، روش اساسی که در توسعه‌ی گردشگری به کار می‌‌رود، نیز نایل شدن به توسعه پایدار است‌. سیاست توسعه پایدار گردشگری امروزه یک رویکرد عمومی است که از طریق دولت‌‌ها مورد توجه قرار گرفته است. (Altinay and hussain, 2005, 274) نمی توان این نقش را نادیده گرفت که گردشگری به عنوان بزرگترین صنعت خدماتی دنیا، جایگاه ویژه‌ای در توسعه مناطق جغرافیایی دارد (فتوحی و همکاران، ۱۳۹۱، ۲۳)جاذبه‌های گردشگری متناسب با میزان جذابیت‌های خود می‌توانند گردشگران را به سوی خود جلب کنند. در واقع ساختار گردشگری یک مکان در برگیرنده عواملی است که می‌تواند انگیزه بیشتری را برای تقاضای گردشگری در آن مکان فراهم آورد. (Law,2002,142) شکل‌گیری این تقاضاها زمانی امکان پذیر می‌‌باشد که سنجش موجودی و توان بالقوه سرزمین با ملاک‌‌ها و معیارهای مشخص و از پیش طرح‌ریزی شده باشد تا به عنوان پایه‌ای برای تصمیم گیری و برنامه‌ریزی استفاده از زمین در تمام نقاط جهان به کار گرفته شود و در قالب مطالعات برنامه‌ریزی و مدیریت زیست محیطی به منظور حصول به اصل توسعه پایدار باشد(قرخلو و همکاران، ۵۲،۱۳۸۸) امروزه، تجربیات نظری و اجرایی متعددی در سطح دنیا برای مطالعه، بررسی، برنامه‌ریزی و مدیریت مناطق گردشگری وجود دارد، که همگام با پیشرفتهای فناوری روندصعودی دارند. (فتوحی و همکاران، ۱۳۹۱، ۲۳) ایران در زمینه گردشگری، علی رغم توانمندی تاکنون نتوانسته به جایگاه شایسته‌ای در این صنعت دست یابد‌.( بیدختی و نظری، ۱۳۸۸، ۴۹)از این رو با توجه به تجارب کشورهای مختلف منطقه در جهت شناسایی و استفاده از مناطق مستعد در داخل کشور خود و با در نظر داشتن پتانسیل های گردشگری مناطق خود توانسته اند بهره برداری اقتصادی خوبی را برای کشورشان رقم بزنند. لذا با این نگرش در ایران نیز، طرح مناطق نمونه در مرداد ماه سال ۱۳۸۳ مطرح و آیین نامه اجرایی تشکیل و اداره مناطق نمونه در شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری تصویب شد. (افتخاری و همکاران، ۶۰)مهم ترین ویژگی مناطق نمونه گردشگری هدایت و مدیریت سرمایه‌‌ها وسرمایه گذاری دریک فضای جغرافیایی با ظرفیت‌های لازم است. (توکلی و همکاران، ۱۳۸۹، ۷۳) مناطق نمونه گردشگری در کشور، طی چند سال اخیر بسیار مورد توجه برنامه‌ریزان و مدیران گردشگری قرار گرفته است و به همین جهت برنامه های مختلفی برای هریک از این مناطق تدوین و اجرا شده است.(نوری کرمانی و کاویانی، ۱۳۹۰) باتوجه به اینکه تفکر ایجاد مناطق نمونه گردشگری در کشور به چند سال اخیر بر می‌‌گردد بنابراین مطالعه راجع به ابعاد مختلف مناطق نمونه گردشگری بسیار محدود بوده است.(نوری و تقی زاده، ۱۳۹۲، ۷۵)
این پژوهش در پنج فصل در مورد نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران گردآوری شده است که در فصل اول مساله تحقیق و اهداف و فرضیات وجامعه آماری، حجم نمونه و روش گردآوری ذکر شده است در فصل دوم به بیان مبانی نظری و تعاریف جامع در مورد گردشگری و مناطق نمونه آن آورده شده است. در فصل سوم در سه بخش جغرافیای طبیعی، جغرافیای انسانی و معرفی کلی مناطق نمونه گردشگری به بررسی محدوده تحقیق(استان مازندران) پرداخته شده است. در فصل چهار به تجزیه و تحلیل داده‌های آماری در دو بخش آمار توصیفی و آمار استنباطی پرداخته شده است. و در نهایت در فصل پنج نتایج گرفته شده و محدودیت‌‌ها و پیشنهادات در مورد موضوع عنوان شده است.
1-1 بیان مساله
استان مازندران دارای ۱۲۲منطقه نمونه گردشگری است، که تعداد ۶۲منطقه دارای سرمایه گذار بوده و واگذاری آن بصورت قطعی انجام پذیرفته است. و مابقی آن بدلیل عدم واگذاری اراضی از سوی دستگاه های ذیربط بلاتکلیف می‌‌باشند.

  • همچنین از ۱۲۲ منطقه تعداد ۱۱ منطقه دارای مطالعات طرح جامع گردشگری می‌‌باشند و مابقی آن فقط دارای مطالعات امکان سنجی بوده که بدون مشخص کردن محدوده می‌‌باشند.

جمعا از ۱۲۲ منطقه نمونه گردشگری استان تعداد:

  • ۴۸ منطقه واقع در عرصه های جنگلی و یا مرتعی
  • ۳۲ منطقه ساحلی (ساحل دریا وحاشیه رودخانه و دور دریاچه)
  • ۴۲ منطقه کوهستانی و ییلاقی
  • ۳۲ منطقه دارای کتابچه طرح مصوب و یا در حال تصویب منابع طبیعی (پارک جنگلی واگذار شده یادر حال واگذاری )
  • ۵ منطقه نیز در خارج از سفر استانی هیات دولت مصوب گردید.

با توجه و در نظر داشتن این امر که مهم ترین ویژگی مناطق نمونه گردشگری هدایت و مدیریت سرمایه‌‌ها و سرمایه گذاری دریک فضای جغرافیایی با ظرفیت‌های لازم است، به واقع این  قابلیت‌‌ها به خوبی کارشناسی و شناسایی نشده شاید تعدد زیاد این مناطق و وسعت کار کلان به سبب مساحت آن سبب بی برنامگی بسیاری از این مناطق برای توسعه و اجرای درست ایجاد درآمد از آن شده است.به نظر می‌‌رسد در نقش آفرینی بیشتر مناطق نمونه گردشگری استان مازندران عواملی چون نامناسب بودن زیرساختها و شبکه حمل ونقل و راه ها، کمبود امکانات رفاهی(هتل‌‌ها و اماکن اقامتی) و بهداشتی، فقدان تبلیغات مناسب و اطلاع رسانی صحیح جهت معرفی این مناطق به گردشگران، پایین بودن آگاهی های عمومی جامعه نسبت به اقتصادی بودن و بازگشت سرمایه گذاری، نامناسب بودن نگرش مردم بومی به مقوله گردشگر و پذیرش گردشگران و همچنین فقدان امنیت جامعه میهمان (گردشگران)و امنیت عمومی در این مناطق به طور عمومی تاثیرگذار بوده است.در این خصوص ضعف قوانین و مقررات حمایتی از بخش خصوصی در این مناطق و کمبود نیروهای متخصص در ادارات مذکور استان که خود عاملی برای کم رنگ تر شدن انگیزه در سرمایه گذاران داخلی و خارجی در جهت توسعه و رونق گردشگری و ارتقای اقتصاد مناطق و کمکی در جهت رفاه و عدالت اجتماعی و زمینه‌سازی برای مشارکت اجتماعی و اقتصادی شهروندان در مناطق مذکور می‌‌باشد.نکته بدیهی این امر عدم هماهنگی منابع طبیعی و سازمان جنگلها و مراتع و شهرداری‌‌ها با سازمان میراث فرهنگی نسبت به واگذاری زمین به بخش خصوصی و انتخاب بهره بردار و سرمایه گذار در جهت اجرای طرح های گردشگری، واقع شدن اراضی اشخاص در حاشیه مناطق نمونه و عدم ارائه مجوز های لازم برای تاسیسات گردشگری که نقش بسزایی در این مناطق ایفا می‌‌کند و نتوانسته آینده‌ای مطمئن در جهت توسعه پایدار و امنیت سرمایه برای سرمایه گذاری خارجی داشته باشد. متاسفانه در بخش دیگر باید به مغایرت بسیاری از طرحهای مورد پسند سرمایه گذاران با طرح های مصوب و قابل اجرا از سوی سازمان جنگلها و مراتع و دستگاه های متولی و مسئول در این زمینه اشاره کرد که از دلایل بسیار تاثیرگذار محسوب می‌‌شود و به عنوان یک اصل مهم اقتصادی می‌‌تواند منابع جدیدی را با هدف کسب درآمد به جای منابع دولتی، با تمام توان و قابلیت هایش داشته باشد.از این رو در پژوهش حاضر سعی شده بصورت کاملا هدفمند بر روی نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری و بهره برداری بهینه از ظرفیت‌‌ها ی گردشگری آن درچارچوبی شفاف، بلند مدت و پایدار داشته باشد و با ارائه راهبردهایی برای توسعه گردشگری پایدار در استان مازنداران ضمن افزایش منفعت و سود اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی بتواند در راستای پیشبرد اهداف توسعه منطقه‌ای و ملی نیز نقش مهمی را ایفا کند.
۱-۲ اهمیت و ضرورت تحقیق
از آنجایی که پیدایش و شکل گیری بسیاری از این مناطق یکی از راهکارهای رشد صنعت گردشگری است، شناخت تأثیرات این گونه مناطق بر محرومیت زدایی اجتماعات محلی، دارای اهمیت و ارزش ویژه‌ای است. عموماٌ این مناطق از سطوح وسیع فقر درآمدی، سطوح کم فعالیت‌های اقتصادی، توسعه کم زیرسا ختها، کاهش جمعیت، کاهش نیروی کار و عدم وجود اقتصاد سیاست توسعه‌ای مشخص رنج می‌برند،‌.نگاهی به پژوهش های انجام شده در زمینه گردشگری، نشان می‌‌دهد بحث مناطق نمونه گردشگری و تاثیر این مناطق از ابعاد تازه ی گردشگری است. وجه تمایز پژوهش حاضر با پژوهشهای صورت گرفته ارزیابی نقش و جایگاه این مناطق در توسعه پایدار استان است که با توجه به توان مناطق نمونه ی گردشگری در این استان است که بر این اساس، مناطق نمونه گردشگری در سطح استان مورد ارزیابی قرار گرفته توان گردشگری به همراه مشکلات و تنگناها سطح بندی شده است.این پژوهش سعی دارد به بیان نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران بپردازد.
1-3 اهداف تحقیق
۱-۳-۱ هدف کلی
– آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران
1-3-2 اهداف جزیی
– شناخت و آگاهی از نقش زمینه هایی ذیل در مناطق نمونه گردشگری در جهت توسعه پایدار در استان مازندران
– سطح توسعه زیرساختهای حمل ونقل
– کمبود امکانات رفاهی ( هتل‌‌ها و اماکن اقامتی )، بهداشتی در مناطق نمونه گردشگری
– عدم تبلیغات مناسب در معرفی مناطق نمونه گردشگری
– پایین بودن سطح آگاهی جامعه در مورد مناطق نمونه گردشگری و جاذبه‌های گردشگری در توسعه پایدار
– مشکلات قانونی و ضعف قوانین و مقررات حمایتی از بخش خصوصی در مناطق نمونه گردشگری
– نیاز به تغییر نگرش مدیران، سیاستگذاران و مردم به مقوله گردشگر و مناطق گردشگری و پذیرش آن به عنوان یک اصل مهم اقتصادی
– کمبود نیروهای متخصص
– فقدان یک برنامه جامع و استراتژیک و همچنین مشخص نبودن هدفها و سیاست‌‌ها در قالب یک   برنامه اجرایی
– شناخت تنگنا‌‌ها و موانع توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری در مازندران
-ارائه راهکارهای مناسب برای توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری مازندران
1-4 سوال های تحقیق
پرسش اصلی تحقیق (مسأله تحقیق)
مساله اساسی در این تحقیق عدم شناخت و آگاهی از نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران می‌‌باشد. در این تحقیق کوشش خواهد شد به سوالات زیر پاسخ داده شود.
۱) تا چه اندازه مناطق نمونه گردشگری در رشد و توسعه پایدار در مازندران تاثیرگذار بوده اند ؟
۲) چه موانع و محدودیت هایی برای نقش آفرینی بیشترمناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران وجود دارد ؟
1-5 فرضیه های تحقیق
۱)به نظر می‌‌رسد ایجاد مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران تاثیرگذار بوده است.
۲) به نظر می‌‌رسد مناطق نمونه گردشگری برای نقش آفرینی بیش تر در توسعه پایدار مازندران با تنگنا و محدودیت مواجه است.
1-6 پیشینه مربوطه
۱ ) انتظاری و آقایی پور، (۱۳۹۲) در مقاله‌ای با عنوان ” بررسی پتانسیل های اکوتوریسم و ژئوتوریسمی منطقه نمونه گردشگری بیستون با بهره گرفتن از تکنیک swot ” به این نتیجه رسیده اند که سطح آسیب پذیری منطقه به لحاظ توسعه اکوتوریسم و ژئوتوریسم بالا است.ثانیا قابلیت های منطقه از نظر جاذبه های اکوتوریسمی و ژئوتوریسمی بسیار زیاد است ولی کمبود‌‌ها و کاستی هایی در زمینه خدمات و تسهیلات گردشگری، نیروهای متخصص، اطلاع رسانی و تبلیغات مشاهده می‌‌شود‌. بررسی نتایج کمی مطالعه نشان می‌‌دهد که وجود رودخانه و سراب‌‌ها و چشم انداز زیبا و نزدیکی به مرکز استان به عنوان مهمترین نقاط قوت شناخته شده اند، همچنین مهم ترین نقاط ضعف منطقه، نبود مکانهای اقامتی و نبود تبلیغات گسترده و مناسب است‌. از بین فرصت های بیرونی منطقه مهم ترین فرصت‌‌ها امکان و قابلیت شناخته شدن در ایران و جهان و نیز بهبود زیر ساخت‌‌ها و امکانات است‌. همچنین مهم ترین تهدید خارجی منطقه عدم استفاده از کلیه جاذبه های اکوتوریستی و ژئوتوریستی و محرومیت منطقه است‌. با توجه به ارقام حاصل ارزیابی منطقه به روش نشان می‌‌دهد که راهبرد تنوع به عنوان راهبرد اصلی برای توسعه گردشگری طبیعی است‌. ضعف‌‌ها و تهدیدهای منطقه ناشی از عوامل انسانی است و نشان می‌‌دهد که سطح آسیب پذیری منطقه از نظر توسعه و گسترش اکوتوریسم بالا است، که با مدیریت مناسب می‌‌توان آن را برطرف نمود‌. همچنین در ماتریس نقاط قوت اهمیت عوامل طبیعی نمایان است و مسئولان باید به توانایی های اکوتوریستی و ژئوتوریستی منطقه، با توجه به رشد و گسترش روز افزونی که این گرایش از گردشگری در تمام جهان دارد توجه بیش تری داشته باشند و تنها به آثار نپردازند.
۲) نوری و تقی زاده، (۱۳۹۲) در این مقاله با عنوان”اولویت بندی مناطق نمونه گردشگری جهت سرمایه گذاری و توسعه منطقه‌ای در شمال غربی استان کرمانشاه ” به این نتیجه رسیده اند که ارتباط مثبت بین رشد اقتصادی و گردشگری می‌‌تواند مشوق سرمایه گذاری در بخش گردشگری باشد. که سرمایه گذاری در کنار جاذبه های گردشگری هنگامی اصولی وعلمی محسوب می‌‌گردد که بر اساس روش‌های علمی صورت پذیرد بر این اساس یکی از روش های مدیریتی، تکنیک تصمیم گیری چند شاخصه در تصمیم‌گیری را افزایش داده است‌. توان بالای مناطق نمونه گردشگری اورامانات و واقع شدن این مناطق در کنار جاذبه های بکر می‌‌تواند به عنوان نیروی محرک اقتصادی در منطقه باشند.
۳) نوری و همکاران، (۱۳۹۱) در تحقیق با عنوان “اولویت بندی قطب های گردشگری استان کرمانشاه براساس پتانسیل مناطق نمونه گردشگری با بهره گرفتن از روش تصمیم گیری چند معیاره تاپسیس” به این نتیجه رسیده‌اند که داشتن تعداد بالای مناطق نمونه ی گردشگری، نمی تواند نشان از توسعه‌ی گردشگری یک منطقه باشد، بلکه وجود دیگر شاخص‌های گردشگری نیز در توسعه ی این قطب‌‌ها سهم عمدهای دارند؛ به طوری که قطب گردشگری اورامانات با ۱۵ منطقه ی نمونه ی گردشگری در رتبه ی دوم و سایر قطبهای گردشگری در رتبه‌های بعدی قرار دارند. رتبه بندی صورت گرفته نشان میدهد که مناطق نمونه ی گردشگری قطب کرمانشاه برای واگذاری به سرمایه گذاران، در سطح بسیارخوب ارزیابی شده و سرمایه گذاران در این مناطق توجیه اقتصادی داشته و از میزان ریسک پذیری کمتری برخوردارند. همچنین وضعیت مناطق نمونه ی قطب گردشگری اورامانات در سطح متوسط ارزیابی شده اند و سایر قطبها در سطوح بعدی قرار دارند‌. بر این اساس در حال حاضر در استان کرمانشاه باید مناطقی که از نزدیکی نسبی کمتری به وضعیت ایده آل برخوردارند را تقویت و مناطقی که رتبه‌ی بالاتری دارند را برای واگذاری به سرمایه گذاران آماده کرد؛ چون واگذاری مناطق با رتبه ی پایین به سرمایه گذار و سرمایه گذاری توسط سرمایه گذاران در داخل این مناطق، توجیه اقتصادی نداشته و باعث اتلاف منابع و عدم تحقق اهداف خواهد شد‌. از سوی دیگر برنامه‌ریزان گردشگری استان با به کارگیری روش‌های کمی، همچون روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه در تصمیم گیری‌های مدیریتی، می‌‌توانند قابلیت اطمینان تصمیم گیری را افزایش دهند.
۴) حاجی نژاد وهمکاران (۱۳۹۱)در مقاله‌ای با عنوان ” تدوین برنامه استراتژیک توسعه گردشگری در مناطق نمونه گردشگری روستایی مطالعه موردی: روستای نمونه گردشگری هجیج در شهرستان پاوه” به این نتیجه رسیده‌اند که روستای هجیج از جاذبه های متنوع به همراه فرهنگ غنی و سنتی و قدمت تاریخی آن نشان دهنده توانایی بالای روستا برای تبدیل به یک منطقه نمونه گردشگری واقعی است. بنابراین تدوین برنامه هدفمند برای توسعه گردشگری روستایی در این منطقه احساس می‌‌شود و توسعه گردشگری روستایی نیازمند ارائه سیاست‌های مناسب در جهت رفع محدودیت‌‌ها و استفاده از مزیت نسبی می‌‌داند.بنابراین با توجه به ارزیابی عوامل داخلی و خارجی در منطقه نمونه گردشگری (s4) با امتیاز وزنی ۳۷۵/۰(وجود معماری منحصر به فرد پلکانی) به عنوان اولین نقطه قوت، (s1)با امتیاز وزنی ۳۲۵/۰(غنای جاذبه های اکوتوریسمی)به عنوان دومین قوت و (s3)با امتیاز وزنی ۲۰۸/۰(انتخاب به عنوان روستای هدف گردشگری)به عنوان قوت های برتر در روستا ارزیابی شده است.محیط درونی ۱۲۵/۴و محیط بیرونی ۶۱۴/۴در توسعه گردشگری منطقه موثر و در یک سطح ارزیابی شده است. همچنین در این روستا ، راهبردهای حداقل – حداکثر و سپس حداکثر – حداکثر قرار گرفته است و بقیه راهبردها در الویت های بعدی قرار گرفته اند بنابراین در مرحله اول باید راهبردهای wo، همچون:۱-توسعه و بهبود تورهای سیاحتی و توریستی برای جذب گردشگران به روستا، ۲- تبلیغات و شناساندن جاذبه های گردشگری روستا و ۳- توسعه زیر ساخت‌‌ها و ترمیم و بهسازی راه های دسترسیی به جاذبه‌‌ها گردشگری (همچون آب، برق، راه، هتل، متل، کمپینگ و. به مرحله اجرا گذاشته و سپس ، راهبردهای حداکثر-حداکثرسازی soبه مرحله اجرا گذاشته شود.
۵)فرجی سبکبار و همکاران، (۱۳۹۰) در مقاله‌ای تحت عنوان ” بررسی قابلیت های googel maps API در بازاریابی گردشگری و برنامه‌ریزی سفر ( مطالعه موردی: مناطق نمونه گردشگری حوزه رویان)” به این نتیجه رسیده‌اند که خدمات مکان مبنا به ویژه فن آوری googel maps API با قابلیت های جستجو، مسیریابی و اطلاع رسانی می‌‌تواند مزایای بسیار زیادی برای مدیریت بازاریابی در برنامه‌ریزی سفر مطلوب ارائه نماید‌. اطلاع رسانی در مورد جاذبه های گردشگری (تاریخی، باستان شناسی، طبیعی، فرهنگی، صنایع دستی و غیره )، اطلاعات جغرافیایی( نقشه ها، راه های دسترسی، آب و هوا، مورفولوژی منطقه، عکس های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای )، ویزای الکتونیکی، فراهم آوردن امکان خرید و رزرواسیون ، کمک به توسعه اقتصادی مناطق کمتر توسعه یافته، فروش صنایع دستی و استقرار منابع در آن تفریحی و گردشگری از جمله مزایای googel maps API محسوب می‌‌شوند. با توجه به گسترش دست یابی به شبکه جهانی اینترنت دسترسی داشته باشد می‌‌تواند با بهره گرفتن از این سیستم، برنامه سفر خود را تنظیم و از هزینه های آن مطلع گردد. در چنین موقعیتی معمولا سیستم های راهنمای محصولات و خدمات، اطلاعات مورد نیاز مصرف کنندگان را فراهم کرده و فرآیند تصمیم گیری آنان در انتخاب مقصد، اسکان و غیره تسهیل می‌‌نمایند.
۶) فیروزی و همکاران، (۱۳۹۰) در مقاله‌ای با عنوان ” ارزیابی توان اکولوژیک منطقه نمونه گردشگری سد شهید عباسپور با تاکید بر توسعه پایدار گردشگری ” به این نتیجه رسیده اند که – با توجه به اینکه قسمت اعظم منطقه دارای شیب بیش از ۷۳/۴۲ درصد است بنابراین نتیجه می‌گیریم که اجرای کاربری تفرج متمرکز، صرف هزینه‌های سنگین اقتصادی را به دنبال خواهد داشت و مقرون به صرفه نیست.- با توجه به شیب‌های زیاد و سنگ و خاک نامناسب در منطقه، این نتیجه حاصل می‌گردد که تفرج گسترده بهترین نوع کاربری توریستی در این منطقه می‌باشد.
– به طور کلی عدم وجود محور یا محورهای مناسب جهت عبور و مرور، دوری و پرت واقع شدن این جزیره برای گردشگران، وجود شیب‌های تند در مسیر، موجب می‌گردد که جزیره فاقد توان و استعداد ذاتی لازم جهت اجرای فعالیت‌های تفرجی باشد. با توجه به شرایط فیزیکی و بیولوژیکی اصلی منطقه و شرایط موجود، که خاک منطقه تغییر پیدا کرده، پوشش گیاهی به صورت مصنوعی کاشت شده و ایجاد و احداث ویلاها و خدمات با هموارسازی محیط و کاهش شیب‌‌ها صورت گرفته که هزینه زیادی به دنبال داشته است، این جزیره به صورت مصنوعی و نه بکر و طبیعی برای توریسم گسترده با ۹۸/۶۷ درصد و توریسم متمرکز با ۱/۲۱درصد قابل بهره برداری است و چنانچه حفاظت و کنترل منطقه به صورت اصولی و با مدیریت صحیح اعمال نشود، تخریب منطقه در آینده نزدیک، دور از انتظار نخواهد بود.
۷) زیویار، (۱۳۹۰) در مقاله‌ای با عنوان” برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری منطقه نمونه گردشگری علیصدر با بهره گرفتن از swot” به این نتیجه رسید که منطقه نمونه گردشگری علیصدر به سبب حساسیت بالای زیست محیطی خود و در عین داشتن قابلیت های فراوان برای توسعه به ویژه در بخش گردشگری، نیازمند توجه ویژه به مسئله ظرفیت های توسعه است و ایجاد فرصت های اشتغال منتج از توسعه گردشگری در صورت توزیع عادلانه عواید حاصل از آن بعنوان عاملی مهم مطرح بوده که در گرو تعریف مناسب جایگاه نهادهای تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز در منطقه و مشارکت بیشتر اهالی بومی در فرآیند توسعه است و عدم همخوانی کمیت و کیفیت خدمات ارائه شونده به گردشگران با هزینه های آن از دیگر عوامل ضعف منطقه بوده و نیازمند برنامه‌ریزی و ساماندهی است.توسعه پایدار گردشگری در منطقه علیصدر اتخاذ راهبردهایی چون استفاده از پتانسیل های طبیعی محیط برای ارتقاء شرایط زیست محیطی، استفاده حتی الامکان از نیروهای محلی برای اشتغال در فرصت های ایجاد شونده در فرآیند توسعه و بهره برداری، تحلیل میزان کشش اراضی و آستانه های محیطی جهت توسعه، تقویت حس اجتماعی و مشارکت جمعی و سازماندهی تولید محلی همراه است با توسعه گردشگری و پرهیز از رهیافت های مبتنی بر مکانیزم بازار ضروری می‌‌نماید.
۸) رکن الدین افتخاری و همکاران، (۱۳۹۰) درمقاله‌ای با عنوان ” نقش مناطق نمونه گردشگری در توسعه مناطق عشایری ( مطالعه موردی: منطقه نمونه گردشگری الوند شهرستان همدان ) “به این نتیجه رسیده اند که تصرف منابع آب عشایر(چشمه‌ها)جهت استفاده در تأسیسات تله‌کابین همچنین به دلیل کم توجهی یا بی توجهی ادارات دولتی مرتبط با عشایر مانند منابع طبیعی، سازمان جنگلها و مراتع و اداره امور عشایر و در رأس آنها استانداری همدان به عنوان هماهنگ کننده فعالیت سایر ادارات و نظارت برعملکرد آنها به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی و‌. باعث شده است که تأسیسات تله کابین بیش از ۵/۷ هکتاری- که ۵ هکتار آن به شیوه غیر کارشناسی از عشایر خریداری شده است که همین امر باعث شده است که در هیچ یک از فعالیتهای تأسیسات تله کابین عشایر حضور و مشارکت نداشته باشند و از منافع حاصل از آن بی بهره باشند. با این شرایط تله کابین می‌تواند توسعه صنعت گردشگری در این منطقه را بدون در نظر گرفتن حقوق و مشارکت جوامع محلی)عشایر منطقه) و همچنین ملاحظات زیست محیطی تحقق بخشد. به سخن دیگر نوع شیوه نگرش در ساخت و ایجاد مجتمع، همان نگرش دهه ۷۰ میلادی یعنی توسعه به معنای کلاسیک آن می‌باشد که بدون در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی توسعه مناطق صورت می‌گیرد. توسعه مجتمع تفریحی توریستی تله کابین گنج نامه نه تنها فرایند تخریب منابع طبیعی را فراهم کرده است، بلکه اقتصاد عشایر و بنیانهای اجتماعی عشایر منطقه مورد مطالعه را با چالش‌های جدی رو به رو کرده است که در صورت استمرار این رهیافت، نه تنها توسعه پایدار گردشگری تحقق نخواهد یافت، بلکه با سرمایه گذاری زیادآثار منفی را هم نمی توان به حداقل رساند.
۹) فتوحی و همکاران ، (۱۳۹۰)در مقاله‌ای با عنوان ” ارزیابی توانمندیهای ژئومورفوتوریسمی لندفرم‌‌ها براساس روش پرالونگ مطالعه موردی؛ منطقه نمونه گردشگری بیستون” به این نتیجه رسیده اند که مناطقی مانند منطقه بیستون به علت بالا بودن عیارهای توریسمی به عنوان مناطق نمونه گردشگری مورد اقبال گردشگران قرار گرفته است و بیشترین بازدید از جاذبه‌های گردشگری این منطقه بیشتر به علت زیبایی ظاهری، ارزش تاریخی – فرهنگی و به جهت پر کردن اوقات فراغت و تفریح صورت گرفته است و کمتر از لحاظ ژئوتوریسمی به این مسئله نگاه شده است بر اساس این محاسبات کوه بیستون با ۸۱/۰دارای بیشترین ارزش بهره برداری است که به دلیل موقعیت استراتژیکی، وجود آثار تاریخی و فرهنگی کوه بیستون و وجود امکانات نسبی گردشگری در منطقه است که دارای بیشترین ارزش بهره وری میباشد، و جهت انجام فعالیتهای گردشگری چون کوهنوردی، دامنه نوردی، کایت سواری و تیغه نوردی، ایجاد تورهای علمی و توسعه امکاناتی همچون تله کابین و ورزشهای کوهستانی مناسب است که باید برنامه‌ریزی‌های اساسی در زمینه توسعه و گسترش آنها صورت پذیرد. لندفرم رودخانه با میانگین۳/۰دارای کمترین ارزش بهره وری است لندفرم‌های دیگر دارای ارزش بهرهوری متوسط می‌باشد.با توجه به پتانسیل‌های بالایی که در این لندفرمها وجود دارد عدم وجود برنامه‌ریزی منسجم، نبودن امکانات زیربنایی و رفاهی، کمبود تبلیغات در سطح ملی و بین المللی، عدم توجه به سودآوری گردشگری از جمله مسایلی هستند که باعث کند شدن توسعه گردشگری پایدار در این منطقه شده است.
۱۰) کاویانی، نوری کرمانی(۱۳۹۰) در مقاله‌ای با عنوان “نقش برنامه‌ریزی در توسعه پایدار روستاهای منطقه نمونه ی گردشگری پارک جنگلی دالخانی” به این نتیجه رسیده‌اند که ارتباط بین برنامه‌ریزی گردشگری و توسعه پایدار وجود دارد. از نظر جامعه محلی و مدیران و مسئولین محلی، ارتباط معناداری بین برنامه‌ریزی توسعه گردشگری کارآمد و تحولات اقتصادی – اجتماعی و کالبدی منطقه مورد مطالعه وجود دارد که از نظر گردشگران این ارتباط بیشتر بین ابعاد کالبدی و زیست محیطی با برنامه‌ریزی می‌‌باشد. دلیل این امر را می‌‌توان در تاکید خاص جامعه گردشگران بر محیطی پاک و سالم برای گذراندن اوقات فراغت دانست و توسعه گردشگری در منطقه مستلزم رفع عوامل باز دارنده و تقویت عوامل جذب گردشگر می‌‌باشد عواملی مانندعدم معرفی صحیح منطقه و در نتیجه عدم شناخت کافی گردشگران از منطقه به واسطه ضعف در تبلیغات مناسب، کمبود تسهیلات و تاسیسات گردشگری ، عدم رضایت گردشگران از تاسیسات ابتدایی وکاهش امنیت اجتماعی و آسیب رسانی به مناظر زیبای روستایی، الگو برداری نامناسب روستائیان از گردشگران و می‌‌باشد. رفع این عوامل بازدارنده در توسعه گردشگری مستلزم شناخت کافی از منطقه و تدوین یک برنامه جامع و کارآمد می‌‌باشد به گونه‌ای که نه تنها منجر به افزایش جذب گردشگر و مدت اقامت آن‌‌ها شود بلکه به کاهش اثرات منفی ناشی از گردشگری و دستیابی به توسعه پایدار گردشگری در منطقه گردد.
۱۱)بدری و یاری حصار(۱۳۸۸) در مقاله‌ای با عنوان ” انتخاب مناطق نمونه گردشگری با بهره گرفتن از روش AHPنمونه موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد ” به این نتیجه رسیده اند که فرآیند انتخاب منطقه برتر، مستلزم اتخاذ رویکردی نظام مند و همه جانبه نگر است که همه ابعاد – شامل معیارها و میزان ضرایب اهمیت آنها – در نظر گرفته شده باشد فرآیند امتیاز دهی نهایی به این شکل است که ابتدا مجموع امتیازهر منطقه نسبت به هر کدام از معیارها به شکل یک ماتریس فهرست می‌شود؛ آنگاه امتیاز هر منطقه در هر کدام از معیارها در ضریب اهمیت آن معیار ضرب شده و سپس امتیازات با هم جمع می‌شوند. هر چه امتیاز منطقه‌ای بیشتر باشد، دارای ضریب اهمیت بیشتری بوده، در اولویت بالاتری قرار می‌گیرد. بر این اساس، مناطق چشمه بلقیس، کوه گل و دریاچه سد کوثر با کسب بیشترین امتیاز، به عنوان مناطق برتر برای تهیه طرح مناطق نمونه گردشگری انتخاب می‌شوند‌.
بی شک، با توجه به نتایج به دست آمده و مجموع عوامل مؤثر مورد بررسی در انتخاب منطقه‌های برتر، هرگونه برنامه‌ریزی و سرمایه گذاری در آ ن ها، از بازدهی بیشتر و مناسبتری نسبت به سایر مکان‌‌ها برخوردار خواهد بود‌. استفاده از روش‌های مکان یابی چند معیاری، همچون روش AHP در امر ، برنامه‌ریزی‌‌ها فرآیندهای فرساینده را کاهش داده، با توجه به مجموعه خصوصیات این روش ها، از جمله به کارگیری معیارهای کمی و کیفی، ارزش گذاری معیارها و سایر ویژگی ها، امکان انتخاب مناطق مورد نظر را بر اساس واقعیت‌های مکانی -فضایی فراهم می کند.
۱۲) توکلی و همکاران، (۱۳۸۸) در مقاله‌ای با عنوان ” تاثیر مناطق نمونه گردشگری در محرومیت زدایی از دیدگاه اجتماعات محلی (مطالعه موردی: منطقه اورامان تخت کردستان ) ” به این نتیجه رسیده اند که ظرفیت تحمل پذیری منطقه در بخش گردشگری بسیار بالاست و فاصله زیادی با میزان بهره گیری در شرایط فعلی دارد؛ با (CPM) ” روش مسیر بحرانی” غلبه درفعالیتهایی است، که به رشد و توسعه فرهنگی منجرمیگردد و در عین حال، مؤید ضعف در اقدامات اقتصادی محرومیت زدایی است؛به طور کلی، مؤلفه‌های مشهود و تأثیرگذار بر محرومیت زدایی در منطقه بر پایداری اقدامات تأکید ندارد، همانند افزایش مشارکت بخش خصوصی، تقویت پیوندهای اقتصادی در رشد منابع درآمدی؛ زنجیره های پسین و پیشین بخش گردشگری بر اساس پایداری در حیطه تغییرات کارکردی، قویتر از حیطه فعالیت هاست و در عین حال، در حیطه مشارکت ضعیف‌تر از تغییرات اجتماعی است، که این موضوع به پایداری منجرخواهد شد؛جهت گیری نهادها و منابع بر عناصر محیطی و عمومی استوار است، که در نهایت به گردشگری محلی و منطقهای منجر میگردد و در عین حال، کمتر می‌تواند به رشد گردشگری ملی و منطقه‌ای بیانجامد.
 
1-7 روش پژوهش
این پژوهش بنا به ماهیت، موضوع و اهدافی که برای آن پیش بینی شده است از نوع توصیفی – تحلیلی و در زمره تحقیقات کاربردی است. از آنجائیکه در این پژوهش از ابزار پرسشنامه و مصاحبه برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز استفاده خواهد شد، بنابراین از زاویه دیگر میتوان این پژوهش را یک تحقیق پیمایشی (میدانی) (survey research) نیز قلمداد کرد.
1-7-1 محدوده ومقطع زمانی تحقیق
محدوده مورد مطالعه مناطق نمونه گردشگری در استان مازندران می‌‌باشد‌. این استان با مساحت حدود ۲۳۸ هزار کیلومتر مربع به لحاظ مساحت خاکی هیجدهمین استان کشور می‌باشد. (معاون برنامه‌ریزی و اشتغال مازندران ، ۳،۱۳۹۱)همچنین قرار گرفتن در شمال کلان‌شهر تهران(پایتخت ایران)با فاصله‌ای ۲۵۰ کیلومتری با مرکز استان از موقعیت جغرافیایی استراتژیکی برخوردار است.(ویکی‌پدیا، دانشنامه ی آزاد)
1-7-2 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
پس از جمع آوری اطلاعات میدانی که با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه تکمیل خواهد شد، با بهره گرفتن از نرم افزارSPSS  و آزمون های آماری کای اسکویر(x2)، T تک دامنه ایی، Binomial Test و Feridman اقدام به تحلیل روابط بین متغییرهای تحقیق خواهد شد‌. همچنین برای نمایش نتایج داده های تحلیلی و توصیفی از انواع نمودارها، دیاگرامها، نقشه ها، منحنی‌‌ها و‌. نیز استفاده خواهد شد.
1-8 متغیرهای تحقیق
۱-۸-۱متغیر وابسته
– نقش و جایگاه مناطق نمونه گردشگری در توسعه پایدار استان مازندران
1-8-2 متغیرهای مستقل
– سطح توسعه زیرساختهای حمل ونقل
– کمبود امکانات رفاهی ( هتل‌‌ها و اماکن اقامتی )، بهداشتی در مناطق نمونه گردشگری
– عدم تبلیغات مناسب در معرفی مناطق نمونه گردشگری
– پایین بودن سطح آگاهی جامعه در مورد مناطق نمونه گردشگری و جاذبه‌های گردشگری در توسعه پایدار
– مشکلات قانونی و ضعف قوانین و مقررات حمایتی از بخش خصوصی در مناطق نمونه گردشگری
– نیاز به تغییر نگرش مدیران، سیاستگذاران و مردم به مقوله گردشگر و مناطق گردشگری و پذیرش آن به عنوان یک اصل مهم اقتصادی
– کمبود نیروهای متخصص
– فقدان یک برنامه جامع و استراتژیک و همچنین مشخص نبودن هدفها و سیاست‌‌ها در قالب یک   برنامه اجرایی
– شناخت تنگنا‌‌ها و موانع توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری مازندران
-ارائه راهکارهای مناسب برای توسعه پایدار در مناطق نمونه گردشگری مازندران
کاربرد نتایج تحقیق
با انجام این تحقیق ارگان هایی همچون: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، استانداری، شهرداری، و فرمانداری‌‌ها‌. می‌‌توانند از نتایج این پژوهش بهره مند گشته و کمک شایانی را در رابطه با اتخاذ سیاستهای مناسب برای توسعه نقش آن در جذب توریست به استان داشته باشند.
1-9 تعاریف اصطلاحات و واژه ها
گردشگر: کسانی هستند که به مقصد گذران اوقات فراغت، کسب و کار و اهداف دیگر مدتی از یکسال متوالی را در سفر و اقامت خارج از اقامتگاه معمول خود می‌‌گذرانند(زاهدی ورنجبریان، ۱۲،۱۳۸۵).
گردشگری: صنعت گردشگری آمیزه‌ای از فعالیت های گوناگون از حمل و نقل و تغذیه تا اقامت و مدیریت رویدادها است که در جهت خدمت رسانی به گردشگران، بصورت زنجیره‌ای بهم پیوسته ایفای نقش می‌‌کنند (رنجبریان و زاهدی ، ۱۳۹۱، ۹ )
مناطق نمونه ی گردشگری منطقه یا مناطقی هستند که در جوار جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی، طبیعی و گردشگری قرار دارند که به منظور ارائه ی خدمات به گردشگران توسط بخش غیردولتی تأسیس و اداره می‌شوند.(محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸، ۳۶۷)
مناطق نمونه گردشگری بین المللی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران خارجی طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۳۰۰ هکتار خواهد بود.
ب) مناطق نمونه گردشگری ملی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران ایرانی از سراسر کشور طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۱۰۰ هکتار خواهد بود.
ج) مناطق نمونه گردشگری استانی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران استانی طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۵۰ هکتار خواهد بود.
د) مناطق نمونه گردشگری محلی: منطقه‌ای است که با هدف جذب گردشگران یک یا چند شهرستان طراحی و تجهیز می‌‌شود و حداقل مساحت آن ۳۰ هکتار خواهد بود.(افتخاری و همکاران، ۱۳۹۰، ۲۸)
توسعه‌ای پایدار: کمیسیون برانتلند اعلام کرد، “توسعه‌ای پایدار است که بتواند احتیاجات نسل حاضر را بدون فدا کردن توانایی نسل های آینده برای برآورده سازی نیازمندی هایشان تامین کند. ( Gorden,2007,29)
تعداد صفحه :۱۲۸
فهرست ندارد
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه ارزیابی توسعه پایدار روستایی با رویکرد سیستمی

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

دانشگاه تبریز
دانشکده جغرافیا و برنامه ­ریزی
گروه جغرافیا و برنامه ­ریزی روستایی

پایان ­نامه:
برای اخذ درجه کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا و برنامه ­ریزی روستایی
گرایش مدیریت توسعه پایدار روستایی
 
عنوان:
ارزیابی توسعه پایدار روستایی با رویکرد سیستمی
(مطالعه موردی: بخش حُمیل شهرستان اسلام­آباد غرب)
 
شهریور ۹۴

ارزیابی پایداری توسعه روستاها و سطح­بندی آن‌ها جهت شکل دادن سلسله مراتبی از سکونتگاه­های روستایی با روابط و کارکرد مطلوب، همواره یکی از دغدغه­های برنامه­ریزان و متولیان امر توسعه روستایی بوده است. اما فقدان رویکرد سیستمی و جامع در نظام برنامه ­ریزی کشور و عدم توجه مسئولین به عوامل تأثیر­گذار طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به‌صورت یکپارچه در برنامه ­های عمرانی، موجب شکل­ گیری نظام فضایی نامتعادل در عرصه­های روستایی شده است. ارزیابی پایداری توسعه و شناخت شاخص­های آن در کنار شناسایی وجوه اصلی ناپایداری می ­تواند به‌عنوان اولین قدم در آسیب­شناسی توسعه روستایی و ایجاد برنامه ­ریزی سیستماتیک جهت حرکت روستاها به سمت توسعه پایدار باشد. در این پژوهش،  با رویکرد سیستمی شاخص­های توسعه پایدار شناسایی و برای ۶۵ روستای بخش حُمیل شهرستان اسلام‌آباد غرب سنجش شد. این رویکرد توانایی شناخت روابط علت و معلولی و بازخورد هر یک از عوامل دخیل در توسعه پایدار را دارا می­باشد. با توجه به این توانایی، شبیه­سازی و مدل­سازی توسعه­پایدار سهولت می­یابد. در پژوهش حاضر با بهره گرفتن از یکی از بصری­ترین و قوی­ترین ابزارهای شبیه­سازی به نام «سیستم داینامیک» ،توسعه پایدار بخش حُمیل شبیه­سازی شد و با انجام سناریور در بخش اشتغال، جمعیت و منابع طبیعی، روند توسعه منطقه مورد مطالعه، در افق ۱۴۰۴ بررسی گردید. نتایج نشان­ ­داد شاخص­های­توسعه بخش حُمیل در طول ده سال آینده پایدار نخواهند بود.
کلمات کلیدی: ارزیابی توسعه پایدار، روستا، رویکرد سیستمی، بخش حُمیل، سیستم داینامیک.

عنوان                                                                                                  صفحه
فصل اول : کلیات پژوهش
۱-۱. مقدمه. ۱
۱-۲  بیان مسئله. ۲
۱-۳. سئوالات تحقیق. ۴
۱-۴. اهمیت و ضرورت تحقیق. ۴
۱-۵پیشینه تحقیق. ۶
۱-۵-۲ منابع خارجی   8
1-6. فرضیات تحقیق. ۱۰
۱-۷. اهداف تحقیق. ۱۰
۱-۷-۱ اهداف کلی  10
1-7-2 اهداف اختصاصی. ۱۰
۱-۸  مشکلات و محدودیت­های تحقیق. ۱۰
فصل دوم: ادبیات، مفاهیم و مبانی پژوهش
۲-۱ مقدمه: ۱۲
۲-۲     تعاریف: ۱۲
۲-۲-۱   تعریف پایداری: ۱۲
۲-۲-۲ توسعه پایدار: ۱۵
۲-۲-۳  مفهوم توسعه پایدار روستایی: ۱۸
۲-۳  سیر تحول مفهومی و نظری توسعه: ۲۰
۲-۳-۱ تراوش گرایی. ۲۳
۲-۳-۲ نظریه روان‌شناختی. ۲۳
۲-۳-۳ نظریه دوگانگی. ۲۴
۲-۳-۴ نظریه مراحل رشد ۲۵
۲-۳-۵ نظریه‌های نو مارکسیستی در تبیین توسعه‌نیافتگی کشورها ۲۵
۲-۳-۶ نظریه وابستگی. ۲۶
۲-۳-۷ نظریه نیازهای اساسی: ۲۷
۲-۳-۸ نظریه ساختارگرایی: ۲۸
۲-۴  تاریخچه توسعه پایدار: ۲۸
۲-۵  اصول توسعه پایدار: ۳۰
۲-۵-۱ کنار گذاشتن تصور انسان به‌عنوان مالک محیط: ۳۰
۲-۵-۲ عدالت و برابری ۳۱
۲-۵-۳  آشتی توسعه و پایداری ۳۱
۲-۵-۴ مشارکت و وفاق. ۳۱
۲-۵-۵ مردم محور بودن. ۳۱
۲-۵-۶ برنامه جامع، چرخ­های  تلفیقی. ۳۱
۲-۵-۷ دیدی سیستمی و کل­گرایانه. ۳۱
۲-۵-۸ ساخت، بر روی آنچه وجود دارد ۳۲
۲-۵-۹ انعطاف‌پذیری ۳۲
۲-۵-۱۰ استفاده عاقلانه از منابع. ۳۲
۲-۵-۱۱ تفکر جهانی و عمل محلی. ۳۲
۲-۶  سیر تحول توسعه روستایی: ۳۳
۲-۶-۱ استراتژی‌های توسعه روستایی: ۳۵
۲-۷  ارزیابی توسعه پایدار روستایی: ۴۰
۲-۸  رویکرد سیستمی در ارزیابی توسعه پایدار روستایی: ۴۵
۲-۸-۱ تعریف رویکرد سیستمی: ۴۵
۲-۸-۲ فرایند رویکرد سیستمی: ۴۶
۲-۸-۳ اجزای سیستم: ۴۷
۲-۸-۴ انواع سیستم: ۴۸
۲-۸-۵ مزیت­های رویکرد سیستمی: ۴۹
۲-۹  شبیه­سازی سیستمی در برنامه ­ریزی توسعه پایدار روستایی: ۵۲
۲-۹-۱ دلایل استفاده از شبیه­سازی: ۵۲
۲-۹-۲ موارد استفاده از شبیه­سازی: ۵۳
۲-۹-۳ سیستم داینامیک: ۵۴
۲-۱۰  جمع­بندی و نتیجه ­گیری ۵۶
فصل سوم: مواد و روش­ها
۳-۱   مقدمه: ۵۸
۳-۲ کلیات روش تحقیق: ۵۸
۳-۳ عملیاتی نمودن فرضیات: ۵۹
۳-۴ جامعه آماری و روش نمونه‌گیری: ۶۳
۳-۴-۱ معرفی منطقه موردمطالعه: ۶۳
۳-۴-۱-۱ رودخانه راوند: ۶۵
۳-۴-۲ اطلاعات کلی روستاهای حُمیل: ۶۶
۳-۴-۲-۱ کشاورزی منطقه: ۶۸
۳-۴-۲-۲ زمین­شناسی منطقه: ۶۸
۳-۴-۲-۳   ارتفاع: ۶۹
3-4-2-4  شیب: ۷۰
۳-۴-۲-۵ اقلیم منطقه: ۷۱
۳-۴-۲-۶ بارندگی:    73
3-4-2-7 دما : ۷۴
۳-۵ ابزار و روش گردآوری داده­ ها: ۷۵
۳-۶ روش تجزیه‌وتحلیل داده­ ها: ۷۵
۳-۶-۱ ونسیم: ۷۶
۳-۷ جمع­بندی و نتیجه ­گیری: ۸۰

فصل چهارم: تجزیه‌وتحلیل ­داده­ ها
۴-۱. مقدمه: ۸۲
۴-۲. یافته­ های توصیفی تحقیق: ۸۳
۴-۲-۱ سن پاسخگویان: ۸۳
۴-۲-۲ جنسیت پاسخگویان: ۸۳
۴-۲-۳ وضعیت تحصیلی پاسخگویان: ۸۴
۴-۳. یافته­ های تحلیلی تحقیق: ۸۴
۴-۳-۱ روابط علت و معلولی شاخص­های توسعه پایدار: ۸۴
۴-۳-۲ دیاگرام علت و معلولی بعد زیست­محیطی توسعه پایدار: ۸۴
۴-۳-۳  دیاگرام علت و معلولی بعد اجتماعی توسعه پایدار: ۸۵
۴-۳-۴ دیاگرام علت و معلولی بعد اقتصادی: ۸۷
۴-۳-۵ دیاگرام علت و معلولی کلی توسعه پاید

ار روستایی: ۸۹
۴-۳-۶ میزان استانداردشده متغیرهای مدل: ۹۱
۴-۳-۷ دیاگرام جریان: ۹۹
۴-۴ معادلات مدل توسعه پایدار بخش حمیل: ۱۰۳
۴-۵ شبیه‌سازی: ۱۰۵
۴-۶ سیاست­گذاری و سناریوسازی: ۱۰۷
۴-۷ آزمون فرضیات: ۱۰۹
۴-۸ جمع­بندی یافته­ های تحقیق: ۱۱۳

فصل پنجم: جمع­بندی و نتیجه ­گیری
۴-۱. نتیجه ­گیری: ۱۱۴
۴-۲. پیشنهاد‌ات: ۱۱۶
منابع ۱۱۸
 

فهرست جداول
جدول۲-۱: خلاصه­ای از پارادایم­ها و تجربیات توسعه روستایی از دهه ۱۹۶۰ تا دهه ۲۰۰۰. ۳۴
جدول۲- ۲: ابعاد و شاخص­های پایداری ۴۴
جدول۲-۳: مقایسه رویکرد سیستمی و رویکرد عقلایی (کلاسیک). ۴۶
جدول ۳-۱: شاخص­ها و معرف­های توسعه پایدار روستایی ۵۹
جدول۳-۲: متغیرهای مدل سیستم داینامیک توسعه پایدار. ۶۱
جدول ۳-۳: اطلاعات کلی از روستاهای بخش حُمیل. ۶۵
جدول ۳-۴: متوسط بارندگی ماهانه اسلام­آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). ۷۲
جدول ۳-۵: میانگین دمای ماهانه شهرستان اسلام‌آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). ۷۳
جدول ۳-۶: نحوه جمع­آوری داده برای معرف­ها ۷۴
جدول ۴-۱: آمار توصیفی سن پاسخگویان ۸۳
جدول ۴-۲: توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب متغیر سطح تحصیلات ۸۴
جدول ۴-۳: مقادیر استانداردشده شاخص­های بعد زیست‌محیطی ۹۱
جدول ۴- ۴: مقادیر استانداردشده شاخص­های بعد اقتصادی ۹۳
جدول ۴-۵: مقادیر استاندار شده شاخص­های بعد اجتماعی ۹۵
جدول ۴-۶: ادامه مقادیر استاندارد شده شاخص­های بعد اجتماعی ۹۷
جدول ۴-۷ : معادلات شبیه­سازی توسعه پایدار روستایی ۱۰۳
فهرست نقشه
نقشه۳-۱: موقعیت بخش حُمیل. ۶۳
نقشه۳-۲: موقعیت روستاهای بخش حُمیل و رودخانه راوند. ۶۴
نقشه۳-۳: نقشه گسل محدوده موردمطالعه. ۶۸
نقشه۳-۴: نقشه سطوح ارتفاعی بخش حُمیل. ۶۹
نقشه۳-۵: شیب بخش حُمیل. ۷۰
نقشه۳-۶: نقشه تقسیم ­بندی اقلیم بخش حُمیل. ۷۱
فهرست نمودار
نمودار ۳-۱: میانگین بارش ماهانه شهرستان اسلام­آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). .۷۲
نمودار ۳-۲: میانگین ماهانه دمای شهرستان اسلام‌آباد غرب در دوره زمانی(۱۳۸۵-۱۳۹۳). ۷۳
نمودار۴-۱ : شبیه­سازی جمعیت در افق ۱۴۰۴. ۱۰۵
نمودار۴-۲ : شبیه­سازی اشتغال در افق ۱۴۰۴. ۱۰۶
نمودار۴-۳ : شبیه­سازی منابع طبیعی در افق ۱۴۰۴. ۱۰۷
نمودار۴-۴ : سناریو نرخ مهاجرت در افق ۱۴۰۴. ۱۰۸
نمودار۴-۵ : سناریو اشتغال‌زایی در افق ۱۴۰۴. ۱۰۹
نمودار۴-۶ : روند کاهش میزان سه شاخص اشتغال، جمعیت و منابع طبیعی ۱۱۰
فهرست اشکال
شکل ۲-۱: معیارهای پایداری ۱۴
شکل ۲-۲: معناشناسی توسعه پایدار. ۱۵
شکل ۲- ۳: محیط­ها و ابعاد توسعه پایدار. ۱۶
شکل ۲-۴: روش­های اصلی ارزیابی پایداری ۴۳
شکل ۲-۵: تفاوت دو دیدگاه سیستمی و جزئی­نگر. ۴۵
.شکل ۲-۶: اجزای سیستم. ۴۷
شکل ۲-۷: مراحل مدل‌سازی در سیستم داینامیک. ۵۴
شکل۳-۱: فرآیند مدل‌سازی. ۷۵
شکل۳-۲: فرایند مدل‌سازی در پویایی­شناسی سیستم. ۷۶
شکل۳-۳: دو نمایش معادل از ساختار انباشت و جریان. ۷۹
شکل۳-۴:  مدل تحلیلی تحقیق ۸۱
شکل۴-۱: دیاگرام علّی بعد زیست­محیطی توسعه پایدار . ۸۵
شکل۴-۲: دیاگرام علی بعد اجتماعی توسعه پایدار. ۸۷
شکل۴-۳: دیاگرام علّی بعد اقتصادی توسعه پایدار. ۸۸
شکل۴- ۴: دیاگرام علت و معلولی توسعه پایدار روستایی ۹۰
شکل۴-۵: نمودار جریان منابع طبیعی ۹۹
شکل۴-۶: نمودار جریان سرمایه­گذاری ۱۰۰
شکل۴-۷ : نمودار جریان هزینه درمان ۱۰۱
شکل۴-۸ : نمودار جریان جمعیت ۱۰۱
شکل۴-۹ : نمودار جریان توسعه پایدار روستایی ۱۰۲
شکل۴-۱۰ : شبیه­سازی کلی مدل توسعه پایدار بخش حُمیل. ۱۱۲

<b
r />&n
bsp;

 
فصل اول:
کلیات پژوهش
 

 

۱-۱     مقدمه

توسعه­ی پایدار مفهومی است که در سالهای اخیر به‌عنوان یک مسئله­ جهانی به آن نگریسته شده است. این مفهوم، از دیدگاه­های مختلف موردبررسی قرارگرفته و نهادهای بسیاری کوشیده­اند از آن به ­عنوان راهبردی مناسب جهت مقابله با چالش­هایی، نظیر افزایش جمعیت، تخریب زیست­محیطی، محدودیت منابع، نابرابری اجتماعی- اقتصادی، بیکاری، فقر و ناهنجاری­های اجتماعی استفاده کنند (صرافی، ۱۳۷۹: ۸). به تعبیر سازمان بهره­وری آسیا، توسعه پایدار راهبردی است برای ارتقای بهره‌وری و عملکرد زیست‌محیطی در راستای توسعه همه‌جانبه اجتماعی و اقتصادی و هدف آن ارتقای کیفیت زندگی انسان است (APO, 2005). بنابراین توسعه پایدار روستایی رهیافتی برای توسعه است که در آن، کارایی، عدالت و پایداری باهم تلفیق‌شده‌اند، به‌گونه‌ای که کارایی متضمن استفاده بهینه از منابع، عدالت متضمن فقرزدایی و کاهش شکاف بین فقرا و ثروتمندان و هدف از پایداری نیز پایداری معیشت با حفظ امرارمعاش آینده از طریق حفظ منابع طبیعی است (Brouwer, 2004: 4). درواقع پایداری نگهداری بدون اضمحلال، پشتیبان و تکیه­گاه زندگی می­باشد (Gane, 2007: 132). آنچه امروز در مورد توسعه­ی مناطق روستایی مطرح است، توسعه پایدار روستایی است. توسعه­ای که بتواند نیازهای کنونی بشر را تأمین کند بدون آنکه توان­های محیطی و زیستی نسل­های آینده را در تأمین نیازهایشان به مخاطره اندازد (بری، ۱۳۸۰: ۲۸۲).
ارزیابی پایداری توسعه روستاها و سطح­بندی آن‌ها جهت شکل دادن سلسله مراتبی از سکونتگاه­های روستایی با روابط و کارکرد مطلوب، همواره یکی از دغدغه­های برنامه­ریزان و متولیان امر توسعه روستایی بوده است. اما فقدان رویکرد سیستمی و جامع در نظام برنامه ­ریزی کشور و عدم توجه مسئولین به عوامل تأثیر­گذار طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به‌صورت یکپارچه در برنامه ­های عمرانی، موجب شکل­ گیری نظام فضایی نامتعادل در عرصه­های روستایی شده است. ارزیابی پایداری توسعه و شناخت شاخص­های آن در کنار شناسایی وجوه اصلی ناپایداری می ­تواند به‌عنوان اولین قدم در آسیب­شناسی توسعه روستایی و ایجاد برنامه ­ریزی سیستماتیک جهت حرکت روستاها به سمت توسعه پایدار باشد. برای ارزیابی توسعه پایدار باید شاخص­های تعریف شوند. شاخص­ها به‌عنوان واژهای دارای مفهوم ضمنی، وسیله­ای هستند که ارزیابی پیشرفت­های آینده را فراهم می­آورند و از طرف دیگر مقصد و هدف را بیان می­ کنند (Patrick, 2002: 5). شاخص­ها مجموعه داده­های مخصوص یا دگرگون‌شده‌ای هستند که اطلاعات ضروری را برای سیاست­گذاران و عموم مردم فراهم ­می­آورند(Miranda, 1999: 74) .بنابراین رویکرد انتخابی برای انتخاب شاخص­ها در ارزیابی پایداری بسیار مهم است. در این تحقیق سعی شده است با رویکرد سیستمی به شناخت و معرفی شاخص­های توسعه پایدار روستایی، ارزیابی پایداری توسعه و همچنین سناریوسازی برای روند توسعه بپردازد. امید است تحقیق حاضر به این مهم دست یافته باشد.

۱-۲     بیان مسئله:

هر سکونتگاه روستایی از عرصه­های گوناگون اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی که هر یک نمایانگر یکی از جنبه­ های زندگی اجتماعی است، تشکیل می­شود. بر این اساس فضای روستایی با توجه به ویژگی­های محیطی و اکولوژیکی و خصوصیات  اجتماعی­ _ اقتصادی خود، دارای ساختار معینی است که گویای توانمندی­های بنیادی و استعدادهای بالقوه و بالفعل آن است (سعیدی، ۱۳۷۷: ۱۹). هرگاه در روند توسعه و تکامل سازمان فضایی سکونتگاه­ها وقفه­ای ایجاد شود، در نظام و عملکرد این سازمان نابسامانی­هایی به وجود می­آید که منجر به ناپایداری سکونتگاه روستایی می­شود. در چنین شرایطی دخالت در نظام سکونتگاهی به‌منظور پایدار نمودن و بهینه­سازی آن ضروری می­باشد(رضوانی، ۱۳۷۶: ۴۰).
باوجود اهمیت رویکرد پایداری و توسعه پایدار و اتفاق‌نظر روی عناصر اصلی توسعه پایدار، سنجش و ارزیابی وضعیت پایداری با چالش و مشکلات اساسی مواجه است. شاید یکی از دلایل بروز چنین وضعیتی وجود دیدگاه­ها و نظریه­ های مختلف باشد، ولی به نظر می­رسد نبود معیارهای مشخص جهت تبیین وضعیت پایداری، دلیل قابل‌قبول‌تری است. تعیین شاخص­هایی که بتواند تمام ابعاد توسعه پایدار را پوشش دهد، برای ارزیابی پایداری امری حیاتی است.ارزیابی وسیله­ای برای بررسی ارزش یا میزان یک ایده و وسیله­ای برای سنجیدن می­باشد.ارزیابی به ما اجازه می­دهد تا مروری بر پیشرفت، تخصیص مؤثر منابع، تغییرات ایجادشده و آگاهی از انجام کارها داشته باشیم. ارزیابی می ­تواند بینشی را آشکار کند که منجر به بالا رفتن آگاهی و درنهایت دگرگونی اجتماعی شود و لذا برای عملیات توسعه­ی پایدار ضروری است (Tortman, 2005: 4). ارزیابی ما را در تعریف اهداف توسعه پایدار و ارزشیابی پیشرفت در جهت رسیدن به آن اهداف کمک می­ کند. ارزیابی پایداری در ادبیات و تجربیات توسعه در دو زمینه­ مختلف استفاده می­شود. نخست، اشاره به بررسی پیشرفت­ها در جهت پایداری دارد، خواه اجتماعی باشد یا سازمانی و دوم اشاره به تلاش برای ارزیابی پایداری پروژهای پیشنهادی، طرح­ها، رهیافت­ها یا قوانین تدوین‌شده قبل از اینکه اجراشده باشند دارد (Emmanuel, 2007: 20).
برای ارزیابی از روش‌های متفاوتی استفاده‌شده است اما رویکرد سیستمی به دلیل دیدگاه کل­نگر خود، می ­تواند در این زمینه به بهترین شکل کمک کند. در این رویکرد، جامعه به ­عنوان یک «کلیت»، شامل مجموعه‌ای از اجزا می‌باشد که در ارتباط متقابل با یکدیگر، زمینه تداوم حیات خویش را فراهم می‌آورد. بر این اساس در دیدگاه سیستمی، جامعه یک موجودیت کلان و هشیار است که دگرگونی در یک بخش، بر تمامی تغییرات دیگر تأثیر گذاشته، موجب ارتقا و بهبود کارکرد سیستم یا افول آن می‌شود.
بصیرت حاصل از دیدگاه سیستمی، همین توجه خاص به ارتباط متقابل اجزا و دیدن آن‌ها در ذیل یک مکتب به‌هم‌پیوسته و منظم است. همین نگرش را توسعه پایدار به جامعه دارد، به عبارتی توسعه پایدار یک مفهوم سیستمی را مطرح می­سازد که «هماهنگی میان سیستم­های انسانی و طبیعی»(Bossel ,1999 به نقل از آقایاری هیر، ۱۳۸۳: ۱۲) از اصول جدایی‌ناپذیر آن به شمار می­رود. بنابراین یکی از مزیت­های رویکرد سیستمی، هم­سویی آن با مفهوم توسعه پایدار است. از طرف دیگر در این نگرش، پیچیدگی­های ناشی از چندبعدی بودن توسعه پایدار در ارزیابی­ها مدنظر قرار می­گیرد و روابط متقابل و علت و معلولی میان ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی مطرح در توسعه پایدار روستایی به­درستی مشخص می­شود. خلاء این رویکرد در ارزیابی­ها باعث جزئی­نگری، عدم تبیین درست روابط علت و معلولی میان شاخص­های توسعه پایدار، در نظر نگرفتن بازخوردها و از همه مهم‌تر بی­توجهی به پویایی سیستم روستا را در پی دارد. چراکه عناصر تشکیل‌دهنده سیستم روستا در طول زمان در حال تغییر یا به‌عبارت‌دیگر پویاست. رویکرد سیستمی، با بهره گرفتن از مدل­سازی و شبیه­سازی، می ­تواند در ارزیابی توسعه پایدار، پویایی سیستم روستا را مدنظر قرار دهد و به نتایج قابل‌قبولی دست پیدا کند.
بخش حمیل نیز مانند اغلب نواحی کشور مورد توجه نبوده و لذا مشکلات عدیده­ای در این باب پدید آمده است. حمیل یکی از بخش­های تابعه شهرستان اسلام­آبادغرب در استان کرمانشاه است و دارای ۳ دهستان با نام دهستان منصوری، هرسم و حیمل می­باشد. جمعیت این بخش بر اساس سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰برابر با ۱۷۶۴۰ نفر بوده است. آبادی­های این بخش در چند سال اخیر با مشکلات مختلفی ازجمله؛ کاهش آب‌های سطحی، برداشت بی­رویه از منابع آب زیرزمینی، خشک شدن چاه­های آب، بیکاری و درآمد پایین، مهاجرت روستاییان، خالی از سکنه شدن ۱۲ آبادی و . مواجه شده است که مشکلات عوامل گوناگونی ازجمله انجام نشدن طرح­های هادی در اکثر روستاهای این بخش، دید تک‌بعدی طرح­های انجام‌شده در روستاهای دارای طرح هادی، چراکه این طرح­ها بعد کالبدی را بیشتر در نظر گرفته است. اما در کنار تمام این عوامل، فقدان رویکرد سیستمی به فضا مهم­ترین عامل عدم پایداری روستاهاست. و تا زمانی که این دیدگاه بر مدیریت و برنامه ­های توسعه روستایی حاکم نشود مشکلات روستا همچنان پابرجاست. روستاهای منطقه موردنظر نیز از این قاعده مستثنی نیست. بنابراین باید سعی شود مشکلات منطقه با نگرشی سیستمی و دیدی ترکیبی شناسایی شوند. این کار زمانی انجام می­شود که ارزیابی سیستمی از توسعه منطقه صورت گیرد تا بر اساس نتایج به دست آمد مشکلات روستاها نمایان

شوند. علاوه بر این با ارزیابی توسعه پایدار روستاهای منطقه می­توان وضعیت پایداری را برای برنامه­ریزان و تصمیم گیران جهت ارائه خدمات مناسب و به‌موقع به روستاهای بخش حمیل مشخص کرد و همچنین به جهت­دهی روستا و حرکت آن به سمت توسعه پایدار کمک کرد.

۱-۳     سئوالات تحقیق:

با توجه به مسائل و مشکلات مذکور سوالات مطرح شده برای بخش حمیل به صورت زیر خواهد بود:

  1. عوامل مؤثر بر پایداری توسعه کدام­ها هستند و روابط ­آن­ها به چه شکل خواهد بود؟
  2. توسعه روستایی منطقه موردمطالعه ازلحاظ پایداری برای ده سال آینده چگونه خواهد بود؟
  3. کدام سناریو می ­تواند روند توسعه روستا را به سمت پایداری سوق دهد؟

۱-۴     اهمیت و ضرورت تحقیق:

روند نزولی وضعیت اقتصادی روستاها، جابجایی و مهاجرت وسیع روستاییان به شهرها، گسترش فقر و بیکاری، نبود امنیت غذایی، قرار گرفتن عمدع جمعیت روستایی در حاشیه و غیره نشان داد که اهاداف حیاتی توسعه یعنی افزایش پایدار درآمد، گسترش اشتغال تولیدی، برقراری متعادل­تر منافع ناشی از رشد در مناطق روستایی عملا با شکست روبرو گردیده است. افزایش تولید کشاورزی با استفاده بی رویه از کود شیمیایی و تاکید بر رشد اقتصادی باعث برهم خوردن تعادل اکوسیستم­های طبیعی و زراعی شده و در ضمن کاهش پایداری طبیعت و نظام­های زراعی، باعث تزلزل تعادل اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی جوامع روستایی شده و ناپایداری آنها را رقم می­زند.
عوامل ذکر شده همرا با خشکسالی­های اخیر باعث شده وضعیت روستاهای ایران و به تبع آن در منطقه مورد مطالعه وخیم­تر گردد و نتیجه آن به صورت فقیر شدن بیش از پیش جامعه روستایی، شکاف بیشتر بین شهر و روستا و در نتیجه مهاجرت بیشتر روستاییان به شهرها بروز کند. با بررسی، شناخت و ارزیابی وضعیت توسعه روستاها می­توان مشکلات موجود بر سر راه توسعه را شناسایی کرد و راه حل­هایی برای آنها ارائه داد.این راه حل­ها زمانی موثر و مفید خواهند بود که با رویکرد سیستمی تمام جوانب توسعه پایدار را مدنظر قرار دهیم. رویکرد سیستمی به دلیل دیدگاه کل­نگر خود، می ­تواند در این زمینه به بهترین شکل کمک کند. در این رویکرد، جامعه به ­عنوان یک «کلیت»، شامل مجموعه‌ای از اجزا می‌باشد که در ارتباط متقابل با یکدیگر، زمینه تداوم حیات خویش را فراهم می‌آورد. بر این اساس در دیدگاه سیستمی، جامعه یک موجودیت کلان و هشیار است که دگرگونی در یک بخش، بر تمامی تغییرات دیگر تأثیر گذاشته، موجب ارتقا و بهبود کارکرد سیستم یا افول آن می‌شود.
بنابراین ضرورت می­یابد برای شناخت و حل مشکلات جامعه روستایی تحقیقی با رویکرد سیستمی که نگاهی کلی و یکجا به مسائل دارد انجام گیرد. چرا که در در مطالعات پیشین در زمینه ارزیابی توسعه پایدار، این نکته که توسعه پایدار به یک نگاه سیستمی نیاز دارد، به ندرت توجه شده است. از کاربردهای دیگر این تحقیق می­توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  1. تعریف شاخص­های توسعه پایدار در سه بعد اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی با رویکرد سیستمی
  2. شناخت روابط علت و معلولی وهمچنین بازخوردهای هر یک از شاخص­ها جهت شناسایی و ارزیابی دقیق مشکلات توسعه روستایی بخش حمیل
  3. مدلسازی از وضعیت توسعه منطقه و پیشنهاد چندین سناریو برای شناخت روند توسعه در آینده، که این امر می ­تواند باعث افزایش اطلاعات و سطح آگاهی برنامه­ریزان، تصمیم­گیران و مدیران محلی در ارائه راهکارهای مناسب گردد.
  4. همچنین نتایج این تحقیق می ­تواند مورد استفاده در سازمان­ها و اداراتی از جمله استانداری، فرمانداری، اداره جهاد کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست قرار گیرد.

۱-۵     پیشینه تحقیق:

یکی از بخش­های مهم تحقیق، بخش مربوط به پیشینه و ادبیات تحقیق است؛ یعنی یکی از کارهای ضروری در هر پژوهشی، مطالعه منابع مربوط به موضوع تحقیق است؛ زیرا سرچشمه علوم را می­توان در پیشینه آن‌ها کاوش کرد (دمپی یر، ۱۳۸۶: ۱ .(جان دیوئی اعتقاد دارد مطالعه منابع، به محقق کمک می‌کند تا بینش عمیقی نسبت به جنبه‌های مختلف موضوع تحقیق پیدا کند. مطالعه منابع، باید هم از منابعی باشد که به‌طور مستقیم، در رابطه با موضوع تحقیق می‌باشند و هم از منابعی باشند که به‌صورت غیرمستقیم با آن موضوع، ارتباط دارند(دلاور، ۱۳۸۳: ۱۸۲). بررسی­ها نشان می‌دهد که منابعی که به‌طور مستقیم با موضوع این پژوهش در ارتباط باشد بسیار معدود هستند و درواقع منبعی با موضوع ارزیابی توسعه پایدار روستایی با رویکرد سیستمی یافت نشد. در زیر تعدادی از منابع داخلی و خارجی که درزمینه ارزیابی توسعه روستایی که با روش­ها و مدل‌ها دیگر انجام‌گرفته بیان‌شده است.

۱-۵-۱   منابع داخلی:

آقایاری هیر(۱۳۸۳)، در پایان ­نامه خود با موضوع سطح‌بندی پایداری توسعه روستایی بخش هیر با بهره گرفتن از GIS به ارزیابی و سطح­بندی پایداری توسعه روستاهای بخش هیر پرداخته است. این ارزیابی با نگرش اندام­وار به توسعه و بر اساس شاخص­سازی خصوصیات نظام­های پایدار در قالب ماتریس توسعه پایدار با در نظر گرفتن ۸۹ شاخص و گردآوری اطلاعات ثانویه و همچنین تولید اطلاعات از طریق پرسشنامه صورت گرفته است. نتایج این تحقیق نشان‌دهنده وضعیت نامطلوب پایداری در منطقه موردمطالعه است و در این میان پایداری نظام محیطی قوی­تر از پایداری نظام­های اجتماعی و اقتصادی است.
ارشک(۱۳۸۹)، در پایان‌نامه خود با عنوان ارزیابی توسعه پایدار روستایی «مطالعه موردی دهستان چرام» از طریق مطالعه تطبیقی، آمار توصیفی(توزیع فراوانی­ها) با بهره گرفتن از ترم افزار Spss و Excel به تجزیه‌وتحلیل وضعیت توسعه دهستان چرام پرداخته است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که این دهستان به لحاظ سواد و اشتغال در مسیر توسعه قرار دارد ولی از درآمد و رشد جمعیت ناپایدار است.
شایان و همکاران(۱۳۹۰)، در مقاله­ای تحت عنوان ارزیابی پایداری توسعه روستایی شهرستان کمیجان، سطح پایداری و عوامل مؤثر بر آن را در ۴۹ سکونتگاه روستایی این شهرستان را با بهره گرفتن از روش­های شاخص­های وزنی و آزمون­های مناسب در spss سنجش نموده است. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از آزمون t استیودنت سطح پایداری تمامی سکونتگاه­ها به‌طور معنا­داری کمتر از حد مورد انتظار بوده همچنین بعد اجتماعی با ضریب۷۵۲/۰ بیشترین تأثیر را بر سطح سکونتگاه­ها داشته است و بر اساس نتایج فن تحلیل عاملی به‌منظور پایدارسازی سکونتگاه­های موردمطالعه، ارتقای مشارکت مردم در تصمیم ­گیری محلی، سهولت دسترسی به خدمات بهداشتی- درمانی، آموزشی و اقتصادی، مقاوم­سازی مساکن، ساماندهی دفع زباله، افزایش بازده تولید و سطح اشتغال گریزناپذیر هستند.
خسرو بیگی و همکاران(۱۳۹۰)، در پژوهشی به سنجش و ارزیابی پایداری در مناطق روستایی با بهره گرفتن از تکنیک تصمیم ­گیری چندمتغیره­ فازی- تاپسیس پرداخته است و هدف آن شناسایی روش­های متعدد ارزیابی پایداری و انتخاب یکی از آن روش­ها با رویکرد یکپارچه به‌منظور سنجش و ارزیابی پایداری است. در ادامه، روستاهای شهرستان کمیجان به‌عنوان مطالعه موردی پژوهش انتخاب‌شده و با بهره گرفتن از روش نمونه گیری کوکران از ۴۳۰ خانوار داده­ ها جمع­آوری گردیده. نتایج این تحقیق نشان می­دهد که به ترتیب روستاهای فضل­آباد و علی­آباد با امتیاز­های ۶۹۶/۰ و ۶۶۶/۰ میزان پایداری بالا و روستاهای کسر آصف و چالمیان سطح پایداری کمتری در قیاس با سایر سکونتگاه­ها دارند.
عنابستانی و خسروبیگی(۱۳۹۰)، در پژوهشی با عنوان سطح­بندی پایداری توسعه روستایی با بهره گرفتن از فن چندمعیاره برنامه ­ریزی توافقی CP به سطح‌بندی و ارزیابی روستاهای شهرستان کمیجان پرداخته است. در این مقاله سعی شده است با ارائه چهارچوب و روشی مناسب و جامع شاخص­ها انتخاب و میزان پایداری روستاها سنجش و ارزیابی شود. سپس با توجه به نتایج ارزیابی به سطح­بندی سکونتگاه­ها جهت دستیابی به سلسله­مراتبی متعادل در نواحی روستایی پرداخته است. تجزیه و تحلیل داده­ ها با بهره گرفتن از روش­های آنتروپی و شانون و تحلیل چند متغیره برنامه ­ریزی توافقی انجام‌شده است. نتایج این تحقیق نشان می­دهد که از بین سکونتگاه­های روستایی شهرستان کمیجان، روستاهای خنجین، امام درویشان، سمقاور و محمودآباد در سطوح بالا و روستاهای سلوکر، راستگردان، روشنایی و چالمیان در سطوح پایین پایداری قرارگرفته‌اند.
افتخاری و همکاران (۱۳۹۰)، در تحقیقی با عنوان ارزیابی و اولویت­بندی پایداری اجتماعی در مناطق روستایی: مطالعه موردی روستاهای شهرستان خرم­بید استان فارس، با رویکردی جغرافیای، به بررسی سطح پایداری اجتماعی، نحوه انتخاب شاخص­ها و ارزیابی روش­های سنجش و اولویت­بندی آن‌ها پرداخته است. این پژوهش برای دویست خانوار روستایی مستقر در چهارده مرکز روستایی واقع در شهرستان خرم­بید در استان فارس انجام‌گرفته است و نتایج آن نشان می­دهد روستاهای قشلاق و مظفرآباد از بیشترین سطح پایداری اجتماعی برخوردارند. به‌طورکلی نتایج اندازه ­گیری و سطح­بندی پایداری اجتماعی در مراکز روستایی در منطقه موردمطالعه، با بهره­ گیری از الگوریتم تاپسیس مبین تطبیق کامل این مدل با مشاهدات تجربی است.
کیانی(۱۳۹۳)، در پژوهشی با عنوان بررسی چالش­های توسعه در ناحیه روستایی- ساحلی شهرستان رشت به شناسایی چالش­های عمده توسعه پایدار روستایی پرداخته است و مدعی است عدم وجود استراتژی مناسب برای مدیریت توسعه، سبب ایجاد چالش­هایی در روستاهای ساحلی شده است و تنها راه برون‌رفت از این چالش­ها را شناخت مشکلات اساسی مربوط به سواحل و برنامه ­ریزی بر اساس منطق آمایش سرزمین و اصول توسعه پایدار می­داند. در این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بررسی منابع کتابخانه­ای، بررسی­های میدانی و تکمیل پرسشنامه اطلاعات جمع­آوری گردیده و با بهره گرفتن از مدل (AHP) و آزمون ضریب همبستگی کندال (Kendalls)  در نرم­افزار SPSS مورد ارزیابی قرارگرفته است.

۱-۵-۲  منابع خارجی:

Bossel      (1999) ، در کتاب خود تحت عنوان «شاخص­های برای توسعه پایدار، نظریه، روش، نرم­افزار» به تعریف مفهوم توسعه پایدار، جستجو و شناسایی جنبه­ های حیاتی توسعه پایدار و تعیین شاخص­های مرتبط با آن پرداخته است. برای تعیین شاخص­ها در سیستم­های داینامیکی در یک محیط پویا از رویکردی سیستمی استفاده نموده  و پایداری توسعه را با روش­ کمی و رویکردی اندام‌وار انجام داده است. همچنین در تعیین شاخص­های برای ارزیابی به نقش کارشناسان و فرایند مشارکت توجه داشته و شاخص­های برای سطوح شهرستان، دولت، کشور و یک منطقه جهانی مشخص کرده است. در این کتاب روش­های مختلفی مبتنی بر سیستم شرح داده‌شده و توسعه پایدار به‌عنوان یک فرایند تعاملی و سیستماتیک مطرح می­شود و اولین وظیفه برای جستجو مناسب مجموعه ­ای از شاخص­ها را شناسایی سیستم­ها و زیر سیستم­های آن، تجزیه‌وتحلیل و تعریف ساختار سیستم مربوطه می­داند.
Roldan       و همکاران (۲۰۰۲)، پژوهشی با عنوان پیشنهاد و استفاده از شاخص­های توسعه پایدار انجام داده­اند که در آن شاخص­های توسعه پایدار (SDI)  و کاربرد آن در منطقه حوضه رودخانه کاتراکالوس بررسی و مطرح‌شده است. این منطقه یکی از مناطق صنعتی مکزیک است و در ایالت وراکروز در حدود ۸۰۰ کیلومتری جنوب شرقی مکزیکو­سیتی واقع‌شده است. شاخص­های مطرح‌شده در چهارچوب نیروهای­ محرک، دولت، پاسخگویی و فلسفه مطرح‌شده‌اند. این چهارچوب در حال حاضر شامل یک شاخص کلی در مورد حسابداری محیط‌زیست به‌منظور تعیین ارزش پولی ناشی از تخریب منابع طبیعی است. در این مقاله با بهره گرفتن از تئوری تصمیم ­گیری چندمعیاره و ۲۱ شاخص که این شاخص­ها به‌طور خاص برای این کار طراحی‌شده‌اند به بررسی ویژگی­های زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی منطقه پرداخته است. همچنین با بهره گرفتن از توابع نرم‌افزاری ایجادشده مناطق محدوده موردمطالعه برای هر شاخص سطح­بندی شده است. شاخص­های توسعه پایدار طراحی‌شده در مورد هفت شهرداری به کار گرفته شد و با بهره گرفتن از آن رتبه عملکرد هر شهرداری نسبت به توسعه پایدار مشخص شد. در پایان این پژوهش مشکلات منطقه تجزیه‌وتحلیل، شناسایی و اولویت‌بندی شده است و پیشنهاد گردیده که به‌منظور بهبود توسعه منطقه باید مشکلات توسط شهرداری ­ها حل شود و مدیریت منابع مطابق با اصول پایداری صورت بگیرد.
Purvis وهمکاران (۲۰۰۴) در این اثر نویسنده به تفضیل درباره مقیاس فضایی تعاملات فضایی در توسعه پایدار، جغرافیا و توسعه پایدار، کشاورزی پایدار برای قرن ۲۱، تغییر جو و انرژی در توسعه پایدار و دیدگا­ه­های توسعه پایدار به بحث می ­پردازد.
Bohringer     و همکاران (۲۰۰۷)، در پژوهشی تحت عنوان تحلیل روش­های سنجش پایداری، به بررسی مهم‌ترین شاخص­های پایداری و مدل و روش­های سنجش پایداری پرداخته است. در این تحقیق با بهره گرفتن از روش تحلیلی- تطبیقی و با بهره گرفتن از اطلاعات ۱۳۰ کشور، رابطه هرکدام از روش‌های اندازه‌گیری که در قالب شاخص‌های ترکیبی ارائه شدند با بهره گرفتن از ضرایب همبستگی بین هرکدام از روش‌ها با بهره گرفتن از نرم‌افزارSPSS  تعیین و مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته و نقاط اشتراک و تفاوت‌های آن‌ها مشخص شد.
Robinson      (2008)، در کتاب سیستم­های پایدار روستایی که خلاصه­ای از جلسات کمیسیون سیستم­های پایدار روستایی است که در سال ۱۹۹۲ تأسیس‌شده و بخشی از کنگره بین ­المللی جغرافیایی است که در سال ۲۰۰۴ در گلاسکو برگزار شد و در ده فصل تدوین‌شده که در این فصل­ها به موضوعاتی مانند مشارکت و نظارت در توسعه پایدار در برنامه محیط­زیست کانادا، اقتصاد، فرهنگ و گردشگری و نقش آن در توسعه پایدار بر اساس مدارک و شواهدی از غرب ایرلند، کاربری اراضی و حفاظت از طبیعت در سایت­های حفاظت‌شده انگلستان، کشاورزی و دامداری پایدار در جوامع روستایی، بررسی انگیزه و تأثیرات ترک کشاورزان از کشاورزی ارگانیک در انگلستان پرداخته است.

۱-۶     فرضیات تحقیق:

  1. عوامل اقتصادی، اجتماعی و زیست­محیطی در پایداری منطقه موردمطالعه مؤثرند و روابط آن‌ها به‌صورت علت و معلولی و دارای بازخورد هستند.
  2. توسعه روستایی منطقه در ده سال آینده پایدار خواهد بود.
  3. با رویکردی سیستمی و توجه یکپارچه و متعادل به همه ابعاد توسعه پایدار در سیاست­گذاری­های توسعه روستایی بخش حمیل می­توان انتظار داشت روستاهای منطقه به سمت پایداری حرکت کنند.

۱-۷     اهداف تحقیق:

۱-۷-۱  اهداف کلی:

ارزیابی توسعه پایدار روستایی بخش حمیل با رویکرد سیستمی.

۱-۷-۲  اهداف اختصاصی:

تعریف و تعیین شاخص­های توسعه پایدار روستایی بر اساس رویکرد سیستمی
مشخص کردن روابط علت و معلولی بین هر یک از شاخص­های توسعه پایدار روستایی
انجام سناریوسازی و آینده­نگری برای پایداری توسعه روستایی منطقه مورد مطالعه

۱-۸     مشکلات و محدودیت­های تحقیق:

انجام یک پژوهش همواره با مشکلات و محدودیت­هایی روبه­رو است. این مشکلات و محدودیت­ها گاهی حاصل عوامل و فاکتورهای خارجی هستند و گاهی حاصل کارکرد عوامل و مسائل درونی(مربوط به خود تحقیق)می­باشند. مشکلات و محدودیت­های درونی پژوهش در سایه راهنمایی­های ارزنده استاد راهنما برطرف شده اما محدودیت­­ها و موانع خارجی تحقیق به قوت خود باقی هستند. که عبارت‌اند از:

  • عدم همکاری جهاد سازندگی در ارائه دادها و اطلاعات کشاورزی مربوط به بخش حمیل
  • در دسترس نبودن بعضی از دهیارها برای پاسخگویی به پرسشنامه
  • در دسترس نبودن سرشماری کشاورزی سال ۱۳۹۰
  • به‌روز نبودن اطلاعات ارائه‌شده توسط سازمان منابع طبیعی شهرستان اسلام‌آباد غرب
  • نبود شیپ فایل GIS پوشش گیاهی،خاک و آب‌های زیرزمینی منطقه
  • عدم تأمین منابع مالی مورد نیاز تحقیق

تعداد صفحه :۱۱۵
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­ های شهر خلّاق

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه پیام نور
دانشکده علوم انسانی
مرکز بابل
پایان ­نامه
برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری
عنوان پایان ­نامه:
ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه ­های شهر خلّاق
(نمونه موردی: شهر بناب)
بهمن ۱۳۹۳
 
چکیده
شهر خلاق و نوآور از جمله مباحث جدید در حوزه­ مطالعات شهر توسط، جغرافی­دانان، اقتصاددانان و جامعه شناسان در رسیدن به جامعه­ی دانایی و توسعه­ی دانایی محور مورد تاکید قرار گرفته است. این تحقیق با هدف بررسی میزان تحقق­پذیری مؤلفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب، با بهره گرفتن از مدل TOPSIS  و مدل رگرسیون و تحلیل پرسشنامه و جهت تحلیل داده­ ها از نرم افرارهای SPSS، Arc Gis استفاده شده است. با توجه به مؤلفه­های مورد بررسی، نوع تحقیق، کاربردی و روش بررسی آن توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری ۱۳ محله شهر بناب و شاخص­های تحقیق شامل ۲۰ شاخص شهر خلّاق می­باشد. بررسی وضعیت خدمات فرهنگی و چگونگی توزیع و سطح­بندی آن­ها نشان می­دهد در بین محلات شهر بناب محله ۶ (عسگرآباد، داش کورپی، کوچه قم، زرگران، کوزه­چیلر، تنگه کوچه شرقی) با میزان تاپسیس(۳.۰۱۵۹) از لحاظ سطح خلاقیت(بسیار بالا) در بین محلات شهر بناب در رتبه اول و در مقابل محله ۱۱(دیزج جنوبی) با میزان تاپسیس(۱.۱۷۲۰) با سطح خلاقیت بسیار پائین در رتبه آخر از لحاظ میزان خلاقیت قرار گرفته است. محاسبه رابطه مؤلفه­های شهر خلّاق و وضعیت موجود این مؤلفه­ها در محلات شهر بناب نشان می­دهد که ۶۹.۵ درصد از تغییرات تحقق محلات خلاق شهر بناب ناشی از بهبود و افزایش به کارگیری مولفه­های شهر خلاق است. زمینه ­های تحقق شهر خلّاق به مراتب بالاتر است. براساس تحلیل آماری پرسش­نامه، شاخص سرمایه انسانی بیشترین تاثیر را با میزان(۲.۷۸) درصد و کیفیت زندگی با کمترین تاثیر با میزان(۲.۵۳) درصد را در حرکت یک محله به سمت محله خلّاق در شهر بناب دارند. به طور کلی شهر بناب، با توجه به تحلیل­های انجام شده پتانسیل حرکت به سمت شهرهای خلّاق را داراست.
واژگان کلیدی: ارزیابی، تحقق­پذیری، شهر خلّاق، بناب.
فهرست مطالب
عنوان                                                                                                                  صفحه
فصل  اوّل  (طرح تحقیق) ۱
۱-۱- مقدمه ۲
۱-۲- ‌تعریف مساله و بیان سؤالهای اصلی تحقیق:‌ ۳
۱-۳- سابقه و ضرورت انجام تحقیق: ۷
۱-۴- هدف‌ها: ۱۲
۱-۵- فرضیه ها: ۱۲
۱-۶- کاربردهای متصور از تحقیق: ۱۳
۱-۷- مراجع استفاده کننده از نتیجه پایان نامه ۱۳
۱-۸- روش انجام تحقیق: ۱۴
۱-۸-۱- روش و ابزار گردآوری اطلاعات: ۱۴
۱-۸-۲- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها: ۱۵
۱-۸-۳-  قلمرو تحقیق (زمانی، مکانی، موضوعی): ۱۵
۱-۹- جامعه آماری و روش نمونه‌گیری. ۱۶
فصل دوّم (مبانی نظری و پیشینه تحقیق) ۱۸
۲-۱- مقدمه ۱۹
۲-۲- تعریف مفاهیم ۲۰
۲-۲-۱- خلّاقیت ۲۰
۲-۲- ۲- شهر خلاق. ۲۲
۲-۲-۳- مولفه­های شهر خلّاق. ۲۶
۲-۲-۴- شاخصهای ارزیابی شهر خلّاق. ۲۷
۲-۲-۵- ارکان اصلی شهر خلّاق. ۲۹
۲-۲-۵-۱- مردم ۲۹
۲-۲-۵-۲- بنگاههاى اقتصادى. ۲۹
۲-۲-۵-۳- فضا ۳۰
۲-۲-۵-۴-  پیوندها و ارتباطات ۳۰
۲-۲-۵-۵- چشم انداز و آوازه ۳۰
۲-۳- نظریات شهر خلّاق. ۳۱
۲-۳-۱- نظریه طبقه خلّاق فلوریدا ۳۱
۲-۳-۲- نظریه شهر خلّاق فلوریدا ۳۳
۲-۴- زیرساختهای مناطق و شهر خلّاق. ۳۵
۲-۵- بسترهای زمینه­ساز شهر خلّاق. ۳۶
۲-۵-۱-  تغییر پارادایمی از دولت- ملّت به شهر. ۳۶
۲-۵-۲- تغییر از حکومت به حکمروایی و نقش کانونی اجتماعات محلّی. ۳۷
۲-۵-۳- جهانی – محلّی شدن. ۳۸
۲-۵-۴- اهمیّت یافتن اقتصادهای فرهنگ پایه و دانش بنیان. ۳۹
۲-۶-  راهبرد شهر خلّاق. ۴۰
۲-۷- راهبردهایى برای توسعه شهرهاى خلّاق. ۴۳
۲-۷-۱- راهبردهایى براى مردم ۴۳
۲-۷-۲- راهبردهایى براى بنگاههاى اقتصادى. ۴۳
۲-۷-۳- راهبردهایى براى فضاهاى شهرى. ۴۵
۲-۷-۴- راهبردهایى براى بهبود پیوندها و ارتباطات ۴۶
۲-۷-۵- راهبردهایى براى چشم انداز و آوازه شهر. ۴۷
۲-۸- چشم­انداز شهر خلّاق. ۴۸
۲-۹- اﻗﺘﺼﺎد و ﺷﻬﺮ خلّاق. ۵۰
۲-۱۰- اقتصاد خلّاق در شهر خلّاق. ۵۲
۲-۱۱- منابع فرهنگی و شهر خلّاق. ۵۴
۲-۱۲- بررسی تجربیات جهانی مرتبط با موضوع. ۵۵
۲-۱۲-۱- سابقه مطالعات شهرهای خلّاق در جهان. ۵۵
۲-۱۲-۲- سابقه مطالعات شهرهای خلّاق در ایران ۵۶
۲-۱۳-  جمع­بندی. ۵۷
فصل سوّم (مواد و روش ها) ۶۰
۳-۱-  مقدمه ۶۱
۳-۲- روش­شناسی پژوهش ۶۲
۳-۲-۱- جامعه آماری و محدوده پژوهش ۶۲
۳-۲-۲- روش های گردآوری اطلاعات ۶۲
۳-۲-۲-۱- مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی: ۶۳
۳-۲-۲-۲- مطالعات میدانی(پرسشنامه­ای): ۶۴
۳-۲-۳- شاخص‌های مورد مطالعه : ۶۴
۳-۳- روش‌ها و متدهای رایج در رتبه­بندی عوامل. ۶۵
۳-۳-۱- مدل‌ها ۶۶
۳-۳-۱-۱- مدل‌های تصویری. ۶۷
۳-۳-۱-۲- مدل‌های قیاسی. ۶۷
۳-۳-۱-۳- مدل­های ریاضی یا مدل­های نمادی. ۶۷
۳-۳-۱-۴- مدل‌های ارزیابی چند معیاری. ۶۷
۳-۳-۱-۵- مدل‌های پیش ­بینی کننده ۶۸
۳-۳-۱-۶- روش‌های تصمیم ­گیری چند معیاره ۶۸
۳-۳-۲- مدل‌های تصمیم ­گیری چندمعیاره ۶۹
۳-۳-۲-۱- مدل تاپسیس ۶۹
۳-۴-  رگرسیون. ۷۳
۳-۴-۱- رگرسیون خطی ساده ۷۴
۳-۴-۲- رگرسیون چند متغیره ۷۴
۳-۵- آشنایی با خصیصه­ها و ویژگیهای طبیعی شهر بناب ۷۷
۳-۵-۱- موقعیت جغرافیایی شهر بناب ۷۷
۳-۵-۲- ژئومورفولوژی شهرستان بناب ۷۷۸
۳-۵-۳-  شیب ۷۹
۳-۶- ویژگیهایی اقلیمی. ۸۰
۳-۶-۱- آب و هوا ۸۰
۳-۶-۲-  دما(درجه حرارت) ۸۱
۳-۶-۳- روزهای یخبندان. ۸۲
۳-۶-۴-  بارندگی. ۸۲
۳-۶-۵- باد ۸۲
۳-۷-  خاک شناسی. ۸۳
۳-۸- منابع آب ۸۳
۳-۸-۱- آبهای سطحی. ۸۳
۳-۸-۲- آبهای زیر زمینی. ۸۳
۳-۹- جغرافیای انسانی شهر بناب ۸۴
۳-۹-۱- وجه تسمیه شهر بناب ۸۴
۳-۹-۲- تعداد جمعیت ۸۴
۳-۹-۳-  ساختار سنی و جنسی جمعیت ۸۵
۳-۹-۴-  بُعد خانوار. ۸۶
۳-۹-۵-  مهاجرت ۸۶
۳-۱۰- تحصیلات ۸۸
۳-۱۱- خصیصه­های اقتصادی شهر بناب ۸۹
۳-۱۱-۱- وضعیت فعالیت در شهر بناب ۸۹
۳-۱۱-۲- اشتغال. ۹۰
۳-۱۱-۳- صنعت شهر بناب ۹۱
۳-۱۱-۴-  معادن شهر بناب ۹۱
۳-۱۲- جمع­بندی. ۹۲
فصل چهارم (ارزیابی میزان تحقق­پذیری  مولفه­های شهر خلّاق) ۹۳
۴-۱- مقدمه ۹۴
۴-۲- روش شناسی تحقیق. ۹۵
۴-۳- یافته­ های توصیفی پژوهش ۹۷
۴-۳-۱- جنس ۹۷
۴-۳-۲- سن. ۹۷
۴-۳-۳- وضعیت تحصیلات ۹۸
۴-۳-۴- وضعیت شغلی. ۹۹
۴-۳-۴-۱- افراد شاغل. ۹۹
۴-۳-۴-۲- افراد غیر شاغل. ۹۹
۴-۴-  بررسی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در شهر بناب ۱۰۰
۴-۴-۱-  بررسی معیارهای شهر خلّاق در محلات شهر بناب ۱۰۱
۴-۴- ۲- رتبه­بندی محلات شهر بناب به لحاظ میزان خلّاقیت از طریق مدل تاپسیس ۱۰۵
۴-۴-۲-۱- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه انسانی. ۱۰۵
۴-۴-۲-۲- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص نوآوری. ۱۰۷
۴-۴-۲-۳- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه اجتماعی. ۱۰۹
۴-۴-۲-۴- رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر شاخص کیفیت زندگی. ۱۱۱
۴-۵- بررسی میزان تأثیرگذاری هریک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در سطح محلات شهر بناب ۱۱۵
۴-۵-۱- تحلیل رگرسیون. ۱۱۵
۴-۵-۲-  تحلیلی آماری بر شاخصهای خلّاقیت شهر بناب(براساس یافته­ های پرسشنامه) ۱۱۷
۴-۶- آزمون فرضیات ۱۱۹
۴-۶-۱- فرضیه اول: «به نظر میرسد محلات شهر بناب از نظر مولفه­های شهر خلّاق پتانسیل شهر خلّاق را دارند». ۱۱۹
۴-۶-۲- فرضیه دوم: « به نظر میرسد میزان تأثیرگذاری هریک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در سطح محلات شهر بناب متفاوت است». ۱۲۲
۴-۷- جمع­بندی. ۱۲۵
فصل پنجم (جمع­بندی و نتیجه ­گیری و ارائه­ پیشنهادات) ۱۲۷
۵-۱- مقدمه ۱۲۸
۵-۲- جمع­بندی و نتیجه ­گیری. ۱۲۸
۵-۳- ارائه­ پیشنهادات ۱۳۷
منابع و مآخذ ۱۳۹
الف) منابع فارسی. ۱۳۹
ب) منابع لاتین. ۱۴۲
پیوست  (پرسشنامه نظر سنجی از شهروندان بناب) ۱۴۵
 
 
فهرست نمودارها
عنوان                                                                                                                   صفحه
نمودار۲-۱: بسترهای اجتماعی شهر خلّاق. ۳۵
نمودار۲-۲: چشم­انداز  شهر خلّاق. ۵۰
نمودار ۳- ۱: وضعیت گروه های سنی جمعیت مرد شهر بناب در سال۱۳۹۰. ۸۵
نمودار۳-۲: وضعیت گروه های سنی جمعیت زن شهر بناب در سال ۱۳۹۰. ۸۵
نمودار۳-۳: مقایسه محل تولد افراد مهاجران شهر بناب ۸۷
نمودار۳-۴: سهم جمعیت باسواد و بی سواد شهرستان بناب ۸۸
نمودار۳-۵: توزیع نسبی برآورد شاغلان ۱۰ ساله و بیشتر شهرستان برحسب بخش های فعالیت ۹۰
نمودار ۳- ۶: توزیع نسبی برآورد شاغلان ۱۰ ساله و بیشتر نقاط شهری برحسب بخشهای فعالیت ۹۱
نمودار ۴-۱: فراوانی و درصد جنسیت پاسخ ­دهندگان. ۹۷
نمودار۴-۲: فراوانی و درصد سن پاسخ ­دهندگان. ۹۸
نمودار۴-۳: فراوانی و درصد تحصیلات پاسخ ­دهندگان. ۹۸
نمودار ۴-۴: توزیع فراوانی شاغلان به درصد ۹۹
نمودار ۴-۵: توزیع فراوانی افراد غیر شاغل به درصد ۱۰۰
 
فهرست اشکال
عنوان                                                                                                   صفحه 
شکل۲-۱: دارایی­های شهر خلّاق. ۳۱
شکل۲-۲: مقایسه ویژگیهای طبقه خلّاق و شهر خلّاق. ۳۴
شکل ۲-۳: مدل مفهومی تحقق محلات خلاق در شهر خلاق. ۵۹
شکل ۳-۱: انواع مدل‌های چندشاخصه ۶۹
شکل۴-۱: میزان برخورداری از مراکز آموزشی در سطح محلات شهر بناب ۱۰۴
شکل۴-۲: اثرات هر یک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب ۱۱۹
شکل۴-۳: اثرات هر یک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب ۱۲۳
فهرست جداول
عنوان                                                                                                             صفحه
جدول۱-۱: شاخصهای شهر خلّاق. ۱۵
جدول۱- ۲: مساحت و جمعیت محلات شهر بناب بر اساس محله­بندی طرح تفصیلی سال ۹۰- ۱۳۸۲. ۱۶
جدول۲-۱: شاخصهای خلّاقیت اروپایی. ۲۸
جدول۲-۲: شاخصها و زمینه ­های خلّاقیت در شهرها از دید فلوریدا ۲۸
جدول۲-۳ : مقایسه ویژگیهای چشم­انداز شهر خلّاق و چشم­انداز منفعت­طلبانه ۴۹
جدول۲-۴: فهرست شهرهای خلّاق یونسکو. ۵۶
جدول۳-۱: مساحت و جمعیت محلات شهر بناب براساس محله­بندی طرح تفصیلی  سال ۹۰- ۱۳۸۲. ۶۳
جدول۳-۲: شاخصهای به کار گرفته شده در تحقیق. ۶۵
جدول۳- ۳: جمعیت شهر بناب به تفکیک جنس(تعداد- درصد) ۸۴
جدول۳-۴: رشد جمعیت شهر بناب در فاصله سرشماری ۱۳۳۵- ۱۳۹۰. ۸۴
جدول۳- ۵: وضعیت خانوارهای شهر بناب در مقایسه با کل شهرستان. ۸۶
جدول۳- ۶: مهاجران وارد شده طی۱۰سال گذشته برحسب آخرین محل اقامت به تفکیک جنس، شهربناب ۸۷
جدول۳-۷: درصد باسوادی و بیسوادان شهرستان بناب ۸۸
جدول۳-۸: دانش آموختگان دانشگاهها و موسسات آموزش عالی برحسب جنس، سن و آخرین مدرک تحصیلی- بناب ۸۹
جدول ۳-۹: توزیع نسبی بر آورد شاغلان ۱۰ ساله و بیشتر بر حسب بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات شهر بناب در مقایسه با شهرستان به تفکیک جنس ۸۹
جدول۴-۱: تحولات جمعیتی شهر بناب از سالهای(۶۵-۱۳۹۰) ۱۰۱
جدول۴-۲: مساحت و جمعیت محلات شهر بناب بر اساس محله­بندی طرح تفصیلی  سال ۹۰- ۱۳۸۲. ۱۰۲
جدول۴-۳: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه انسانی. ۱۰۶
جدول۴-۴: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص نوآوری. ۱۰۸
جدول۴-۵: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص سرمایه اجتماعی. ۱۱۰
جدول۴-۶: میزان تاپسیس و جایگاه هریک از محلات شهر بناب از نظر شاخص کیفیت زندگی. ۱۱۲
جدول ۴-۷: رتبه­بندی نهایی محلات شهر بناب به لحاظ میزان خلّاقیت با بهره گرفتن از مدل تاپسیس ۱۱۴
جدول۴-۸ : آماره­های تحلیل رگرسیون معیارهای شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق محلات بناب ۱۱۶
جدول۴-۹: تحلیل واریانس و رگرسیون مؤلفه­های شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق. ۱۱۶
جدول ۴-۱۰: شاخصهای شهر خلاق( تحلیل پرسشنامه) ۱۱۷
جدول۴-۱۱: رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر سطح خلاقیت ۱۲۲
جدول۴-۱۲ : آماره­های تحلیل رگرسیون معیارهای شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق محلات بناب ۱۲۳
جدول۴-۱۳: تحلیل واریانس و رگرسیون مؤلفه­های شهر خلّاق و تحقق شهر خلّاق. ۱۲۳
 
فهرست نقشه­ها
عنوان                                                                                                                  صفحه
نقشه ۳-۱: موقعیت شهرستان بناب درتقسیمات سیاسی استان. ۷۷
نقشه ۳-۲: موقعیت استان آذربایجان شرقی و شهرستان بناب درتقسیمات سیاسی کشور. ۷۸
نقشه۳-۳: نمایش ارتفاعات و پستی بلندی شهرستان بناب ۸۰
نقشه۳-۴: اقلیم شهرستان در پهنه­های اقلیمی استان آذربایجان­شرقی. ۸۱
نقشه۳-۵: پهنه اقلیمی شهرستان بناب ۸۱
نقشه۴-۱: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های توسعه انسانی با توجه به میزان تاپسیس ۱۰۷
نقشه۴- ۲: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های نوآوری با توجه به میزان تاپسیس ۱۰۹
نقشه ۴-۳: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های سرمایه اجتماعی با توجه به میزان تاپسیس ۱۱۱
نقشه ۴-۴: وضعیت هریک از محلات مورد مطالعه از لحاظ برخوداری از شاخص‌های کیفیت زندگی با توجه به میزان تاپسیس ۱۱۳
نقشه ۴-۵: رتبه­بندی نهایی محلات شهر بناب به لحاظ میزان خلّاقیت با بهره گرفتن از مدل تاپسیس ۱۱۵
 
 
 
 
فصل  اوّل
(طرح تحقیق)


 
1-1- مقدمه
به نظر می­رسد که امروزه رقابت اصلی در فرآیند جهانی شدن بین مراکز شهری می­باشد و میان دولت­ها و ملّت­ها نیست. اما رقابتی که بین شهرها در عصر جهانی شدن وجود دارد یا خواهد داشت، در جذب افراد متخصص است. اگر در گذشته جذب کارگر ماهر و نیمه ماهر مد نظر بود، اکنون رقابت در جذب کسانی است که در زمینه تکنولوژیکی و اطّلاعات مهارت دارند. شهرها، امروز و در آینده سعی می­ کنند محیطی را فراهم سازند که متخصصین راغب شوند در آن محیط زندگی کنند و در مقابل تخصص خود را بدون دغدغه در اختیار جامعه قرار دهند(سیف الدینی و همکاران، ۱۳۸۶، ۱۰). سیر تحولات جهانی به ویژه در حوزه اقتصاد توجه حوزه­های حاکمیتی و بنگاه­های بخش خصوصی را به اقتصادهای دانش بنیان جلب نموده است. در پیشرفت سریع اقتصادهای دانش بنیان، شهرها و مقوله مدیریت شهری نقش کلیدی را به خصوص در دو دهه اخیر ایفا نموده و از همین رو بسیاری از شهرهای دنیا، منافع اجتماعی و اقتصادی حاصل از اقتصاد خلّاق و توسعه آن را به عنوان یک اولویت راهبردی در برنامه ­ریزی شهری مدنظر قرار داده­اند.
در جهان امروز در شهرهایی که از ساختار مناسب در حوزه اقتصادی و زیرساخت­های شهری موردنیاز جهت تامین نیازهای خدماتی مصرف ­کننده و تولید­کننده و ارتباط گسترده با سایر نقاط جهان برخوردار است، حرکت توسعه­ای به سمت “شهرهای خلّاق” جهت بهره­ گیری موثر از ظرفیت­ها و توانمندی­های موجود امری ضروری است. چراکه این شهرها می­توانند به عنوان موتورهای محرک شکل­ گیری خلّاقیت، اقتصاد مبتنی بر دانایی، صنایع خلّاق و اقتصاد پویا عمل نموده و در بسترهای تلفیقی فرهنگی و اجتماعی تبلور یابند. این موتورهای محرک سرمایه­ های انسانی خلّاق را جذب و رشد و توسعه اقتصادی شهر را به دنبال خواهد داشت.
1-2- ‌تعریف مساله و بیان سؤالهای اصلی تحقیق:‌
در عصر جهانی شده امروز که تعاملات و فرایندهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به شدت درهم تنیده­اند، توسعه طرح­ها و برنامه ­های اقتصاد فرهنگی در شهرهای بزرگ جهان به یکی از ارکان توسعه پایدار شهری تبدیل شده است. شهر به عنوان یک پدیده ماهیتاً فرهنگی و اجتماعی در عین برخورداری از یک کالبد فیزیکی از کالبد محتوایی و فرهنگی نیز برخوردار است. گاهی اوقات شهروندان می­توانند شاهد رشد سریع یک شهر و حرکت به سوی پراکندگی شهری باشند که بسیاری از ویژگی­های اصلی خود را در بین حومه­های جدید از دست می­ دهند به گونه­ای که هزینه­ های زندگی افزایش پیدا می­ کند. در این زمان مدیران شهری اقداماتی نظیر اجرای برنامه ­های مؤثر کاربری زمین، منطقه­بندی و استفاده مجدد از زمین­های رها شده در مرکز شهر، جهت رسیدگی به این مشکلات انجام می­دهند.(۲۵ ,Florida, 2004). اما این برنامه­ ها به طور گسترده منجر به درهم آمیختگی و افزایش تراکم و گسترش عمودی شهرها به ویژه در مراکز شهری می­شود و مراکز شهری حس مکانی خود را از دست می­ دهند( ۱۸۸,۲۰۰۷ ,McCann). هر چند این روند منجر به گسترش مراکز علمی، فناوری، نوآوری و نهایتاً گسترش سرمایه­ های انسانی خلّاق می­گردد، اما تا زمانی که این چنین توسعه­ای بر مبانی نظری سنتی شکل بگیرد، پیامدهایی چون افزایش بیکاری، افزایش نابرابری فضایی در داخل شهر و بدتر شدن شکاف اجتماعی و اقتصادی را به دنبال دارند(موسوی، ۱۳۹۳، ۲۰).
اولبن­بار «دبور» در سال ۱۹۶۷ مبحثی با عنوان «شهر تماشایی یا شهر نمایش» مطرح کرد. نظر او ظهور پیش از موعد ایده­های تلفیق فضای اقتصادی و فرهنگی در مقیاس انسانی به­ویژه در موضوعاتی نظیر فضاهای مولد جدید، مجموعه­های فرهنگی و به نمایش در آوردن محیط­های بصری که در مادر شهرهای اصلی سراسر جهان بسیارند(۲۰۰۶ ,J. SCOTT). ریچارد فلوریدا[۱] اولین کسی است که بحث شهرهای خلاق را مطرح نمود او اولین کتاب خود را تحت عنوان کریتیو کلس(Creative Class) در سال ۲۰۰۲ میلادی منتشر و پس از آن در سال ۲۰۰۵ میلادی کتاب دیگری را برای تقویت موضوع خود منتشر نمود(رفیعیان، ۱۳۸۹، ۱۲۱).
شهر خلّاق مکانی برای رشد و نمو خلّاقیت­ها است. شهر خلّاق منزلی برای خلاقیت­های هنری، نوآوری­های علمی و تکنولوژیکی و صدای­رسای فرهنگ­های رو به رشد است. شهری که همه پتانسیل­های خلّاق خود را جامه عمل می­پوشاند و پرچم­دار فعالیت­های فرهنگی و توسعه­ای است. یک شهر خلاق یک شهر پویا از لحاظ یادگیری فرهنگی و بین فرهنگی است. در این شهر، هر شهروند اطمینان خاطر به استفاده از ظرفیت­های علمی، فنی، هنری و فرهنگی خود دارد(ابراهیمی، ۱۳۸۷، ۶۵). عناصر کلیدى که براى به وجود آمدن مناطق و شهرهاى خلاق مطرح­اند شامل: شبکه­اى از تولید کنندگان منطقه­اى، بازار نیروى کار محلى یعنى تکنسین­ها و کارگران خلّاقى که در یک منطقه استقرار دارند و می­توانند در شکل­گیرى توسعه خلّاقیت در شهر و منطقه اثرگذار باشند و رقابت و همکارى بین مجموع­هاى از شهرها که بتوانند عنصر خلّاقیت را به منطقه و شهر تزریق کنند. مباحث مطرح درا ین زمینه بیشتر مربوط به مناطق کلانشهرى و شهرهاى بزرگ است و هرچه قدر که از شهرهاى بزرگ­تر دور می­شویم، بحث مربوط به خلّاقیت، بیشتر به عناصر سنتى تا عناصر جدید ارتباط پیدا می­ کند.اما امروزه عناصر سنتى مانند جواهرآلات با وجود سنتى بودن، می­توانند به عنوان یک صنعت خلّاقیت آفرین تاثیر خود را بر شکل­گیرى شهر خلاق بگذارند(MUSTURD, 2001). همچنین از جمله ویژگی­هاى عمومى هر شهر خلاق این است که مکانى جذاب براى کار کردن و زندگى شهروندان خود (به خصوص براى نسل جوان)، مکانى جذاب براى گردشگران (صنعت توریسم)، توانمند در شکوفایی بخش­هاى مختلف اقتصادى (از راه به کارگیرى فناورى و مدیریت صحیح آن) و همچنین مرکز جذب بنگاههاى مختلف اقتصادى نوظهور (خوشه­ها و مراکز تحقیقاتى به ویژه در زمینه فناوری­هاى برتر High-Tech) باشد(ابراهیمی، ۱۳۸۷).
نظریه سرمایه خلاق فلوریدا بیان می­دارد افراد خلاق موجب قدرتمند شدن شهر و رشد اقتصادی ناحیه­ای می­شوند و این افراد مکان­هایی را برای زندگی ترجیح می­ دهند که دارای ویژگی­های نظیر خلاقیت و نوآوری، متنوع و تسامح باشد.(۳۴ ,Florida, 2005). بنابراین شهرها برای موفقیت در جهان امروز باید افراد بسیار خلاق را جذب و حفظ کنند. شهر خلاق[۲] از مباحث جدید در حوزه­ مطالعات شهری توسط جغرافی­دانان، اقتصاددانان و جامعه­شناسان در رسیدن به جامعه­ی دانا و توسعه دانایی محور مورد تاکید قرار گرفته شده است. در این راستا شهر به عناوین محل شکل­ گیری خلاقیت دانایی، صنایع خلاق­ و نوآور و اقتصاد دانایی در یک ترکیبی در نظر گرفته شده است. حال ما برای داشتن شهر خلاق نیازمند بستری مستقیم هستیم تا از طریق آن شهروندان بتوانند شهر خلاق را شکل دهند. فلسفه شهر خلاق آن است که در هر شهری همیشه ظرفیتی بسیار بیشتر از آنچه ما در وهله اول تصور می­کنیم وجود دارد. اگر بتوانیم شرایطی فراهم کنیم که مردم بتوانند براساس تخیلات بلند پروازانه فکر، برنامه ­ریزی و عمل کنند و فرصت­های توسعه به طور مداوم تکامل یابد می­توانیم یه تحقق شهر خلاق نزدیک­تر شویم(محمدی، ۱۳۸۹، ۲۱-۱۶).
حرکت به سوی تحقق و ایجاد شهرهای خلّاق راهکار اساسی برای حل این گونه بحران­ها می­باشد. در این گونه شهرها با تأکید بر نخبگان و متخصصین برنامه ­ریزی شهری، مدیریت شهری، شهرسازان و سایر علوم مربوطه، شهرها تبدیل به مکان جذاب برای مطالعه، محل کار و حفظ نخبگان شهر می­گردد و با بهبود کیفیت دانشگاها و مراکز علمی، کیفیت کار، کیفیت زندگی، سطح تحمل و شیوه زندگی می­توان در این مسیر حرکت کرد.(­۹۵ ,Healey, 2004). همچنین با به کارگیری این معیارها، ارتباط مستقیم بین امکانات و معیارهای شهری در جذب سرمایه­ های انسانی خلّاق و سرمایه­ های اجتماعی در زمینه اقتصاد شهری به وجود می­آید به گونه­ای که با بهره گرفتن از این سرمایه­های انسانی و اجتماعی خلّاق، می توانیم رشد و توسعه شهری را پیش ­بینی کنیم(­۱۱۹ ,­Higgins and Morgan, 2000).
سرمایه اجتماعی معلول و گسترش دهنده سه مؤلفه­ی مهم اعتماد اجتماعی، ارتباطات شبکه­ای (انسجام اجتماعی) و هنجارها (مشارکت اجتماعی) است که وابستگی و ارتباط متقابل و محکمی با سرمایه فیزیکی، اقتصادی و انسانی دارند و به تسریع توسعه اقتصادی، فرهنگی و اطلاعاتی و رشد و بالندگی جامعه یاری می­رساند و موجب ایجاد حس همکاری، همیاری و مشارکت میان اعضای جامعه می­شود(موسوی و باقری کشکولی، ۱۳۹۱، ۱۱۲). امروزه استعدادها، انگیزه­­ها، تمایلات، رؤیاها و خلّاقیت» شهروندان به­تدریج جای مزیت­های سنتی شهرها مانند موقعیت مکانی، منابع طبیعی و نزدیکی به بازارها را می­گیرد. خلّاقیت افرادی که در شهرها زندگی می­ کنند یا مدیریت شهری را بر عهده دارند، متضمن موفقیت آن شهر در دنیای آینده است»(شهابیان و رهگذر، ۱۳۹۱، ۶۷). همچنین شهرهای خلاق باعث رونق و شکوفایی شهری می‌گردد که ‌این خود سطح مناسبات یک شهر را در پیوند با سایر شهرها در مقیاس ملی و فراملی گسترش می‌دهد. ایده شهر خلّاق مبحثی جدید و مورد توجه در حوزه مطالعات شهری و به ویژه مدیریت شهری بوده است که بر بهتر شدن محیط زندگی و ارتقای کیفیت زندگی به واسطه تفکرات نو شهروندان تأکید دارد.
با توجه به مطالب بالا، شهر بناب یکی از شهرهای استان آذربایجان­شرقی و مرکز شهرستان بناب است. این شهر از دیرباز یک موقعیت ممتاز جغرافیائی برخوردار بوده و نیز با قرار گرفتن در نقطۀ تلاقی محورهای اصلی آذربایجان­های شرقی، غربی، کردستان، کرمانشاه، عتبات عالیات و دسترسی به راه های هوائی و ریلی،  ضمن این که موقعیت خود را حفظ کرده بلکه بر موقعیتش نیز افزوده شده و همیشه به عنوان یک شهر مطرح در شمال­غربی کشور مورد توجه قرار گرفته است(اکبری، ۱۳۹۲، ۶).  مساحت شهر بناب ۱۱۹۲.۱ هکتار می­باشد. این شهر براساس آخرین سرشماری نفوس مسکن سال ۱۳۹۰ دارای ۷۹۸۹۴ جمعیت و دارای ۱۳ محله می­باشد. بر همین اساس  محله ۱ (فرهنگیان ۱، کوی پاسگاه، فرهنگیان ۳، کوی لاله) با ۷۲۳۴ هزار نفر جمعیت و محله  7 (اولاد ذکور) با ۳۶۲۷ هزار نفر جمعیت به ترتیب پرجمعیت­ترین و کم­جمعیت ترین محلات سطح شهر بناب می­باشند. در این راستا تحقیق حاضر می­کوشد تا با ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق و با هدف بررسی مولفه­های سرمایه انسانی خلّاق، نوآوری، سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در محلات شهر بناب در راستای افزایش زیست­پذیری محلات شهر و حرکت به سوی ایجاد محلات خلّاق می­ کند. با توجه به مسایل فوق­الذکر سوالات اصلی تحقیق به شرح زیر مطرح می­گردد:
۱). آیا شهر بناب پتانسیل تبدیل شدن به شهر خلّاق را دارد؟
۲). میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب چگونه است؟
۳). راهکارهای علمی برای تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب کدام است؟
۱-۳- سابقه و ضرورت انجام تحقیق:
شهر خلّاق از جمله مباحث جدید در حوزه مطالعات شهری است که در رسیدن به جامعه و توسعه دانایی محور همواره مورد تاکید قرار گرفته است. بیشتر ادبیاتی که در زمینه ­های شهرهای خلاق و نوآور به نگارش در آمده­اند، علاوه بر نقش خلّاقیت در رشد و شکل­دهی شهر، به این نکته نیز تاکید دارند که با حذف محدودیت­ها و موانع(فیزیکی، اجتماعی، فرهنگی و ) از شهرها، خلّاقیت تبدیل به نیروی محرکه رشد و توسعه اقتصادی شهرها، مناطق و ملت­ها خواهد شد. شهر با بهره گرفتن از اصطلاحاتی چون «شهر خلاق»(­۳۴ ,­Landry, 2008). و  «طبقه خلاق[۳]» (۷ ,Florida, 2002)، که بیانگر اهمیت فرهنگ و هنر در بافت شهری است، به طور فزاینده­ای مفهوم­سازی می­شود. از میانه­ی دهه­ی ۱۹۹۰ به بعد، ابتدا در بریتانیا و سپس در آمریکا، مفهوم شهر خلاق به یک پارادایم معمول و یک مدل جدید از گرایش به برنامه ­ریزی سیاست­های شهری تبدیل شده است(۴ ,Reckwitz, 2009). چالرز لندری[۴] نظریه­پرداز شهری، و ریچارد فلوریدا[۵] اقتصاددان، نمایندگان اصلی آنچه می ­تواند به عنوان مفهوم شهر خلاق تعریف شود، بوده ­اند. این به شکلی غالب توسط مقامات شهری، برنامه­ریزان شهری، تاجران، و هر شخص درگیر در توسعه شهری، با هدف باز تعریف شهر؛ به عنوان یک مرکز خلاق، به کار گرفته شده است. اولین کسی که به مطالعه و ارائه مطالبی درباره شهرهای خلّاق پرادخت ریچارد فلوریدا بود(خسروی، ۱۳۸۹، ۱۱۱).
او معتقد بود خلّاقیت و نوآوری با هم به عنوان عناصر کلی حرکت شهرها به سمت موفقیت هستند(موسوی، ۱۳۹۳، ۲۲). به گونه­ای که این نوآوری­های فن شناختی منجر به دگرگونی شهرها و افزایش سرمایه­گذاری در آن­ها می­شوند(موسوی، سعیدآبادی و قهر، ۱۳۸۹، ۴۳). این خلّاقیت و نوآوری­ها از سرمایه­ های انسانی خلّاق منتج می­گردند و منجر می­شود افراد خلّاق زمینه ­های قدرتمند شدن شهر و رشد اقتصادی ناحیه­ای را فراهم سازند. در نتیجه اقتصاد شهر خلّاق براساس نوآوری­ها و ایده­های شهروندان خلّاق به بالاترین سطح بازدهی دست می­یابد و با پویایی که در همه ابعادش وجود دارد به پایداری خواهد رسید. این افراد مکان­هایی را برای زندگی ترجیح می­ دهند که دارای ویژگی­هایی نظیر خلّاقیت، نوآوری، تنوع و تسامح باشند (قورچی، ۱۳۹۱، ۶۶). همچنین این طبقه خلّاق با شکل دادن روابط بین فرآیندهای اجتماعی و فعالی تهای اقتصادی، شبکه ­های خلّاق را ایجاد می­ کنند، به طوری که با برقراری ارتباط بین مردم، مکان­ها و شبکه­ها، می­توان به سمت تحقق شهر خلّاق حرکت کرد(۱۳۸ ,­Evans, 2009). در این حرکت به سمت تحقق شهر خلّاق، مدیریت شهری نقش کلیدی را برعهده دارد. مدیریت شهری با اهدافی چون شهر برای مردم، برخورداری اقتصادی، شهر دانش، شهر اکولوژیک، شهر متصل، شهر پیش رو و استفاده بهینه از منابع منجر به ارتقای کیفیت زندگی و زیست پذیری شهر کمک خواهد کرد (خان سفید، ۱۳۹۱، ۹۴-۹۲). ارتقای کیفیت زندگی با توسعه فضاهای عمومی و جمعی بعنوان بستر شهر خلّاق حاصل می­شود زیرا فضاهای عمومی با درگیرکردن مفاهیمی چون مشارکت، تنوع، سرزندگی، جذابیت، ارزش اقتصادی و هویت بخشی به عنوان موتور محرکه شهر خلّاق عمل می­ کند بنابراین توجه به فضای عمومی نیازمند مدیریت شهری خلّاق است تا از تخریب فضاهای عمومی شهر جلوگیری کند و باعث افزایش: خلّاقیت در ساکنین گردد (کلانتری و همکاران، ۱۳۹۱، ۷۸-۷۴). ­
در جستجوی سابقه شهرهای کشورمان، اسنادی مربوط به نامه­ی کمیسیون ملی یونسکو با استانداری فارس را می­توان مشاهده کرد که در آن درخواست شده، مقدمات معرفی شهر شیراز با سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) فراهم شود. در صورت عملی شدن این موضوع شیراز نخستین شهر ایران در مجموعه شهرهای خلاق یونسکو می­شود. برای ثبت نهایی شیراز در بخش ادبیات شهرهای خلاق یونسکو، لازم است ضوابط ویژه­ای مانند امکان برگزاری برنامه ­های هنری و جشنواره­های ادبی، انتشارات فعال، واحدهای ادبیات در دانشگاه، کتابخانه و فروشگاه­های مهم کتاب برپا شود(رفیعیان، ۱۳۸۹، ۱۶). در کشورمان نیز در سال­های اخیر در مورد شهر خلّاق تحقیقاتی انجام شده است که در این پژوهش به چند مورد از آن­ها در ذیل اشاره می­شود.
– احمد موذنی در پایان ­نامه دکتری جامعه ­شناسی(۱۳۹۰)؛ به بررسی جایگاه تنّوع اجتماعی در ایجاد شهرهای خلاق­آور مورد مطالعه: شهر اصفهان پرداخته است. و نتیجه ­گیری می­ کند که استان اصفهان از لحاظ درصد مهاجر­پذیری در بین استان­های ایران در رتبه­ی دهم قرار داشته و رتبه­ی سوم را پس از استان­های تهران و خراسان رضوی، در میزان حضور افراد غیر بومیبه خود اختصاص داده است. در میان شهرستان­های استان اصفهان، بالاترین درصد مهاجرپذیری را داشته، اما از لحاظ درصد افراد غیربومی در میان شهرستان­های استان، از رتبه سوم برخوردار است. همچنین شهر اصفهان از تنوع زبانی برخوردار نیست. به­طور کلی شهر اصفهان، بر طبق آمارها و به لحاظ کمّی از شهرهای مهاجرپذیر ایران به حساب آمده و پتانسیل حرکت به سمت شهر خلاق و نوآور زا داراست.
– پویان شهابیان و عرفانه رهگذر(۱۳۹۱)؛ در مقاله­ای تحت عنوان پیوند محیط خلاق با شهر» به بررسی مفاهیم مرتبط با رویکرد شهر خلّاق، با بررسی چند تجربه موفق جهانی در زمینه استفاده از فضاهای باز و عرصه محیط­های دانشگاهی در پرورش خلّاقیت، لزوم توجه جدی به این موضوع را در راستای افزایش بهره­ گیری از فضاهای دارای پتانسیل ارتقای خلّاقیت و توسعه شهرهای کشور مورد تاکید و بررسی قرار می­دهد. و با توجه به بررسی تجارب جهانی نتیجه ­گیری می­ کنند که می­توان با برنامه ­ریزی صحیح جهت استفاده بهینه از این­گونه فضاها (محیط­های دانشگاهی) تا چه اندازه می­توان در ایجاد فضاهای عمومی موفق و ارتقای خلّاقیت گام برداشت.
– بهرنگ کلانتری، وحید یاری­قلی و اکبر رحمتی (۱۳۹۱)؛ در مقاله­ای تحت عنوان « فضاهای جمعی و شهر خلاق» به بررسی مزایای فضاهای عمومی همچون سرزندگی، تنوع، هویت، جذابیت، ارزش اقتصادی، مشارکت و نقش آن­ها در شکل­ گیری شهر خلّاق می­پردازند. و نتایج حاصل از این پژوهش نشان می­دهد توجه به نقش و ارتقای وضعیت فضاهای عمومی از بدو پیدایش شهرها و به ویژه در طول بیش از یک سده گذشته همواره مورد توجه بوده است. به طوری که امروزه فضاهای شهری، مکان­هایی هستند که به عموم شهروندان تعلق داشته، منحصر به جنبه کالبدی و فیزیکی نبوده و در حقیقت با حضور انسان و فعالیت اوست که معنا پیدا می­ کنند. این فضاها به نوبه خود می ­تواند بستری برای بروز خلّاقیت­های افراد باشند. بنابراین با توجه به اینکه افراد خلّاق نیاز به فضایی برای زندگی، کار، الهام­بخشی و نمایش کارهای خود دارند، فضاهای عمومی می­توانند به کانونی برای بروز خلّاقیت در بین شهروندان تبدیل شوند.
– هانیه توکلی و حسین حسن­پور(۱۳۹۲)؛ در مقاله­ای تحت عنوان «بررسی معیارهای شهر خلاق با تاکید بر توسعه پایدار شهری(نمونه موردی پیرانشهر)» پرداخته­اند. و نتیجه­ حاصله از این مقاله نشان می­دهد با اصلاح برخی شاخص­ها و تعمیم آن در محیط شهری می­توان شهر پیرانشهر را در زمره شهرهای خلاق به شمار آورد. نتایج نشان می­ دهند شاخص آموزش فرهنگی و الکترونیکی با امتیاز نرمال ۰.۱۴۸۳۲۳ و شاخص توسعه و نگهداری فضای سبز با امتیاز نرمال ۰.۱۱۳۹۸۰ دارای رتبه و امتیاز بالاتری نسبت به دیگر شاخص­ها می­باشند.
– میرنجف موسوی(۱۳۹۳)؛ در مقاله­ای تحت عنوان «رتبه­بندی محلات شهر سردشت از نظر حرکت به سوی خلّاقیت با تأکید بر تحقق شهر خلّاق » پرداخته است و نتایج حاصله از این پژوهش نشان می­دهد که محلات آزادگان و ترمینال به سبب وجود مراکز علمی، بیشترین میزان استفاده از خدمات فرهنگی را به خود اختصاص داده اند و همچنین بالاترین میزان نوآوری و اختراعات و ابداعات در محلات آزادگان و ترمینال با ۶۴ درصد بوده است. در این میان شاخص­های تعداد مراکز علم و فناوری، تعداد اختراعات به ترتیب با میزان ۳۳% و ۳۱% بیشترین نقش را در تحقق شهر خلّاق سردشت دارند. همچنین بر اساس مدل تاپسیس، محلات استادیوم و آزادگان در شاخص­های مورد مطالعه در بالاترین سطح از نظر میزان خلّاقیت قرار دارند. محاسبات ضریب همبستگی چندگانه نیز روشن کرد که ۱۴.۸ درصد از تغییرات تحقق محلات خلّاق شهر سردشت ناشی از بهبود و افزایش به کارگیری مؤلفه­های شهر خلّاق است به گونه­ای که به ازای یک واحد تغییر در اثر انحراف معیار، معیارهای تحقق شهر خلّاق ۰.۶۵۲ واحد تغییر در تحقق محلات خلّاق شهر سردشت ایجاد می­گردد. در نتیجه برای قرارگرفتن هر یک از محلات در مسیر تحقق شهر خلّاق، استراتژی­هایی چون تشکیل انجمن نخبگان و اتاق­های فکر نخبگان مدیریت شهر، توزیع عادلانه خدمات و امکانات علمی و فناوری، اختصاص مکان­هایی به طبقه خلّاق جامعه و قرار دادن امکانات دسترسی به اینترنت برای طبقه خلّاق و سایر شهروندان و . بسیار تأثیرگذار می­باشند.
– مرکز مطالعات و برنامه ­ریزی شهر تهران(۱۳۹۲)؛ در پژوهشی تحت عنوان «شهر خلّاق (مبانی نظری و شاخص­ها)» به بررسی شهر خلّاق از دیدگاه مبانی نظری، مفاهیم و شاخص­ها می ­پردازد. در این گزارش مفاهیم و شاخص­های شهر خلّاق با نمونه عملی آن­ها در سطح جهان مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و سپس کلانشهر تهران را با این نمونه ها مورد مقایسه قرار داده و در نهایت نتیجه ­گیری می­ کنند که تهران با وجود سابقه تاریخی، هنری، فرهنگی، ظرفیت­های مذهبی، جاذبه­های فرهنگی شامل موزه­های هنری و نمایش­نامه­ها، راه­اندازی کریدور علم و فناوری و صنایع خلّاق می ­تواند در جهت تحقق شهر خلّاق حرکت کند.
در کشورمان مشکل همیشه این است که همیشه به دنبال مداخلات وسیع کالبدى و عوض کردن فرم فضاهاى شهرى هستیم. آنچه در  شهرهاى سرزنده و خلاق دنیا اتفاق مى­افتد، غالباً این طور است که مستقیم به کالبد پرداخته نمى­شود، بلکه سعى مى­شود حیات شهرى را آرام آرام بیاورند و اجازه دهند این حیات در کالبد رشد کند. در عین حال اجازه نمى­دهند کالبد از کنترل­شان خارج شود. بنابراین آنچه که به وجود مى­آید، یک ماسک یا یک پوسته نیست که همیشه این سوال را ایجاد کند که چرا این را که ما ساخته­ایم، رونق ندارد. بلکه حیات پررونقى در بافت شکل گرفته که کم کم ایجاد شده و به تدریج موجب تغییرات مثبتى در کالبد هم مى­شود.در حالت کلی جهت حرکت به سمت ایجاد و تحقق شهر خلّاق به دلایل جایگاه شهر به عنوان محل شکل­ گیری بسترهای جامعه دانایی، اهمیت و محور بودن شهرها در توسعه اقتصادی (اقتصاد دانایی)، جایگاه و اهمیت شهر به عنوان یکی از الزامات اساسی تشکیل خوشه­های علم و فناوری و نقش و جایگاه شهرها در جذب، انجام تحقیقاتی در این زمینه بسیار ضروری و مهم است.
۱-۴- هدف‌ها:
تحقیق حاضر در زمرۀ تحقیقات کاربردی است و هدف آن ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق و همچنین ارائه راهکارهای در جهت جهت تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب است. با توجه به این مسائل اهداف تحقیق حاضر عبارتند از :

  1. بررسی مؤلفه­های شهر خلّاق در محلات شهر بناب.
  2. شناسایی میزان تأثیرگذاری هر یک از مؤلفه­ها در تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب.
  3. رتبه­بندی محلات شهر بناب از نظر میزان خلّاقیت.
  4. ارائه راهکارهایی جهت تحقق شهر خلّاق در محلات شهر بناب.

۱-۵- فرضیه ها:
۱). به نظر می­رسد محلات شهر بناب از نظر مولفه­های شهر خلّاق پتانسیل شهر خلّاق را دارند.
۲). به نظر می­رسد میزان تأثیرگذاری هر یک از مؤلفه­های شهر خلّاق در تحقق شهر خلّاق در سطح محلات شهر بناب متفاوت است.
۱-۶- کاربردهای متصور از تحقیق:
هدف از این تحقیق ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق و با هدف بررسی مولفه­های سرمایه انسانی خلّاق، نوآوری، سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در محلات شهر بناب در راستای افزایش زیست­پذیری محلات شهر و حرکت به سوی ایجاد محلات خلّاق می­باشد. حرکت به سوی تحقق و ایجاد شهرهای خلّاق راهکار اساسی برای حل این گونه بحران­ها می­باشد. با ایجاد محلات شهری خلّاق در شهر بناب با تأکید بر نخبگان و متخصصین برنامه ­ریزی شهری، مدیریت شهری، شهرسازان و سایر علوم مربوطه کاربردهای مفیدی دارد که عبارتند از: گسترش امکانات و توزیع عادلانه آن­ها در محلات شهر ، ساماندهی مطلوب بافت­های تاریخی و بافت­­های فرسوده محلات سطح شهر بناب و ارائه امکانات و خدمات ارتباطی به آن­ها و ایجاد مراکز علمی در سطح محلات بافت فرسوده شهر، بهبود وضعیت اقتصادی ساکنین محلات شهر و غیره می­باشد.
۱-۷- مراجع استفاده کننده از نتیجه پایان نامه :
مطمئناً نتایج حاصل از این پژوهش و راه­حل­های پیشنهادی در آن می ­تواند راهگشای بسیاری از محققان، پژوهشگران و دست­اندرکاران حوزۀ مطالعات شهری و ارگان­های دولتی در حیطه شهرهای خلّاق باشد، بنابراین برای برخی از سازمان­ها و نهادهایی که با مسائل برنامه ­ریزی شهری در ارتباط دارند از جمله:
۱). شهرداری بناب ۲). شورای اسلامی شهر بناب ۳). فرمانداری شهر بناب ۳). پارک­های تحقیقات علم و فناوری ۴). معاونت توسعه و برنامه ریزی استان ۵). استانداری ۶). دانشجویان، دانش­پژوهان ۷). و سایر متخصصان علاقمند به مسائل شهری می ­تواند مُثمر ثمر باشد.
1-8- روش انجام تحقیق:
دست­یابی به هدف­های علم با شناخت علمی میسر نخواهد بود. مگر زمانی که با روش­شناسی درست صورت پذیرد. به عبارت دیگر، تحقیق از حیث روش است که اعتبار می­یابد نه موضوع تحقیق(خاکی، ۱۳۸۴: ۱۵۵). تحقیق حاضر با توجه به اهداف تحقیق و مؤلفه­های مورد بررسی، از نظر ماهیت از نوع تحقیقات کاربردی، و از لحاظ روش تحقیق از نوع روش­های توصیفی- تحلیلی است.
۱-۸-۱- روش و ابزار گردآوری اطلاعات:
هر پژوهشی به لحاظ بنیان­های اندیشه­ای و چارچوب نظری – مفهومی خود، روش و اسلوب خاصی را طلب می­ کند. معمولا آن دسته از مقولات کلی با پایه­ های وسیع نظری، روش تحقیق کلی و یکپارچه­نگری را ایجاب می­ کند. در این پژوهش نیز با توجه به وجود زمینه ­های کنکاش نظری و مقوله­های نسبتاً کلی، دو روش مختلف اسنادی و میدانی در فرآیند تحقیق، انتخاب و اتخاذ گردیده است.
۱- مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی: در این بخش به جمع­آوری اطلاعات جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و تاریخی و . در مورد شهر بناب از کتاب­ها، مقالات، پایان ­نامه­ها و منابع موجود در شهرداری و دیگر ادارات مربوط استفاده گردید ابزار گردآوری اطلاعات برای بررسی معیارهای شهر خلّاق شامل ۲۰ شاخص شهر خلّاق می­باشد. (جدول ۱) که از سرشماری عمومی نفوس مسکن، سالنامه­های آماری، شهرداری ­ها، مراکز آموزش عالی، پارک­های علم و فناوری، مراکز رشد و سازمان­ها و نهادهای ذی­ربط جمع­آوری شده است.
۲- مطالعات میدانی: که در واقع مکمل مطالعات کتابخانه­ای است. در این بخش با پخش پرسش­نامه­ها در سطح محلات شهری اقدام به جمع­آوری داده­های شاخص­های شهر خلاق(سرمایه انسانی، نوآوری، سرمایه اجتماعی، کیفیت زندگی) شهر بناب گردید.
جدول۱-۱: شاخص­های شهر خلّاق

سرمایه انسانی خلاقتعداد فرهنگیان و هنرمندان، تعداد دانشجویان، تعداد شاغلان دارای تحصیلات عالی، مهاجرین وارد شده برای تحصیلات عالی، میزان تراکم جمعیت
نوآوریتعداد واحدهای تحقیق و توسعه، تعداد محققان واحدهای تحقیق و توسعه، تعداد اختراعات، تعداد پارک­ها و مراکز رشد علم و فناوری، تعداد خوشه­های صنعتی، فعالیت­های تحقیق و توسعه
سرمایه اجتماعیمشارکت اجتماعی، علاقه فراوان به جامعه، اعتماد اجتماعی، تعاون و همیاری، شرکت در شبکه روابط اجتماعی
کیفیت زندگیفرهنگ و گردشگری، اوقات فراغت، وضعیت زیست محیطی، وضعیت اقتصادی، وضعیت کالبدی

منبع(موسوی، ۱۳۹۳، ۲۱).
۱-۸-۲- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها:
داده­های که به روش­های مختلف تهیه می­شود، پس از تلفیق و ترکیب یافته­ها با توجه به نیاز تحقیق طبقه ­بندی می­شود. سپس از طریق روش توصیف و استنباط داده­ ها به کمک نرم­افزارهایی همچون Spss، Excel و . پردازش شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته­اند. همچنین برای ترسیم نقشه­های رتبه­بندی و سطح­بندی محلات شهر بناب از نظر مولفه­های شهر خلّاق از نرم افزارهای AutoCad و ۱۰.۲ Arc GIS استفاده گردیده است. در نهایت پس از جمع­آوری اطلاعات با تشکیل بانک اطلاعاتی مورد نیاز در پایگاه Spss اقدام گردید در تجزیه و تحلیل داده­ ها جهت ارزیابی میزان خلّاقیت و در نهایت میزان برخورداری، از مدل تاپسیس استفاده شده است. همچنین برای ارتباط بین متغیرها، آزمون­های آمار استنباطی مانند ضریب رگرسیون چندمتغیره به کار برده خواهد شد.
۱-۸-۳-  قلمرو تحقیق (زمانی، مکانی، موضوعی):
زمان: محدوده زمانی تحقیق محلات شهر بناب در سال ۱۳۹۲ می­باشد.
مکان: قلمرو مکانی تحقیق، شهر بناب می­باشد این شهر در جنوب غربی استان آذربایجان­شرقی قرار دارد.
– موضوعی: ارزیابی میزان تحقق­پذیری مولفه­های شهر خلّاق در محلات سطح شهر بناب می­باشد.
[۱] Richard Florida.
1 Creative Class.
[3] . Creative Class.
[4] . Charles Landry
[5] . Richard Forida.
تعداد صفحه :۱۳۹
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه تحلیل جایگاه مدیریت شهری در ساماندهی خدمات شهری با تأکید بر مشارکت شهروندان

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد کرمانشاه
دانشکده تحصیلات تکمیلی
 
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری (M.A)
عنوان
تحلیل جایگاه مدیریت شهری در ساماندهی خدمات شهری با تأکید بر مشارکت شهروندان
(مطالعه موردی: شهرستان کوهدشت)
 
 
شهریور ۱۳۹۴
 
 
فهرست مطالب
چکیده ۱
فصل اول : کلیات تحقیق
مقدمه. ۳
۱-۱ بیان مسأله. ۴
۱-۲ اهمیت و ضرورت انجام تحقیق. ۵
۱-۲-۱ چالشهای مدیریت شهری در ایران. ۵
۱-۴ جنبه جدید بودن ونوآوری درتحقیق. ۷
۱-۵ اهداف تحقیق. ۸
۱-۶ سؤالات تحقیق. ۸
۱- ۷ فرضیه ‏های تحقیق: ۸
۱-۸ تعریف واژه‏ها  و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی) ۹
۱-۸-۱مفهوم مدیریت شهری ۹
۱-۸-۲ خدمات شهری ۱۰
۱-۸-۳ مبانی و مفهوم مشارکت ۱۰
۱-۸-۴ مفهوم شهروندی ۱۱
۱-۹ روش شناسی تحقیق. ۱۱
۱-۹-۱ ابزارگردآوری داده‌ها ۱۲
۱-۹-۲ جامعه آماری، روش نمونه گیری و حجم نمونه. ۱۲
۱-۹-۳ موقعیت جغرافیایی شهرستان کوهدشت ۱۳
۱-۱۰ محدودیتهای پژوهش ۱۷
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
۲-۱مقدمه. ۱۹
۲-۲ مفاهیم نظری ۲۰
۲-۲-۱ تعریف مدیریت و مدیریت شهری ۲۰
۲-۲-۲ مفهوم مدیریت شهری ۲۰
۲-۳ ارکان مدیریت شهری در ایران. ۲۱
۲-۴  وظایف مدیریت شهری “شهرداریها و شورای شهر” در ایران. ۲۲
۲-۴-۱ وظایف سیاستگذاری: ۲۲
۲-۴-۲ وظایف برنامه ریزی: ۲۲
۲-۴-۳ امور اجرایی: ۲۲
۲-۴-۴ امور اداری: ۲۲
۲-۵ بررسی نقش سازمانهای مختلف در امر مدیریت شهری در ایران. ۲۳
۲-۵-۱ بخش دولتی. ۲۳
۲-۵-۱-۱ وزارت کشور. ۲۳
۲-۵-۱-۲ وزارت مسکن و شهرسازی ۲۴
۲-۵-۱-۳ شورای عالی شهرسازی ۲۴
۲-۵-۱-۴ سازمان مدیریت و برنامه ریزی ۲۵
۲-۵-۲ بخش نیمه دولتی(شهرداری) ۲۶
۲-۵-۲-۱ شخصیت حقوقی شهرداریها ۲۶
۲-۵-۲-۱-۱وظایف و اختیارات شهرداریها ۲۷
۲-۵-۲-۱-۲ وظایف شهرداریها ۲۷
۲-۵-۳ سیستم های شهرداری در ایران و جهان. ۲۹
۲-۵-۳-۳ سیستم شورایی مطلق : ۲۹
۲-۵-۴ درآمد های شهرداری ۳۰
۲-۵-۵ نگرش مردم به وظایف مدیریت شهری در ایران. ۳۱
۲-۵-۶ مدیریت اداری شهرداری ۳۱
۲-۵-۶-۱ تعریف ۳۱
۲-۵-۶-۲ اهداف ۳۱
۲-۵-۶-۳ وظایف اصلی مدیریت اداری به شرح زیرمی باشد ۳۲
۲-۶خدمات شهری ۳۳
۲-۶-۱ خدمات شهری  در ایران را می توان به ۴ گروه عمده به شرح زیر تقسیم کرد ۳۳
۲-۷ مفهوم مشارکت و فرهنگ شهروندی در نظام شهری ۳۶
۲-۷-۱ ارتباطات مردمی در روابط عمومی. ۳۷
۲-۷-۲ نظریات موجود پیرامون مشارکت مردمی در مدیریت شهری ۳۷
۲-۸ نتایج تحقیقات داخلی. ۴۰
۲-۸-۱نتایج تحقیقات خارجی. ۴۱
۲- ۹ دیدگاه های نوین مدیریت شهری پایدار. ۴۱
۲-۹-۱ دیدگاه اجتماع گرایی. ۴۳
۲-۹-۲ دیدگاه شبکه. ۴۳
۲-۹-۳ دیدگاه نهادی ۴۴
۲-۹-۴ دیدگاه هم افزایی. ۴۴
۲-۱۰ مدیریت شهری در کشورهای مختلف ۴۵
۲-۱۰-۱ مدیریت شهری در آلمان. ۴۵
۲-۱۰-۱-۱مشارکت مردم ۴۵
۲-۱۰-۲ مدیریت شهری در ترکیه. ۴۶
۲-۱۰-۳ مدیریت شهری در کلان شهرها (چین) ۴۶
۲-۱۰-۵ مدیریت شهری در دو شهر بزرگ هند ۴۷
۲-۱۱-۱ برنامه هفت ساله اول(۱۳۳۴- ۱۳۲۷) ۴۷
۲-۱۱-۲ برنامه هفت ساله دوم(۴۱-۱۳۳۴) ۴۸
۲-۱۱-۳ برنامه سوم عمرانی(۴۶-۱۳۴۱) ۴۹
۲-۱۱-۴ برنامه چهارم عمرانی(۵۱-۱۳۴۷) ۵۰
۲-۱۱-۵ برنامه عمرانی پنجم (۵۶- ۱۳۵۲) ۵۰
۲- ۱۲ سیاستهای برنامه های توسعه کشور بعد از انقلاب ۵۱
۲-۱۲-۱ برنامهی پنج‌ساله اول(۱۳۷۲-۱۳۶۸) ۵۱
۲-۱۲-۲ سیاستهای کلی برنامه دوم توسعه. ۵۲
۲-۱۲-۳ سیاستهای کلی برنامه سوم توسعه (۱۳۸۳-۱۳۷۹) ۵۳
۲-۱۲-۴  سیاستهای کلی برنامهی چهارم (۱۳۸۸-۱۳۸۴)توسعهی جمهوری اسلامی ایران. ۵۴
۲-۱۲-۴-۱ امور اجتماعی ، سیاسی ، دفاعی و امنیتی : ۵۵
۲-۱۲-۴-۲ امور مربوط به مناسبت سیاسی و روابط خارجی. ۵۵
۲-۱۲-۴-۳ امور اقتصادی ۵۵
۲-۱۲-۵  سیاست های کلی برنامه پنجم(۱۳۹۴-۱۳۹۰)توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. ۵۶
۲-۱۲-۵-۱ امور فرهنگی. ۵۶
۲-۱۲-۵-۲ امور علمی و فناوری ۵۶
۲-۱۲-۶پیشنهادات برای تدوین سیاست های کلی برنامه ششم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. ۵۶
۲-۱۲-۶-۱ امور فرهنگی. ۵۶
۲-۱۲-۶-۲ امور علمی و فناوری ۵۷
۲-۱۲-۶-۳ امور اجتماعی. ۵۷
۲-۱۲-۶-۴ امور اقتصادی ۵۷
۲-۱۲-۶-۵ امور سیاسی،دفاعی و امنیتی. ۵۷
نتیجه گیری ۵۸
فصل سوم: روش شناسی تحقیق
۳-۱ مقدمه. ۶۰
۳-۲ محدوده مورد مطالعه. ۶۱
۳-۲-۱ ویژگیهای طبیعی و موقعیت استان. ۶۱
۳-۲-۲ جغرافیای کوهدشت ۶۱
۳-۳ بارش ۶۳
۳-۳-۱ اقلیم ۶۴
۳- ۴ ویژگی های انسانی استان لرستان. ۶۴
۳-۴-۱ جمعیت و تقسیمات کشوری ۶۴
۳-۴-۲ وضعیت اقتصادی و کالبدی شهرستان کوهدشت ۶۸
۳-۴-۳ ویژگیهای کالبدی شهرستان کوهدشت ۷۱
۳-۴-۳-۱ تقسیمات کالبدی شهرستان کوهدشت ۷۱
۳-۴-۴ معیشت ساکنان شهرستان کوهدشت و تفاوت محلات از لحاظ معیشت ۷۲
. ۳-۴-۵ چالشهای اجتماعی – فرهنگی شهرستان کوهدشت ۷۳
۳-۵  روش شناسی تحقیق. ۷۳
۳-۶ جامعه آماری،حجم نمونه و روش نمونه گیری ۷۴
۳-۷ ابزار گردآوری اطلاعات ۷۴
۳-۸ شیوهی گردآوری اطلاعات ۷۵
.۳-۹ روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل. ۷۵
۳-۱۰ تعیین روایی و پایایی. ۷۶
نتیجه گیر
ی ۷۸
فصل چهارم: یافته های تحقیق
۴-۱مقدمه. ۸۰
۴-۲ یافتههای تحقیق. ۸۰
۴-۲-۱یافتههای توصیفی. ۸۰
۴-۲-۲ یافتههای تحلیلی  (آزمون فرضیه ها) ۹۲
۴-۳ یافتههای تحقیق از آزمون  فرید من. ۹۶
فصل پنجم: نتایج یافته های و پیشنهادات
۵-۱ مقدمه. ۱۰۳
۵-۲ آزمون فرضیه ها ۱۰۴
۵-۳ برای حل معضل سدمعبر راهکارهای زیر پیشنهاد داده می شود: ۱۰۷
منابع و مآخذ: ۱۰۹
 
فهرست جداول
جدول ۲-۱ نظریه ها، شیوه ها وابزارهای مربوط به مدیریت شهری ۳۹
جدول ۳-۱ جمعیت شهرستان های استان لرستان به تفکیک تعداد بخش،شهرو روستا ۶۶
جدول۳-۲ تغییرات جمعیت شهرستان کوهدشت ازسال ۱۳۷۰تا سال ۱۳۹۴. ۶۷
جدول۳-۳  وضعیت نسبی شهرستان های استان لرستان از حیث میزان توسعه کل(اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) ۷۰
جدول۳-۴ نمره دهی به سؤالات در طیف لیکرت ۷۵
جدول ۳-۵پیش آزمون آلفای کرونباخ. ۷۷
جدول ۴-۱ توزیع فراوانی مربوط به جنسیت پاسخ دهندگان. ۸۲
جدول ۴-۲ توزیع فراوانی مربوط به وضعیت تأهل پاسخ دهندگان. ۸۴
جدول ۴-۳ توزیع فراوانی مربوط به  سن پاسخ دهندگان. ۸۶
جدول ۴- ۴  توزیع فراوانی مربوط به  تحصیلات پاسخ دهندگان. ۸۸
جدول ۴-۵  مربوط به آمارهای توصیفی شاخص های مدیریت شهری و خدمات شهری ۹۱
جدول ۴-۶آزمون آلفای کرونباخ برای شاخصهای مدیریت شهری و خدمات شهری ۹۴
جدول ۴-۷ نتیجه آزمون فریدمن در شاخص مدیریت شهری (مآخذ: محاسبات نگارنده۱۳۹۴) ۹۷
جدول ۴-۸ نتیجه آزمون فریدمن در شاخص مشارکت شهروندان. ۹۹
جدول ۴-۹ نتیجه آزمون فریدمن در شاخص خدمات شهری ۱۰۰
فهرست نقشه­ها
نقشه ۱-۲ موقعیت استان لرستان و شهرستان کوهدشت در کشور. ۱۲
(نقشه ۲-۱) محدوده تمرکز بار ترافیکی و خدماتی شهرستان. ۳۵
نقشه شماره(۳-۱) موقعیت استان لرستان در کشور ایران. ۶۲
نقشه شماره(۳-۲ ) همبارش استان لرستان. ۶۳
 
 
 
 
 
 


چکیده
شناخت مسائل و مشکلات جهانی که در آن زندگی می­کنیم و کشوری که به آن تعلق داریم و استان و شهر و روستایی که در آن سکونت گزیده­ایم و ارائه راه­حل و پیشنهاد  برای رفع این مشکلات  برای همه ما لازم و ضروری است.
برنامه ­ریزی شهری و در رأس آن مدیریت شهری که هدف آن تأمین رفاه شهرنشینان و ایجاد محیطی دلپذیر و سالم می­باشد، در شهر­های بزرگ و میلیونی و هم­چنین در شهر­های کوچک با مشکلاتی مواجه است که در این تحقیق با مشکلات مدیریتی در شهرستان کوهدشت آشنا می­شویم.
مدیریت شهری زمانی می ­تواند در جهت مطلوبیت همه جانبه پیش برود  که بتواند نیازها و راهکارهای مشخص برای تأمین نیازهای خدماتی ساکنان ارائه دهد، لکن به علت نگرش بخشی، ضعف ساختاری مدیریت شهری در شهرستان کوهدشت و فقدن مشارکت مردمی سازمان­های خدمات رسان شهری نتوانستند به صورت کارا به ارائه خدمات بپردازند این پژوهش هدف کلی این است که مشارکت شهروندان در اداره امور شهر بتواند به پیشبرد هر چه بهتر خدمات شهری(سد معبر و رفع سد معبر) کمک ­کند مسیرش را طی کرد.
روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی است.جامعه آماری شرکت کننده در این پژهش شهروندان شهرستان کوهدشت هستند بخصوص شهروندانی که با معضل سدمعبر دست و پنجه نرم می­ کنند و داده های مورد بررسی که در سه شاخص مشارکت شهروندان، مدیریت شهری و خدمات شهری مورد بررسی قرار گرفتند. برای انجام محاسبات از نرم افزار spss  استفاده شده است.حجم نمونه ۳۸۳ نفر بوده و پرسش نامه توزیع شده در میان گروه نمونه از نظر روایی و پایایی (۷۲۴/۰) آلفای کرونباخ در سطح مناسبی قرار دارند. نتیجه تجزیه و تحلیل پرسش­نامه و آزمون آن­ها با بهره گرفتن از آزمون فریدمن مورد محاسبه قرار گرفت. باتوجه به بررسی­ها و پژوهش­ انجام گرفته مبتنی بر نظرسنجی، تحقیق میدانی و رجوع به افراد کارشناس و صاحب­نظر نتیجه می­گیریم که در شهرستان  کوهدشت،  مدیریت شهری  بر اساس اصول و برنامه ­ریزی صورت گرفته در شهرهای موفق پیش نمی­رود که عامل­ها و متغییرهایی باعث این عملکرد بوده است.
واژگان کلیدی: مدیریت شهری، خدمات شهری، مشارکت شهروندان، شهرستان کوهدشت.
 
 
 
 
 
 
 
فصل اول
کلیات­ تحقیق
 
مقدمه
گسترش شهرنشینی و افزایش تعداد شهرها و به دنبال آن مشکلات خاص زندگی شهری بیش از پیش توجه به راهبردها و چاره­های سودمند برای  بهینه سازی زندگی شهروندان را ضروری  ساخته است. علاوه بر موضوعاتی هم­چون محیط زیست شهری، حمل و نقل شهری، برنامه ریزی شهری، یکی از عوامل بسیار مهمی که تأثیر فزاینده و تعیین کننده ای بر عوامل سازنده شهری دارد “مدیریت شهری” است.
از نظر دانش اداری شهرداری که مدیریت شهر را به عهده دارد یک سازمان به حساب می­آید و هر سازمان از سه عنصر تشکیل شده است؛ سرمایه، نیروی انسانی، ابزار و تجهیزات کمبود یا نقص در هر یک  از  این  موارد  می ­تواند شهرداری ­ها را در رسیدن به هدف خود که همانا خدمت به شهروندان و عمران شهر است با مشکل مواجه سازد.
به همین دلیل در این تحقیق؛ مدیریت شهری و مشکلاتی که در راه ارائه­ خدمات شهری  با آن مواجه هستیم  را مورد بررسی قرار می­دهیم. بررسی مشکلات مدیریتی از این نظر دارای اه
میت است که تقویت مدیریت شهری رفاه، آسایش و دلپسندتر شدن زندگی برای شهروندان را به همراه دارد و  موجب توسعه  پایدار  در  سطح  شهرستان می­گردد.
 
 
 
 
 
1-1 بیان مسأله
یکی از اصلی­ترین موانع فراروی مدیریت شهری چندپارگی مدیریت شهری در عرصه سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، هدایت و نظارت است. شهر سیستمی باز است که ساختارهای این سیستم  هر کدام دارای  کارکردهای خاص خود هستند. این عملکردها و  کارکردها در پیوستگی زمانی، مکانی و فضایی در حال تغییر، تحول و باز تولیدند.ولی بایستی توجه شود کل سیستم شهر چیزی فراتر از تمام اجزاء، ساختارها، کارکرد و عملکردهای آن است؛ یعنی اگر ساختارها و عملکردهای یک شهر از هم منفک و تجزیه شوند، پیوند دوباره آن­ها دیگر شمایل سیستم شهر را ندارد. به عبارت دیگر شهر سیستمی پویا است که ساختارهای آن، پیوسته با هم تعامل دارند؛ برای تنظیم این روابط و پایداری سیستم، هماهنگی و یکپارچگی در مدیریت آن ضروری است و نمی­توان کارکردهای مختلف شهر را به مدیریت منفک و بدون ارتباط با هم سپرد و انتظار بهبود وضعیت را داشت.
در چند سال گذشته در محافل علمی  و اجرایی کشور ما در مقابل مسائل و مشکلات پیش روی مدیریت شهری، مفهوم مدیریت یکپارچه ،هماهنگ و یا واحد شهری مطرح شده است.(کاظمیان و میر عابدینی،۲،۱۳۹۱).
همان­طوری که می­دانیم هر فعالیت  اجتماعی بدون وجود  مدیریت سازمان یافته ای که  اهداف و ابزار رسیدن به آن­ها را مشخص کند و فعالیت­ها را هماهنگ سازد، از هم می­پاشد و به بی­نظمی می­گراید. شهرها نیز به عنوان یک سامانه ((system نیازمند مدیریتی می­باشند که به تعیین اهداف و برنامه ها پرداخته و فعالیت  عناصر مختلف شهری را هماهنگ سازند. (سعیدنیا،۱۳۷۹،صفحه ۵).
متأسفانه مدیریت شهری در چارچوب منابع مالی و وضعیت نیروی انسانی شاغل در شهرداری نتوانسته است هماهنگی لازم را با سازمان ها و نهادهای ذیربط در ارائه­ خدمات شهری داشته باشد و این شهرستان با مشکلات متعددی در زمینه­ خدمات شهری از جمله سدمعبر مواجه است. حتی یکی از دغدغه­های اصلی کسبه وجود ماشین­های سیار و دستفروشان در حاشیه بازار هاست، جمع­آوری این دستفروش­ها  و ماشین­ها از وظایف شهرداری هاست که متأسفانه در طی این یک سال اخیر ارگان­های مدیریت شهری هیچ نگاهی به این مسئله نداشته­اند.
در مدیریت مدرن مشارکت مردم در کار شهرداری ­ها حرف اول را می­زند. با تحقیق و پژوهشی که در باب مشارکت شهروندی در شهرهایی که از ظرفیت تمرکز  وجوه حاصل از دریافت­های مردمی که در راستای خدمت­رسانی هر چه بهتر به شهر استفاده کرده اند می­توانیم دلایلی را که شهرداری کوهدشت نتوانسته به این مهم دست پیدا کند را از جمله عدم تبیین، تشریح و فواید عوارض شهری از سوی شهرداری از یک سو، فقر محسوس وملموس مالی مردمان این خطه و این دیار، نبود ساختار واحد و منسجم هزینه و عملکرد و فقدان برنامه محوری اشاره کرد.
۱-۲ اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
۱-۲-۱ چالش­های مدیریت شهری در ایران
مدیریت شهری در ایران با محدودیت­ها و چالش­های عمده­ای روبرو است این محدودیت­ها از سویی با رشد جمعیت شهری (مطلق و نسبی) و افزایش نرخ شهرنشینی و شهرگرایی همراه است و از دیگر سو با ساختار سنتی نهادهای محلی مواجه است که هنوز آمادگی تحولی ساختاری را در خود پیدا نکرده ­اند.(کلیچ،۱۳۹۱،صفحه ۲).
از عمده­ترین چالش­هایی که در حال حاضر؛ مدیریت شهری در شهرهای ایران با آن مواجه می­باشند می­توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- گستردگی وظایف محوله به مدیریت شهری در اداره­ی شهر و خدمت رسانی به مردم .
۲- کمبود پرسنل زبده ، متخصص و متعهد در مجموعه­ سیستم مدیریت شهری .
۳- اطلاع رسانی ناقص و عدم آشنایی شهروندان با حقوق و وظایف خود .
۴- کاهش درآمد و منابع درآمدی مدیریت شهری .(پرهیزکار و  فیروز بخت،۱۳۹۰، ۵۶)
در حال حاضر یکی از موانع رشد اقتصادی کشور ساختار اداری ناکارآمد می­باشد که قدرت هرگونه پیشرفت و نوآوری را سلب نموده است و علاوه برآن  به دلیل فساد اداری  بسیاری از امور شهری با هزینه­ های بالاتری همراه شده است. بنابراین شهرداری ­ها نیازمند ساختاری قوی و پویا در چارچوب اداری می­باشند و علاوه بر آن پرسنلی کارآزموده که توان تطبیق با شرایط جدید را داشته باشند و این امر را می­توان در نظام مطلوب مدیریت شهری دنبال نمود که همان مدیریت شهری واحد می­باشد که در عمل به دلیل سازمان­هایی که در فرآیند مدیریت شهری دارای نقش و اثر هستند عملاً اداره ی شهر با هماهنگی لازم صورت نمی­گیرد، هر چند خود شهرداری ­ها برای این فرآیند هنوز آمادگی لازم را ندارند و نیازمند یک خانه تکانی جدید در درون خود هستند. ( کلیچ ، ۱۳۹۱،صفحه ۳ ).
محدود بودن  امکانات و منابع، نامحدود بودن نیازها و انتظارات مردم، دولتمردان و چاره اندیشان را بر آن داشت تا برای حداکثر استفاده از امکانات و سرمایه ها، یک سری از نیازها و خواسته­ها را طوری طراحی کنند که عموم مردم بتوانند بخشی از نیازهای خود را از طریق این امکانات رفع کنند.
رویکرد فعلی بسیاری از شهرداری ­ها در منطقه پیرامون ما و از جمله در کشور ما با ساختار و قدرت اجرایی شهرداری ­ها در کشورهای توسعه­یافته بسیار متفاوت است . با نگاهی گذرا در می­یابیم که در کشورمان اداره­ی شهر فاصله­ی بسیار زیادی با حکومت شهری (مدیریت جامع شهری) د
ارد. حتی حضور تعدادی از نمایندگان منتخب مردم در شوراهای شهر نمی­تواند شهرداری ­ها را به سمت مدیریت جامع شهری برساند چرا که مدیریت شهری قادر و یا اصولاً مجاز به مدیریت چرخه­ی حیات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی شهر نمی­باشد.
شهرستان کوهدشت از نظر نیروی انسانی کارآزموده توانمندی­های بالایی دارد  اما  مشکلات و مسائل فراوانی وجود دارد که این مشکلات در شهرستانی چون کوهدشت چشمگیر می باشد؛ از مهم­ترین این مشکلات عدم همکاری لازم  برخی مسئولین شهری در اداره امور شهر می­باشدو همین­طور از لحاظ ناوگان خدمات شهری ضعیف می­باشیم و اگر شهرداری توان پاسخ گویی به نیازهای شهروندان را  نداشته باشد  مشکلات و معضلات دو چندان می­شود و شهروندان هم از وظایف خود که مشارکت در امور شهری می­باشد سر باز می­زنند. همان­طور که می­دانیم در نظام مدیریت مردمی هدف این است که همه حضور داشته باشند و همه­ی عناصری که در مدیریت شهری مؤثر هستند باید بتوانند به سهم خود در این امر مشارکت کنند از جمله عناصر دولتی، محلی، بخش خصوصی و. .
به این منظور باید شرایط زیر محیا گردد:

  • مشروعیت مدیریت شهری، ۲- شفافیت و پاسخگویی، ۳- محاسبه پذیری و ارائه­ گزارش عملکرد فصلی و سالیانه.(تیموری،۱۳۸۵).

غالباً بررسی مسائل مدیریتی شهرهای کوچک عمدتاً در قالب گزارش­ها و مصاحبه­های تخصصی بوده است، در این گزارش ها به مشکلاتی مانند بیکاری، نبود منابع مالی پایدار و مهاجرت اشاره شده است.(معصوم ،۱۳۸۰).
۱-۴ جنبه جدید بودن ونوآوری درتحقیق
مدیریت شهری به لحاظ اجرا یک مؤسسه وسیع و بزرگی محسوب می گردد که در آن مشکلات و موانع بسیار متنوع و گسترده بوده که شهرداری یک جزء از عناصر مهم و مدیریتی آن محسوب می شود . لذا سیستم مدیریت شهری به جهت ماهیت متنوع و چند عملکردی آن باید به نحوی طراحی و اجرا شود که تمام عناصر و وظایف امور اجرایی روزمره و بسیار جزئی تا برنامه ریزی ها و سیاست گذاری های کلان را مورد توجه قرار داده و در ارتقا جایگاه توسعه شهری موثر باشند.
امروزه پدیده ناهنجار سد معبر یکی از مشکلات لاینحل شهرداری ­ها محسوب می‌گردد. هر روزه افراد بسیاری با استفاده نامتعارف معابر عمومی مانع از احقاق حق عمومی می‌گردند که شهرداری و مأموران آن مکلف به رسیدگی و جلوگیری از انسداد معبر و رفع سد معبر می‌باشند. لیکن انجام این تکلیف قانونی همواره با مشکلات زیادی روبرو بوده است و ما هر روز شاهد درگیری میان  مأموران شهرداری و افراد متخلف می‌باشیم، چرا که به نظر می‌رسد ضمانت اجرایی کافی جهت ارتکاب این تخلف در قانون موجود نمی‌باشد.
سد­ معبر دارای اشکال گوناگونی است. از مصادیق سد معبر می توان از سد معابر توسط دست فروشان، نصب دکه های غیر مجاز، تخلیه نخاله، ریختن مصالح آجر و سیمان  در  معابر عمومی بدون مجوز شهرداری، توقف  اتومبیل  در مکان­های غیر مجاز، وسایل نقلیه جهت فروش کالا، اشغال پیاده روها و میادین توسط افرادی که از آن­جا به عنوان محل سکونت استفاده می­ کنند نام برد. این­گونه تخلفات می ­تواند موجبات سد معابر عمومی، اشغال پیاده روها و استفاده غیر مجاز از آن ها و میادین و پارک ها و باغ های عمومی را فراهم آورد.
با توجه به بررسی­های انجام گرفته، بر روی سد معبر خیابان­های اصلی این شهرستان مطالعات منسجمی صورت نگرفته است. بنابراین اگر مدیریت شهری همسو با تغییرات جمعیتی، ساخت وساز و نیازهای افراد شهر؛ خدمات رسانی خود را به صورت برنامه ­ریزی آینده نگر و پایش منطقه بروز رسانی کند این مشکل حل خواهد شد.
۱-۵ اهداف تحقیق
هدف کلی این تحقیق این است که مشارکت شهروندان در اداره امور شهر به پیشبرد هر چه بهتر خدمات شهری(سد معبر و رفع سد معبر) کمک کند.
اهداف ذیل در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرند:
1- شناخت وتحلیل تنگناهای موجود در خدمات شهری کوهدشت.
۲- جلب مشارکت عموم مردم برای مدیریت شهرستان.
۳-  شناخت  مشکلات و محدودیتهای مدیریت شهری  و ارائه­ راه حل­ها و پیشنهادهایی  برای بهبود و رفع این مشکلات
۱-۶ سؤالات تحقیق
۱- آیا مدیریت شهری کوهدشت در ساماندهی خدمات شهری توان تخصصی و منابع مالی لازم را در اختیار دارد؟
۲- آیا مدیریت شهری کوهدشت توان برنامه ریزی و آینده نگری در پیشبرد اهداف خود را دارد؟
۳- آیا تعدد کارکنان شهرداری کوهدشت در بهبود خدمات رسانی به شهروندان مؤثر بوده است؟
۱- ۷ فرضیه ‏های تحقیق:

  • به نظر می­رسد مدیریت شهری کوهدشت در ارائه خدمات شهری با مشکلات و تنگناهای متعددی مواجه است.
  • فرض بر این است که مجموعه ی مدیریت شهری کوهدشت توان رسیدن به سطح مطلوبی از ارائه­ خدمت و رضایتمندی شهروندان را دارا می­باشد.
  • به نظر می­رسد با توجه به افزایش کارکنان و پرسنل تخصصی شهرداری به همین نسبت میزان رضایتمندی ارباب رجوع فراهم می­گردد.

۱-۸ تعریف واژه‏ها  و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی)
۱-۸-۱مفهوم مدیریت شهری
گستردگی و پیچیدگی مسائل شهری، رشد و توسعه روزافزون شهرها، مدیریت امور شهر را به وظیفه ­ای دشوار تبدیل نموده است. علاوه بر موضوعاتی هم­چون محیط زیست، ایمنی، حمل و نقل و برنامه ­ریزی شهری یکی از عوامل مهمی که تأثیر فزاینده و تعیین کننده ­ای بر عوامل سازنده­ی شهری دارد،  مدیریت شهری است. اگر  شهر  هم­چون سازمانی در نظر گرفته  شود  لازم است که در رأس آن عنصری برای برنامه ریزی آینده و اداره­ی امور کنونی قرار گیرد. این عنصر را می­توان مدیریت شهر نامید. مسائل بسیاری در شهرها وجود دارد که برای حل آن­ها و پاسخ به درخواست­های موجود در عرصه­های زندگی شهری وجود مدیریت شهری ضروری است. بدین­سان مدیریت شهری عبارت است از سازماندهی عوامل و منابع برای پاسخگویی به نیازهای ساکنان شهر است. و شامل کارکردهای برنامه ­ریزی، اجراء، نظارت، هدایت و کنترل است که برای اعمال قدرت باید برآمده از اراده­ی شهروندان و قراردادهای اجتماعی باشد.(صرافی و عبدالهی،۱۲۱،۱۳۸۷)

  • تعریف مدیریت شهری

اگر مدیریت، به درختی تشبیه شود که شاخه‌های گوناگونی، مانند مدیریت صنعتی، مدیریت مالی و چون این­ها دارد، یکی از شاخه‌های جدید این درخت، مدیریت شهری است. روشن است که مشخصات و ساختار نهادهای قانونی اداره کننده شهر از کشوری به کشور دیگر تفاوت دارد و هر جامعه‌ای با توجه به ساختار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خود تعریف یا تلقی خاصی از مدیریت شهری دارد. مدیریت شهری به زبان ساده تمامی مراحل پیاده سازی مدیریت در کالبد و اجتماع  شهر است. شهر به عنوان پیچیده­ترین مصنوع بشر نیازمند به مدیریتی با دارا بودن طیفی از ادراک این پیچیدگی‌ها است. برنامه ریزی دقیق و درست سبب رشد اقتصادی، تثبیت سیاسی و افزایش مشارکت شهروندان در امور شهرها می­گردد، شکست در حل مشکلات و مسائل شهری، سبب رکود اقتصادی، نارضایتی‌های اجتماعی،سیاسی، فقر، بیکاری و تخریب محیط زیست خواهد شد. (سعیدنیا،:۲۰-۳۹۱۳۸۳،)
۱-۸-۲ خدمات شهری
به جرأت می­توان «خدمات شهری» را قلب «مدیریت شهری» دانست. چون آن­چه در ارتباط مستقیم و منسجم با زندگی روزانه شهروندان است و کیفیت زندگی آنان را تعیین می­ کند، نحوه­ی ارائه­ خدمات شهری توسط شهرداری (و دیگر نهادهای مرتبط) و نحوه دریافت آن خدمات توسط یکایک شهروندان است.
۱-۸-۳ مبانی و مفهوم مشارکت
یکی از ارکان مهم تجدید حیات شهری مشارکت است. مشارکت یکی از چهار رکن اساسی معرفی شده برای توسعه پایدار شهری می باشد. اساسی­ترین خط مشی که در رسیدن به پایداری محیطی اتخاذ می­شود، مشارکت، همت و تلاش کسانی است که از محیط بهره می برند. به دیگر سخن حضور و مشارکت مردم در دراز مدت خواهد توانست محیطی پایدار را نتیجه دهد. همین­طور می­توان امیدوار بود اصلاح، حفظ و نگهداری محیط با تکیه بر نیروی مردمی همواره به صورت یک چرخه­ تداوم یابد و روز به روز با قوت بیشتری ادامه یابد.(باغبانی و گنجی،۱۳۸۴).
یکی از ابعاد مشارکت، مشارکت شهروندی می­باشد. مشارکت شهروندی را می­توان به معنای شرکت و حضور جدی، فعال،آگاهانه، سازمان یافته و مؤثر افراد، گروه­ها و سازمان­های شهری در فعالیت­های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی زندگی شهری برای نیل به اهداف جمعی شهری دانست.(اکبرپور،۱۳۸۷).
از این رو مشارکت وسیله ای می­باشد برای تبدیل یک شهرنشین بی تفاوت به یک شهروند، یعنی تبدیل شهرنشین به انسانی که با محیط خود رابطه­ ذهنی- عاطفی داشته و مسئولیت بهسازی محیط خود را در یک همیاری مستمر با دیگران بدیهی بپندارد.(پاکزاد،۱۳۸۲).
1-8-4 مفهوم شهروندی
برداشت­ها و نگرش­هایی که ناظر بر مفهوم جامعه مدنی و شهروندی است بر روند، فرآیند سرشت و سرنوشت، شکل گیری و شکل دهی به شهروندی در یک جامعه تأثیر به سزایی دارند. بنابراین فهم پدیده ها بر نحوه­ی عینیت یافتگی آن­ها مؤثر است. لذا شناخت برداشت­های نظری از مفاهیم ؛ کمک زیادی به شناخت پدیده ­ها می­ کند. این اصل در مورد مفهوم شهروندی نیز صادق است. در زمینه­ مفهوم شهروندی برداشت مدیران شهری و مقامات محلی شهرداران، اعضای شوراهای اسلامی و نمایندگان مجلس از این مفهوم حائز اهمیت می­باشد. (نجاتی حسینی،۱۳۸۰،۱۸).
برای ­ عملیاتی کردن  مفهوم مدیریت شهری ­باید عناصر تأثیرگذار در مدیریت شهری که شامل شهروندان، شهرداری، شورای شهر و بخش خصوصی می­باشد که در توسعه و عمران شهر نقش بسزایی دارند را بررسی کرد.(صرافی و عبدالهی،۱۳۸۷،۱۳۰).
شهروندان  با مشارکت و داشتن اطلاعات در مورد فضای شهری و داشتن شعور  اجتماعی  بیشترین خدمت را  به  خود  می­ کنند. مثلاً  اطلاعیه­های شهرداری در مورد احداث اماکن عمومی را مطالعه کنند و از داشتن اماکن عمومی مانند پارک­ها بهره ببرند و آن را جزئی از زندگی خود بدانند.
شورای اسلامی شهری با در اختیار گرفتن افراد متخصص و باسواد در این امر و جلسات  متوالی برای ارائه­ خدمات بهتر به مردم و هم­چنین نظارت بر سازمان­ها و ارگان­هایی که در حفظ سلامت شهری تأثیر گذار هستند جایگاه ویژه­ای دارد.
۱-۹ روش شناسی تحقیق
روش تحقیق در پژوهش حاضر بر مبنای ماهیت و روش از نوع  توصیفی- تحلیلی می­باشد، در این نوع روش تحقیق محقق علاوه بر تصویر سازی آنچه که هست به تشریح و تبیین دلایل چگونه بودن و چرایی وضعیت مسأله و ابعاد آن می ­پردازد. محقق برای تبیین و توجیه دلایل، نیاز به تکیه­گاه استدلالی محکمی دارد. این تکیه­گاه از طریق جستجو در ادبیات و مباحث نظری تحقیق فراهم می­شود.(حافظ­نیا،۱۳۸۹،۷۱)
1-9-1 ابزارگردآوری داده‌ها
در این پژوهش از کلیه­ی منابع، شامل گزارش­های مؤسسات و مراکزتحقیقاتی و دانشگاهی، سازمان­ها، نهادهای دولتی و غیردولتی، به روش­های میدانی گردآوری شده است. منابع مورد استفاده در این تحقیق بخشی از آن بصورت کتابخانه­ای که از کتب داخلی و خارجی، پایان نامه ­ها، نشریات، مقالات و مجلات مربوط به موضوع تحقیق استفاده شده است و نیز اطلاعات آمار و ارقام جمع آوری شده از سازمان­های مختلف نظیر شهرداری، فرمانداری و. صورت گرفت و بخشی دیگر به صورت مطالعات عینی و میدانی بوده است.
تعداد صفحه :۱۰۴
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه بررسی پایداری شهری با روش ردپای بوم‌شناختی

 پایان نامه رشته جغرافیا :

بررسی پایداری شهری با روش ردپای بوم‌شناختی

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تعداد صفحه :
دانشگاه خوارزمی
دانشکده علوم جغرافیایی
                                            جغرافیا و برنامه ­ریزی شهری
 
پایان ­نامه برای دریافت دانش­نامه کارشناسی ارشد(M.A)
 
عنوان:
بررسی پایداری شهری با روش ردپای بوم‌شناختی
(نمونه­ی موردی: شهرستان اصفهان)
 
شهریورماه  1394

چکیده
در حال حاضر بشر با چالش بی­سابقه­ای درزمینه زیست‌محیطی مواجه شده است. توافق گسترده­ای در این موضوع وجود دارد که اکوسیستم کره زمین دیگر تحمل سطوح کنونی فعالیت­های اقتصادی و مصرفی و روند رو به رشد آن را ندارد و دیگر قادر به پایداری نیست زیرا فشارها و بار وارده بر طبیعت دوچندان شده.فشارهای اقتصادی بیش‌ازپیش بر منابع طبیعی افزایش‌یافته و همچنین الگوهای مصرف ناپایدار، فشار فزاینده‌ای را بر زمین، آب انرژی و سایر منابع زیستی وارد آورده است.با مطرح‌شدن مفهوم پایداری این مبحث در میان دولت­ها و برنامه­ریزان سراسر جهان گسترش یافت و تلاش­های زیادی برای مشخص کردن مفهوم پایداری صورت گرفت. با گسترش مفهوم توسعه پایدار در سطح بین‌المللی دانشمندان مدل­های کمی و کیفی متعددی برای اندازه ­گیری توسعه پایدار در جوامع و شهری ارائه نموده ­اند، یکی از مدل­های کمی مهم در این زمین روش ردپای بوم‌شناختی هست و به‌عنوان ابزاری کارآمد برای ارزیابی و ردیابی سرمایه‌گذاری‌ها و تضمین ثروت‌های واقعی به‌حساب می‌آید. این روش با تبدیل نیاز به منابع و آلودگی به زمین موردنیاز برای جبران آن، معیاری مناسب برای ارزیابی آثار زندگی مدرن را فراهم می­ کند. بر اساس روش ردپای بوم‌شناختی، توسعه‌ی یک منطقه زمانی “ناپایدار ” قلمداد می‌شود که میزان ردپای بوم‌شناختی، از ظرفیت زیستی منطقه بالاتر باشد. این روش  تاکنون برای سنجش پایداری شهرهای بزرگ دنیا مانند لندن، سانتیاگو، لیورپول مورداستفاده قرارگرفته است. در این پژوهش  با بهره گرفتن از روش ردپای بوم‌شناختی  به بررسی پایداری شهرستان اصفهان  پرداخته‌ایم. بر اساس محاسبات، ردپای بوم‌شناختی مصرف در شهرستان اصفهان ۲.۴ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد همچنین، ظرفیت زیستی ۰.۴۲۷ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد. با مقایسه ظرفیت زیستی و ردپای بوم­شناختی می‌توانیم مشاهده کنیم که شهرستان اصفهان از کسری موازنه بوم‌شناختی رنج می‌برد. همچنین تحلیل نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که شهرستان اصفهان از دیدگاه بوم‌شناختی ناپایدار است.
 

فهرست مطالب
عنوان                                                                                                                                                  صفحه
                                        فصل اول: مقدمه و کلیات پژوهش
۱-۱-    مقدمه: ۲
۱-۲-    بیان مساله: ۴
۱-۳-    اهمیت و ضرورت تحقیق : ۷
۱-۴-    اهداف تحقیق : ۷
۱-۵-    پیشینه و ادبیات : ۷
۱-۶-    فرضیه های تحقیق: ۱۴
۱-۷-    چارچوب نظری : ۱۴
۱-۷-۱-  نظریه شهر فشرده : ۱۴
۱-۷-۲-  نظریه تدبیر پایداری اویکدروم : ۱۴
۱-۷-۳-  نظریه روستا – شهر : ۱۵
۱-۷-۴-  نوشهر گرایی : ۱۵
۱-۷-۵-  دیدگاه توسعه پایدار : ۱۵
۱-۷-۶ دیداه توسعه پایدار شهری ____________________________________________________۱۶
۱-۸-    روش‌شناسی : ۱۷
۱-۸-۱-  مرحله اول : ۱۷
۲-۸-۱-  مرحله دوم : ۱۷
۳-۸-۱-  مرحله سوم مدل: ۱۸
۴-۸-۱-  مشکلات و موانع تحقیق_ ۱۸
۱-۸-۵- واژگان کلیدی ___________________________________________________________۱۸
                    &nbsp

;                فصل دوم: مفاهیم و دیدگاه­های مرتبط با پژوهش
۲-۱-    تعریف مفاهیم: ۲۰
۲-۱-۱-  مفهوم توسعه پایدار : ۲۰
۲-۱-۲-  شهر پایدار: ۲۲
۲-۱-۳-  پایداری شهری: ۲۴
۲-۱-۴-  تفاوت توسعه پایدار شهری و پایداری شهری: ۲۵
۲-۲-    دیدگاه های مرتبط با ردپای بوم شناختی_ ۲۷
۱-۲-۲شهر سالم : ۲۷
۲-۲-۲   شهر اکولوژیک: ۲۷
۳-۳-۲-  شهر سبز: ۲۸
۴-۲-۲-  ردپای بوم‌شناختی: ۲۹
۲-۲-۵-  دیدگاه اقتصاد فضا : ۳۱
۲-۲-۶-  دیدگاه سیستمی : ۳۲
۲-۲-۷-  دیدگاه توسعه پایدار: ۳۴
۲-۲-۸-  دیدگاه های مختلف درباره توسعه پایدار: ۳۵
۲-۲-۸-۱-     دیدگاه اقتصاد نئو کلاسیک: ۳۵
۲-۲-۸-۲-     دیدگاه دانشمندان بوم‌شناس: ۳۵
۲-۲-۸-۳-     دیدگاه عدالت بین نسلی: ۳۵
۲-۲-۸-۴-     دیدگاه توازن مواد : ۳۵
۲-۲-۸-۵-     ویژگیهای توسعه پایدار: ۳۶
                                        فصل سوم: معرفی محدوده مورد مطالعه
۳-۱-    برخی از ویژگی های طبیعی محدوده­ موردمطالعه: ۴۳
۳-۱-۱-  موقعیت، حدود و وسعت: ۴۳
۳-۱-۲-  توپوگرافی: ۴۴
۳-۱-۳-  زمین‌شناسی: ۴۶
۳-۱-۴-  تکتونیک: ۴۷
۳-۱-۵-  خاکهای شهرستان اصفهان: ۴۷
۳-۱-۶-  وضعیت آب و هوایی: ۴۷
۳-۱-۷-  منابع آب: ۵۱
۳-۱-۷-۱-     آبهای سطحی: ۵۱
۳-۱-۷-۲-     آبهای زیرزمینی: ۵۱
۳-۱-۸-  پوشش گیاهی: ۵۲
۳-۲-    برخی از ویژگیهای اجتماعی- اقتصادی شهرستان اصفهان: ۵۳
۳-۳-    برخی از ویژگیهای کالبدی شهرستان اصفهان  54
3-3-1   حمل‌ونقل: ۵۴
۳-۳-۲-  کاربری اراضی شهرستان اصفهان: ۵۴
فصل چهارم: تجزیه‌وتحلیل یافته­ها
۴-۱-    مقدمه: ۵۹
۴-۲-    روش های ارزیابی پیامدهای زیست‌محیطی و بوم‌شناختی توسعه: ۶۰
۴-۳-    روش ارزیابی تداخل آثار بوم‌شناختی: ۶۱
۴-۴-    روش ردپای بوم‌شناختی: ۶۲
۴-۴-۱-  روش محاسبه ردپای بوم‌شناختی: ۶۵
۴-۴-۲-  اقلام مصرف: ۶۶
۴-۵-    مزیتها و معایب روش ردپای بوم‌شناختی: ۷۲
۴-۵-۱-  مزایای ردپای بوم‌شناختی_ ۷۲
۴-۲-۵-  معایب روش ردپای بوم‌شناختی: ۷۳
۴-۶-    محاسبه ردپای شهرستان اصفهان: ۷۳
۴-۶-۱-  زمین انرژی: ۷۳
۴-۶-۲-  زمین کشاورزی_ ۷۸
۴-۶-۳-  مراتع: ۸۴
۴-۶-۴-  زمین جنگل: ۸۵
۴-۶-۵-  زمین دریا: ۸۵
۴-۶-۶-  زمین‌ساخته شده: ۸۵
۴-۷-    محاسبه  ظرفیت زیستی شهرستان اصفهان: ۹۱
۴-۸-    محاسبه کسری موازنه: ۹۲
۴-۹-    مقایسه ردپای بوم‌شناختی شهرستان اصفهان با ردپای ایران و جهان_ ۹۵
                                     فصل پنجم: بحث و نتیجه ­گیری
۵-۱-    مقدمه ۱۰۰
۵-۲-    پاسخ به فرضیه ­های تحقیق_ ۱۰۱
۵-۲-۱-  فرضیه اول : ۱۰۱
۵-۲-۲-  فرضیه دوم: ۱۰۲
۵-۳-    نتیجه ­گیری: ۱۰۳
۵-۴-    پیشنهادها و راهکارها : ۱۰۵
۵-۵-    منابع: ۱۰۸


عنوان                                                                                          فهرست جدول ها                                 صفحه
جدل شماره۱: مساحت اختصاص داده شده به هر کدام از بخش های مصرفی شهرستان اصفهان_____________۵۵
جدول شماره۲: حوزه های کاربری______________________
______
______________________۶۸
جدل شماره۳: نوع زمین، نوع کاربری و سیستم آن برای برآورد ردپای بوم شناختی_____________________۶۹
جدل شماره۴: میزان برق مصرفی در بخش های مختلف شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ______________________۷۴
جدول شماره۵: مصرف انواع فراورده های نفتی شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ___________________________۷۴
جدل شماره۶: مقدار انرژی مصرفی غذا، حمل و نقل _______________________________________۷۵
جدل شماره۷: هزینه و درآمد خانوار شهرستان اصفهان ۱۳۹۰__________________________________۷۶
جدول شماره۸: مقدار انرژی مصرفی حوزه مربوط به کالا و خدمات______________________________۷۷
جدل شماره۹: مقدار تولید هر یک از محصولات گیاهی______________________________________۷۹
جدل شماره۱۰: مقدار تولید و سرانه مصرف گوشت و شیر به تفکیک دام شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ____________۸۰
جدول شماره۱۱ : میزان عملکرد هر یک از محصولات در هکتار_________________________________۸۱
جدل شماره۱۲مقادیر شیر و گوشت مصرف شده گوسفند و بز در شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ _________________۸۴
جدل شماره۱۳: : مساحت اختصاص داده شده به هر کدام از بخش های مصرفی شهرستان اصفهان____________۸۶
جدول شماره۱۴: ردپای بوم شناخنی شهرستان اصفهان ______________________________________۸۷
جدل شماره۱۵: مساحت کاربری های مختلف شهرستان اصفهان ۱۳۹۰ ____________________________۹۲
جدل شماره۱۶: فاکتور معادل_____________________________________________________۹۳
جدول شماره:۱۷فاکتور عملکرد____________________________________________________۹۳
جدل شماره۱۸: کسری موازنه بوم شناختی شهرستان اصفهان__________________________________۹۵
جدول شماره ۱۹: مقایسه ردپای بوم شناختی شهرستان اصفهان با ایران و جهان
 
عنوان                                                                                          فهرست نمودار ها                               صفحه
نمودار شماره ۱: مقدار ردپای بوم شناختی در بخش زمین انرژی__________________________۷۸
نمودار شماره ۲: ردپای غذا های گیاهی مورد بررسی_________________________________۷۹
نمودار شماره ۳:ردپای غذای حیوانی بخش کشاورزی_________________________________۸۰
نمودار شماره ۴:سهم ردپای بوم شناختی در بخش های مختلف مصرفی______________________۹۵
 
 
 
 
    عنوان                                          فهرست نقشه ها                         صفحه
نقشه شماره۱:موقعیت نسبی استان و شهرستان اصفهان____________________________________۴۴
نقشه شماره:۲ توپوگرافی استان و شهرستان اصفهان______________________________________۴۶
نقشه شماره۳: وضعیت اقلیمی استان و شهرستان اصفهان___________________________________۴۸
نقشه شماره۴: کاربری اراضی شهرستان اصفهان________________________________________۵۷
نقشه شماره۵:ردپای بخش غذای مصرفی در شهرستان اصفهان_______________________________۸۸
نقشه شماره۶: ردپای بخش حمل و نقل در شهرستان اصفهان________________________________۸۹
نقشه شماره۷ ردپای بخش کالا و خدمات در شهرستان اصفهان_______________________________۹۰
نقشه شماره۸ ردپای بخش مسکن در شهرستان اصفهان____________________________________۹۱
نقشه شماره۹ردپای کل ساکنین شهرستان اصفهان_______________________________________۹۷

         عنوان         فهرست شکل­ها                     صفحه
شکل شماره۱: گلبادهای ماهیانه ایستگاه سینوپتیک شهرستان اصفهان___________________________۵۰
شکل شماره۲: گلبادهای سالیانه ایستگاه سینوپتیک شهرستان اصفهان___________________________۵۰
شکل شماره ۳: جریان تولید و صادرات و واردات درون یک سیستم___________________________۷۱
 
 
 
 
 


 
 
 

۱- فصل ادمه و کلیات پژوهش

 
فصل  اول:
مقدمه و کلیات پژوهش
 
 
 
 

۱-۱-   مقدمه:

امروزه انسان با چالش‌های بی‌سابقه‌ای در عرصه‌های زیست‌محیطی روبه‌روست و در این زمینه ایده‌ی یکسان و همه‌جانبه‌ای میان  صاحب‌نظران زیست‌محیطی وجود دارد که  اکوسیستم زمین، در سطوح موجود فعالیت‌های اقتصادی و عرصه‌های مادی،دیگر قادر به پایداری نیستند؛ زیرا فشارهای اقتصادی بر منابع طبیعی بیش‌ازپیش رو به افزایش است. رشد شتابان شهرنشینی و توسعه‌ی شهرها در جهان امروز و به‌ویژه در کشورهای روبه‌پیشرفت و پیامدهای آن برای جوامع و ساکنانش، موجب توجه جدی صاحب‌نظران و برنامه ریزان به مفهوم توسعه‌ی پایدار شهری شده است. طی صدسال اخیر، شهرها درصد زیادی از جمعیت جهان را به‌سوی خود جذب کرده‌اند.  بااینکه شهرها تنها حدود ۳%  از سطح زمین را اشغال کرده‌اند، اما بیش از نیمی از جمعیت جهان و بیشترین مصرف منابع را به خود اختصاص داده‌اند. هیچ شهری نمی‌تواند بدون اتّکا به منابع و ظرفیت پذیرش ضایعات منطقه‌ی پشتیبانش پایدار باشد. البتّه در مقابل این پشتیبانی، شهر نیز به ارائه‌ی کالا و خدمات و تولید نوآوری و دانش و فن به منطقه‌اش، در روال توسعه‌ای اندام‌وار می‌پردازد تا رابطه‌ای متقابل میان شهر و منطقه برقرار شود. چنین توسعه‌ای ناپایدار نخواهد بود و پایداری شهر در تقابل با پایداری منطقه و در مقیاس گسترده‌تر، در تقابل با پایداری زمین نخواهد بود. برای داشتن توسعه‌ی پایدار، گام اول، اطلاع از وضعیت پایداری منطقه است تا در صورت ناپایدار بودن، برنامه‌ریزی لازم برای توسعه‌ی پایدار آن انجام‌گرفته و اجرا شود. برای انداز ه گیری سطح پایداری، روش‌های کمی و کیفی مختلفی وجود دارد . یکی از این روش‌ها، روش ردپای بوم‌شناختی است. روش ردپای بوم‌شناختی ، یک شاخص پایداری است که میزان مصرف انسان و اثر این مصرف را بر محیط‌زیست ارزیابی می‌کند. روش ردپای بوم‌شناختی را واکرناگل و ریز  ، اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰ در دانشگاه کلمبیا معرفی کردند. روش ردپای بوم‌شناختی یک ابزار محاسبه‌ی محیطی است که ما را قادر می‌کند تا بر اساس مناطق زمین و آبی که انسان‌ها صرف تولید می‌کنند، میزان مصرف منابع و جذب پسماندهای آنان را برآورد کنیم. تجربه توسعه اقتصادی در کشورهای مختلف نشان داده است که همگام با روند رشد جمعیت و توسعه شهرنشینی کیفیت و کمیت منابع زیست‌محیطی تنزل یافته است. چنان‌که آلودگی هوا، باران‌های اسیدی، تخریب جنگل‌ها، فرسایش خاک آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی از تبعات افزایش جمعیت و توسعه اقتصادی در کشورهای پیشرفته است. از طرفی دیگر ناکارآمدی اقتصاد در کشورهای درحال‌توسعه، رشد جمعیت، تشدید فقر و بهره‌برداری ناپایدار از منابع را برای این کشورها، تخریب روزافزون محیط‌زیست را به همراه داشته است. بنابراین، دستیابی به رهیافت‌هایی که ما را از آثار مخرب ناشی از توسعه و چگونگی کاهش آن آگاه سازد، گام مؤثری درحرکت به‌سوی پایداری جوامع خواهد بود. پژوهش حاضر با توجه به اهمیت موضوع ، پایداری توسعه با روش ردپای بوم‌شناختی، در یکی از شهرستان‌های بزرگ کشور، یعنی شهرستان اصفهان موردبررسی قرار می‌گیرد و درصدد آن است که دریابد، فضا و ظرفیت بوم‌شناختی شهرستان اصفهان توان حمایت و برآوردن و نیازهای ساکنین این شهرستان را دارد؟ . شیوه جمع‌آوری اطلاعات در این پژوهش به‌صورت اسنادی و کتابخانه‌ای می‌باشد و برای تحلیل داده‌ها نیز از نرم‌افزار GIS استفاده‌شده است. بر اساس محاسبات صورت گرفته، ردپای بوم‌شناختی مصرف در شهرستان اصفهان ۲.۴ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد همچنین، ظرفیت زیستی ۰.۴۲۷ هکتار به ازای هر نفر محاسبه شد. با مقایسه ظرفیت زیستی و ردپای بوم شناختی می‌توانیم مشاهده کنیم که شهرستان اصفهان از کسری موازنه بوم‌شناختی رنج می‌برد. همچنین تحلیل نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که شهرستان اصفهان از دیدگاه بوم‌شناختی ناپایدار است و این شهرستان برای تامین نیاز ساکنین خویش فشار فزاینده ای را بر مناطق پشتیبانی خود وارد می نماید.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

۱-۲-   بیان مساله:

شهرها عامل اصلی ایجادکننده ناپایداری در جهان به شمار می­روند و درواقع پایداری شهری و پایداری جهانی هر دو مفهومی واحد هستند، بر این اساس با توجه به پیچیدگی ذاتی شهرها و ابعاد مختلف تأثیرگذاری آن‌ها، شناخت عوامل اصلی برای دست‌یابی به پایداری شهری ضروری به نظر می­رسد. با توجه به اینکه پیامد­های زیانبار توسعه، تابعی از متغیر­های جمعیت، سرانه و الگوی مصرف است، شهرنشینان عامل تعیین‌کننده‌ای در این پیامدهای جهانی­اند. امروزه جمعیت شهرنشین جهان از مرز ۵۰ درصد عبور کرده است و سرانه مصرف در شهر به‌مراتب بیش از روستا است. الگوی مصرف شهرنشینان نیز در مقایسه با الگوی مصرف روستاییان با طبیعت سازگار نیست. در حال حاضر حدود ۲۰­درصد جمعیت جهان که در کشورهای توسعه‌یافته زندگی می­ کنند، حدود ­۸۰­ ­درصد منابع جهان را مصرف می­ کنند. در این کشور­ها ۸۰ درصد جمعیت شهرنشین هستند که این مسئله به معنای مصرف حد­اقل ۶۴ درصد منابع جهان در این شهرهاست. اما در مقابل از حدود ۸۰ درصد جمعیت جهان که در کشورهای توسعه‌نیافته زندگی می­ کنند تقریباً ۴۰درصد شهرنشین­اند که سطح آن‌ها تنها به ۱۲­­­درصد منابع جهان می­رسد. با رشد و گسترش بیش‌ازاندازه شهرها و افزایش جمعیت آن‌ها بعد از انقلاب صنعتی، مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی نظیر: مشکلات ، آلودگی، فرسایش خاک،  تخریب جنگل­ها، ترافیک،  مسکن نامناسب، فقر، شکاف طبقاتی و. در شهر­ها به وجود آمد. در دهه ۱۹۹۰در واکنش به این مسائل نظریه توسعه پایدار شکل گرفت که بر مواردی نظیر عدالت اجتماعی، بهره­برداری بهینه از مواهب طبیعی برای حال و آینده، جلوگیری از تخریب محیط‌زیست شهری و. تأکید می­کرد. توسعه پایدار شهری نیز به‌عنوان شاخه­ای مهم در این مفهوم پدیده­ای با ابعاد گسترده و پیچیده است که در رشد­ و­ تکوین شهرها، عوامل اقتصادی، اجتماعی، زیست­محیطی و اکولوژیکی را موردتوجه قرار می­دهد. موضوع نظریه توسعه پایدار شهری، نگهداری منابع برای حال و آینده از طریق استفاده بهینه از زمین و واردکردن کمترین ضایعات به منابع تجدید ناپذیر می­باشد.
شهر پایدار یا بوم شهر به دلیل استفاده اقتصادی از منابع، اجتناب از تولید بیش‌ازحد ضایعات و بازیافت آن‌ها تا حد امکان و پذیرش سیاست­های مفید در درازمدت قادر به ادامه حیات است. شهر پایدار در مقابل شهرهای نوگرا است. از ویژگی­های شهر نوگرا حجم زیاد ورودی (انرژی، مصالح و آب) در مقابل حجم زیاد خروجی (ضایعات، آلودگی و پساب) است، اما شهر پایدار دارای ورودی و خروجی با مشخصه فرآیند بازیافت است، به نظر اشمیت دراکسین[۱]، در متن جهانی‌شدن، بعید است شهر پایدار موضوعی مستقل باشد. او ضمن تمایز شهر پایدار از شهر­نشینی پایدار، اصطلاح اخیر را سبک زندگی همراه با برخورداری در بسیاری از شهرهای توسعه‌یافته می­داند، که درنتیجه کار و زندگی افرادی دیگر در کشورهای درحال‌توسعه است، او شهرنشینی پایدار را یک فرایند می­داند(ساسانپور ،۹۷:۱۳۹۰). بر اساس شاخص های پایداری آن چه که یک شهر خوب باید داشته باشد عبارت است از : محل زندگی و کار مناسب، درآمد معقول ،حمل و نقل و ارتباطات و دسترسی به خدمات و تسهیلات و. است یک شهر پایدار شهری است که خوب طراحی شده باشد و از نظر کالبدی قابل تجسم، از نظر زیبایی شناسی مطبوع باشد این شهر عاری از تصادفات بزهکاری و سرو صدا می­باشد(همان:۱۶۱).
تا قبل از قرن بیستم به‌ندرت بحثی از شهر با زمینه پایداری می­شد و شهر تنها به‌صورت عاملی دارای سهم در محیط‌زیست مطرح بود. ردپای بوم‌شناختی یکی از نظریاتی بود که پایداری در شهر و منطقه پشتیبانی‌اش را مطرح کرد و ازاین‌پس در ادبیات توسعه پایدار، بحثی از پایداری شهر نیز به میان آمد.
ردپای بوم‌شناختی یکی از مهم‌ترین ابزار اندازه ­گیری پایداری مکان­های خاص یا سبک­های زندگی است که ویلیام ریز[۲] استاد دانشگاه بریتیش کلمبیا[۳] و شاگردان و دانش‌آموختگان این دانشگاه اجرا کردند. این مدل با تبدیل نیاز به منابع و آلودگی به زمین موردنیاز برای جبران آن‌ها معیاری مناسب برای ارزیابی آثار زندگی مدرن فراهم می­ کند. این آثار می­توانند برای افراد شهر، مناطق و کشورها موردمحاسبه قرار گیرد (ارجمند نیا، ۱۳۷۹ : ۳۲ ). ردپای بوم‌شناختی رویکردی است که سنجه­ی مداخله در طبیعت را نشان می­دهد. این روش، به ارزیابی تأثیر انسان بر­ محیط می ­پردازد و نشان می­دهد میزان بار و فشار وارده بر طبیعت چقدر است. این روش منطقه پشتیبانی پایداری هر سکونتگاه انسانی را با آن سکونتگاه برآورد می­ کند. این برآورد نشان می­دهد که چه مقدار از سطح زمین و دریاها دارای قدرت تولید طبیعی برای پاسخ به نیاز­های حیاتی و سبک زندگی ساکنان آن‌ها، نیاز است (­Wheeler and Beatieey,2004:211­).
امروزه شاخص ردپای بوم‌شناختی در بسیاری از کشورهای جهان در سطوح ملی و محلی استفاده می­شود. شاخص هایی نظیر مصرف انرژی در بخش های مختلف، کالا و خدمات و مدیریت ضایعات، جابه جایی و حمل ونقل، مدیریت آلودگی، غذا و مسکن. محاسبه میزان مصرف در هر کدام از این بخش ها و  محاسبه معادل زمین مورد نیاز برای تامین نیاز ساکنین در هر بخش متغیر هایی است که در در روش ردپای بوم شناختی مورد تجزیه و
تحلیل قرار می گیرد
این شاخص ها به‌طور روشنی نشان می­دهد که در کدام ناحیه و کجا بر منابع طبیعی فشار وارد می­شود.
ردپای بوم‌شناختی از دو منظر می ­تواند شاخص پایداری محسوب شود، نخستین اینکه ردپای بوم‌شناختی هزینه­ های بوم‌شناختی تأمین کلیه­ی کالاها و خدمات جمعیتی مصرف انسان را محاسبه می­ کند و نشان می­دهد که مردم نه‌تنها به‌صورت مستقیم برای تولیدات کشاورزی، احداث جاده­ها، ساختمان­سازی و غیره به زمین نیاز دارند بلکه به‌طور غیرمستقیم نیز کالا و خدمات موردنیاز انسان نیز از زمین تهیه می­شود. از این منظر ردپای بوم‌شناختی می ­تواند جهت بیان هزینه­ های پنهان بوم‌شناختی جمعیت­ها و فعالیت­ها به‌کاربرده شود. دوم اینکه تعبیر ردپای بوم‌شناختی به‌عنوان شاخص پایداری، منجر به معرفی ایده “ظرفیت تحمل” و یا “ظرفیت برد” شده است. ظرفیت برد در بوم‌شناختی عبارت است از”حداکثر جمعیتی که زمین می ­تواند نیازهای آن‌ها را به‌طور نامحدود تأمین کند” این موضوع که زمانی که جهت توزیع جمعیت بر اساس منابع بوم‌شناختی استفاده شود، نسبتاً صحیح و دقیق است(MC Donald et al 2004 :50).از دیگر مفاهیمی که در روش ردپای بوم شناختی بر آن تاکید می شود فضای بوم شناختی می باشدکه این فضا شامل زمین‌های حاصلخیز و دریا­های مولد و مزارع و مزارع پرورش ماهی می­شود. فضای بوم‌شناختی زمین و یا آبی است که نیازهای مصرفی جامعه را تأمین کرده، یا آنکه آلاینده­های آن‌ها را جذب می­ کند. (Ecological Footprint Atlas: 2010, 23)  شهرهای ایران مانند سایر شهرهای جهان با مشکل افزایش جمعیت رو­به­رو هستند که این امر فشار فزاینده­ای را بر منابع مانند آب، زمین و انرژی موجود وارد نموده است و باعث تخریب شدید محیط‌زیست شهرها شده. این شرایط کاهش تولید محلی، افزایش شکاف طبقاتی و کاهش توانایی اداره زندگی در شهرها، افزایش حجم ضایعات شهری، افزایش انرژی مصرفی و ساختار اجتماعی نامتعادل را سبب شده و زمینه ناپایداری شهری را فراهم کرده است. در این میان شهرستان اصفهان نیز با جمعیتی حدود ۲۱۷۴۱۷۲ در سرشماری سال ۱۳۹۰ به‌عنوان یکی از شهرستان­های مهم که در مرکز ایران قرارگرفته است با این مسائل روبه­رو است، و به نظر می­رسد توان بوم­شناختی آن قادر به پاسخگویی به نیازهای کنونی شهروندان اصفهان را ندارد. بنابر­این هدف این پژوهش ارزیابی پایداری شهری در شهرستان اصفهان با بهره گرفتن از روش ردپای بوم‌شناختی است. لذا این پژوهش بر آن است تا به سؤال‌های زیر پاسخ دهد:

  1. در حال حاضر فضای بوم­شناختی شهرستان اصفهان در چه سطحی از پایداری قرار دارد؟
  2. توان بوم‌شناختی شهرستان اصفهان در برآوردن نیازهای ساکنین آن چگونه است؟

 

۱-۳-   اهمیت و ضرورت تحقیق :

همان‌طور که گفته شد یکی از مهم‌ترین آثار توسعه کنونی، رشد شتابان شهرنشینی و شیوه زندگی انسان امروز است. افزایش افسارگسیخته جمعیت به همراه نسبت روزافزون شهرنشینی و شیوه مصرف‌گرایی پیامدهای زیانباری بر محیط‌زیست شهری اعمال کرده‌اند. امروزه شهرها درروند توسعه روزافزون خود دارای یک جریان دوسویه هستند که ازیک‌طرف مواد و انرژی به آن‌ها وارد و از طرفی زباله و ضایعات از آن خارج می‌شود و این شهرها به‌عنوان الگوی برتر زندگی، فقط ظرفیت حامل مناطق پشتیبانی‌شان را مصادره می‌کنند.آنچه مسلم است از دو دهه پیش برخی صاحب‌نظران به پیامد این ناهنجاری‌ اشاره‌کرده و راه‌هایی را برای آن مطرح نموده‌اند که همگی به جهت چاره‌جویی برای رهایی از محیط‌های ناپایدار بوده‌اند. با توجه به این‌که جهان هرروز شهری‌تر می‌شود، شناخت راه‌های بهبود محیط‌زیست شهری برای جذاب و سالم‌تر نمودن شهرها برای زندگی در آینده و کاهش آثار نامطلوب آن بر محیط اهمیت پیدا می‌کند. علاوه بر این‌ها تشدید بحران‌های زیست‌محیطی نظیر آلودگی آب، خاک و هوا در سال‌های اخیر و تخریب و تغییر کاربری اراضی پیرامون شهرها و ضرورت تغییر نگرش مدیران شهری در خصوص مسائل شهری و. ازجمله مواردی اند که ضرورت انجام این پژوهش را فراهم می‌آورند

۱-۴-   اهداف تحقیق :

هدف اصلی این تحقیق بررسی پایداری شهرستان اصفهان با روش ردپای بوم‌شناختی می­باشد که این هدف در چارچوب اهداف اختصاصی زیر پیگیری می­شود:

  • بررسی وضعیت کنونی فضای بوم‌شناختی شهرستان اصفهان
  • بررسی توان بوم‌شناختی شهرستان اصفهان در برآوردن نیاز­های ساکنین آن
  • ارائه راهکارهایی جهت کاهش ردپای بوم‌شناختی و ارتقاء سطح پایداری شهرستان اصفهان

[1] Smith Drakakis
[2] William Rees
[3] University of British Columbia
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه تکنیکهای سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در کنترل سیلابهای شهری

 پایان نامه رشته جغرافیا

کاربرد تکنیکهای سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در کنترل سیلابهای شهری (مطالعه موردی: شمال شهر تبریز)
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشدرشته: سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی
دانشگاه: تبریز  دانشکده: پردیس دانشگاه تبریز
کلید واژه ­ها:  کنترل سیلاب، رواناب، پهنه‌بندی، سیستم سنجش از دور، سیستم اطلاعات جغرافیایی، الگویAHP، مدل ترکیب خطی وزین.
چکیده:
با توسعه روز افزون مناطق شهری و تغییر هیدرولوژی محیط‌ها، مناطق غیرقابل نفوذ توسعه یافته است که این حالت موجب افزایش حجم و ارتفاع رواناب ناشی از بارش در حوضه­های شهری می­گردد. جریان جاری شده در حوضه‌های شهری به دلیل عبور از مناطق مختلف در سطح شهر دارای کیفیت نامناسب بوده و همراه خود مقدار زیادی آلودگی حمل می­نماید. در صورت عدم تخلیه(زهکشی) مناسب رواناب ناشی از بارش‌های شهری امکان بروز سیلاب در سطح شهر افزایش می­یابد. به دلیل اثرات مخرب ناشی از سیلاب در حوضه­های شهری، چگونگی انتقال، مدیریت و تخلیه رواناب‌های ایجاد شده در سطح شهر مورد توجه محققین و سازمانهای مربوطه از جمله شهرداری‌ها قرار گرفته است. در این تحقیق برای کاهش اثرات ناشی ازکیفیت و کمیت رواناب در حوضه مورد مطالعه، به تهیه لایه‌های مختلفی از جمله توپوگرافی، کاربری اراضی، شیب، طبقات شیب، ضریب CN، ضریب رواناب، تراکم مسکونی وتراکم جمعیت با بهره گرفتن از سیستم سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی اقدام گردید. سپس با ارزیابی مدل ترکیب خطی وزین (WLC) ، اقدام به وزن دهی هر لایه بر اساس میزان اهمیت آن در بروز سیلاب گردید. پس از وزن دهی نهایی لایه‌ها به صورت دو­به­دو (AHP) توسط نرم‌افزار Export Choice ضریب نهایی برای هر یک از لایه‌ها تعیین شد. در نهایت با اعمال این ضرایب از طریق نرم‌افزار Arc GIS نقشه پهنه‌بندی خطر سیلاب برای محدوده مورد نظر تهیه گردید. بدین ترتیب، محدوده‌های بحرانی در برابر سیلاب و آب گرفتگی مشخص و خسارات ناشی از سیلاب در قالب نقشه ارزیابی ارائه می­گرددنقشه ریزپهنه­بندی خطر سیل نشان می دهد که حدود۲ درصد ازمحدوده نقشه در پهنه­بندی خطر خیلی زیاد، ۴۰ درصد در پهنه بندی خطر زیاد، ۱۸ درصددر پهنه­بندی  خطر متوسط و ۴۰درصد در پهنه­بندی کم خطر از لحاظ سیل­گیری قرار دارد. همچنین با تهیه نقشه ارزیابی خطر، بیشترین خسارات مربوط به مناطق مسکونی،  کمترین خطر در مناطق طبیعی و مناطق با کاربری اداری و فرهنگی عاری از خطر می باشد.

 
 
 
 
 
 
 
فصل اول:
 
                                          کلیات تحقیق
 
 
 
 
 

  • مقدمه

صنعتی شدن جوامع، تأثیرات نامطلوبی در هیدرولوژی حوضه آبریز مربوطه می‌گذارد و موجب تشدید سیلاب‌ها، افزایش آلودگی در قسمت پایاب،کاهش جریان‌های پایه و کاهش تغذیه‌ی آب‌های زیر زمینی می‌گردد (طاهری بهبهانی و همکار،۱۳۷۵). به بیان دیگر، تحولات هیدرولوژیک ناشی از شهر سازی و نحوه کاربری، تغییر در حجم کل رواناب‌ها، میزان تغذیه ناشی از بارش، حداکثر آبدهی (پیک)سیلاب‌ها و کیفیت آب دارند.
اکثر شهرهای ایران در خروجی حوضه‌ها بنا شده اند و شهر تبریز نیز از این امر مستثنی نیست، افزایش سطوح نفوذ ناپذیر که ناشی از شهر سازی و احداث ساختمان بر خاک‌های نفوذ پذیر است، طبعأ از سطوح نفوذ پذیر حوضه که قادر به جذب بخشی از بارندگی است کاسته و در نتیجه بر حجم کل رواناب شهر افزوده است(بزرگ زاده،۱۳۷۲).بررسی آمار و اطلاعات خسارت ناشی از وقوع سیلاب در ایران و جهان بیانگر گستردگی صدمات ناشی از سیلاب به منابع طبیعی،انسانی و اقتصادی مناطق مختلف می‌باشد (وهابی،۱۳۸۵).
روند افزایش سیل در ۵ دهه ی گذشته نشان می‌دهد که تعداد وقوع سیل در دهه ۸۰ نسبت به دهه ۴۰ تقریبا ۱۰ برابر شده است و به عبارت دیگر ۹۰۰ در صد افزایش داشته است (عبدی،۱۳۸۵). مهار طغیان و سیلاب مستلزم آشنایی مطلوب به نحوه عملکرد سیستم هیدرولوژیکی منطقه است (رامشت،۱۳۸۵). پهنه بندی خطر سیل،در واقع ابزاری اساسی برای مدیریت کاهش خطرهای سیل است و وسیله ایقانونی در دست دولت و مسئولان برای کنترل و مدیریت کاربری اراضی و برنامه‌های توسعه‌همزمان با کاهش خطرهای سیل و حفاظت محیط زیست است(تلوری،۱۳۷۶). نهایتاًدر این پژوهش به منظور تعیین محدوده‌های بحرانی و پیش بینی دامنه خسارات ناشی از سیلاب در شرایط مختلف از نظر توجیه اقتصادی و اجتماعی، برنامه‌های کنترل و مهار سیلاب، نقشه پهنه بندی خطر سیلاب تهیه گردید.

  • بیان مسئله

موضوع سیلابهای شهری اگر چه همواره یکی از اقدامات مطالعاتی مرتبط با طرح‌های شهرسازی به شمار می‌رود اما غالبا با این موضوع به صورت سطحی و کم اهمیت برخورد شده است.
شناخت هر چه بیشتر پدیده‌ها و پارامتر‌های موثر درسیلاب‌های شهری و پیشرفتهای روز افزون که در زمینه ی محاسباتی منجربه تهیه ی نرم افزار‌های متنوعی گردیده است.
استفاده از فناوری سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی به جهت ارائه اطلاعات، پوشش تکراری، سنجش از محدوده‌های طیفی متفاوت، ارزان بودن، تنوع اشکال داده‌ها، سنجش کمی و رقومی، تجربه و تحلیل، ارزیابی و مکانیابی پدیده‌های سطح زمین از اهمیت بالایی برخوردار بوده است(علوی پناه،۱۳۸۹).
با توجه به اینکه اجرای عملیات شهر سازی موجب کاهش نفوذپذیری سطوح نسبت به اراضی بایرو زمین‌های کشاورزی می‌شود و از طرفی در سطوح شهری رواناب‌های سطحی به سهولت و سرعت بیشتری انتقال می‌یابد.که باعث کوتاه شدن زمان تجمع و افزایش شدت سیلابهای حوضه شهری می­گردند. با توجه به مواد ارائه شده به طور کلی منشا مسیل گیری مناطق شهری معمولاً در دو دسته ی عمده منشا درون شهری و برون شهری طبقه بندی می‌شود: منشا درون شهری از عدم سیستم نامناسب جمع آوری، ظرفیت ناکافی و طرح نامناسب سیلاب روها ارتباط دارند و منشا برون شهری به همجواری شهرها با رودخانه­ها، دریاچه‌ها و دریاها نیز بستگی دارد( طاهریبهبهانی،۱۳۷۵).
استفاده از فناوری‌های مناسب نظیر سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی جهت شناسایی مناطق مستعد خطرسیلاب شهری و ارائه راهکارهای متناسب برای کاهش خطر ضروری می­باشد.
در این تحقیق با توجه به اینکه هدف تخمین میزان سیلاب وارده به محدوده مورد نظر و تأثیر آن بر کاربری‌های موجود می باشد در این راستا اقدام به تهیه لایه‌های مورد نیاز و تعیین وزن هر لایه براساس میزان اهمیت آن و سپس وزن دهی نهایی لایه‌ها به صورت دو به دو مقایسه و حاصل این مقایسات به نرم افزار Arc GIS منتقل و ضریب نهایی برای هر لایه تعیین شده و نهایتاً نقشه پهنه‌بندی خطر سیلاب برای محدوده مورد نظر تهیه گردید.
۱-۳-سوالات تحقیق

  1. معیارها و ضوابط پهنه‌بندیو کنترل سیلابهای شهری چیست؟
  2. تأثیر سیلاب شهری به کاربریهای مختلف شهری چگونه است؟

۱-۴-فرضیات تحقیق

  1. تکنولوژی[۱]GIS می ­تواند معیارها و ضوابط مکانی در پهنه‌بندی سیلاب را تحلیل و مدلسازی نماید.
  2. بیشترین تأثیر سیلاب در منطقه مورد مطالعه در کاربریهای مسکونی دیده می­شود.

۱-۵-اهداف تحقیق

  1. پهنه بندی سیلاب در مناطق شمال شهر تبریز.
  2. تحلیل خطر سیلاب برای کاربری­ها و جمعیت در شهر تبریز.
  3. تأمین معیارها و وزن دهی به معیارها در مباحث سیلاب شهری.

[1] Geographic Information System
تعداد صفحه :۶۵
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه کاربرد تصاویر ماهواره‌ای و تکنیک‌های پردازش تصاویر در استخراج و پایش کاربری‌های اراضی جنگل‌های ایلام

 پایان نامه رشته جغرافیا

کاربرد تصاویر ماهواره‌ای و تکنیک‌های پردازش تصاویر در استخراج و پایش کاربری‌های اراضی جنگل‌های ایلام

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشکده جغرافیا
پردیس خودگردان دانشگاه تبریز
گروه سنجش‌ازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی
پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته سنجش‌ازدور و سیستم اطلاعات جغرافیایی گرایش آب‌وخاک
عنوان
کاربرد تصاویر ماهواره‌ای و تکنیک‌های پردازش تصاویر در استخراج و پایش کاربری‌های اراضی جنگل‌های ایلام
تابستان ۱۳۹۴
 

کلمات کلیدی:کشف تغییرات، تجزیه مؤلفه اصلی ، شاخص پوشش گیاهی، طبقه‌بندی نظارت‌نشده Iso Data، طبقه‌بندی حداکثر احتمال ، پردازش تصاویر
چکیده: استفاده از فناوری سنجش‌ازدور و به‌کارگیری داده­های ماهواره­ای در تهیه نقشه‌ی پوشش اراضی، موجب کاهش هزینه‌ها، صرفه‌جویی در وقت، افزایش دقت و سرعت می‌شود. پردازش رقومی تصاویر ماهواره‌ای و طبقه‌بندی آن‌ها، یعنی نمونه‌برداری از سطح محدودی از تصویر تعمیم آن به‌کل تصویر در مدت کوتاه، کمک شایانی به‌صرفه جویی در زمان هزینه‌های پروژه خواهد کرد. در این تحقیق با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای لندست سالهای ۱۹۸۸، ۲۰۰۱، ۲۰۰۷، ۲۰۱۴ و استفاده از تکنیک‌های مختلف پردازش تصویر نظیر طبقه‌بندی  و شناسایی تغییرات و همچنین شاخص‌های پوشش گیاهی و آنالیز مؤلفه اصلی و نیز طبقه‌بندی نظارت‌نشده Iso Data و طبقه‌بندی نظارت‌شده حداکثر احتمال  برای شناسایی تغییرات سطح کاربری‌های جنگل‌های ایلام استفاده‌شده است. برای هر یک از تصاویر طبقه‌بندی نظارت‌شده به روش حداکثر احتمال انجام شد و کاربری ارضی در ۵ کلاس آب، جنگل، مرتع، مناطق فاقد پوشش گیاهی و اراضی کشاورزی مورد مقایسه قرار گرفتند و نهایتا تصویر مربوط به سال ۲۰۱۴،نسبت به سایر تصاویر با دقت کلی ۸۲/۹۳% و ضریب کاپای ۹/۰ دارای بیشترین دقت طبقه بندی  بود.

فهرست مطالب
فصل اول: کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه .۱۰
۱-۲- بیان مسئله . .۱۰
۱-۳- سؤالات تحقیق. . .۱۲
۱-۴- فرضیات تحقیق . ۱۳
فصل دوم:مبانی نظری و پیشینه تحقیق
۲-۱- مقدمه ۱۵
۲-۲-تعریف کاربری اراضی. . .. .۱۵
۲-۳- علل تغییرات کاربری اراضی.   ...15
2-3-1- عوامل انسانی...۱۵
۲-۳-۱-۱- تغییر کاربری از جنگل به اراضی کشاورزی و مسکونی.۱۶
۲-۳-۲-۱- گردشگری...۱۶
۲-۳-۳-۱- استفاده از چوب جنگل در تولید فرآورده‌های چوبی... .۱۶
۲-۳-۲- عوامل طبیعی.۱۶
۲-۳-۲-۱-  فرسایش خاک و لغزش۱۶
۲-۳-۲-۲- چرای بی‌رویه دام‌ها.۱۷
۲-۳-۲-۲- آتش‌سوزی..۱۸
۲-۴-اثرات تغییرات کاربری اراضی ..۱۸
۲-۴-۱- کاهش حاصلخیزی زمین۱۸
۲-۴-۲- کیفیت خاک۱۸
۲-۴-۳- نوسانات جوی و اقلیمی۱۹
۲-۴-۴- نقصان در تنوع زیستی و کشاورزی۱۹
۲-۵- پایش تغییرات کاربری اراضی۲۰
۲-۶- مشخصات ماهواره‌های لند ست و سنجنده های آن.۲۱
۲-۷- پیشینه موضوع در تحقیقات خارجی۲۲
۲-۸ پیشینه موضوع در تحقیقات داخلی.۲۵
فصل سوم: محدوده مورد مطالعه
۳-۱- محدوده مورد مطالعه۳۰
۳-۲-ویژگی جنگلهای استان ایلام.۳۲
فصل چهارم: مواد و روش‌ها
۴-۱- مقدمه.۳۴
۴-۲- جمع‌آوری و آماده‌سازی نقشه‌ها۳۴
۴-۳- تصویر ماهواره‌ای ETM+ برای سال ۱۹۸۸۳۴
۴-۴- تصویر ماهواره‌ای ETM+ برای سال ۲۰۰۱۳۵
۴-۵- تصویر ماهواره‌ای ETM+ برای سال ۲۰۰۷۳۶
۴-۶- تصویر ماهواره‌ای Land sat 8 برای سال ۲۰۱۴۳۶
۴-۷ خصوصیات تصاویر ماهواره‌ای مورداستفاده.۳۷
۴-۸- پردازش تصاویر ماهواره‌ای۳۸
۴-۸-۱- تصحیحات هندسی۳۸
۴-۸-۲- زمین مرجع نمودن.۳۹
۴-۸-۳- تصحیحات رادیو متریک۴۰
۴-۹- شاخص‌های محاسبه‌شده در تصاویر .۴۰
۴-۹-۱- تعریف شاخص پوشش گیاهی۴۱
۴-۹-۱-۱- شاخص گیاهی تفاضلی نرمال شده(NDVI).41
4-9-2- کسر شاخص گیاهی ساده(RVI)42
4-9-3- شاخص گیاهی تفاضلی(DVI).42
4-9-4- شاخص گیاهی تفاضلی سبز(GDVI)42
4-10- تجزیه مؤلفه اصلی(PCA)43
4-11- طبقه‌بندی تصاویر۴۴
۴-۱۱-۱- تعریف کلاسهای موجود در منطقه۴۶
۴-۱۱-۲- انتخاب داده.۴۷
۴-۱۱-۳- محاسبه تفکیک‌پذیری کلاسهای موجود.۴۷
۴-۱۱-۴- انتخاب بهترین ترکیب باندی برای طبقه‌بندی.۴۷
۴-۱۱-۵- طبقه‌بندی حداکثر احتمال.۴۸
۴-۱۲- مرحله پس پردازش (استخراج نقشه کاربری و پوشش اراضی)۵۰
۴-۱۲-۱- ادغام کلاسها۵۰
۴-۱۲-۲- ارزیابی دقت طبقه‌بندی۵۱
۴-۱۲-۲-۱- دقت کاربر.۵۱
۴-۱۲-۲-۱-۱- خطای کمیشن.۵۱
۴-۱۲-۲-۲- دقت تولید.۵۲
۴-۱۲-۲-۳- صحت کلی.۵۲
۴-۱۲-۲-۴- ضریب کاپا۵۳
۴-۱۲-۲-۵- استخراج نقشه کاربری و پوشش اراضی.۵۴
فصل پنجم:یافته‌ها و نتایج تحقیق
۵-۱- مقدمه.۵۶
۵-۲- استخراج کاربری پوشش اراضی و کشف تغییرات .۵۶
۵-۲-۱- شاخص‌های گیاهی تفاضلی نرمال شده(NDVI)56
5-2-1-1- مقادیر و ضرایب سه شاخص محاسبه شدهRVI،GDVI،DVI.59
5-3-1- تجزیه مولفه اصلی (PCA)61
5-4-1- طبقه بندی نظارت نشده Iso Data.63
5-5-1- طبقه بندی نظارت شده به روش حداکثر احتمال.۶۳
۵-۵-۲- ارزیابی دقت طبقه بندی.۶۶
۵-۵-۳- تفکیک پذیری نمونه های آموزشی برداشت شده برای تصویر ماهواره ای لندست ۸۶۹
۵-۳- تحلیل تغییرات۷۰
۵-۳-۱- تغییرات صورت گرفته برای دوره ۱۳ ساله ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۱۷۰
۵-۳-۲- تغییرات صورت گرفته برای دوره ۷ ساله ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴.۷۱
فصل ششم: نتیجه گیری و تحلیل فرضیه ها
۶-۱- مقدمه۷۳
۶-۲- نتایج حاصل از استخراج و کشف تغییرات کاربری اراضی۷۳
۶-۳- نتایج حاصل از تحلیل شاخص پوشش گیاهی.۷۴
۶-۴- تحلیل فرضیه ها.۷۴
۶-۴-۱- فرضیه اول۷۴
۶-۴-۲- فرضیه دوم .۷۴
۶-۵- پیشنهادات.۷۵
۶-۶- محدودیتهای تحقیق.۷۶
منابع و مآخذ
منابع فارسی ۷۷
منابع انگلیسی ۷۸
1-1 – مقدمه:
داده‌های ماهواره‌ای به دلیل داشتن ویژگی‌هایی مانند سطح پوشش وسیع، قابلیت تکرار، به هنگام شدن مداوم، هزینه کمتر و امکان دسترسی به مناطق صعب‌العبور نقش مؤثری را در مطالعات مربوط به مناطق جنگلی کشورهای پیشرفته و درحال‌توسعه جهان بازی می‌کند (درویش‌صفت و زارع،۱۹۸۸؛ تیریل[۱]، ۱۹۹۴؛ بونان[۲]، ۱۹۹۷). پوشش جنگلی نقش مهمی در چرخه‌های هیدرولوژیکی، سیستم‌های دمایی و هم‌چنین چرخه‌های بیوشیمیایی موجود در جهان بازی می‌کند (ناصری و همکاران،۱۹۸۸؛ دفریش و تاوشند[۳]۱۹۹۹؛ فرانکلین[۴]،۲۰۰۱). در چهار دهه گذشته تغییرات کاربری اراضی در ایران با سرعت فزاینده در بعضی جهات نامطلوب به وقوع پیوسته است و این باعث تشدید روند تخریب اراضی شده است در چند سال اخیر و در سالهای جاری جنگل‌های ایلام براثر مشکلات مختلف دارای خشکیدگی شده است. تحقیق حاضر نیز در تلاش است تا با بهره گرفتن از تکنیک‌های سنجش‌ازدور و تصاویر ماهواره‌ای و همچنین با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای لندست به بررسی وضعیت کاربری اراضی این جنگل‌ها بپردازد و عوامل مؤثر بر این جنگل‌ها را بررسی کند.
۱-۲ بیان مسئله:
آگاهی از انواع پوشش سطح زمین و فعالیت­های انسانی در قسمت­های مختلف آن و به‌بیان‌دیگر نحوه استفاده از زمین، به‌عنوان اطلاعات‌پایه برای برنامه ­ریزی­های مختلف از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. نقشه­هایی که نمایشگر چنین فعالیت­هایی در سطوح مختلف زمین باشد، نقشه کاربری اراضی نامیده می‌شود (سید سعید رضا احمدی زاده علاف، ۱۳۸۲). آشکارسازی تغییرات فرآیندی است که امکان مشاهده و تشخیص تفاوت­ها و اختلاف سری زمانی پدیده­ها، عارضه­ها و الگوهای سطح زمین را فراهم می­کند (یانگ[۵]،۲۰۰۳؛چن و لو [۶]،۲۰۰۲،لو[۷]،۲۰۰۴؛ایلماز[۸]،۲۰۱۰). ازنظر تاریخی مهم‌ترین تغییر کاربری اراضی که انسان انجام داده، از میان بردن جنگل‌ها و تبدیل آن‌ها به اراضی کشاورزی و سکونتگاه­ها بوده است (لائوس و هرزوگ[۹]،۲۰۰۲). ازآنجاکه تغییرات در کاربری ­اراضی در سطوح وسیع و گسترده صورت می­گیرد، لذا تکنولوژی سنجش‌ازدور[۱۰] یک ابزار ضروری و باارزش در ارزیابی تغییرات است (لو،۲۰۰۴). امروزه تغییرات بدون برنامه کاربری اراضی به یک مشکل حاد تبدیل‌شده است و اکثر تغییرات کاربری اراضی بدون برنامه ­ریزی مدون و توجه کافی به اثرات زیست‌محیطی آن‌ها صورت می­گیرد. در چهار دهه گذشته تغییرات کاربری ­اراضی در ایران با سرعت فزاینده در بعضی جهات نامطلوب به وقوع پیوسته است و این باعث تشدید روند تخریب اراضی گردیده ­است (آرخی و نیازی،۲۰۰۹).
استفاده از اطلاعات ماهواره­ای شیوه مناسبی برای ارزیابی پوشش گیاهی و تغییرات کاربری اراضی و مقایسه آن در زمان‌های مختلف است. با توجه به قابلیت بالای تصاویر ماهواره‌ای نظیر بهنگام بودن، چند طیفی بودن، تکراری بودن، پوشش وسیع و افزایش روزافزون توان فن طیفی و مکانی می‌توان جهت مطالعه و بررسی تخریب زمین (نوع و جهت تغییرات پوشش گیاهی/کاربری اراضی) از آن‌ها استفاده کرد (وحید چیت‌ساز، ۱۳۷۸).
هدف اصلی از پردازش تصاویر ماهواره­ای، تهیه نقشه­های موضوعی و کارآمد می­باشد، انتخاب روش مناسب طبقه ­بندی نقش مهمی در این امر ایفاء می­ کند. محققان در راستای توسعه روش­ها و تکنیک­های پیشرفته طبقه ­بندی، جهت بهبود دقت طبقه ­بندی، تلاش­های وسیع و گسترده­ای را انجام داده­اند که از آن جمله فیضی زاده و همکاران (۱۳۸۶)، با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای ETM+ لند ست ۷ نقشه‌های کاربری اراضی شهرستان ملکان را استخراج نمودند آن‌ها برای طبقه‌بندی تصاویر ماهواره‌ای از الگوریتم طبقه‌بندی حداکثر احتمال استفاده نمودند.
از دیگر روش­های طبقه ­بندی می­توان به روش­ها شبکه عصبی مصنوعی[۱۱] اشاره کرد (آرخی و همکاران، ۱۳۹۰). این روش به علت اینکه در آن هیچ پیش فرضی در مورد توزیع داده­ ها نشده است به ­عنوان یک ابزار باارزش جهت طبقه ­بندی کاربری­ها به شمار می­آید. به همین علت توسعه مدل­های طبقه ­بندی به کمک شبکه ­های عصبی در سال­های اخیر موردتوجه محققان قرارگرفته است (ایرماک[۱۲] ،۲۰۰۶؛سابرامایانا[۱۳]،۱۹۹۷). از دیگر روش­های طبقه ­بندی می­توان روش طبقه ­بندی حداکثر احتمال[۱۴]، حداقل فاصله[۱۵]، اندازه زاویه طیفی[۱۶] و . اشاره کرد.
در ایران نیز به علت تعامل و تقابل نیازهای همیشگی جوامع انسانی و محیطی با زمین به همراه برنامه ریزی های ناکارآمد شاهد تغییر ات وسیعی در پوشش زمین به ویژه از بین رفتن پوشش گیاهی بوده ایم. این تغییرات پوشش های زمین به ویژه در محیط های شکننده از نظر زیست محیطی و کانون های جمعی شدت دو چندانی دارد. مشکلات موجود در این زمینه ، نیاز به انجام مطالعات و برنامه ریزی های خردمندانه و هماهنگ با حفظ تعامل محیطی و توسعه پایدار را در هر روز نسبت به روز قبل بیشتر می کند.
جنگلهای زاگرس در غرب کشور ، اکوسیستم های طبیعی با ارزشی هستند که در آنها تنوع بالایی از گونه های گیاهی و جانوری وجود دارد. متاسفانه این اکوسیستم ها به دلایل مختلفی از جمله تبدیل اراضی ، بهره برداری بی رویه ،چرای دام ،آتش سوزی ،برداشت چوب و غیره در معرض خطر تخریب قرار گرفته و روز به روز از تعداد و کیفیت گونه های گیاهی و جانوری آن کاسته می شود . به طوریکه بر اساس منابع موجود امروزه جنگلهای زاگرس و پوشش گیاهی آنها که بسیاری از گونه های آن نایاب هستند در معرض خطر نابودی قرار گرفته است.
اگر روند تغییرات پوشش زمین سریع و بی برنامه باشد باعث به هم خوردن تعادل زیست محیطی و تبعات جبران ناپذیری بر منابع طبیعی به بار می آورد. در نتیجه اکوسیستم های محیطی با مشکلات عدیده ای مواجه خواهد شد و منابع طبیعی با خطر جدی روبرو می شوند. برای حل این مشکلات برنامه ریزی آگاهانه ضرورت می یابد.
به طور کلی مطالعه حاضر برای نیل به اهداف زیر می باشد:
۱- بررسی روند تغییرات پوشش کاربری اراضی در جنگلهای ایلام.
۲-  استخراج شاخص های گیاهی برای دوره های مختلف و مقایسه آنها و همچنین مقایسه  تغییرات سطح انها.
۳- استخراج کاربری اراضی با بهره گرفتن از روش های طبقه بندی پیکسل پایه.
۱-۳ -سؤالات تحقیق
گام اول در پژوهش علمی، پرسش یا پرسش‌های اولیه است که فرضیه‌سازی، روش‌شناسی و چارچوب اصلی پژوهش بر مبنای آن استوار است و با توجه به موضوع پژوهش، پرسش‌های مطالعه حاضر به شرح زیر هست:
۱- روند تغییرات کاربری اراضی در جنگل‌های ایلام به چه صورت بوده است و بیشترین تغییرات در کدام‌یک از کاربری‌ها رخ‌داده است؟
۲- آیا استفاده از اطلاعات مربوط به روش‌های طبقه‌بندی امکان دستیابی به‌دقت بالاتر را در ارزیابی روند تغییرات کاربری اراضی فراهم می‌آورد؟
1-4- فرضیات تحقیق
فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت، چگونگی و روابط بین پدیده‌ها، اشیاء و متغیرها که محقق را در تشخیص نزدیک‌ترین و محتمل‌ترین راه برای کشف مجهول کمک می‌کند (حافظ نیا ۱۳۸۹). فرضیه‌سازی برای پژوهش حاضر با توجه به پرسش‌های آغازین و بررسی‌های اولیه و مرور بر ادبیات موضوع صورت گرفته است. این فرضیه‌ها عبارت‌اند از:
۱- روند تغییرات کاربری اراضی در جنگل‌های ایلام محسوس بوده و بیشترین تغییرات در کاربری اراضی جنگل می باشد.
۲- طبقه‌بندی حداکثر احتمال با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره­ای لندست، برای بررسی روند تغییرات کاربری ارضی مناسب است.
[1] Terrill
[2] Bonan
[3] Defries and Townshend
[4] Franklin
[5] Yang
[6] Chen & Lo
[7] Lu
[8] Yilmaz
[9] Laush & Herzog
[10] Remote Sensing
[11] Artificial Neural Network
[12] Irmak
[13] Subramaiana
14Maximum Likelihood
15Minimum Distance
16 Spectral Angle Mapper
تعداد صفحه :۹۶
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان

 پایان نامه رشته جغرافیا :بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
عنوان: بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان
فهرست
1-1- مقدمه. ۷
۱-۲- طرح مسئله و ضرورت تحقیق ۷
۱-۳- پیشینه تحقیق ۸
۱-۳-۱- مقالات:. ۹
۱-۳-۳- سایر پایان‌نامه‌ها ۱۲
۱-۴- اهداف تحقیق ۱۳
۱-۵- سؤالات تحقیق ۱۳
سؤال اصلی ۱۳
۱-۶- فرضیه‌های تحقیق ۱۳
۱-۷- ضرورت تحقیق ۱۴
۱-۸- محدودیت‌ها و مشکلات تحقیق ۱۴
۲-۱- مقدمه. ۱۶
۲-۲-۱- مکان ۱۶
۲-۲-۲- کالبد. ۱۷
۲-۲-۴- فضا:. ۱۷
۲-۲-۵- پخش فضایی ۱۸
۲-۲-۷- کلان‌شهر و رشد شهری ۱۸
۲-۲-۸- شهرگرایی:. ۱۹
۲-۲-۹- حریم شهر: ۱۹
۲-۲-۱۰- حومه شهر ۱۹
۲-۲-۱۱- روستا ۲۰
۲-۲-۱۲- چشم‌انداز روستایی ۲۰
۲-۲-۱۳- حاشیه روستایی – شهری ۲۱
۲-۲-۱۴- روستاهای خوابگاهی ۲۲
۲-۲-۱۵- تغییرات فیزیکی ۲۲
۲-۲-۱۶- ساختار روستایی:. ۲۲
۲-۲-۱۷- ساختار کالبدی سکونتگاه:. ۲۳
۲-۲-۱۸- شکل سکونتگاه:. ۲۳
۲-۲-۱۹- فرم (سکونتگاه):. ۲۳
۲-۲-۲۰- الگوی (سکونتگاه):. ۲۳
۲-۲-۲۱- کارکرد (سکونتگاه):. ۲۴
۲-۲-۲۳- نظام سکونتگاهی:. ۲۴
۲-۲-۳۱- تغییر کاربری اراضی ۲۵
۲-۲-۳۳- پیوند:. ۲۶
۲-۲-۳۳- ۱- پیوندهای روستایی – شهری (rural – urban linkages):  26
2-2-34- ابعاد محیطی شهر و پیوستگی روستایی – شهری ۲۷
۲-۲-۳۵- شبکه. ۲۹
۲-۳- تعاریف موضوعی رساله. ۲۹
۲-۳-۱- ادغام یا الحاق ۲۹
۲-۳-۲- خزش. ۳۱
۲-۳-۲-۱- تعریف خزش شهری: ۳۱
۲-۳-۲-۲- خزش روستایی:  32
2-3-2-3- اشکال خزش شهری: ۳۳
۲-۳-۲-۴- اثرات منفی الگوی خزش شهری: ۳۳
۲-۴- نظریه‌های پایه تحقیق ۳۳
۲-۴-۱- نظریه مکان مرکزی    34
2-4-2- رویکرد قطب رشد  34
2-4-3- توسعه اگروپلیتن:  36
2-4-4- نظریه سرمایه‌داری بهره‌وری    37
2-4-5- رویکرد شبکه منطقه‌ای    38
2-4-6- پیوندهای روستایی – شهری:  40
2-4-7-  پویش ساختاری – کارکردی    41
2-4-8-  پیوستگی ساختاری-کارکردی    41
2-4-9- قانونمندی‌های پویش ساختاری – کارکردی    42
2-5- جمع‌بندی، رویکرد حاکم بر تحقیق؛. ۴۴
۳-۱- مقدمه. ۴۶
۳-۲- روش تحقیق ۴۶
۳-۳- قلمرو مکانی و زمانی تحقیق ۴۶
۳-۴- جامعه آماری، حجم نمونه و روش نمونه‌گیری ۴۶
۳-۴-۱- جامعه آماری    46
3-4-2- حجم نمونه  46
3-4-3- نمونه‌گیری    46
3-5- روش جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات. ۴۷
۳-۶- ابزار تحقیق ۴۷
۳-۷- روش تجزیه‌وتحلیل ۴۷
۳-۸- روایی و پایایی پرسشنامه. ۴۷
۳-۹- معرفی جامعه موردمطالعه. ۴۸
۳-۹-۱- ویژگی‌های عمومی سکونتگاه روستایی موردمطالعه  48
3-9-2- ویژگی‌های محیطی و اکولوژیک      48
3-9-2-1- موقعیت    48
3-9-3- ارتفاعات    51
3-9-4- شیب    51
3-9-5- آب‌وهوا ۵۲
۳-۹-۶- منابع آب    52
3-9-7- پوشش گیاهی    53
3-10- ویژگی‌های اجتماعی – فرهنگی ۵۳
۳-۱۰-۱- ویژگی‌های جمعیتی    53
3-10-2- زبان   54
3-10-3- مذهب    54
3-10-4-  ویژگی‌های اقتصادی:  54
3-11-  تعریف عملیاتی مفاهیم اساسی تحقیق ۵۵
۳-۱۲- فرآیند انجام تحقیق:. ۵۷
۴-۱- مقدمه. ۶۰
۴-۲- کلانشهر تهران و تاثیرات آن بر حوزه پیرامونی ۶۰
۴-۳- خزش شهری در روستای فیلستان به عنوان یک مرکز پیرامونی ۶۲
۴-۳-۱- عوامل کالبدی    62
4-3-3- عوامل جمعیتی    79
5-1- مقدمه. ۱۰۰
۵-۲- جمع‌بندی ۱۰۰
۵-۳- آزمون فرضیات. ۱۰۱
۵-۴- نتیجه گیری ۱۰۳
منابع. ۱۰۵
فصل اول:
کلیات تحقیق
1-1- مقدمه
رشد کلان‌شهرها از ابتدای رشد همواره توأم با تصرف، تغییر و دگرگونی پیرامون است. تصرف فضای پیرامونی و اختصاص آن به فضای مصرف شهری به‌صورت مداوم و بی‌پایان ادامه دارد تا اینکه کلان‌شهرها با موانع غیرقابل مرتفع روبرو شوند. تهران به‌عنوان پایتخت ایران ظرف نیم‌قرن اخیر به‌شدت با رشد و گسترش درزمین‌های مجاور خود رشد کرده است: این شهر در فاصله سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ سالانه به‌طور میانگین حدود ۱۴ کیلومترمربع را به تصرف خود درآورده است (عربی،۱۳۸۷: ۵۵). نباید از این واقعیت گذشت که سوای این تاثیر مستقیم رشد شهر تهران که موجب دست‌اندازی مستقیم به زمین‌های محدوده پیرامونی می‌شود، تاثیر غیرمستقیم این پیامد بر پسکرانه کلان‌شهری که به جاپای اکولوژیک موسوم است محدوده بسیار وسیعی را در بر می‌گیرد. تمامی شهرهای پیرامون تهران و روستاهای اطراف آن به‌تبع تغییرات شهری و افزایش هزینه‌های سکونت در شهر و ایجاد تقاضا برای محصولات مختلف دچار وابستگی به کلان‌شهر می‌شوند. خزش شهری که به دست‌اندازی کلان‌شهر به فضاهای دوردست برای رفع نیازهای خود اطلاق می‌شود پدیده‌ای است که به‌شدت در منطقه کلان‌شهری تهران و اغلب روستاهای پیرامونی اتفاق افتاده است.
۱-۲- طرح مسئله و ضرورت تحقیق
ویژگی‌های خاص زندگی گروه‌های انسانی و خصوصیات معین محیطی، مجموعه‌ای پویا و مبتنی بر کنش متقابل را به وجود می‌آورند که درگذر زمان تغییر می‌پذیرد. به سخن دیگر، به سبب اثرگذاری روابط متقابل محیط طبیعی و فرهنگی – انسانی، نظامی، مکانی – فضایی فراهم می‌آید که پیوسته در حال تحول و دگرگونی است. این تغییر و تحول، در ابعاد مختلف، در بستر مکان و درگذر زمان شکل می‌گیرد: به همین دلیل این‌گونه دگرگونی‌ها خصلتی مکانی – فضایی و زمانی داشته، قاعدتا تابع روندهای متنی و زمانی هستند. افزون بر این، هر فضای مکانی – فضایی به‌عنوان یک واقعیت مکانی، نه‌تنها تحت تاثیر نیروها و عوامل درونی، بلکه ضمناً متاثر از نیروها و عوامل بیرونی است (سعیدی،۱۳۷۷: ۳ – ۴).
سکونتگاه‌های روستایی، همانند هر پدیده دیگر، خواه‌ناخواه در معرض این عوامل درونی و بیرونی قرار می‌گیرند. این تحولات در بسیاری موارد منهایی برون‌زا داشته، به‌واسطه رخدادهای بیرونی در سطوح محلی، منطقه‌ای، ملی و جهانی پدیدار شده و می‌شوند. بدین‌سان و در پی این فرآیند، سکونتگاه‌های روستایی در معرض دگرگونی‌هایی قرار دارند که اغلب در بیرون از عرصه‌های روستایی شکل می‌گیرند و جلوه‌های گوناگون آن‌ها در عرصه‌های روستایی به صور مختلف و در زمینه‌های متنوع تجلی می‌یابند، آنچه کمتر موردعنایت بوده است این‌که این‌گونه تجلیات در تحول کالبدی سکونتگاه‌های روستایی که معمولا به‌عنوان تحولات فیزیکی – ظاهری موردتوجه قرار می‌گیرند، به‌نوبه خود می‌توانند موجب دگرگونی‌های درونی و حتی ابعاد اجتماعی – اقتصادی محیط‌های روستایی گردند. در مقابل، دگرگونی‌های ایجادشده در ابعاد اجتماعی و اقتصادی خصوصیات کالبدی سکونتگاه‌های روستایی را متاثر می‌سازند (سعیدی، عباس، ۱۳۸۸: ۴۰).
درواقع، رشد سریع، به‌ویژه در شهرهای مرکزی و بزرگ، در اغلب موارد، به‌واسطه دو پدیده توأمان تحقق‌یافته است. خزش، یعنی رشد بی‌رویه افقی به‌سوی اراضی پیرامون و الحاق، یعنی ادغام محیط‌های روستایی و شهرهای کوچک پیرامونی به بدنه شهری. این فرایند، به‌ویژه در کلان‌شهرها، نه‌تنها زمینه درهم‌ریختگی مرز عینی میان کلان‌شهر و حومه را فراهم کرده، بلکه موجب ابهام در تشخیص شهر اصلی از حومه و حاشیه پیرامونی آن شده است. در حقیقت که پدیده خزش شهری با دست‌اندازی کانون‌های شهری به اراضی پیرامونی و اغلب زمین‌های کشاورزی و روستایی پیرامونی در پیوند تنگاتنگ قرار دارند. ازجمله مسائلی که این پدیده در روستاهای پیرامونی کلان‌شهرها به وجود می‌آورد می‌توان به مسائل زیر اشاره کرد: نابودی اراضی حاصلخیز و منابع تجدید ناشدنی، تهدید و کاهش انسجام اجتماعی، جدایی گزینی فضایی، نابرابری و شکاف فزاینده طبقاتی، قانون‌گریزی و بزهکاری شهری، بیکاری پنهان و آشکار، حذف فضاهای باز، افزایش مصرف سوخت و انرژی، وابستگی روزافزون به خودرو، دسترسی نابرابر به امکانات و تسهیلات آموزشی و بهداشتی – درمانی، آلودگی روزافزون هوا و منابع آب‌وخاک و تخریب محیطی(سعیدی و حسینی حاصل، ۱۳۹۰: ۱۳۰).
نقش‌پذیری شهر پاکدشت متاثر از اثرپذیری تهران در قالب جریانات فضایی به‌ویژه جریان سرمایه و مردم سبب شده تا فعالیت‌های جدیدی پیرامون شهر پاکدشت (به‌عنوان یکی از عرصه‌های شهری کلان‌شهر تهران) نظیر ایجاد گلخانه‌های پرورش گل و گیاه و کارگاه تولید مبل و ارزانی نسبی زمین، باعث جذب مهاجران و سوداگران زمین (به دلیل ارزانی زمین نسبت به شهر) قرارگرفته سبب شده تا پدیده خزش شهری در این عرصه شکل بگیرد که پیامدهایی را برای سکونتگاه‌های روستایی محدوده موردمطالعه در ابعاد مختلف (زیست‌محیطی، اجتماعی، اقتصادی و به‌ویژه کالبدی به‌عنوان‌مثال: تغییر کاربری اراضی، تغییر شبکه معابر، تغییر مصالح ساختمانی و شکل خانه‌های روستایی و .) را به دنبال داشته است.
۱-۳- پیشینه تحقیق
بررسی ادبیات و سوابق مساله تحقیق یکی از مراحل مهم شروع هر کار تحقیقاتی است، زیرا اطلاعات حاصل از این بررسی مددکار و مکمل تحقیق است (سیانی،۱۳۸۳: ۸). هدف از بررسی ادبیات تحقیق، آشنایی با مقوله‌های اصلی طراحی طرح تحقیق همچون: آشنایی با مرزهای شناخته‌شده و چارچوب فکری پیشینیان، فرضیه‌های مطرح‌شده در تحقیق پیشینیان و اینکه از چه روش‌های استفاده‌شده، مشکلات چه بوده و مساله تحقیق از کی و چطور مطرح بوده است و از تجربیات آنان استفاده کرده تا کم و کاستی‌های موجود، برطرف شود (سلیمانی، ۱۳۹۲، جزوه درسی).
در بخش ادبیات تحقیق، محقق یافته‌های دیگران و به عبارتی سابقه و پیشینه مساله یا نتایج تحقیقات دیگران و نیز قضایای کلی و نظریه‌های مرتبط با مساله تحقیق را گردآوری می‌کند و درصورتی‌که پاسخ مساله خود را پیدا نکرد مرحله پژوهش را آغاز می‌کند. علاوه بر این از تجارب پژوهشی دیگران در تدوین چهارچوب نظری کار خود و طراحی روش‌شناسی آن استفاده می‌کند و تکیه‌گاهی نیز برای استدلال در مرحله‌ی ارزیابی فرضیه‌ها فراهم می کند (حافظ نیا، ۱۳۸۹: ۱۰۶).
پیشینه
مطالعه لوپز و همکاران در رابطه با توسعه شهری و نقش آن در کاهش اراضی شهری و آلفن در سال ۲۰۰۳ در مورد تغییر کاربری اراضی و شهرنشینی در آدنا ترکیه نشان داد که شهرنشینی یکی از مهم‌ترین دلایل انسانی گسترده در کاهش اراضی زراعی، تخریب زیستگاه‌ها و پوشش گیاهی است. تغییر مناطق روستایی به شهر به‌واسطه توسعه در حال حاضر با نرخ بی‌سابقه‌ای در تاریخ انسانی اتفاق می‌افتد که اثرات مخربی بر اکوسیستم و محیط‌زیست دارند. محمد ظاهری در بررسی روند گسترش کالبدی شهر تبریز در ایجاد تغییرات کاربری اراضی روستایی، به مهاجرت‌پذیری و به‌تبع آن به افزایش سریع جمعیت و تحولات صورت گرفته در نوع فعالیت اشاره نمود که تغییرات عمده‌ای در اراضی روستایی داشته است و علت بایر شدن باغات و اراضی را بالا رفتن قیمت اراضی درنتیجه ساخت‌وسازهای شهری دانسته که در آن افزایش سرعت تغییر کاربری همگام با افزایش سریع جمعیت است. این تغییرات با تبعاتی چون تخریب و انهدام سطوح سبز یا زمین‌های کشاورزی همراه بوده است (ظاهری، ۱۳۸۷: ۱۸۴ – ۱۸۱). پورمحمدی در ارزیابی گسترش فضایی – کالبدی شهر زنجان با تاکید بر تغییر کاربری زمین از ۱۳۵۵ – ۱۳۸۴ مهاجرت روستاییان را از عمده‌ترین دلایل در گسترش فضایی و کالبدی شهر زنجان بیان نموده‌اند به‌طوری‌که ۴۹ درصد از ساکنین کنونی شهر زنجان از مهاجرین درون استانی می‌باشند (پورمحمدی و همکاران، ۱۳۷۸: ۱۹ – ۱۳). احدی نژاد در ارزیابی و پیش‌بینی گسترش فیزیکی شهر اردبیل با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای، افزایش جمعیت شهر اردبیل و نیاز مسکن را علل عمده تغییرات اراضی پیرامون شهر بیان نموده‌اند و نیز میزان تغییرات صورت گرفته در منطقه ۳۴ درصد است که بیشترین تغییرات مربوط به تغییر کاربری اراضی کشاورزی به کاربری‌های ساخته‌شده است (احدی نژاد و همکاران، ۱۳۹۰: ۲۱ – ۱۸).
در رابطه با تغییرات و تحولات کالبدی – فضایی و فیزیکی سکونت‌گاه‌های انسانی اعم از شهر یا روستا مطالعات زیادی صورت گرفته است؛ اما آنچه در این میان آن‌چنان که شایسته است، بدان توجه نشده است، تأثیراتی است که در اثر روابط و پیوندهای روستا – شهری متوجه سکونت‌گاه‌های روستایی پیرامون می‌گردد و تحولات کالبدی – فضایی آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از مهم‌ترین مطالعاتی که درزمینهٔ روابط و پیوندهای روستا – شهری و تحولات کالبدی – فضایی و فیزیکی سکونت‌گاه‌های انسانی بخصوص روستاها ارائه‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
۱-۳-۱- مقالات:

  • سعیدی، عباس و ریحانه سلطانی مقدس (۱۳۸۳)، در مقاله‌ای با عنوان نقش پیوندهای کلان‌شهری در تحول کالبدی – فضایی روستاهای پیرامونی، نمونه: روستای حصار در حوزه کلان‌شهر مشهد تاکید می‌کنند که جریان‌های فضایی متنوعی بین مادر شهر و سکونتگاه‌های روستایی پیرامون وجود دارد که این جریان‌ها بسیاری از تحولات روستاها را بسترسازی می‌کنند. روستاهای واقع در حوزه مادر شهر و روستاهای پیرامونی، چشم‌انداز روستایی را همراه با چشم‌انداز شهری به نحوی توأمان دگرگون می‌سازند. این مقاله هرچند بر پیوندهای روستایی – شهری که حاصل تعاملات دوسویه سکونتگاه‌های روستایی و کانون‌های شهری در عرصه منطقه‌ای است، تاکید دارد، اما برخلاف انتظار، به‌نوعی تازه از روابط سنتی در چارچوب «سرمایه‌داری بهره وری» می‌رسد که گویای روابط سلطه ای بین شهر و روستاست. افزون بر این، به راین نکته تاکید شده که این تصور نادرست است که پیوندهای روستایی – شهری در همه شرایط الزاما با منافع متقابل برای شهرها و روستاها همراه خواهد بود، زیرا در شرایط متفاوت ممکن است حتی پیوندها به نابرابری فضایی و آسیب‌پذیری بیشتر گروه‌های کم بهره‌مند (روستایی) در مقابل گروه‌های شهری منجر شود. این مطالعه به بررسی جریان‌های افراد و سرمایه بین روستای حصار و مادر شهر مشهد پرداخته و پیامدها و دگرگونی‌های کالبدی و اجتماعی – اقتصادی آن را بررسی کرده است. در جمع‌بندی و نتیجه‌گیری ارائه شده نهایتا سرمایه به‌عنوان مهم‌ترین عامل این‌گونه جریان‌ها، نقش و جایگاه برجسته‌ای را در تحولات فضایی ایفا نموده است، چراکه تحولات کالبدی بی‌شماری حاصل از سرمایه‌گذاری شهرنشینان در روستا ایجادشده است. ضمناً افزایش قابلیت‌های جذب گردشگر در روستا نیز نتیجه این جریان دانسته شده است (سعیدی و سلطانی مقدس، ۱۳۸۳).
  • سعیدی، عباس و ناصر شفیعی ثابت (۱۳۹۲) در مقاله‌ای با عنوان پدیده‌ی خورندگی چشم‌انداز و تحول کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیرامونی کلان‌شهر تهران، کلان‌شهرها و نواحی پیرامونی آن‌ها را با تمام اجزا و عناصر درونی، به‌صورت یک نظام فضایی یکپارچه و منسجم معرفی می‌نمایند. به‌نحوی‌که روابط و مناسبات در درون این نظام تمام اشکال و نمودارهای به‌هم‌پیوسته و وابستگی‌های کارکردی و عوامل پدیدآورنده آن‌ها را در بر می گیرد. شهر شبکه‌ای از ویژگی‌های به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهد که حیات زنده و پویای آن در فضا به دامنه‌ی ارتباطات و پیوندهای آن با نواحی پیرامونی بستگی دارد. ازاین‌رو، این فرایند به تغییر شکل فضای زیستی و بوم‌شناختی خود و پیرامون منجر شده و سازمان فضایی ویژه‌ای را به لحاظ ساختاری – کارکردی متبلور می‌سازد. گسترش ناموزون شهرهای بزرگ و کلان‌شهرها نه‌تنها به تعیین انواع کاربری در محیط‌های پیرامونی منتهی می‌شود، بلکه به محو کاربری‌های مؤثر در پایداری محیطی می‌انجامد (سعیدی، عباس و شفیعی ثابت ۱۳۹۲).

– سعیدی، عباس (۱۳۸۴) پژوهشی را با عنوان «روابط شهر و روستا و پیوندهای روستایی – شهری یک بررسی ادراکی» با تبیین مفاهیم روابط شهر و روستا و پیوندهای روستایی – شهری ضمن جداسازی این دو مفهوم، مفهوم جدید پیوندهای روستایی – شهری را وارد ادبیات توسعه روستایی ایران نمود. وی اعتقاد دارد روابط شهر و روستا با پیوندهای روستایی – شهری، هرچند تشابه ظاهری دارند، اما دو مفهوم متفاوت و نماینده دو زمینه مطالعاتی مختلف هستند؛ بنابراین کاربرد این دو مفهوم ضرورتا در چارچوب‌های خاص خود یعنی مبانی ادراکی معین و روشنی که بر اساس آن پدیدار آمده‌اند، قابل‌فهم خواهد بود (سعیدی، ۱۳۸۴).
– مایک، داگلاس (۱۹۹۸) در پژوهشی با عنوان «استراتژی شبکه منطقه‌ای برای پیوندهای دوسویه روستایی – شهری» مباحث پیشین مرتبط با روابط شهر و روستا را در قالب نگرش «قطب رشد» مطرح می‌سازد و با نگاهی انتقادی به نگرش‌های قطب رشد به‌ویژه در مقایسه با رویکرد شبکه منطقه‌ای، در فرآیند توسعه منطقه‌ای روستایی بر تغییر ساختاری و توسعه روستایی با نقش‌ها و عملکردهای شهری از طریق مجموعه جریانات روستایی – شهری تاکید دارد. وی در این فرآیند ضمن تبیین عملکردها و نقش‌های شهری و روستایی پنج نوع جریان مردم، تولید، کالاها، سرمایه و اطلاعات را شناسایی می کند که اعتقاد دارد باعث پیوند مکمل و دوسویه روستایی – شهری می‌گردند.
– قادرمزی، حامد و افشاری، مریم در مقاله‌ای با عنوان تحولات کالبدی روستاهای پیراشهری در فرایند تعاملات روستا شهری (نمونه موردی: روستاهای حسن‌آباد و نایسر سنندج)، بر تاثیر شهر سنندج بر تغییر کاربری‌های روستایی تاکید می‌کنند (قادرمرزی،۱۳۸۸)
۱-۳-۲- پایان‌نامه‌ها:

  • ناصر شفیعی ثابت، در رساله دکتری خود با عنوان «تحولات کالبدی – فضایی روستاهای پیرامون کلان‌شهر تهران با تاکید بر تغییرات کاربری اراضی کشاورزی (۱۳۸۲ – ۱۳۵۲) مورد روستاهای ناحیه رباط‌کریم در سال ۱۳۸۵»، مساله دگرگونی ناهنجار و نامتعادل ساختار کشاورزی و بروز مسائل زیست‌محیطی، تحولات شدید و ناموزون در جمعیت، فعالیت‌های اقتصادی و ارتباطات و حمل‌ونقل روستاهای ناحیه رباط‌کریم درنتیجه تغییر کاربری اراضی ارزشمند کشاورزی را موردبررسی قرار می‌دهد. برخی نتایج این مطالعه به‌قرار زیر است:

الف- مهاجرپذیری شدید روستاها و نیاز به تامین آب آشامیدنی درنتیجه کاهش شدید آب کشاورزی که مهاجرفرستی کشاورزان این روستاها را به تهران، رباط‌کریم، شهریار و . به دنبال داشته است.
ب- اراضی کشاورزی رهاشده فراوان و ارزانی نسبی، دسترسی نسبی به امکانات و خدمات عمومی و مجاورت با کلان‌شهر تهران، در کنار فقدان ضوابط مشخص، ساخت‌وسازهای بی‌رویه را تشدید نمود.
ج- تبدیل اراضی کشاورزی به واحدهای مسکونی و کارگاه‌های صنعتی و دامی داخل و خارج بافت روستاها.
د- قیمت زمین و مسکن در روستاهای ناحیه رباط‌کریم طی سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۸۵ حدود ۴ هزار برابر رشد یافته است و وام اقتصادی توزیعی دولت در روستاهای این ناحیه (وام مسکن و کارگاه صنعتی) به ترتیب برابر ۸/۵۸ و ۵/۷۶ درصد بوده است که به گسترش این‌گونه ساخت‌وسازها منجر شده است (شفیعی ثابت، ۱۳۸۶).

  • حسینی حاصل، صدیقه در رساله دکتری خود با عنوان «بررسی تطبیقی روند تحولات کالبدی-فضایی سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلان‌شهر تهران. (پس از انقلاب اسلامی)، با تاکید بر مجموعه‌های روستایی کهریزک رودبار قصران» با تاکید بر مجموعه‌های روستایی کهریزک و رودبار قصران، در سال ۱۳۸۹ به بررسی تطبیقی دودسته از روستاها، در بخش جنوب و شمالی کلان‌شهر تهران می‌پردازد و تغییر کاربری‌های زراعی و باغی به ساخت‌وسازهای شهری را همراه با پیامدهای متفاوت کالبدی – فضایی به بحث می‌گذارد: در بخش جنوبی تغییر کاربری‌ها با دگرگونی نامتناسب بافت‌های روستایی توسط جمعیت عمدتا کم برخوردار و بعضا مهاجر همراه است، درحالی‌که در بخش شمالی محدوده موردمطالعه، تغییر کاربری‌ها به‌صورت خانه‌های ویلایی و همچنین خانه‌های دوم اقشار نسبتا مرفه جامعه تجلی‌یافته است. بحث درباره تعارض کالبدی – فضایی در هر دو بخش و به‌طور تطبیقی بین این دو بخش از مواردی است که محقق به‌صورت مشروح به آن می‌پردازد. (حسینی حاصل، ۱۳۸۹).
  • جعفر امجدی در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود در سال ۱۳۸۳ با عنوان نقش واحدهای کارگاهی در تحول ساختاری – کارکردی سکونتگاه‌های روستایی مورد: دهستان وهن آباد (رباط‌کریم)، به بررسی روند دگرگونی اراضی روستایی به کاربری‌های شهری می‌پردازد و با داده‌های دقیق نشان می‌دهد چگونه اراضی وسیعی از باغات و مزارع پیرامونی کلان‌شهر تهران به ساخت‌وسازهای مسکونی و کارگاه‌های مختلف تجاری، در و پنجره سازی، تعمیر اتومبیل و مانند آن تبدیل‌شده است (امجدی، ۱۳۸۳).
  • نعمتی، حسین در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود در دانشگاه تربیت‌معلم به بررسی تحولات شهر و شهرنشینی بهبهان با تاکید بر توسعه کالبدی-فضایی در دوره زمانی ۱۳۷۵-۱۳۴۵ پرداخته است و به این نتیجه رسیده است که شهر بهبهان تا قرن ۱۴ ه – ق تحولات گسترده و بی‌سابقه‌ای را پشت سر گذاشته است تا اینکه در قرن اخیر هماهنگ با دیگر شهرهای ایرانی، پذیرای پیامدهای حاصل از روند مدرنیزاسیون و دیگر تحولات اقتصادی-اجتماعی شده است. همچنین شهر اکنون با توجه به تحولات خیلی سریع که در جامعه به وقوع پیوست و همچنین رشد نامتناسب شهرنشینی، با مسائل و مشکلات خاصی به‌ویژه در عرصه کالبدی-فضایی مواجه است (نعمتی، ۱۳۸۳).
  • سعیدی راد، مجید (۹۲-۹۱) در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود در دانشگاه شهید بهشتی با عنوان «تحولات کالبدی روستاهای پیرامون شهرها نمونه موردی بخش اشترینان شهرستان بروجرد» به بررسی تحولات کالبدی فضایی سکونتگاه‌های روستایی بخش اشترینان پرداخته و این تحولات را از بعد از انقلاب اسلامی در پنج دسته‌ی اقتصادی، اجتماعی، محیطی، کالبدی، فضایی، سیاسی – نهادی مورد کنکاش قرارداده است و به این نتیجه رسیده است که شهرگرایی و مخصوصا گسترش افقی شهر اشترینان تحولات فوق را سبب گردیده است (سعیدی راد، ۱۳۹۲).

۱-۳-۳- سایر پایان‌نامه‌ها

  • منیژه احمدی، (۱۳۹۳)، در رساله دکترای خود تحولات کالبدی – فضایی سکونتگاه‌های روستایی پیرامون شهر اردبیل را بررسی کرده است (احمدی، ۱۳۹۳).
  • شهره تاج، در پایان نامه خود شهری شدن چشم‌انداز روستایی اطراف شهر تهران – روستاهای نمونه دهستان قلعه‌نو خالصه، بخش کهریزک. شهرستان ری، استاد راهنما: فاطمه بهفروز، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه جغرافیا، ۱۳۶۷ (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)،
  • مرادی نصر، حسن (۱۳۹۰) در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان «تحلیل فضایی تحولات کاربری اراضی سکونتگاهای روستایی پیرامون شهرهای ایران، مورد: شهر الشتر (لرستان) و تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیرامون شهر» براثر پیشروی شهر الشتر و پیوند با این روستاها بررسی کرده است (مرادی نصر، ۱۳۹۰).

به‌طورکلی از پیشینه پژوهش‌ها و مطالعات صورت گرفته در موضوع موردنظر چنین می‌توان نتیجه گرفت که روستاهای واقع در پیرامون شهرها به علت برخورداری از روابط، مناسبات، تعاملات و یا پیوندهای روستا- شهری، دارای فرصت‌ها و تنگناهای گوناگونی در مسیر توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی می‌باشند. از یک‌سو این‌گونه روستاها به علت نزدیکی به شهر می‌توانند از خدمات و کالاهای شهری، فرصت‌های شغلی، زیرساخت‌های شهری در راستای توسعه خود بهره بگیرند، اما از سوی دیگر همین روستاها معمولاً گرفتار چالش‌های متعدد از قبیل تغییرات کالبدی (تغییرات در فرم و شکل سکونتگاه روستایی و شهری شدن ظاهر آن)، آلودگی‌های زیست- محیطی، بهره‌برداری بی‌رویه و غیراصولی از منابع، تغییر ساختار اقتصادی که مسیر دستیابی به توسعه پایدار سکونت‌گاه‌های روستایی را با مشکلاتی متعدد روبرو ساخته است. این‌چنین دریافت می‌شود که روستاهای پیرامون شهرها، هرچند در مسیر توسعه خود به‌شدت متأثر از رشد و گسترش شهرها و تعاملات و روابط خود با آن‌ها هستند، اما این تأثیر بیشتر به شکل افزایش جمعیتی و گسترش کالبدی سکونت‌گاه‌های روستایی پیرامون شهرها تجلی می‌یابد.
۱-۴- اهداف تحقیق
پژوهش حاضر به دنبال تحقق بخشیدن به اهداف زیر است:
هدف اصلی: بررسی تاثیرات کلان‌شهری در حوزه‌های پیرامونی بخصوص در روستای فیلستان است.
اهداف فرعی:
شناخت تغییرات کالبدی – فضایی سکونتگاه روستایی فیلستان
سنجش اثرگذاری خزش شهری بر تغییرات کالبدی – فضایی سکونتگاه روستایی فیلستان ارائه راه کارهای راهبردی در جهت ساماندهی تغییرات کالبدی – فضایی
۱-۵- سؤالات تحقیق
سؤال اصلی
خزش شهری چه تغییرات کالبدی – فضایی در سکونتگاه روستایی فیلستان ایجاد کرده است؟
سؤالات فرعی

  • میزان و نوع تاثیرات چگونه بوده است؟
  • تاثیر نهایی بر کدام بخش‌های روستا بیشتر است؟
  • روستا چگونه خود را با این فرآیند همساز کرده است؟
  • تاثیرات منفی این فرآیند بر روستا چگونه بوده است؟

۱-۶- فرضیه‌های تحقیق
خزش شهری موجب تغییرات کالبدی – فضایی سکونتگاه روستایی فیلستان شده است.
فرضیه‌های فرعی
خزش شهری موجب شده روستا از بافت روستایی به بافتی نه شهری و نه روستایی تبدیل‌شده است.
خزش شهری موجب شده تا روستا کارکردی نه شهری و نه روستایی پیدا کند.
۱-۷- ضرورت تحقیق
هم‌اکنون، چنین به نظر می‌رسد که با بازنگری و توجه جدی به تعاملات و پیوندهای موجود بین روستا با شهر، بسیاری از چالش‌های موجود رفع می‌شود و می توان زمینه‌ای فراهم ساخت که این دو نوع سکونتگاه انسانی بتوانند مکمل و یاری گر هم در امر توسعه و توسعه پایدار باشند. بر این اساس، کلید حل همه این مسائل در این امر نهفته است که روستاها را باید در ارتباط با شهرها و شهرها را باید در ارتباط با روستاها موردتوجه قرارداد و برای آن‌ها برنامه‌ریزی نمود. به‌عبارت‌دیگر، در برنامه‌ریزی‌های مربوط به روستاها و توسعه روستایی باید نگرش منطقه‌ای و فضایی حاکم باشد تا مسائل و مشکلات فراروی توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی بهتر درک شوند و برای حل آن‌ها چاره‌اندیشی صورت بگیرد. در این راستا هدف تحقیق حاضر نیز بررسی تاثیر کلان‌شهر بر روستا است و درک نحوه ارتباط آن‌ها و تاثیر آن‌ها بر یکدیگر است.
۱-۸- محدودیت‌ها و مشکلات تحقیق
محدودیت‌های تحقیق شامل شرایط خارج از کنترل محقق است که ممکن است در نتایج و یا کاربرد آن‌ها مشکلاتی را ایجاد نماید. درزمینه محدودیت‌های این تحقیق می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • محدودیت در دستیابی به اطلاعات به هنگام و منابع
  • وسیع بودن منطقه موردمطالعه که انجام مطالعات میدانی و جمع‌آوری اطلاعات را با مشکل مواجه می‌ساخت
  • عدم همکاری سازمان‌ها و نهادهای مرتبط در ارائه آمار و اطلاعات و نقشه موردنیاز
  • مشکلات پاسخگویی به پرسشنامه‌های تحقیق (به‌خصوص پرسشنامه روستاییان که اکثراً سواد لازم را برای پاسخگویی به سوالات نداشتن)
  • عدم همکاری برخی از مسئولین با محقق
  • کمبود زمان، امکانات
  • مشکلات مربوط به هزینه‌های تحقیق
  • و

قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه پایش تابش­پذیری شهرهای ایران

 پایان نامه رشته جغرافیا 

پایش تابش­پذیری شهرهای ایران

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشکده­ی علوم جغرافیایی
پایان ­نامه جهت دریافت درجه­ کارشناسی­ارشد
رشته جغرافیا و برنامه ­ریزی شهری
عنوان پایان ­نامه
پایش تابش­پذیری شهرهای ایران
اسفند ۱۳۹۰
چکیده
شرایط آب­وهوایی در شکل­ گیری سکونتگاه­های شهری بسیار مؤثر است. در واقع هرگونه دخل و تصرف انسانی در محیط تا حدود زیادی تابع شرایط آب­وهوایی است. شرایط آب­وهوایی یک منطقه حاصل روابط متقابل عناصر و عوامل آب­وهوایی است. یکی از عناصر مهم آب­و­هوایی تابش خورشید است. انرژی خورشیدی در برنامه ­ریزی و طرح­ریزی شهری کاربردهای مختلفی دارد؛ هرچند که تاکنون جنبه­ های کاربردی آن در برنامه ­ریزی­ها و طرح­ریزی­ها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. از مهم­ترین کاربرد­های انرژی خورشیدی تأمین نیازهای گرمایشی و سرمایشی سکونتگاه­های شهری است. کاستن از هزینه­ های گرمایشی و سرمایشی توسط انرژی­های تجدیدپذیر به ویژه انرژی خورشیدی در سکونتگاه­های شهری از نکاتی است که برنامه­ریزان شهری باید به آن توجه کنند. بنابراین در این پژوهش پس از تعیین میزان تابش دریافتی و همچنین میزان نیازهای حرارتی شهرهای ایران نسبت تابش خورشید به بار گرمایشی محاسبه و در نهایت راهکارهایی برای تأمین نیازهای گرمایشی و سرمایشی سکونتگاه­های شهری با توجه به مقدار تابش دریافتی ارائه شده است.
کلیدواژگان: تابش دریافتی، نیازهای گرمایشی و سرمایشی، نسبت تابش خورشید به بار گرمایشی، سکونتگاه­های شهری.
فهرست مطالب

 
صفحه
 
عنوان مطالب
فصل اول: کلیات پژوهش
۲۱- بیان مسأله­ پژوهش
۳۱- ۱- هدف­های پژوهش
۳۲- ۱- نوع پژوهش
۳۳- ۱- جامعه­ی آماری، حجم نمونه و روش نمونه گیری
۴۴- ۱- روش گردآوری داده­ ها و اطلاعات
۴۵- ۱- روش تجزیه و تحلیل داده­ ها و اطلاعات
۴۶- ۱- ابزارهای مورد استفاده در پژوهش
۵۷- ۱- پیشینه­ی پژوهش
 
فصل دوم: ماهیت تابش خورشید
۱۱۲- تابش خورشید
۱۵۱- ۲- عوامل مؤثر در شدت تابش خورشید
۱۶۱- ۱- ۲- میزان انرژی گسیل­شده از خورشید
۱۶۲- ۱- ۲- فاصله­ی زمین تا خورشید
۱۸۳- ۱- ۲- ارتفاع خورشید (زاویه­ی تابش خورشید)
۲۰۴- ۱- ۲- مدت­زمان تابش خورشید (طول روز)
۲۳۲- ۲- تأثیر جو زمین در شدت تابش خورشید
۲۶۳- ۲- مؤلفه­های تابش خورشید
۲۶۴- ۲- روش­های تابش­سنجی
 
فصل سوم: مواد و روش­ها
۲۹۳- مواد و روش­های به کار رفته در پژوهش
۲۹۱- ۳- تحلیل فضایی تابش ورودی
۳۱۲- ۳- محاسبه­ی ضریب تغییرپذیری
۳۸۳- ۳- فرآیند درون­یابی
۳۸۱- ۳- ۳- روش­های درون­یابی دقیق یا قطعی
۳۸۱- ۱- ۳- ۳- روش معکوس فاصله­ی وزنی
۳۹۲- ۱- ۳- ۳- توابع شعاع­محور
۳۹۲- ۳- ۳- روش­های درون­یابی تقریبی یا زمین­آمار
۴۰۱- ۲- ۳- ۳- روش کریجینگ
۴۰۳- ۳- ۳- اعتبارسنجی روش­های درون­یابی
۴۰۴- ۳- خوشه­بندی
۴۶۵- ۳- نیازهای گرمایشی و سرمایشی محیط و روش­های برآورد آن
۴۹۶- ۳- محاسبه­ی نسبت تابش خورشید به بار گرمایشی
 
فصل چهارم: نتایج و یافته­ های پژوهش
۵۲۴- تحلیل فضایی و زمانی تابش ورودی
۶۲۱- ۴- تغییرپذیری تابش ورودی
۶۴۲- ۴- تحلیل فضایی دمای هوا در فصول گرم و سرد
۶۶۳- ۴- تحلیل فضایی درجه – روزهای سرمایش و گرمایش در فصول گرم و سرد
۶۷۴- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به تابش ورودی در فصول گرم و سرد
۶۸۵- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به دمای هوا در فصول گرم و سرد
۶۸۶- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به درجه – روزهای گرمایش و سرمایش
۷۴۷- ۴- محاسبه­ی نسبت تابش خورشید به بار گرمایشی
 
فصل پنجم: راهکارها و پیشنهادها
۷۷۵- تابش خورشید و گسترش سایه در سطوح شهری
۷۷۱- ۵- زاویه­ی تابش خورشید و راستای شبکه­ی گذرگاه­های شهری
۷۸۱- ۱- ۵- راستای شمالی – جنوبی
۷۸۲- ۱- ۵- راستای شرقی – غربی
۷۹۳- ۱- ۵- راستای جنوب شرقی – شمال غربی
۷۹۴- ۱- ۵- راستای جنوب غربی – شمال شرقی
۸۰۵- ۱- ۵- فضاهای سبز خیابانی
۸۰۲- ۵- نمای ساختمان و نحوه­ی تعبیه­ی پنجره­ها برای جذب تابش خورشید در فصول سرد
۸۱۳- ۵- شکل و پلان ساختمان برای کاهش گرمای خورشید در فصول گرم
۸۲۴- ۵- جهت قرار گرفتن ساختمان با توجه به وضعیت آب­وهوایی محیط
۸۳۵- ۵- نقش آفتاب­گیرها و شیشه­ها در کاهش گرمای خورشید در فصول گرم
۸۴۶- ۵- معماری سایبان
۸۵۱- ۶- ۵- محاسبه­ی عمق سایبان
۸۵۲- ۶- ۵- سایبان­های طبیعی
۸۶۷- ۵- نقش بام­های مسطح و شیب­دار در جذب تابش خورشید
۸۶۸- ۵- نسبت سطح بیرونی به حجم بنا
۸۷۹- ۵- بالا بردن ضریب بازتاب سطوح بیرونی روبه­روی پنجره­های در معرض تابش زمستانی
۸۸۱۰- ۵- کاهش ضریب بازتاب سطوح بیرونی روبه­روی پنجره­های در معرض تابش تابستانی
۸۸۱۱- ۵- تأثیر رنگ سطوح خارجی بنا در جذب تابش خورشید
۸۹۱۲- ۵- فرم و پلان ساختمان
۸۹۱۳- ۵- ظرفیت و مقاومت گرمایی مصالح ساختمانی
۹۳۱- ۱۳- ۵- ظرفیت و مقاومت گرمایی مصالح ساختمانی با توجه به وضعیت آب­وهوایی محیط
۹۳۲- ۱۳- ۵- ظرفیت و مقاومت گرمایی بام
۹۵منابع فارسی
۹۹منابع لاتین

فهرست جداول

صفحهعنوان
۱۴۲- محدوده­ طیف الکترومغناطیسی تابش خورشید
۱۵۱- ۲- تبدیل واحدهای اندازه ­گیری طول موج به متر
۱۵۲- ۲- مقدار انرژی حمل­شده توسط امواج تابش خورشید
۲۰۳- ۲- ارتفاع خورشید در اعتدالین و انقلابین، برحسب عرض جغرافیایی
۲۲۴- ۲- طول روز در انقلابین، برحسب عرض جغرافیایی
۲۶۵- ۲- نسبت زاویه­ی تابش با طول مسیر طی­شده­ی پرتوهای خورشید
۳۳۳- مقایسه­ میانگین سالانه­ی داده­های زمینی و ماهواره­ای از طریق آزمون t دونمونه­ای مستقل
۳۴۱- ۳- نتایج کنترل کیفیت داده­های ایستگاه­های تابش­سنجی ایران
۳۵۲- ۳- نتایج کنترل کیفیت داده­های ایستگاه تابش­سنجی اصفهان از طریق آزمون t یک­نمونه­ای
۳۶۳- ۳- نتایج کنترل کیفیت داده­های نقطه­ی تابش­پذیر از طریق آزمون t یک­نمونه­ای
۳۷۴- ۳- نتایج کنترل کیفیت داده­های ایستگاه­های تابش­سنجی ایران
۴۳۵- ۳- نتایج اعتبارسنجی روش­های درون­یابی با روش ریشه­ دوم میانگین مربعات خطا
۴۵۶- ۳- سنجش طبیعی بودن توزیع داده­ ها از طریق آزمون کولموگروف – اسمیرنوف یک­نمونه­ای
۵۳۴- میانگین متغیرهای مؤثر در شدت تابش خورشید در شمال، شمال غرب، و بخش­هایی از شمال شرق ایران، در ماه دسامبر (۱۹۸۳ تا ۲۰۰۵)
۵۴۱- ۴- میانگین متغیرهای مؤثر در شدت تابش خورشید در جنوب و جنوب شرق ایران، در ماه دسامبر (۱۹۸۳ تا ۲۰۰۵)
۶۹۲- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به میانگین تابش ورودی در فصول گرم
۷۰۳- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به میانگین تابش ورودی در فصول سرد
۷۱۴- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به میانگین دمای هوا در فصول گرم
۷۲۵- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به میانگین دمای هوا در فصول سرد
۷۳۶- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به مجموع درجه – روزهای سرمایش در فصول گرم
۷۴۷- ۴- خوشه­بندی سلسله­مراتبی شهرهای مورد بررسی با توجه به مجموع درجه – روزهای گرمایش در فصول سرد
۷۵۸- ۴- درصد گرمایش قابل تأمین توسط تابش خورشید در ماه­های سرد
۸۸۵- ضریب بازتابندگی سطوح مختلف
۹۱۱- ۵- درصد جذب تابش خورشیدی در رنگ­های مختلف
۹۲۲- ۵- مقاومت و ظرفیت گرمایی مصالح ساختمان

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست اشکال

صفحهعنوان
۱۷۲- کمینه و بیشینه­ی فاصله­ی زمین تا خورشید
۱۷۱- ۲- کجی محور زمین
۱۹۲- ۲- نسبت سطح دایره­البروج به سطح استوای کیوانی (انحراف­البروج)
۲۰۳- ۲- مدار میل خورشید در اعتدالین و انقلابین
۲۳۴- ۲- طول روز در اعتدالین و انقلابین
۳۲۳- موقعیت نقاط تابش­پذیر
۵۰۱- ۳- منحنی محاسبه­ی درصد گرمایش قابل تأمین توسط خورشید
۵۴۴- میانگین تابش ورودی در ماه دسامبر (۱۹۸۳ تا ۲۰۰۵)
۵۶۱- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه ژوئن (۱۹۸۳ تا ۲۰۰۵)
۵۶۲- ۴- میانگین درخشندگی آسمان در ماه ژوئن (۱۹۸۳ تا ۲۰۰۵)
۵۷۳- ۴- وضعیت توپوگرافی ایران
۵۷۴- ۴- منحنی کمینه و بیشینه­ی تابش ورودی ماهانه (کیلووات­ساعت در مترمربع در روز)
۵۹۵- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه ژانویه
۵۹۶- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه فوریه
۶۰۷- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه مارس
۶۰۸- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه آوریل
۶۰۹- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه می
۶۰۱۰- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه ژوئن
۶۰۱۱- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه جولای
۶۰۱۲- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه آگوست
۶۱۱۳- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه سپتامبر
۶۱۱۴- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه اکتبر
۶۱۱۵- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه نوامبر
۶۱۱۶- ۴- میانگین تابش ورودی در ماه دسامبر
۶۱۱۷- ۴- مجموع تابش ورودی در فصل بهار
۶۱۱۸- ۴- مجموع تابش ورودی در فصل تابستان
۶۱۱۹- ۴- مجموع تابش ورودی در فصل پاییز
۶۱۲۰- ۴- مجموع تابش ورودی در فصل زمستان
۶۲۲۱- ۴- مجموع تابش ورودی سالانه
۶۳۲۲- ۴- تغییرپذیری در فصل بهار
۶۳۲۳- ۴- تغییرپذیری در فصل تابستان
۶۳۲۴- ۴- تغییرپذیری در فصل پاییز
۶۳۲۵- ۴- تغییرپذیری در فصل زمستان
۶۴۲۶- ۴- تغییرپذیری تابش ورودی سالانه
۶۵۲۷- ۴- میانگین دمای هوا در فصول گرم
۶۵۲۸- ۴- میانگین دمای هوا در فصول سرد
۶۶۲۹- ۴- مجموع درجه­روزهای سرمایش در فصول گرم
۶۷۳۰- ۴- مجموع درجه­روزهای گرمایش در فصول سرد
۸۳۵- جهت بنا در مناطق سرد
۸۳۱- ۵- جهت بنا در مناطق معتدل و مرطوب
۸۳۲- ۵- جهت بنا در مناطق گرم و خشک
۸۳۳- ۵- جهت بنا در مناطق گرم و مرطوب

فصل اول
کلیات پژوهش
1– بیان مسأله­ پژوهش
شرایط آب­وهوایی[۱] در شکل­ گیری سکونتگاه­های شهری بسیار مؤثر است. در واقع، هر گونه دخل و تصرف انسانی در محیط تا حدود زیادی تابع شرایط آب­وهوایی است. توجه به شرایط آب­وهوایی در برنامه ­ریزی[۲] و طرح­ریزی شهری[۳] از دو جهت حائز اهمیت است. نخست این­که با شناخت ویژگی­های آب­وهوایی می­توان قابلیت­های سازگاری انسان با محیط را بررسی کرد و دیگر این که متناسب با شرایط آب­وهوایی می­توان شکل‌های مطلوب ساخت­هایی فضایی[۴] را به وجود آورد (رهنمایی، ۱۳۸۹: ۱۲۷). شرایط آب­وهوایی یک منطقه حاصل روابط متقابل عناصر و عوامل آب­وهوایی است. دما، بارش، فشار، رطوبت و تابش عناصر آب­وهوایی هستند (کاویانی و علیجانی، ۱۳۸۸: ۲۷). یکی از عناصر مهم آب-وهوایی تابش خورشید[۵] است. انرژی تابشی خورشید در برنامه ­ریزی و طرح­ریزی شهری کاربردهای مختلفی دارد. هر چند که تاکنون جنبه­ های کاربردی آن در برنامه ­ریزی­ها و طرح­ریزی­ها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. از مهم­ترین کاربردهای انرژی خورشیدی[۶]، تأمین نیازهای گرمایشی و سرمایشی سکونتگاه­های شهری است (خلجیِ­اسدی و همکاران، ۱۳۸۰: ۵۲۴). کاستن از هزینه­ های گرمایشی و سرمایشی توسط انرژی­های تجدیدپذیر[۷] به­ویژه انرژی خورشیدی در سکونتگاه­های شهری از نکاتی است که برنامه­ریزان شهری باید به آن توجه کنند. این انرژی تجدیدپذیر کاملاً با محیط­زیست سازگار است و سبب آلودگی آن نمی­ شود. نامحدود و پایان­ناپذیر است. در همه­ی کشورها وجود دارد و می­توان از آن به­صورت منطقه­ای و محلی بهره ­برداری کرد. در صورتی که انرژی­های تجدیدناپذیر نظیر سوخت­های فسیلی سبب آلودگی محیط­زیست می­شوند. محدودند و روزی به پایان می­رسند و فقط در برخی از کشورها وجود دارند (ابراهیمیِ­قوام­آبادی و فولادیِ­دهقی ۱۳۸۰: ۴۲۶). بنابراین، پایش[۸] – ترکیبی از گردآوری، ضبط، سنجش و پردازش داده­ ها و اطلاعات برای کمک به تصمیم ­گیری و برنامه ­ریزی یک پروژه (مجتهد و حسن­زاده، ۱۳۸۰: ۴۸) – تابش خورشید و تأکید بر بهره­ گیری از این منبع تجدیدپذیر در برنامه ­ریزی و طرح­ریزی شهری بسیار ضروری است. با توجه به توضیحات ذکر شده پژوهش حاضر به پایش تابش­پذیری شهرهای ایران می ­پردازد؛ تا به پرسش­های زیر پاسخ گوید:

  • میزان تابش­پذیری شهرهای ایران چقدر است؟
  • میزان نیازهای گرمایشی و سرمایشی شهرهای ایران چقدر است؟
  • تابش خورشید چه مقدار از نیازهای حرارتی شهرهای ایران را تأمین می­ کند؟
  • با توجه به میزان تابش­پذیری، چگونه می­توان نیازهای گرمایشی و سرمایشی شهرهای ایران را تأمین کرد؟

1- 1- هدف­های پژوهش
هدف­های این پژوهش به شرح زیر است:

  • تعیین میزان تابش­پذیری شهرهای ایران.
  • تعیین میزان نیازهای گرمایشی و سرمایشی شهرهای ایران.
  • محاسبه­ی نسبت تابش خورشید به بار گرمایشی[۹] در شهرهای ایران.
  • ارائه­ راهکارهای مناسب برای تأمین نیازهای گرمایشی و سرمایشی شهرهای ایران با توجه به مقدار تابش دریافتی.

2- 1- نوع پژوهش
پژوهش حاضر یک پژوهش شناختی[۱۰] محسوب می­شود؛ زیرا به تشریح و شناخت بیش­تر موضوع مورد بررسی می ­پردازد. این پژوهش یک پژوهش کاربردی[۱۱] نیز محسوب می­شود؛ زیرا می­توان نتایج آن را در تصمیم ­گیری­ها، برنامه ­ریزی­ها و طرح­ریزی­ها به­کار برد (حافظ­نیا، ۱۳۸۲: ۵۹).
3- 1- جامعه­ی آماری، حجم نمونه و روش نمونه گیری
پژوهش حاضر به پایش تابش­پذیری شهرهای ایران می ­پردازد؛ بنابراین، شهرهای ایران جامعه‌ی آماری[۱۲] این پژوهش را تشکیل می­ دهند. با توجه به تنوع تابش­پذیری در مناطق مختلف ایران، چندین شهر برای نمونه[۱۳] – با توجه به گستره­ی هر منطقه – گزینش و بررسی می­شود.
4- 1- روش گردآوری داده­ها و اطلاعات
در این پژوهش، داده­ ها و اطلاعات به صورت کتابخانه­ای گردآوری شده است؛ یعنی داده­ ها و اطلاعات مورد نیاز با مراجعه به کتاب­ها، مجلات تخصصی، مقالات علمی، طرح­های پژوهشی و پایگاه­های داده[۱۴] گردآوری شده است.
5- 1- روش تجزیه و تحلیل داده­ ها و اطلاعات
روش تجزیه و تحلیل داده­ ها و اطلاعات در این پژوهش، آماری[۱۵] یا کمی[۱۶] است. روش آماری یا کمی به دو شکل توصیفی[۱۷] و استنباطی[۱۸] صورت می­گیرد. آمار توصیفی[۱۹] برای خلاصه کردن، طبقه ­بندی و توصیف ویژگی­های موضوع مورد برررسی و آمار استنباطی[۲۰] برای تعمیم[۲۱] نتایج به دست آمده از بررسی گروه کوچکی به نام نمونه به گروه بزرگ­تری به نام جامعه[۲۲] به کار می­رود (حافظ­نیا، ۱۳۸۲: ۲۴۲).
6- 1- ابزارهای مورد استفاده در پژوهش
در این پژوهش از دستگاه رایانه[۲۳] و نرم­افزارهای[۲۴] SPSS 15 for Windows Evaluation Version برای پردازش[۲۵] داده­ ها، ۹.۳ ArcGIS برای ترسیم نقشه­ها، Microsoft Office Excel 2010 برای ترسیم نمودارها و Microsoft Office Word 2003 برای نگارش متون استفاده شده است.
[۱] Climate Conditions
[2] Urban Planning
[3] Urban Projection
[4] Spacial Strocture
[5] Solar Radiation
[6] Solar Energy
[7] Renewable Energy
[8] Monitoring
[9] Solar Load Ratio
[10] Identified
[11] Applied
[12] Statistical Population
[13] Sample
[14] Database
[15] Statistic
[16] Quantitative
[17] Descriptive
[18] Inferential
[19] Descriptive Statistic
[20] Inferential Statistic
[21] Generalization
[22]Population
[23]Computer
[24] Soft Ware
[25] Process
تعداد صفحه :۹۴
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه مکان‌یابی بهینه دفن پسماندهای جامد شهری بر اساس معیارهای هیدروژئومورفولوژیکی با بهره گرفتن از GIS و      مدل AHP (مطالعه موردی شهر بیستون)

 پایان نامه رشته جغرافیا

     پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته ی ژئومورفولوژی گرایش هیدروژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی
گروه ژئومورفولوژی
     پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته ی ژئومورفولوژی گرایش هیدروژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی
 
عنوان فارسی
مکان‌یابی بهینه دفن پسماندهای جامد شهری بر اساس معیارهای هیدروژئومورفولوژیکی با بهره گرفتن از GIS و      مدل AHP (مطالعه موردی شهر بیستون)
 
                                                                                                                    شهریور۱۳۹۴

چکیده
مکان‌یابی محل‌های مناسب دفن پسماند از اقدامات مهم در فرایند مدیریت جامع پسماندهای شهری است. شهر بیستون یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است و با توجه به افزایش روزافزون جمعیت و توسعه  شهر هنوز شیوه مناسبی برای دفن پسماند شهری وجود ندارد و پسماندها  به صورت غیر اصولی دفع و به صورت تلنبار روی هم انباشته می‌شوند. هدف اصلی این پژوهش یافتن مکان بهینه دفن پسماندهای شهری بیستون با توجه به معیارهای هیدروژئومورفولوژی از قبیل :مخروطه افکنه، فاصله از آب‌های سطحی، فاصله از چاه ها، عمق آب‌های زیرزمینی،بارش ، لیتولوژی، فاصله از گسل، شیب، مکان های ناپایدار، کاربری اراضی، فاصله از مناطق مسکونی و فاصله از جاده‌ها می‌باشد. بدین منظور از نرم‌افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی Arc Gis و مدل تحلیل سلسله‌مراتبی AHP استفاده‌شده است. با توجه به اینکه دشت بیستون یک دشت آبرفتی با سنگ بستر آهکی است سطح آب زیرزمینی در این منطقه بالا بوده و چاه های بیشماری برای مصارف کشاورزی حفر شده و روستاهای زیادی در سطح دشت وجود دارد بدین منظور مکانیابی محل دفن بهینه پسماند شهری از اهمیت خاصی برخوردار است.پس از تهیه لایه های اطلاعاتی در نرم افزار GIS و تلفیق لایه ها با هم ،در مرحله اولیه سه مکان  برای دفن پسماند انتخاب گردید و درنهایت یک مکان بهینه جهت دفن پسماند در جنوب شرقی دشت بیستون که مساحت لازم برای دفن زباله ده سال شهر بیستون را دارا می‌باشد انتخاب گردید و به عنوان مکان پیشنهادی و نهایی دفن پسماند این شهر انتخاب شد.

فهرست مطالب
مقدمه۱
فصل اول: کلیات تحقیق
۱-۱-بیان مسئله۴
۱ -۲- سؤالات تحقیق۷
۱-۳ -فرضیه‌های تحقیق۷
۱-۴-هدف اصلی از اجرای این تحقیق۸
۱-۵- دلایل توجیهی و ضرورت انجام طرح۸
۱-۶-پیشینه تحقیق ۹
۱-۶-۱-پیشینه تحقیق در جهان ۹
1-6-2- پیشینه تحقیق در ایران۱۱
۱-۷- مبانی نظری (مفاهیم و تعاریف) ۱۶
۱-۷-۱-پسماند۱۶
۱-۷-۲- انواع پسماند۱۶
۱-۷-۳-روش های دفع زباله۱۹
۱-۷-۴- مکانیابی۲۳
۱-۷-۴-۱- مکان یابی محل دفن زباله۲۳
۱-۷-۴-۲-ضوابط و معیارهای انتخاب مکان مناسب برای دفن زباله۲۵
۱-۷-۴-۳-کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در مکان یابی دفن پسماند۲۹
فصل دوم : معرفی منطقه مورد مطالعه
۲-۱-موقعیت جغرافیایی شهر بیستون۳۰
۲-۲-توپوگرافی۳۱
۲-۲-۱-شیب۳۲
۲-۲-۲-جهت شیب۳۳
۲-۳-زمین‌شناسی۳۴
۲-۳-۱-سنگ‌های آهکی دشت بیستون۳۴
۲-۳-۲-گسل۳۶
۲-۳-۳-چینه شناسی منطقه بیستون۳۷
۲-۴-ژئومورفولوژی ۴۲
۲-۵-مکان های ناپایدار۴۳
۲-۵-۱-ریزش سنگ۴۳
۲-۶- وضعیت هیدرولوژی و ژئوهیدرولوژی۴۵
۲-۶-۱-منابع آب زیرزمینی۴۵
۲-۶-۲-منابع آب‌های سطحی۴۷
۲-۶-۳-مخروطه افکنه۴۹
۲-۷- اقلیم (بارش) ۵۱
۲-۸-ویژگی هی جمعیتی شهر بیستون۵۳
فصل سوم :مواد و روش ها
۳-۱- مقدمه۵
۳-۲-روش های گردآوری داده ها و اطلاعات۵۵
۳-۲-۱-روش کتابخانه ای۵۵
۳-۲-۲-روش مشاهده۵۶
۳-۲-۳-روش پرسشنامه۵۶
۳-۳-مواد و ابزار مورد استفاده در تحقیق۵۶
۳-۳-۱-نرم افزارهای مورد استفاده۵۸
۳-۳-۲-لایه های مورد استفاده۵۸
۳-۴- روش تحقیق۵۸
۳-۴-۱-مدل های تصمیم گیری چند معیاره MCDM58
3-4-2-روش تحلیل سلسله مراتبی AHP60
3-4-3-منطق بولین۶۴
۳-۵-جمع‌آوری اطلاعات و انجام  تحلیل های مکانی آماری۶۴
۳-۶-مکانیابی محل دفن پسماندبا استفاده از GIS65
3-6-1-ساختار لایه های اطلاعاتی و ورود اطلاعات به محیط GIS65
3-6-2-مدل درونیابی کریجینگ ۶۵
۳-۶-۳-ترکیب لایه ها و بدست آوردن مکان مناسب با بهره گرفتن از Index overlay66
فصل چهارم : یافته های تحقیق
۴-۱-بررسی وضعیت موجودمدیریت پسماند شهر بیستون و شناسایی مشکلات ۶۸
۴-۲-عملیات مکان یابی جهت دفع مواد زائد۶۹
۴-۳-مساحت زمین مورد نیاز جهت دفن۶۹
۴-۳-۱-نرخ رشد جمعیت۶۹
۴-۳-۲-حجم تولید سالانه زباله۶۹
۴-۳-۳-ارتفاع و شکل محل دفن۷۰
۴-۴-فاکتورهای توصیه شده برای عوامل هیدروژئومورفولوژیکی مکان یابی دفن زباله۷۱
۴-۵-پهنه بندی مکان‌های مناسب دفن زباله۷۲
۴-۵-۱-تعیین ضریب اهمیت معیارها۷۳
۴-۵-۲-تلفیق لایه ها با اسفاده از قواعد تصمیم گیری MAPM76
4-5-2-1-تلفیق با منطق بولین۷۶
۴-۵-۲-۱-۱-نقشه های تهیه شده با منطق بولین۷۷
۴-۵-۲-۲-تلفیق با روش AHP82
4-5-2-2-1-نقشه های تهیه شده با بهره گرفتن از مدل  AHP83
فصل پنجم : بحث و نتیجه‌گیری
۵-۱-مقدمه ۹۱
۵-۲-خلاصه و نتیجه‌گیری۹۱
۵-۳-تحلیل فرضیات۹۴
۵-۴-پیشنهادات    96
منابع و مآخذ   97
شکل ۱-۱-روش دفن مدرن زباله۲۵
شکل۲-۱-موقعیت جغرافیایی شهر بیستون۳۱
شکل۲-۲-نقشه مکان های ناپایدار۴۴
شکل۲-۳- عکس ریزش سنگ در پایکوه های دیواره بیستون۴۵
شکل ۲-۴-نقشه شیب دشت بیستون۳۲
شکل۲-۵-نقشه جهت شیب دشت بیستون۳۳
شکل۲-۶-نقشه زمین‌شناسی دشت بیستون۳۶
شکل۲-۷-مقطع زمین‌شناسی دشت بیستون۴۲
شکل ۲-۸ نقشه چاه های دشت بیستون ۴۷
شکل۲-۹-نقشه رودخانه های دشت بیستون۴۹
شکل۲-۱۰-نقشه مخروطه افکنه های دشت بیستون۵۰
شکل۲-۱۱-نمودار بارندگی ایستگاه های سینوپتیکی استان کرمانشاه۵۱
شکل۲-۱۲-نقشه درونیابی بارش دشت بیستون به روش کریجینگ۴۹
شکل ۳-۱- نمودار معیارهای مکانیابی دفن پسماند۵۹
شکل ۳-۲-نمودار مراحل انجام تحقیق۶۵
شکل۴-۱-نمودار امتیازات اختصاص یافته به معیارها توسط متخصصان۷۶
شکل۴-۲-نقشه استاندارد شده ی رودخانه به روش بولین۷۶
شکل۴-۳- نقشه استاندارد شده ی مکان ناپایدار به روش بولین۷۷
شکل۴-۴- نقشه استاندارد شده ی مناطق مسکونی به روش بولین۷۷
شکل۴-۵- نقشه استاندارد شده ی مناطق حفاظت‌شده به روش بولین۷۸
شکل۴-۶- نقشه استاندارد شده ی شیب به روش بولین۷۸
شکل۴-۷- نقشه استاندارد شده ی جاده  به روش بولین۷۹
شکل۴-۸- نقشه استاندارد شده ی عمق آب زیرزمینی به روش بولین۷۹
شکل۴-۹- نقشه استاندارد شده ی کاربری اراضی به روش بولین۸۰
شکل۴-۱۰- نقشه نهایی مکان دفن پسماند  به روش بولین۸۱
شکل۴-۱۲- نقشه استاندارد شده عمق آب زیرزمینی۸۴
شکل۴-۱۳- نقشه استاندارد شده شیب۸۴
شکل۴-۱۱-نقشه استاندارد شده حریم رودخانه۸۵
شکل۴-۱۴- نقشه استاندارد شده جاده۸۶
شکل۴-۱۶- نقشه استاندارد شده فاصله از گسل۸۶
شکل۴-۱۷- نقشه استاندارد شده کاربری اراضی۸۷
شکل۴-۱۸- نقشه استاندارد شده زمین‌شناسی۸۸
شکل۴-۱۹- نقشه استاندارد شده فاصله از مناطق مسکونی۸۹
شکل ۴-۲۰-نقشه استاندارد شده مکان ناپایدار۸۹
شکل۴-۲۰-نقشه اولیه مکانیابی شده دفن پسماند به روش AHP90
شکل۵-۱-نقشه مکانیابی محل دفن پسماند به روش AHP93
شکل ۵-۲-موقعیت مخروطه افکنه ها به سایر عوامل هیدروژئومورفولوژیکی۹۶
جدول۳-۱-لایه های استفاده  شده در تحقیق ۵۶
جدول ۳-۲-وزن دهی به عوامل براساس ارجعیت به صورت مقایسه زوجی۶۰
جدول ۳-۳-شاخص ناسازگاری تصادفی
جدول۴-۱-امتیازبندی عمق آب زیرزمینی به متر۶۹
جدول ۴-۲-ماتریس اولیه وزن دهی به معیارها با بهره گرفتن از روش مقایسه دوتایی۷۲
جدول ۴-۳-ماتریس نرمال مقایسه معیارها و ضریب اهمیت۷۱
جدول۴-۴- ارزش لایه های مورد استفاده در روش بولین ۷۵
جدول ۴-۵- امتیاز بندی عمق آب زیرزمینی۸۲
جدول۴-۶- امتیاز بندی فاصله از آبهای سطحی۸۲
جدول۴-۷- امتیاز بندی فاصله از جاده۸۲
جدول۴-۸- امتیاز بندی فاصله از شهر۸۲
جدول۴-۹- امتیاز بندی فاصله از روستا۸۲
جدول ۴-۱۰- امتیاز بندی کاربری اراضی۸۲
جدول ۴-۱۱- امتیاز بندی فاصله از گسل ها ۸۳
جدول ۴-۱۲- امتیاز بندی شیب۸۳
جدول ۵-۱-ویژگی های سه مکان بدست آمده جهت دفن پسماند شهر بیستون به روش بولین۹۲
جدول ۵-۲-ویژگی های سه مکان بدست آمده جهت دفن پسماند شهر بیستون به روش AHP92
مقدمه
افزایش روزافزون جمعیت موجب افزایش تولید انواع زباله‌ها در محیط‌های شهری و روستایی شده است. لذا مکان‌یابی محل‌های مناسب دفن پسماند از اقدامات مهم در فرایند مدیریت جامع پسماندهای شهری است. با توجه به اثرات زیست‌محیطی، اقتصادی و اکولوژیکی محل‌های دفن پسماند شهری انتخاب محل دفن باید با دقت و طی یک فرایند علمی صورت بگیرد. اگرچه دفن آخرین گزینه در سلسله‌مراتب مدیریت پسماندهای شهری است اما در کشورهای توسعه‌یافته دفن یک روش معمول می‌باشد و در کشور ایران نیز دفن به عنوان آسان‌ترین و ارزان‌ترین گزینه‌ی مدیریت مواد زائد همواره مورد توجه بوده است. (منوری، ۱۳۷۰). کاربرد این روش، به ویژه در اشکال تلنبار در مقایسه با دیگر گزینه‌ها، به دلیل ارزان بودن و ساده‌ترین نحوه مدیریت موجب گردیده که بدون برنامه‌ریزی‌های اصولی، دفع پسماندها اغلب در مکان‌های غیر آماده و کنترل نشده صورت گیرد (۱۹۹۰  Karbanda. E). این امر مشکلاتی مانند خروج شیرابه، آلودگی خاک، آتش‌سوزی، پراکندگی زباله، در معرض آلودگی قرار گرفتن آب‌های زیرزمینی و غیره را به وجود آورده است. خروج شیرابه از محل‌های دفن زباله و ماندآب‌های حاصل از آن‌ها معمولاً شامل مقدار قابل‌توجهی مواد آلاینده می‌باشد که ممکن است وارد سفره‌های آب زیرزمینی شده و کیفیت آب را کاهش دهد که برای سلامتی انسان بسیار خطرآفرین است. در صورتی که عملیات دفن بهداشتی پسماندها، فرایندی است با مراحل حساس و نیازمند دقت نظر و مطالعات تخصصی و طراحی در مراحل مکان‌یابی، آماده سازی و اعمال مدیریت صحیح در مرحله بهره‌برداری می‌باشد (فتایی، ۱۳۸۵(غالباً تمامی اثرات زیان‌بار پر اهمیت که در طول ارزیابی اثرات محیط‌زیستی نمایان می‌شوند باید در طول فرایند مکان‌یابی مورد توجه قرار گیرند (۲۰۰۵ Ball J.M,) به جرئت می‌توان گفت که یک مکان‌یابی صحیح می‌تواند بیش از نیمی از نگرانی‌های موجود در یک محل دفن را مرتفع سازد (حیدر زاده، ۱۳۸۳).
دفن بهداشتی زباله عبارت است از انتقال مواد زائد جامد به محل ویژه‌ی دفن آن‌ها در دل خاک به نحوی که خطری متوجه محیط‌زیست نشود، در هر منطقه‌ای که زمین کافی و مناسب وجود داشته باشد این روش می‌تواند به خوبی مورد استفاده قرار گیرد. دفن بهداشتی زباله یک روش کاملاً قابل‌قبول مطمئن برای دفع زباله‌های شهری است و به عنوان یک جایگزین در مقابل تلنبار کردن زباله مطرح است. پوشاندن مواد به طور موثر از تماس حشرات، جوندگان، حیوانات دیگر و پرندگان با زباله‌ها جلوگیری به عمل می‌آورد (عمرانی،۱۳۸۵).
بنابراین لازم است مطالعات وسیعی برای برنامه‌ریزی طراحی و مکان‌یابی محل دفن زباله‌های شهری با توجه به فاکتورهای موثر در این راستا انجام گیرد در این زمینه معیارها و عوامل متعددی دخالت دارند که هر کدام به نوبه خود از اهمیت خاصی برخوردارند و محدودیت‌های را در انتخاب مکان ایجاد خواهند کرد. از مهم‌ترین این معیارها می‌توان به عوامل مختلفی نظیر معیارهای هیدروژئومورفیک منطقه از جمله مخروطه افکنه، فاصله از آب‌های سطحی، فاصله از چاه‌ها، آب‌های زیرزمینی، لیتولوژی، کاربری اراضی،  شیب، اراضی ناپایدار، بارش، فاصله از مناطق مسکونی و جاده‌ها اشاره نمود دفن بهداشتی پسماندهای شهری مانند هر پروژه مهندسی دیگر به اطلاعات پایه و برنامه‌ریزی دقیق نیازمند است. در انتخاب فاکتورهای متعدد جهت مکان‌یابی دفن بهداشتی مواد زائد تصمیم گیران را به طور ناخودآگاه به سوی استفاده از سیستمی سوق می‌دهد که علاوه بر دقت بالا از نظر سرعت و سهولت انجام در حد بالایی قرار داشته باشد. از جمله این رویکردها استفاده توأم از مدل تصمیم‌گیری چند معیاره و سامانه اطلاعات جغرافیایی است (پناهنده و همکاران ۱۳۸۸) بنابراین به منظور مکان‌یابی محل مناسب دفن پسماند شهر بیستون از نرم‌افزار ARC GIS و مدل AHP استفاده‌شده است. این مدل یک روش ساده محاسباتی بر روی ماتریس‌هاست که با ایجاد سلسله‌مراتب مناسب و پردازش گام به گام مراحل و ترکیب‌بندی آن می‌توان ضرایب وزنی گزینه‌های مختلف را برآورد نمود.
هدف از این پژوهش مکان‌یابی دفن زباله در شهر بیستون با بهره گرفتن از معیارهای هیدروژئومورفولوژی منطقه و از طریق سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS ومدل AHP می‌باشد. این پژوهش سعی دارد تا به مکان‌یابی بهینه محل دفن پسماند شهری که مناسب‌ترین و درعین‌حال با کمترین آثار مخرب زیست‌ محیطی وانسانی راشناسایی و به صورت نقشه ارائه نماید.

فصل اول
کلیات تحقیق

۱-۱ – بیان مسئله
افزایش جمعیت و توسعه و گسترش شهرها نیاز انسان به مواد مصرفی را روزبه‌روز افزایش داده است. زیادشدن مواد مصرفی موجب افزایش پسماندها می‌شود که انسان به طور فزاینده ای وارد محیط‌زیست می کند. این پسماندها یکی از عوامل مهم آلودگی به حساب می‌آید که با گذشت زمان کیفیت مواد زائد جامد تغییریافته و حجم پسماندها و مواد غیرقابل تجدید افزایش یافته است.) عبدلی۱۳۸۵)
تحول صنایع و تکنولوژی و برخورداری جوامع بشری از وسایل نوین زندگی که موجب رفاه و آسایش بیشتر انسان‌ها گردیده است به نوبه خود مسائل و مشکلاتی را نیز مطرح ساخته که باید در بطن این پیشرفت‌ها و تحولات مورد توجه قرار گیرد. توجه به محیط‌زیست و از آن جمله مواد زائد جامد مسئله‌ای است که در سالهای اخیر مورد توجه خاص جهانیان قرار گرفته است. یکی از اثرات افزایش تدریجی جمعیت در مناطق شهری افزایش میزان زباله و مشکل دفع آن است دفن به عنوان ساده‌ترین و در بسیاری از مناطق کم هزینه‌ترین روش‌های دفع است ۲۰۰۵ )   ( Kontos et al,بنابراین در گذشته برای دفع مواد زائد بیشتر بر آن تکیه شده است. هدف اصلی دفن، دفع مطمئن و طولانی مدت مواد زائد جامد از نقطه نظر سلامتی و زیست‌محیطی است (عبدلی. ۱۳۷۹) بنابراین به منظور کاهش مخاطرات بهداشتی عمومی و اثرات سوء بر محیط‌زیست، وضعیت محیط‌زیست طبیعی و شرایط اجتماعی و اقتصادی منطقه دفن مورد بررسی دقیق قرار می‌گیرد. (امینی، ۱۳۸۵)به منظور غربال سازی سایتهای مناسب در میان مجموعه مکان‌های انتخابی، در این بخش براساس معیارها و پارامترهای حاکم نسبت به اولویت دهی محل‌های انتخاب‌شده در محدوده وسیع مورد مطالعه اقدام می‌گردد. معیارها و پارامترهای تعیین‌کننده در انتخاب محل‌های دفن زائدات جامد هر کدام به نوبه خود از اهمیت خاصی برخوردار بوده و محدودیت‌ها و اولویت‌های از نظر اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی انتخاب محل‌های مناسب دفن زائدات ایجاد می‌نمایند. هدف نهایی همه این معیارها یافتن محلی با کمترین اثرات سوء زیست‌محیطی محل دفن زباله شهر می‌باشد. امروزه دفن پسماندهای جامد شهری یکی از مسائل اساسی جوامع شهری و روستایی محسوب می‌گردد. بهبود وضع بهداشت عمومی، ارتقاء سطح زندگی، گسترش فرهنگ مصرف‌گرایی در میان مردم، فزونی روزافزون مراکز صنعتی، کارگاه‌ها و کارخانه‌ گوناگون سبب شده است تا روزانه مقدار زیادی پسماند به صورت جامد وارد فضای عمومی شهر شده و سلامت مردم را در معرض خطر قرار دهد. منظور از پسماند شهری، پسماندهایی است که به صورت معمول از فعالیت‌های روزمره انسان در شهرها، روستاها و خارج از آن‌ها تولید می‌شود از قبیل زباله‌های خانگی، نخاله‌های ساختمانی، پسماندهای بیمارستانی، صنایع و کارخانه‌ها می‌باشد. (چوبانوگلوس ,۱۳۹۰) هنوز در بسیاری از شهرهای دنیا از جمله در شهر بیستون زباله‌ها پس از جمع‌آوری در نزدیک‌ترین محل روی هم انباشته می‌شود که اغلب این مکان‌ها پتانسیل پذیرش مواد زائد به خصوص پسماندهای سمی را نداشته لذا مشکلاتی برای محیط‌زیست و شهروندان ایجاد می‌کند. به همین دلیل مدیریت دفن بهداشتی زباله یکی از روش‌هایی است که در حال حاضر هم پای بازیافت مورد توجه مدیران قرار گرفته است. لازم است که مطالعات وسیعی برای برنامه‌ریزی، و اجرای جایگاه انجام‌شده و فاکتورهای مؤثر در این برنامه‌ریزی و طراحی را در جهت حفظ سلامت و بهداشت شهروندان و منافع آن‌ها و حفظ محیط‌زیست مورد توجه قرارداد. مکان‌یابی یک محل دفن فرآیندی پیچیده است زیرا باید تمامی پارامتر های اجتماعی، زیست‌محیطی و فنی را دارا باشد. هدف از پروسه مکان‌یابی این است که مناطقی با حداقل خطر برای سلامت عموم و محیط‌زیست شناسایی گردند و از لحاظ اقتصادی نیز مقرون به صرفه باشند. یک مکان مناسب دفن باید بتواند معیارهای مختلف زیست‌محیطی، سیاسی، اقتصادی، هیدرولوژی، توپوگرافی و دیگر معیارها را برآورده سازد. متأسفانه در کشور ما دستورالعمل مدونی در ارتباط با ضوابط و معیارهای یک مکان دفن بهداشتی وجود ندارد. (عبدلی ۱۳۹۰)
هیدروژئومورفولوژی به مطالعه ناهمواری‌هایی که تحت تأثیر آب به وجود آمده‌اند می‌پردازد. (ولایتی). در ارزیابی محل دفن باید شاخص‌های مختلف هیدرولوژیکی و زمین‌شناسی محل شامل چاه‌های آب و تراز بالای آب زیرزمینی، فاصله محل دفن از دریاچه‌ها و رودخانه‌ها، دشت‌های سیلاب گیر، وضعیت فیزیکی محل دفن، فاصله محل دفن از مناطق دارای گسل، شیب عمومی زمین و جنس خاک و هم چنین ساختارهای سنگ آهک، کربناته، سنگ شکافته شده یا دیگر ساختارهای سنگی متخلخل که ساختارهای سستی در مقابل تراوش شیرابه و انتشار گازهای تولیدشده به حساب می‌آیند در نظر گرفته شود.( عبدلی ،۱۳۹۰) مکان نادرست برای دفن زباله می‌تواند به هزینه‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی منجر شود. از این رو روش‌های مناسب در شناسایی سایت های بالقوه برای دفن زباله به برنامه‌ریزان، مهندسان عمران و توسعه‌دهندگان کمک می کند. نرم‌افزارهای GIS می‌تواندبا انتخاب مکان مناسب  به حفاظت از آلوده شدن زمین و سطح آب، آلودگی هوا و بوی مضر از تخمیر مواد زائد تجزیه نشده در جوامع، دود ناشی از سوختن زباله، بهداشت عمومی و کاهش بار مالی در جهت مکان‌یابی محل دفن بهینه پسماند کمک نماید. (Solmon Gbanie,2013  )
در شهر بیستون روزانه در حدود چهار تن زباله تولید می‌شود که به دلیل عدم وجود تجهیزات بازیافت تمامی آن تلنبار یا سوزانده می‌شود. این خود می‌تواند زمینه بروز مشکلات زیست‌محیطی بهداشتی و اجتماعی فراوان شود. چنانچه محل اولیه دفع زباله در حدود ده سال پیش در کنار کارخانه قند و رودخانه دینور در نزدیک به خروجی شهر مشکلات بهداشتی و زیست‌محیطی عدیده‌ای را به وجود آورده بود. این مکان در کنار رودخانه اصلی شهر بوده و باعث آلودگی آب میشد و هم چنین به دلیل نزدیکی به شهر چهره نامناسبی به شهر توریست پذیر بیستون بخشیده بود و بوی نامطبوع زباله ساکنین شهر را به شدت آزار می‌داد.
مشکلات احتمالی موجود در محل دفن پسماند در شهر بیستون شامل احتمال بروز آلودگی آب‌های زیرزمینی به دلیل واقع بودن بر روی خاک‌ها و سنگ‌های آهکی و وجود چشمه‌های کارستی در اطراف آن، احتمال بروز آلودگی در آب‌های سطحی به دلیل احتمال نفوذ شیرابه و یا ورود رواناب به محل دفن زباله، اشراف داشتن محل دفن به اراضی روستایی پایین‌دست که منجر به انتقال آلودگی به داخل روستاها می‌شود. این پژوهش سعی در پاسخگویی به این مسئله دارد که با توجه به کارستی بودن منطقه، مخرو طه افکنه ها موجود در منطقه مورد نظر مکان‌های مناسبی برای دفن پسماند شهری محسوب می‌شوند یا نامناسب هستند. با توجه به مشکلات عنوان‌شده مکان مناسب برای دفن بهینه پسماندهای شهری مشخص می‌شود چرا که مکان‌یابی مناسب می‌تواند بسیاری از مشکلات قابل پیش‌بینی در یک محل دفن را به شکل قابل‌توجهی مرتفع سازد. روند دفع زباله در سالهای اخیر در شهر بیستون حاکی از عدم توجه به مسائل زیست‌محیطی، بهداشتی اقتصادی و اجتماعی ناشی از دفع غیراصولی زباله‌ها در این شهر است. تلنبار غیراصولی زباله‌ها در نزدیکی شهر بیستون و در ورودی شهر، کنار رودخانه دینور سپس انتقال آن به نزدیکی یکی از روستاهای اطراف حاکی از لزوم انجام مطالعات برای مکان‌یابی محل مناسب دفن پسماند این شهر می‌باشد.
۱ -۲- سؤالات تحقیق
۱-شاخص‌های هیدروژئومورفولوژیکی موثر در امر مکان‌یابی محل دفن پسماندهای جامد شهر بیستون کدامند؟
۲-آیا مکان‌های فعلی دفن پسماندهای شهری بیستون مطابق معیارهای هیدروژئومورفولوژیکی می‌باشند؟
۳- پهنه‌های مناسب برای دفن زباله‌های جامد در منطقه مورد مطالعه کدام‌اند؟
 
۱-۳فرضیه‌های تحقیق
۱-محل کنونی دفن پسماندهای شهری با شاخص‌های هیدروژئومورفولوژیکی منطبق نیست.
۲-وزن شاخص‌های هیدروژئومورفولوژیکی در انتخاب محل مناسب دفن پسماندها بیش از سایر عوامل است.
۳-مخروطه افکنه های منطقه مکان‌های مناسبی برای دفن زباله هستند.
۱-۴-هدف اصلی از اجرای این تحقیق
هدف اصلی از اجرای این تحقیق اعمال انواع عملیات تحلیل‌های مکانی با بهره‌گیری از فناوری سیستم اطلاعات جغرافیایی به منظور مکان‌یابی محدوده‌های بهینه با حداقل اثرات سوء زیست‌محیطی برای دفن پسماند شهری بیستون است. بررسی نتایج نشان می‌دهد مدل منتج از روش AHP ضمن انتخاب مکان دفن زباله در منطقه قابل‌قبول، سایر مناطق را نیز پیشنهاد می‌کند و در نهایت بهترین و به صرفه‌ترین مکان را از نظر زیست‌محیطی و اقتصادی معرفی می کند.
۱-۵-دلایل توجیهی و ضرورت انجام تحقیق
تا سال ۱۳۸۵ زباله‌های شهر بیستون در کنار پل خروجی شهر در مجاورت رودخانه دینه ور رود در ورودی شهر با مساحتی حدود یک کیلومتر تلنبار می شده است. به دلیل مشکلات ایجادشده از جمله مدفون شدن پل تاریخی بیستون معروف به «پل صفوی» که قدمت آن به دوره ساسانی می‌رسد در انباشت زباله‌های شهر بیستون، که تأثیرات شیمیایی زباله‌ها و فعل و انفعالاتی که صورت می‌گیرد، آسیب‌های زیادی به این اثر ارزشمند تاریخی رسانده و همچنین باعث آلودگی آب رودخانه‌های «دینه ور» و «گاماسیاب  شده بود. تأثیر این زباله‌ها به اضافه پساب کارخانه قند در شهرک سر پل بیستون که به رودخانه «گاماسیاب» وارد می‌شود، موجب مرگ هزاران ماهی و همچنین آسیب رساندن به محیط‌زیست شده است. پسماندهای تلنبار شده به دلیل منظره نامناسب، بوی نامطبوع و مشکلات بهداشتی و زیست‌محیطی که برای ساکنان شهر به وجود آورده بود محل دفع زباله تغییر یافت و در دره‌ای نزدیک روستای کمینجه برای دفع زباله در نظر گرفته شد که با مخالفت ساکنان روستا مواجه شد. در حال حاضر زباله‌ها در چاله هرسین – صحنه دفع می‌شود. که شهرداری بیستون سعی در بستن قرارداد با شرکت بازیافت کرمانشاه دارد لازم به ذکر است که قبلاً نیز اقداماتی جهت عقد قرارداد صورت گرفته است ولی به دلیل تغییر مدیریت و وضعیت نامناسب مالی شهرداری بیستون با شکست مواجه شده است.
با توجه به مشکلات بهداشتی، زیست‌محیطی پیش‌آمده بررسی فاکتورهای مختلف انسانی و طبیعی از جمله معیارهای هیدروژئومورفولوژی برای مکان‌یابی بهینه محل دفن پسماند شهری بیستون ضرورت می‌یابد.
۱-۶-پیشینه تحقیق
۱-۶-۱-پیشینه تحقیق در جهان
در زمینه مکان‌یابی محل دفن مواد زائد شهری تألیفات و تحقیقات متعدد و مختلفی در قالب کتاب و مقالات علمی و پایان‌نامه صورت گرفته است و در کشورهای پیشرفته مدت‌هاست که از GIS در مکان‌یابی اراضی شهری استفاده می‌شود و تحقیقات زیادی نیز صورت گرفته است که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.
در سال ۱۹۹۲ ویلیام هندریکس و دیوید باکلی[۱] در پژوهشی با عنوان کاربرد GIS در مکان‌یابی محل دفن مناسب زباله در ایالت ورمونت امریکا، منطقه‌ای ۲۱۰ هکتاری را از لحاظ شاخص‌های فیزیکی و اقتصادی چون خاک مناسب، عمق سنگ مادر، کاربری زمین، آب‌های سطحی، پهنه بندی ارتفاعی و. مورد ارزیابی قرار داده و مکان مناسب دفن زباله را در اطراف ناحیه Mad شناسایی نمودند.
گارنر و همکاران (۱۹۹۹) [۲]در زمینه به‌کارگیری روش AHP در مکان‌یابی محل دفن تحقیقی انجام داده‌اند که در آن تلفیقی از روش فازی در محیط رستری برای غربال اولیه مکان‌های دفن در کشور تایلند
به‌کاربرده‌اند همچنین در این مطالعه روش فازی با منطق بولین مقایسه شده است و نتایج مورد بررسی قرارگرفته‌اند آن‌ها در این تحقیق از معیارهای شیب، فاصله از عوارض جغرافیایی و ارتفاع استفاده کرده‌اند.
چرج [۳](۲۰۰۲) برای یافتن مکان مناسب دفن شهر ستالونیکی در کشور یونان با بهره گرفتن از دو روش بولین و ارزیابی چند معیاره اقدام به مکان‌یابی نموده و یک شبکه برای مکان‌یابی مکان‌های مناسب برای سالهای آینده ایجاد نمود. همچنین یک مدل مشاهده گر جهت کمک به محل‌های مناسب ایجاد و یکسری پارامترها و محدودیت‌ها بر اساس قوانین اروپایی و جهانی جهت مکان‌یابی محل دفن پسماند ارائه نمود.
واستا وناسوات[۴] (۲۰۰۳) در تحقیق خود در اطراف شهر رانسی با بهره گرفتن از سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور با در نظر گرفتن معیارهایی چون زمین‌شناسی گسل‌ها، شیب زمین، نوع سنگ مادر، خاک، آب‌های سطحی و عمق آب زیرزمینی مراکز شهری، شبکه ارتباطی موجود، فاصله از فرودگاه و. با بهره گرفتن از سیستم وزن دهی به شاخص‌ها از طریق مقایسات زوجی ۵ محل مجزا در اندازه‌های مختلف را جهت دفن زباله این شهر ۸۰۰ هزار نفری انتخاب نمودند.
هوبینا[۵] (۲۰۰۵) با بهره گرفتن از الگوریتم چند معیاره بر اساس مقادیر دوتایی اقدام به مکان‌یابی دفن زباله مسنیک کرده است هدف ایجاد مدل ارزیابی چند معیاره مدلی که توپولوژی برای تصمیم‌گیری برای مکان مناسب دفن را بالا می‌برد نقشه مناسب محل دفن از ترکیب لایه‌های وزن دهی شده شامل عوامل و موانع به دست می‌آید هر دو معیار عوامل و منابع، از منابع متفاوتی شامل نقشه‌های رقومی، پوشش زمین،منابع آبی مراکز جمعیتی، جاده‌ها، زمین‌شناسی، اقلیمی بعد از وزن دهی به معیارهای عوامل و موانع مکان مناسب را با بهره گرفتن از ابزار در شمال منطقه انتخاب کرده‌اند.
گریکین و همکاران[۶] در سال (۲۰۰۹) به مطالعه مکان‌یابی محل دفن مواد زائد شهر بیجینگ چین با بهره گرفتن از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS و فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی AHP پرداخته‌اند. در این پژوهش ازGISجهت ارائه اطلاعات مکانی استفاده‌شده است. همه نقشه‌ها از ۱ پایین‌ترین تا ۵ بالاترین درجه تناسب نمره‌گذاری شده است و مکان‌های انتخابی بر اساس بالا بودن وزن معیارها تعیین شده است. که به مناطق عالی، خوب و نامناسب تقسیم‌بندی شده که مناطقی که از نظر وزنی عالی هستن به عنوان مکان‌های بهینه دفن مواد زائد تعیین شده است.
سنر وهمکاران[۷] (۲۰۱۰) مکان‌یابی دفن مواد زائد جامد را با بهره گرفتن از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS و مدل AHP برای حوضه سیرنیک آلبورا انجام داده است که یکی از مهم ترین نواحی آب شیرین ترکیه است بدین منظور ده معیار مختلف لیتولوژی، آب‌های سطحی، عمق آب زیرزمینی، کاربری اراضی، پوشش خاک، منظر، ارتفاع، شیب، فاصله از جاده, و مناطق مسکونی در رابطه با مکان دفن زباله بررسی شده‌اند. سولومون پیتر گبانی و همکاران در سال ۲۰۱۳ به مکان‌یابی محل دفن زباله با بهره گرفتن از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS و مدل MCDA روش تصمیم‌گیری چند معیاره پرداخته است. نتیجه به دست آمده نشان می‌دهد۳/۸۳ درصد از منطقه برای دفن زباله نامناسب است. بر اساس پارامترهای شیب، لیتولوژی، توپوگرافی، فاصله از شهر، جاده، قیمت زمین، منظر و رضایت مندی جامعه نتیجه‌گیری کرده است.
۱-۶-۱ پیشینه تحقیق در ایران:
علاوه بر پژوهش‌های صورت گرفته در این زمینه در جهان می‌توان به کار های که در این زمینه در ایران انجام‌گرفته اشاره‌کنیم از جمله اینکه: کتاب مدیریت مواد زائد جامد (اصول مهندسی و مباحث مدیریتی) از جرج چوبانگلوس، هیلاری تیسن و رولف الیاس، که در سه جلد مجزا توسط محمدعلی عبدلی و دکتر منیره مجلسی در سال ۱۳۷۱ و ۱۳۷۰ به فارسی ترجمه شده است و یکی از کامل‌ترین مرجع در مورد موضوع مورد مطالعه می‌باشد، نویسندگان تمام جزییات امر را در فصول متفاوت و تحت عنوان عناصر مدیریت مواد زائد مورد بررسی قرار داده‌اند. عمرانی (۱۳۷۹) فقط روی چند موضوع مواد زائد از جمله معیارهای محل دفن بحث کرده است. سعید نیا (۱۳۷۸) تولید مواد زائد، جمع‌آوری و حمل‌ونقل و دفع مواد زائد شهری را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.
سیدکوئی ۱۳۷۸ روش تحلیل سلسله‌مراتبیAHP  را برای مکان‌یابی محل دفن پسماند توسط GIS ارائه داده است. در این مطالعه چهار معیار نزدیکی به شهر، نوع کاربری زمین، محدودیت خاک (شامل شیب، بافت، نفوذپذیری، عمق سنگ بستر) و عمق آب‌های زیرزمینی را در مکان‌یابی محل دفن برای منطقه کلیوند در اوکلاهاما را مو­رد بررسی قرار داده و وزن‌ها را از روش مقایسه دوتایی محاسبه کرده است.
عبدلی (۱۳۷۹) تجارب کشورهای دیگر جهان ازجمله کشورهای اروپایی در جهت دفن و یا دفع مواد زائد شهری می‌پردازد ولی به نظر می‌رسد تجارب کشورهای پیشرفته از جمله انگلستان و فرانسه بسیار جامع تر از تجربیات این کتاب باشد. نویسنده خلاصه وار به بررسی این تجارب پرداخته و از ارائه جزییات موضوع پرهیز نموده است. عبدلی (۱۳۷۹) با بررسی تک تک شهرهای بزرگ ایران از لحاظ آماری آن‌ها را با یکدیگر مقایسه کرده است.
پوراحمد و همکاران در سال ۱۳۸۰ با بهره گرفتن از داده‌هایی چون فاصله از گسل‌های منطقه، فاصله از آب‌ منطقه، جهت باد، خاک‌شناسی، هیپسومتریک (طبقات ارتفاعی)، پوشش گیاهی و زمین‌شناسی و از طریق مدل‌های مختلف تلفیق اطلاعات و نقشه‌ها که بر اساس مدل منطق فازی ترکیب‌شده‌اند، مکان‌های مناسب برای دفن بهداشتی مواد زائد شهر بابلسر مکان گزینی و در نقشه‌های مختلف ارائه شده است.
حیدر زاده (۱۳۸۰) با بررسی عوامل زیست‌محیطی و اجتماعی و اقتصادی در مکان‌یابی دفن زباله با روش‌های رتبه‌ای، نسبتی و دوتایی به معیارها وزن داده است. روش مقایسه دوتایی را به عنوان یکی از کاراترین روش‌ها معرفی و سپس گزینه‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کرده است و با بهره گرفتن از GIS مکان‌یابی کرده است در مرحله پایانی با بهره گرفتن از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی از بین مکان‌های انتخاب‌ شده بهترین مکان را انتخاب کرده است.
خراسانی و همکاران، ۱۳۸۳در پژوهشی با عنوان مطالعات زیست‌محیطی در جهت انتخاب محل مناسب دفن زباله‌های شهر ساری با بهره گرفتن از GIS به مطالعه پارامترهایی چون سطح آب‌های زیرزمینی، شیب، فاصله از شهر و مراکز جمعیتی، فاصله از جنگل، فاصله از منابع آب‌های سطحی، فاصله از جاده‌های دسترسی، فاصله از خطوط انتقال نیرو، نوع خاک‌ها و سنگ‌ها پرداخته‌اند. پارامترهای مذکور با روش منطق بولین و فازی مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفته‌اند و نهایتاً نقشه مکان‌های مناسب برای دفن زباله در این شهر حاصل آمده است. ولیزاده و همکاران در سال ۱۳۸۶ در طرح ملی مکان‌یابی محل دفن و دفع زباله‌های ویژه صنعتی در منطقه شمال غرب کشور با بهره گرفتن از ۲۴ لایه اطلاعاتی و به‌کارگیری روش‌های بولین، فازی و همپوشانی لایه‌ها، مکان‌های بهینه را مورد شناسایی قرار داده‌اند. نیرآبادی در سال ۱۳۸۶ با روش‌های بولین و فازی و با بهره گرفتن از تصاویر ماهواره‌ای در محیط (GIS) به مکان‌یابی محل دفن زباله در شهر تبریز پرداخته است. عادلی (۱۳۸۶) به بررسی ویژگی‌های ژئومورفیک در مکان‌یابی کاربری‌ها در مکان‌یابی محل دفن مواد زائد شهر بناب پرداخته است. فرایند مکان‌یابی با در نظر گرفتن معیارهای ژئومورفولوژی و معیارهای فرعی چون سنگ، خاک، شیب، گسل، اراضی ناپایدار و. می‌باشد. همچنین علاوه بر معیارهای ژئومورفولوژی به معیارهای زیست‌محیطی، اقتصادی، اجتماعی، و هیدرو اقلیم نیز توجه شده است در این پژوهش در مورد مکان‌یابی با بهره گرفتن از GIS و تعیین مکان بهینه دفن با روش AHP انجام‌گرفته است. نیرآبادی (۱۳۸۶) به مکان‌یابی محل دفن مواد زائد شهری تبریز با بهره گرفتن از سامانه اطلاعات جغرافیایی پرداخته است. در این پژوهش از روش‌های بولین، تحلیل سلسله‌مراتبی AHP ترکیب خطی وزنی WLC و وزن دهی ساده افزایش SAW استفاده کرده است.
شهابی، هیمن در سال (۱۳۸۸) در پایان‌نامه ارشد خود نقش عوامل ژئومورفیک را در مکان‌یابی محل دفن مواد زائد شهر سقز با بهره گرفتن از GIS و فناوری سنجش از دور پرداخته است. در این پژوهش ۲۲ عامل موثر در مکان‌یابی محل مناسب دفن مواد زائد در نظر گرفته شده است. که در نهایت با رقومی کردن و وزن دهی ۱۳ لایه بر اساس استانداردهای موجود از قبیل شیب، فرسایش، گسل، آب‌های سطحی، آب‌های زیرزمینی، چاه‌ها، منطقه حفاظت‌شده، فرودگاه، پوشش گیاهی، خطوط ارتباطی، خطوط نیرو، فاصله از شهر سقز و مراکز جمعیتی و واردکردن لایه‌های مذکور به محیط GIS و EDRISI و تشکیل پایگاه‌های اطلاعاتی و با بهره گرفتن از مدهای AHP, SAW, WLC در مرحله اولیه و با انتخاب چهار مکان نهایی محل دفن مناسب تعیین شده است. پیمان حیدریان و همکاران در سال ۱۳۹۰به مکان‌یابی محل دفن پسماند شهری با بهره گرفتن از مدل های -AHP FUZZY و FUZZY-TOPSIS به مطالعه شهر پاکدشت پرداخته‌اند. با توجه به معیارهای مختلف عوامل محیطی، اجتماعی، دسترسی، هیدرولوژی، زمین ساختی، زیست‌محیطی FAHP برای تصمیم‌گیری مکان‌های مناسب و از روش FUZZY-TOPSIS برای اولویت‌بندی مکان‌های پیشنهادی دفن پسماند استفاده‌شده است.
خورشید دوست و عادلی،( ۱۳۸۸) در پژوهشی با عنوان استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) برای یافتن مکان بهینه دفن زباله در شهر بناب معیارهای ژئومورفولوژی، هیدرواقلیم، زیست‌محیطی، کاربری اراضی، شبکه‌های انتقالی و هزینه‌های اقتصادی را مورد مطالعه قراردادند. ابتدا وزن بین معیارها را تعیین کردند. این وزن‌ها با توجه به اهمیت معیارها در مقابل یکدیگر، نسبت به هدف (یافتن محل مناسب دفن زباله) تعیین می‌شوند. ابتدا معیارهای لایه اصلی با یکدیگر مقایسه می‌شوند سپس نوبت به زیر معیارها می‌رسد که بر اساس معیارهای مورد نظر، مناطق مختلف منطقه از نظر توانایی دفن زباله اولویت‌بندی شدند و جنوب شهر بناب واقع در ۷ کیلومتری جاده ملکان به عنوان مناسب‌ترین محل انتخاب شد.
مرضیه مهتابی اوغانی و همکاران در سال۱۳۹۲ به مقایسه دو روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و تاپسیس در مکان‌یابی محل دفن پسماندهای شهر کرج پرداخته‌اند. در این تحقیق دو روش برای تعیین اولویت گزینه‌های دفن در کرج استفاده‌شده است. روش بررسی از روی‌هم گذاری لایه‌های اطلاعاتی (نقشه‌های رقومی) و به‌کارگیری توابع پرس و جو در نرم‌افزار۹٫۲ Arc GIS، ۴ منطقه در جنوب محدوده مورد مطالعه (کرج) شناسایی شده بود. سپس اولویت‌بندی گزینه‌ها با بهره گرفتن از روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و تاپسیس انجام و نتایج با یکدیگر مورد مقایسه و ارزیابی قرار گرفته است. یافته‌های این بررسی مبین این واقعیت است که هر دو روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و تاپسیس در اولویت‌بندی گزینه‌های دفن، روش‌های مناسبی هستند. دیگر محققان ایرانی نیز با بهره گرفتن از نرم‌افزارهای GIS برای شهرهای سمنان، سنندج، بناب، بابلسر، رامهرمز، کوهدشت، شیراز، زنجان، کرمانشاه، تبریز به مکان‌یابی دفن زباله پرداخته‌اند.
در سال ۱۳۹۲ مهدی ریاحی خرم، مریم سلطانیان، بهاره لرستانی مقاله‌ای تحت عنوان مکان‌یابی دفن پسماندهای جامد شهر هرسین به روش الکنو ارائه دادند که در آن به مقوله مکان‌یابی بهترین محل دفن زباله در شهرستان هرسین در استان کرمانشاه می‌پردازد. در این تحقیق موردی از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS به عنوان یک ابزار قدرتمند استفاده‌شده است. همچنین به منظور جمع‌بندی داده‌ها یا همان لایه‌های اطلاعاتی دیجیتال از مدل الکنو استفاده‌شده و لایه‌های اطلاعاتی کاربردی شامل لایه خاک، لایه بارش و لایه عمق آب‌های زیرزمینی منطقه می‌باشد. در این مطالعه ابتدا لایه‌های یادشده روی هم گذاری گردید و سپس مناطق مستعد جهت کاربری دفع پسماند شهر هرسین شناسایی شد و بر اساس سیستم نمره دهیم دل، مناطق شناسایی شده، اولویت‌بندی شده است. پس از روی هم گذاری لایه ها، ۶ منطقه در اراضی شهرستان هرسین که دارای توان لازم برای تخصیص کاربری دفع پسماند شهری هرسین می‌باشد، شناسایی شد و این مناطق بر روی نقشه مشخص گردید و نمره تخصیص یافته برای هر یک از مناطق شش گانه فوق بدست آمده است.
در همه این تحقیقات عوامل ژئومورفولوژی مانند شیب، جنس زمین، تکتونیک به عنوان شاخص‌های موثر در مکان‌یابی به چشم میخورد اما هیچ یک از آن‌ها در تحقیقات خود نقش هیدروژئومورفولوژی را به عنوان یک متغیر مستقل و تاثیرگذار در نظر نگرفته‌اند.
ما با توجه به اینکه در شهر بیستون در مورد مکان‌یابی دفن پسماندهای شهری هیچگونه مطالعه ای صورت نگرفته است و زباله های این شهر به خارج از محدوده بخش بیستون حمل و در چاله هرسین –صحنه به صورت غیراصولی دفع می شود و با در نظر گرفتن اینکه منطقه مورد نظر دارای سازند کارستی و سفره‌های آب زیرزمینی و خاکهای آبرفتی و حاصلخیز مخروطه افکنه ای می‌باشد در این منطقه لزوم تحقیقات هیدروژئومورفولوژیکی بیش از مناطق دیگر احساس می‌شود. لذا در این تحقیق سعی می‌شود با توجه به شاخص‌های هیدروژئومورفولوژیکی و با بهره گرفتن از نرم‌افزارهای GIS و مدل سلسله‌مراتبی AHP مکان بهینه جهت دفن پسماندهای جامد شهری مکان‌یابی شود.
۱-۷- مبانی نظری (مفاهیم و تعاریف)
۱-۷-۱ پسماند
مواد زائد جامد یا پسماند به کلیه مواد زائد حاصل از فعالیت های روزمره انسان و حیوان که در حالت طبیعی به صورت جامد بوده و به علت بلا استفاده بودن و یا ناخواسته به دور انداخته می‌شوند پسماند گفته می‌شود. (سازمان مدیریت پسماند شهری)
پسماند شهری:  (Municipal solid wast)MSW: مواد زائد غیر خطرناکی را گویند که در مناطق مسکونی، تجاری، موسسات و صنایع سبک تولید می‌شوند این پسماندها شامل پسماند فرایندهای صنعتی، پسماندهای کشاورزی معادن و لجن فاضلاب نمی‌شوند.(عبدلی، ۱۳۷۰)
      1-72 انواع پسماند
در زندگی روزمره بشر زائدات مختلفی تولید می‌شود که می‌توان آن را به دو دسته کلی پسماند و پساب تقسیم کرد. در این تقسیم بندی، هر نوع ماده جامد، گاز و مایعی (به غیر از فاضلاب) که به طور مستقیم یا غیر مستقیم از فعالیت انسان حاصل شده و از نظر تولید کننده، زائد تلقی شود، جزء گروه پسماندها، محسوب می‌گردد و فاضلابهای تولیدی نیز، در دسته پسابها، قرار می گیرد. پسماندها را می‌توان بر حسب منابع تولید کننده آن، به انواع مختلف طبقه بندی نمود. (عباس پور.۱۳۸۴)
پسماندهای عادی : به کلیه پسماندهایی گفته می‌شود که به صورت معمول از فعالیت‌های روزمره انسان‌ها در شهرها، روستاها و خارج از آن‌ها تولید می‌شود و شامل نخاله‌های ساختمانی و زباله‌های خانگی می‌گردد. زباله‌های خانگی خود به دو دسته پسماند تر و پسماند خشک تقسیم می‌شوند (عباس پور.۱۳۸۴)
-پسماند تر :پسماند تر که به آن پسماند آلی، ارگانیک یا فسادپذیر نیز میگویند شامل پسماندهای مواد غذایی مثل پس مانده‌های غذا، پوست میوه و سبزیجات، روغن‏های خوراکی سوخته و فاسد شده، تفاله چای و همچنین پسماندهای باغبانی و فضای سبز می‌باشد. بخش بزرگی از زباله‌های خانگی را پس مانده های گیاهی و حیوانی تشکیل می دهند که کمّیت این پسماندها در طول سال متغیر بوده و در ماه های تابستان، که مصرف میوه و سبزی بیشتر است، به حداکثر می‌رسد. پسماندهای غذایی مهمترین قسمت زباله است، چرا که از یک سو به دلیل تخمیر و فساد سریع، بوهای نامطبوع تولید کرده و محل مناسبی برای رشد و تکثیر مگس و سایر حشرات و جوندگان است و از سوی دیگر به دلیل قابلیت تهیه کود از آن (کمپوست) از اهمیت به سزایی برخوردار می‌باشد. یکی از مسایل مهم در رابطه با پسماند تر مساله شیرابه است. شیرابه عبارت است از مایعی بد بو به رنگ قهوه ای تیره که از داخل موادزائد به خارج تراوش کرده و حاوی مواد محلول ومعلق می‌باشد. مهم ترین علت ایجاد شیرابه، مایعات و رطوبتی است که در کیسه های زباله جمع می‌شود، در حقیقت مایعات مثل انواع نوشیدنی یا آب خورشت به صورت مستقیم و پوست و تفاله میوه ها نیز به شکل غیرمستقیم شیرابه ایجاد می کنند. از هر تن زباله حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ لیتر شیرابه تولید می‌شود که خطر اصلی آن در مراکز دفن، نفوذ این مایع به آب‌های زیرزمینی، خاک و چاه‌های اطراف می‌باشد. وجود موادی چون فلزات سنگین، مواد سمی و مواد آلی با غلظت‌های زیاد، ازعوامل آلودگی شیرابه است و اجزای آلی شناخته شده در شیرابه مراکز دفن نیز بیشتر، ازگروه مواد سمی می‌باشند. تولید شیرآبه در فصول مختلف متفاوت است، در فصل تابستان به دلیل استفاده از میوه های آب دار تولید شیرآبه افزایش می یابد بطوریکه ۲۵ درصد وزن پساند را شیرآبه تشکیل می‌دهد. همچنین شیرابه زباله علاوه بر آلودگی‌های زیست‌محیطی به دلیل ایجاد محیط اسیدی خسارت زیادی به خودروهای حمل زباله و ماشین آلات و تجهیزات دیگر نیز وارد می نماید. بهترین کار برای جلوگیری از تولید شیرابه، جداسازی مایعات از دیگر زباله‌هاست. (عباس پور.۱۳۸۵)
پسماند خشک : پسماندهای خشک به ویژه کاغذ، مقوا، پلاستیک، فلزات و شیشه از ارزش اقتصادی و زیست‌محیطی برخوردار بوده و در صورت تفکیک، در واحدها و کارخانه‌ها بازیافت به محصولاتی با کاربردهای مشابه و یا جدید تبدیل می‌شوند تا از اتلاف منابع و سرمایه های ملی جلوگیری به عمل آید. در واقع تفکیک پسماند ارزشمند در مبدأ سبب صرفه‌جویی ۳۰ درصدی در هزینه ها می‌شود. از مهمترین اهداف پردازش مواد زائد جامد، بازیافت و جداسازی ترکیبات با ارزش از داخل زباله و تبدیل آن به مواد اولیه می‌باشد. در این میان روش جداسازی و تفکیک در مبدأ یکی از مهمترین و کم هزینه‌ترین روش‌های جداسازی و تفکیک مواد زائد، محسوب می‌شود. جمع‌آوری این نوع پسماند به صورت یک روز در هفته از درب منازل انجام می‌شود، همچنین شهروندان می‌توانند با مراجعه به ایستگاه های ثابت یا غرفه های بازیافت، پسماند خشک خود را به آن‌ها تحویل دهند.
پسماندهای پزشکی (بیمارستانی) : به کلیه پسماندهای عفونی و زیان آور ناشی از بیمارستآن‌ها، مراکز بهداشتی درمانی، آزمایشگاه های تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه گفته می‌شود. سایر پسماندهای خطرناک بیمارستانی از شمول این تعریف خارج است. جمع‌آوری این نوع از پسماند به عهده وزرات بهداشت و درمان می‌باشد.
پسماندهای کشاورزی : به پسماندهای ناشی از فعالیت های تولیدی در بخش کشاورزی گفته می‌شود. این پسماندها شامل فضولات، لاشه حیوانات (دام، طیور و آبزیان)، محصولات کشاورزی فاسد یا غیر قابل مصرف می باشند. جمع‌آوری پسماندهای کشاورزی در صورتی به عهده این سازمان است که به پسماند عادی تبدیل شود.
پسماندهای صنعتی : به کلیه پسماندهای ناشی از فعالیت های صنعتی و معدنی و پسماندهای پالایشگاهی صنایع گاز، نفت و پتروشیمی و نیروگاهی و امثال آن گفته می‌شود که شامل براده ها، سرریزها، لجنهای صنعتی و . می‌گردد. دفع این نوع از پسماند به عهده تولید کننده آن است و تنها در صورتی که به پسماند عادی تبدیل شود توسط این سازمان جمع‌آوری می گردد. (عباس پور ۱۳۸۴)
۱-۷-۳روش‌های دفع زباله
روش‌های معمول که تاکنون برای دفع زباله بکار گرفته شده است شامل بازیافت، سوزاندن، دفن بهداشتی و تهیه کمپوست با بهره گرفتن از سیستم‌های سنتی، نیمه صنعتی و مدل‌های پیشرفته هوازی و غیرهوازی است. با توجه به موقعیّت جغرافیایی و آب و هوایی شهرهای کشور و وجود زمین‌های بایر فراوان در اطراف شهرها و همچنین ویژگی‌های خاص زباله‌های شهری در ایران که بیش از ۷۰% آن‌ها را مواد آلی تشکیل می‌دهد، روش‌های سوزاندن، کمپوست و دفن بهداشتی به صورتی که در ابتدا با اجرای سیستم‌های بازیافت از مبدأ تولید همراه باشد از اهمیت خاصّی برخوردار است که ذیلاً به صورت خلاصه مورد بحث قرار می‌گیرد. (منوری ۱۳۷۳)
-سوزاندن  (Incineration) :در ایران با توجه به کیفیت زباله‌های شهری که بهره وری بازیافت و کودسازی در آن‌ها زیاد است و نیز با عنایت به وجود زمین‌های بایر و فراوانی که در اطراف شهرها تناسب خاصی برای دفن بهداشتی زباله دارند، سرمایه گذاری در جهت احداث کارخانه های زباله سوز، توصیه نمی‌شود. اما از آنجا که آلودگی بیولوژیکی و عفونی زباله‌های بیمارستانی معمولا بیش از انواع دیگر زباله است،کارشناسان، بهترین روش برای دفع زباله‌های مراکز درمانی را سوزاندن در کوره های زباله سوز، توصیه کرده اند. (منوری ۱۳۷۳)
-کمپوست یا کود گیاهی : تهیه بیوکمپوست از فضولات شهری در مقایسه با سایر روش‌های دفع زباله، به خصوص سوزاندن، ارزان تر و اقتصادی تر است، بطوریکه در حوالی شهرها با سرمایه گذاری کمی می‌توان کود مناسبی جهت توسعه فضای سبز شهری و یا به منظور فروش تهیه نمود. یادآور می‌شود که به علت گنجایش نسبتا زیاد تاسیسات تهیه کمپوست و نیز محدودیت حجم تولید و الزام به رعایت زمان تبدیل مواد آلی زباله به کمپوست، نمی‌توان کلیه زباله‌های شهری را به کود کمپوست تبدیل کرد، بلکه استفاده از روش‌های دیگر دفع زباله نظیر دفن بهداشتی نیز یک مسئله اجتناب ناپذیر است. از آنجا که بیش از ۷۰% از زباله‌های شهری در ایران را مواد آلی تشکیل می‌دهند تولید بیوکمپوست می‌تواند بخوبی در صدر برنامه های بازیافت و دفع بهداشتی زباله در کشور ما قرار گیرد. تعریف کلمه کمپوست ـ عبارت است از تجزیه کنترل شده مواد آلی در حرارت و رطوبت مناسب بوسیله باکتری‌ها، قارچ‌ها، کپک‌ها و سایر میکروارگانیسم‌های هوازی و یا غیر هوازی. کمپوست دارای درصد زیادی هوموس است. هوموس اصلاح کننده خاک بوده و باعث بهبود شرایط زندگی و عملکرد موجودات خاک می‌شود. نکته مهم اینکه هوموس حاوی مقدار زیادی مواد ازته می‌باشد که بتدریج در خاک آزاد شده و در اختیار گیاه قرار می‌گیرد.
-دفن بهداشتی زباله
روش‌های مختلف دفن بهداشتی زباله :دفن در خاک‌چال آخرین عنصر موظف در سیستم مدیریت مواد زائد جامد و سرنوشت نهایی تمام مواد زائدی است که ارزشی ندارند و باید دور ریخته شوند. به عبارت دیگر دفن یک گزینه حتمی و اجباری است. دفن بهداشتی روشی مهندسی جهت دفن مواد زائد جامد در زمین، جهت ممانعت از آسیب زدن به محیط‌زیست می‌باشد. در این روش زائدات در لایه‌هایی با ضخامت مناسب پخش شده و فشرده می‌شوند و در انتهای هر روز با خاک پوشانده می‌شوند. بر اساس تجارب بدست آمده گذشته، در کشورهای پیشرفته و سایر جوامع، دفن بهداشتی در زمین اغلب به عنوان اقتصادی‌ترین راه حل دراز مدت برای مشکل مواد زائد جامد انتخاب‌شده‌است.(عبدلی.۱۳۷۰) اگرچه خاک مهم‌ترین و گسترده‌ترین صافی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی آ بها، بازیافت کننده ضایعات و نیز دریافت کننده بسیاری از مواد می‌باشد لیکن ظرفیت آن محدود بوده و ممکن است بسیاری از مواد سمی و آلاینده‌ها که به خاک افزوده می‌گردند از نظر تمرکز افزایش یافته و در نهایت به صورت تهدیدی جدی برای محیط‌زیست درآیند. عمده‌ترین مشکل محل دفن مواد زائد جامد شهری، شیرابه و گاز تولید شده در اثر تجزیه زباله‌های دارای ترکیبات آلی می‌باشد. در این بین مهم‌ترین عامل آلودگی آب در محل دفن مواد زائد جامد، شیرابه‌است که با ورود به آ ب‌های سطحی و یا زیرزمینی مخاطرات بهداشتی زیست‌ محیطی برای انسان و جانوران ایجاد می‌کند. (عمرانی. ۱۳۷۷)
دفن بهداشتی زباله عبارت است از انتقال مواد زائد جامد به محل ویژه دفن آن‌ها در دل خاک به نحوی که خطری متوجه محیط‌زیست نشود. دفن بهداشتی، یک روش موثر و ثابت شده برای دفع دائم مواد زائد است. در هر منطقه‌ای که زمین کافی و مناسب وجود داشته باشد، روش دفن بهداشتی می‌تواند به خوبی مورد استفاده قرار گیرد. این روش متداول ترین روش دفع زباله در جهان است. عملیات دفن بهداشتی زباله شامل چهار مرحله زیر است:

  • ریختن زباله در یک وضع کنترل شده
  • پراکندن و فشردگی زباله در یک لایه نازک برای حجم مواد (به ضخامت حدود ۲ متر)
  • پوشاندن مواد با یک لایه خاک به ضخامت حدود ۲۰ سانتی متر
  • پوشش لایه نهایی زباله به ضخامت حدود ۶۰ سانتی متر با خاک

دفن بهداشتی زباله یک روش کاملاً قابل‌قبول و مطمئن برای دفع زباله‌های شهری است و به عنوان یک جایگزین در مقابل تلنبار کردن زباله مطرح است. پوشاندن مواد در دفن بهداشتی زباله به طور موثر از تماس حشرات، جوندگان، حیوانات دیگر و پرندگان با زباله‌ها جلوگیری به عمل می‌آورد. لایه پوششی خاک همچنین از تبادل هوا و مواد زائد جلوگیری کرده و مقدار آب سطحی را که ممکن است به داخل محل دفن نفوذ کند به حداقل می‌رساند. ضخامت لایه خاکی که برای پوشش روزانه مواد به کار می‌رود بایستی حداقل ۱۵ سانتی متر و پوشش نهایی خاک در روی شیارهای زباله ۶۰ سانتی متر باشد تا از نظر ایجاد و یا نشت گازهای تولیدی در اعماق و یا سطح زمین کنترل لازم به عمل آید.
روش‌های مختلف دفن بهداشتی زباله بر حسب موقعیت جغرافیایی، سطح آب‌های زیرزمینی و میزان خاک قابل دسترس جهت پوشش زباله بسیار متفاوت است. قابل ذکر است که توضیح کامل یکایک این روش‌ها از حوصله این گفتار، خارج بوده و تنها با شرح کلی روش‌های مسطح، سراشیبی، ترانشه ای اکتفا می‌گردد.
الف ـ روش دفن بهداشتی به صورت مسطح (Area Method)
از این روش در موقعی استفاده می‌شود که زمین برای گودبرداری، مناسب نباشد در این روش زباله‌ها بعد از تخلیه به صورت نوارهای باریکی به ضخامت ۷۵-۴۰ سانتی متر در روی زمین تسطیح گردیده و لایه‌های زباله فشرده می‌شوند تا ضخامت آن‌ها به ۳۰۰-۱۸۰ سانتی متر برسد. از این مرحله به بعد روی لایه‌های آماده شده قشری از خاک به ضخامت ۳۰-۱۵ گسترده و فشرده می‌شوند.
ب ـ روش سراشیبی (Ramp Method)
اغلب در مواردیکه مقدار کمی خاک برای پوشش زباله در دسترس باشد از روش سراشیبی استفاده می‌نمایند. اصولا مساعدترین منطقه برای عملیات دفن بهداشتی زباله در این روش، مناطق کوهستانی با شیب کم است، که خوشبختانه به وفور در کشور ما یافت می‌شود. در این عملیات جایگزینی و فشردن مواد طبقه روش قبلی صورت گرفته و خاک لازم برای پوشاندن زباله از قسمت‌های دیگر محل تامین می‌گردد.
ج ـ روش ترانشه ای یا گودای (Trench Method)
این روش در مناطقی که خاک به عمق کافی در دسترس بوده و سطح آب‌های زیرزمینی به کفایت پایین است مورد استفاده قرار می‌گیرد. بدین ترتیب ترانشه هایی بطول ۳۰-۱۲، عمق ۴۱ و عرض ۱۵۵/۴ متر حفر می‌شود. از این پس زباله در ترانشه هایی که از قبل آماده شده است تخلیه گردیده و به صورت لایه‌های نازکی که معمولا بین ۲۰۰-۱۵۰ سانتی متر است فشرده می‌گردد.
ارتفاع این لایه ها بایستی حداکثر ۵/۲-۲ متر رسیده و و در صورت لزوم با قشری از خاک به ضخامت ۳۰-۱۰ سانتی متر پوشیده شوند. (عمرانی.۱۳۷۷)
-بازیافت مواد
یکی از مهمترین اهداف در پردازش مواد زائد جامد، بازیافت و جداسازی ترکیبات با ارزش از داخل زباله و تبدیل آن به مواد اولیه می‌باشد. امروزه تکنیک‌های مختلفی در جهان برای تفکیک و جداسازی اجزای ترکیبی مواد زائد جامد توسعه یافته اند که از مهمترین این تکنیک‌ها می‌توان به دو روش عمده تفکیک از مبدأ تولید و تفکیک در مقصد اشاره کرد.از نظر کلی تمام موادی را که مصرف کنندگان به دور می‌ریزند می‌توان بازیابی کرد. در عمل بین کمیت و کیفیت این مواد تفاوت وجود دارد. موادی که برای بازیابی و برگشت به صورت مواد اصلی نامناسب هستند موادی می‌باشند که عناصر تشکیل دهنده آن‌ها بسیار متفاوت بوده و نامرغوب می‌باشند. از اینرو مدیریت مواد زائد جامد با دارا بودن اهداف مشخص در مورد مقداری از زباله که باید بازیابی شده و یا به روش‌های دیگر دفع تحویل گردد، قادر به ارائه سیستم مشخصی از بکارگیری و استفاده مجدد این مواد خواهد بود. (عبدلی.۱۳۷۷)
       ۱-۷-۴-مکان‌یابی
از موارد مهم در رویکرد کلی مدیریت جامع پسماندهای ویژه اهمیت مسئله مکان‌یابی محل دفن می‌باشد. بحث مکان‌یابی بسیار با اهمیت و تخصصی می‌باشدو مسائل بسیاری از جمله زمین‌شناسی و وضعیت گسل ها،هیدروژئولوژی و منابع آب زیرزمینی،منابع آب سطحی،فاصله و بسیاری دیگر از پارامترها باید در نظر گرفته شود تا محل‌های انتخاب‌شده کمترین مخاطرات زیست‌محیطی را در آینده داشته باشد.سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS از جمله روش‌های نوینی است که امروزه برای انجام مطالعات مکان‌یابی مورد استفاده قرار میگیرد.
۱-۷-۴-۱- مکان یابی محل دفن زباله
انتخاب زمین مورد نیاز مناسب برای دفن زباله‌های شهری، مهمترین عمل در دفن بهداشتی محسوب می‌شود که باید با دقت کافی و همکاری ادارات و موسساتی چون حفاظت محیط‌زیست، بهداشت محیط، سازمان آب منطقه‌ای، جنگلداری، کشاورزی و منابع طبیعی و نیز با تشریک مساعی شهرداری‌ها انجام شود. محل دفن بهداشتی زباله باید حداقل به مدت ۲۰ سال محاسبه شده و در جهت توسعه شهر نباشد. این امر هم از نظر ایجاد ترافیک ناشی از رفت و آمد کامیون‌های زباله کش و هم از نظر مسائلی که در اجرای عملیات در محل دفن مورد توجه است، حائز اهمیت است. انتخاب نوع زمین برای طراحی دفن بهداشتی زباله و عملیات بهره برداری و نیز ابزار مورد نیاز تأثیر بسیار مستقیمی در این مورد دارد. بطور خلاصه فاکتورهای مهمی که در انتخاب محل دفن زباله باید مورد توجه قرار گیرند، عبارتند از توجه به بهداشت و سلامت عمومی، سطح زمین مورد نیاز، توپوگرافی منطقه، مطالعات هیدرولوژی و زمین‌شناسی جایگاه، قابلیت دسترسی به خاک پوششی مناسب، قابلیت دسترسی به محل دفن، فاصله شهر تا محل دفن، رعایت جهت بادهای غالب، زهکشی محل دفن، هزینه ها و استفاده های آتی از زمین مورد توجه خاص هر طرح جامع توسعه شهری. باشد. هر چند از دیدگاه اکولوژیک دفن بهداشتی زباله نمی‌تواند قابل پذیرش باشد. دفن بهداشتی که امروزه شناخته شده است از دهه ۱۹۳۰ مورد عمل قرار گرفته است به این صورت می‌باشد که ضخامت مواد فشرده شده در هر لایه معمولاً بین ۲ تا ۳ متر متغیر است که نهایتاً این لایه ها با حداقل ۱۵ سانتی متر خاک فشرده شده پوشانده می‌شود.معمولاً نسبت ضخامت مواد به ضخامت لایه خاک چهار به یک است یعنی برای ۱۲۰ سانتی متر زباله فشرده شده، یک لایه۳۰ سانتی متری خاک فشرده لازم است. ضخامت آخرین پوشش باید حداقل ۶۰ سانتی متر باشد تا از لایه نفوذ آبهای سطحی به داخل توده زباله جلوگیری به عمل آید (عبدلی ۱۳۷۲).در شکل ۱-۱ تصویر شماتیکی از روش دفن زباله به صورت مدرن نشان داده شده است.
شکل ۱-۱ روش دفن مدرن زباله
در مکان‌یابی محلهای دفن، شناخت و بررسی عوامل متعدد می‌تواند در اجرایی صحیح کار و رسیدن به اهداف مورد نظر مارا یاری نموده و در رفع کاستیها با اعمال نظرات مثبت و کارشناسی و براساس موازین
علمی و تخصصی به کمک ما بیایند.
17-4-2ﺿﻮاﺑﻂ و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی اﻧﺘﺨﺎب مکان مناسب برای دفن پسماند
ﭘﺲ از آﻣﺎده ﺳﺎزی و ﺗﺒﺪﯾﻞ اﻃﻼﻋﺎت اوﻟﯿﻪ، ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻋﻮارض ﯾﮏ ﺣﺮﯾﻢ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﻮد ﺗﺎ محل ﻫﺎی اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺣﺮﯾﻢ ﻣﺸﺨﺼﯽ از اﯾﻦ ﻋﻮارض ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ. ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از آﻟﻮدﮔﯽ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ اﯾﻦ ﻣﺤﻠﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ از رودﺧﺎﻧﻪ درﯾﺎﭼﻪ ﻫﺎ، ﻗﻨﺎﺗﻬﺎ و داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ. در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎﯾﯽ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ می ﺗﻮان از آﻧﻬﺎ ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﺿﻮاﺑﻂ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر درذﯾﻞ ﻣﻌﺮﻓﯽ می ﺷﻮﻧﺪ:
ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه:ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﻨﺎﻃﻖ زﯾﺴﺖ ﺷﺪه ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮔﺎﻫﯽ ﮔﯿﺎﻫﯽ و ﺟﺎﻧﻮری ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺤﻞ دﻓﻦ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ از آﻧﻬﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮐﺎﻓﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﻣﺮداﺑﻬﺎ، ﺗﺎﻻﺑﻬﺎ و ﭘﺎرﮐﻬﺎی ﺟﻨﮕﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر می روﻧﺪ. ﻣﺤﻞ دﻓﻦ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪهیچ ﮔﻮﻧﻪ اﺛﺮ ﺳﻮئی درکوتاه ﻣﺪت و ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت روی اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ باشد.
زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎﺳﯽ ولرزه ﺧﯿﺰی: ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻋﻮارض زﻣﯿﻦ ﺳﺎﺧﺘﯽ، اﻧﻮاع ﮔﺴﻠﻬﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ و ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﻟﺮزه زﻣﯿﻦ ﺧﯿﺰی از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮاردی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻘﻮﻟﻪ زمین‌شناسی و لرزه خیزی می‌توان آﻧﻬﺎ را ﺑﺮرﺳﯽ کرد.
 ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﯽ: ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ و اصلی ﺗﺮﯾﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ است. ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻋﻮارض، ﭘﺴﺘﯽ و ﺑﻠﻨﺪی دره ﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎ، دﺷﺘﻬﺎ، ارﺗﻔﺎﻋﺎت و .که اﻣﮑﺎن ﻫﻤﮕﯽ ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ امکان ﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ.ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ ازفاکتورهای ﻣﻬﻢ در اﻧﺘﺨﺎب ﺳﺎﯾﺖ مسئله ﺷﯿﺐ زﻣﯿﻦ است. اﮔﺮ ﺷﯿﺐ زﻣﯿﻦ از ﯾﮏ ﻣﻘﺪار ﻣﺠﺎز ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮده و ﯾﺎ دارای ﺗﻐﯿﯿﺮات ارﺗﻔﺎﻋﯽ ﺑﺎﺷﺪ، ﻫﺰﯾﻨﻪ و زﻣﺎن ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدی ﺟﻬﺖ ﺗﺴﻄﯿﺢ و ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺧﺎﮐﯽ ﺻﺮف ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﺗﻮﺻﯿﻪ نمی ﺷﻮد. ﻫﯿﺪروﻟﻮژی و ﻫﯿﺪروژﺋﻮﻟﻮژی: در اﯾﻨﺠﺎ بحث در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ آﺑﻬﺎی ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽاست. در ﺑﺤﺚ ﻫﯿﺪروﻟﻮژی ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ رودﺧﺎﻧﻪ آﺑﺮاﻫﻪ ﻫﺎی داﺋﻤﯽ و ﻓﺼﻠﯽ، ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻣﺴﯿﻠﻬﺎ و دﺷﺘﻬﺎی در ﻣﻌﺮض ﻃﻐﯿﺎن و. ﻣﻮردﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد.رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﺤﻞ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ دﻓﻊ ﻣﻮاد زاﯾﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ از رود خانه ﻫﺎی دائمی و ﻓﺼﻠﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ در ﺻﻮرت اﻧﺘﺸﺎر اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ آﻟﻮدﮔﯽ ﻣﻮﺟﺐ آﻟﻮده ﮔﺸﺘﻦ آب ﻧﺸﻮد. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺤﻞ دﻓﻊ ﺑﺎﯾﺪ در ﺟﺎﯾﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﻣﻌﺮض آب ﮔﺮﻓﺘﮕﯽ ﻗﺮار ﻧﮕﯿﺮد. در ﺑﺤﺚ ﻫﯿﺪروژﺋﻮﻟﻮژی ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ آﺑﻬﺎی زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ، ﻗﻨﺎﺗﻬﺎ و ﭼﺎﻫﻬﺎ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. اﯾﻦ مسئله از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻞ دﻓﻊ می ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ ﺷﻮد. اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺼﺎرف آب ﺷﺮب و ﮐﺸﺎورزی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺻﻮرت آﻟﻮدﮔﯽ آﻧﻬﺎ ﺧﺴﺎرات ﺟﺒﺮان ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی را وارد ﺧﻮاﻫﺪ ساخت. در صورتی که محل دفن بهداشتی در بالای سطح آب زیرزمینی باشد و فاصله بین محل دفن و سطح آب زیرزمینی از سیلت شن و صخره ای ترکدار باشد پتانسیل آلودگی شدید،کم است.زیرا شیرابه به هنگام عبور از صخره ای ترک دار به صورت طبیعی فیلتر شده و تجزیه می‌شود. به علاوه آلاینده ها فقط در صخره های ترک دار پخش خواهد شد. به هرحال در صورتی که سطح آب زیرزمینی بالاتر باشد و یا ضخامت مواد نفوذپذیری بالای سطح آب زیرزمینی کمتر باشد آب زیرزمینی شدیدا آلوده خواهد شد. در صورتیکه مواد زائد جامد در زمین شنی نفوذ پذیر دفن شود و در زیر لایه شنی،صخره ای آهکی شیب دار وجود داشته باشند آب‌های زیرزمینی ممکن است شدیدا آلوده شوند زیرا شیرابه سریعا از لایه‌های نفوذپذیر شنی عبور کرده و وارد بستر آهکی می‌شود جایی که ترک ها ی موجود در بستر آلاینده ها را به تجزیه مختصری منتقل می‌کند و در صورتی که بستر شیب دار از جنس شیل باشد آلودگی بسیار کم می‌شود زیرا مسیل غیرقابل نفوذ است.
 ﮐﺎرﺑﺮی اراضی: ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ در اﻧﺘﺨﺎب ﻣﺤﻞ دﻓﻊ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد، ﺑﺤﺚ ﮐﺎرﺑﺮی اراﺿﯽ است. اﯾﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﺴﯿﺎر روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻞ دﻓﻊ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮐﺎﻓﯽ و ﻣﻨﺎﺳﺐ را از ﮐﻠﯿﻪ اراﺿﯽ ﮐﻪ ﮐﺎرﺑﺮی ﺧﺎﺻﯽ دارﻧﺪ ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ.از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻮارﺿﯽ ﮐﻪ در ﺑﺤﺚ ﮐﺎرﺑﺮی اراﺿﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻨﺠﺎﻧﺪه ﺷﻮﻧﺪ ﺟﻨﮕل ﻫﺎ و ﺑﯿﺸﻪ ﻫﺎ، ﺑﺎﻏﻬﺎی ﻣﯿﻮه، ﺗﺎﮐﺴﺘﺎﻧﻬﺎ، زﻣﯿﻨﻬﺎی زراﻋﯽ و. اﺷﺎره ﮐﺮد ﮐﻪ از ﻫﺮ ﮐﺪام از اﯾﻦ ﻋﻮارض ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻻزم را ﺣﻔﻆ ﮐﺮد.
اقلیم: در تعیین محل دفن نیز بایستی شرایط اب و هوایی (اقلیم) یک منطقه را زیرنظر گرفت، زیرا عواملی ازقبیل نوسانات حرارتی، میزان و شدت بارش (باران و برف)،جهت، سرعت و نوع باد، شناخت بادهای محلی در  فصلهای مختلف سال و . بعنوان مستندترین عوامل تعیین کننده در ارزیابی محل دفن می‌باشند.  (عمرانی ۱۳۷۷) پس میتوان گفت در مکانهایی که بادخیزتر هستند و آنجا در اکثر ماهای سال محل وزش بادهای شدید و طوفانی هستند از احداث محل دفن اجتناب نمود ولی در صورت اجبار به ایجاد دفن در اینگونه اراضی میتوان به احداث بادشکن ویا حصارهایی برای جلوگیری از پراگندگی اجسام ایجاد نمود. در نتیجه باید در انتخاب محل دفن باید این مسئله را مورد توجه قرار داد که ﻣﺤﻞ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮐﻢ ﺑﺎرﺷﯽ ﺑﺎﺷﺪ. زﯾﺮا ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﯿﺰان ﺑﺎرش ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺠﻢ ﺷﯿﺮاﺑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪی ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ
در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ وزش ﺑﺎد ﻧﯿﺰ دو ﻣﻮرد ﺳﺮﻋﺖ و ﺟﻬﺖ وزش ﺑﺎد اﻫﻤﯿﺖ ﻓﺮاواﻧﯽ دارد. ﺟﻬﺖ وزش ﺑﺎد ﻧﯿﺰ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﻬﺮﻫﺎ، ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ، ﺟﺎده ﺗﻔﺮﯾﺢ ﻫﺎی ﭘﺮ ﺗﺮدد و ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ  ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ می ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮی ﺣﺎﺻﻞ از دﻓﻊ ﻣﻮاد زائد ﺑﺮای آﻧﻬﺎ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. ضمنا باید مواردی همانند حفرزمین و تامین خاک پوششی بر روی زباله‌ها، شدت بارش، تخمین میزان شیرابه های تولیدی، میزان نفوذ شیرابه، عمق و مسافت نفوذ آن، قابلیت نفوذ پذیری سنگهای بستر، وجود خاک پوششی مناسب (بهترین خاک پوششی مخلوطی از رس و ماسه با دانه بندی درشت وریز می‌باشد) نیز مد نظر قرارداد تا نتیجه مطلوب حاصل شود.
توپوگرافی محل مناطق پست و گود مثل در ه های تنگ، باتلاقها، وگودال ها و یا حفره های معادن متروکه از طریق توپوگرافی و اقتصادی بسیار مناسب هستند مشروط به اینکه عملیات پر کردن طوری انجام شود که زهکشی مناسب سطحی برای روان آب ها ایجاد شود عملیات بهره برداری در دامنه های صاف و مسطح و یا با شیب ملایم ساده تر خواهد بود. ولی در عوض زمین جایگاه کاربری های آتی خود را احتمالا از دست خواهد داد.این اراضی ممکن است هر چند وقت یکبار سیل گیر بوده و برای انجام عملیات بهره برداری مناسب نباشند.به طور کلی باید موارد زیر را در انتخاب مکان دفن پسماند مد نظر قرار داد:
۱-بسترهای آهکی یا صخره ای ترکدار و اکثر گودال های شنی و ریگی برای دفن مواد مناسب نیستند زیرا این ساختارها نفوذپذیر هستند.
۲- مناطق باتلاقی مناسب برای دفن نیستند مگر آنکه کاملا خشکانده شوند طوری که مواد روی آب راکد دفن شوند.
۳-گودال های،رسی، در صورتی که خشک نگه داشته شوند و از ورود آب‌های سطحی و روان آب ها به داخل آن‌ها جلوگیری شود مناطق خوبی برای دفن مواد هستند.
۴-مناطق مرتفع و مسطح به شرط آنکه دارای یک لایه غیرقابل نفوذ مانند رس در بالای سطح آب زیرزمینی باشند برای دفن مواد بسیار مناسب هستند.
۵-مسیل ها و دشت‌های سیلابی که ممکن است چند وقت یکبار ب دچار سیل شوند و پر از آب‌های سطحی گردند برای دفن مواد زائد جامد قابل‌قبول نیستند.
۶-مناطقی که دارای خاک نفوذ پذیر بوده و سطح آب زیرزمینی آن منطق نیز بالاست برای دفن مواد مناسب نیستند.
۷- در مناطقی با پستی و بلندی ها زیاد بهترین مکان‌های دفن در نزدیک قله هاست جایی که سطح آب زیرزمینی بالاتر است.((Abdoli .19
1-7-4-3-کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در مکان یابی دفن پسماند
سیستم اطلاعات جغرافیایی با توانمندی ها و قابلیت های که در جمع آوری ، ذخیره ، بازیابی ، کنترل ، مدل سازی ، ادغام ، پردازش ، تحلیل و نمایش داده های جغرافیاییی دارد می تواند ابزار خوبی در دست مدیران و برنامه ریزان برای استفاده بهینه از منابع و ذخائر بشمار آید .بدین صورت مکانیابی محل دفن بهینه دفن پسماند نمی تواند بدون استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی به صورت اصولی و کاربردی انجام شود.
[1] – Hendrix William&  Buckly, David
[2] -Garner et al
[3] -Church
[4] -Vastava and Nathawat
[5] -Hubina
[6] – Guiqin Wang et at
[7] –  Şehnaz Şenera
تعداد صفحه :۱۱۵
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان‌نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته: جغرافیا گرایش: سیاسی
 
عنوان
جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام
 
شهریور ۱۳۹۴

فهرست مطالب
عنوان                                                                                                      صفحه
چکیده ۱
مقدمه ۲
فصل اول: کلیات تحقیق
۱-۱ بیان مساله ۴
۱-۲ پرسش اصلی تحقیق. ۵
۱-۳ ضرورت تحقیق. ۵
۱-۴ اهداف تحقیق. ۵
۱-۵ فرضیه تحقیق. ۵
۱- ۶ قلمرو تحقیق. ۶
۱-۷ محدودیتهای تحقیق. ۷
۱-۸ مفاهیم واژه‎ها ۸
فصل دوم: مرور منابع ، ادبیات و پیشینه تحقیق
۲-۱ ادبیات تحقیق. ۱۰
۲-۱-۱- ژئوپلیتیک. ۱۱
۲-۱–۱–۱- مفهوم ژئوپلیتیک ۱۱
۲-۱-۱-۲- پیدایش ژئوپلیتیک ۱۳
۲-۱–۱–۳– رویکرد ژئوپلیتیک ۱۳
۲-۱-۱-۴- ژئوپلیتیک سنتی. ۱۵
۲-۱–۱-۵- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی. ۱۵
۲-۱–۱-۶– رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی. ۱۷
۲-۱– ۱-۶– ۱- چشم انداز ژئوپلیتیک انتقادی. ۱۹
۲-۱–۱-۷– ژئوپلیتیک در ادوار مختلف ۲۰
۲-۱– ۱-۸– ارتباط ژئوپلیتیک با سایر علوم ۲۲
۲-۱–۱-۸–۱- جغرافیای سیاسی به عنوان پدر ژئوپلیتیک ۲۲
۲-۱–۱-۸–۲- رابطه ی ژئوپلیتیک و تاریخ. ۲۳
۲-۱–۱-۸–۳- رابطه ی مطالعات امپریالیسم با ژئوپلیتیک ۲۴
۲-۱–۱-۸–۴- ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی. ۲۵
۲-۱–۱-۹– ژئوپلیتیک جهان دو قطبی. ۲۷
۲-۱–۱-۹–۱ دوره ی خصومت و دشمنی. ۲۷
۲-۱–۱-۹–۲ دوره ی همزیستی مسالکت آمیز. ۲۸
۲-۱–۱-۹–۳ دوره ی احیا ۲۸
۲-۱–۱-۱۰– ژئوپلیتیک جنگ سرد ۲۹
۲-۱–۱-۱۱– ژئوپلیتیک بازدارندگی. ۳۳
۲-۱–۱-۱۲– ژئوپلیتیک نظم جهانی. ۳۵
۲-۱–۱-۱۲–۱ نظریه ی ژئوپلیتیکی یوردیس فون لوهازن. ۳۶
۲-۱–۱-۱۲–۲ نظریه‎های ادوارد لوت واک و ژان شرایبر. ۳۷
۲-۱– ۱-۱۳– دیدگاه‎های جدید ژئوپلیتیک ۳۸
۲-۱– ۱-۱۳–۱- بری بوزان و نظریه ی ۴+۱. ۳۹
۲-۱–۱-۱۳–۲- فرانسیس فوکویاما و تئوری پایان تاریخ. ۴۰
۲-۱–۱-۱۳–۳- نایخت من و نظریه ی جهان چهارم ۴۲
۲-۱–۱-۱۳–۴- والرشتاین و تئوری ژئوکالچر. ۴۳
۲-۱–۱-۱۳–۵- تئوری ژئوپلیتیک گلاسنر. ۴۵
۲-۱–۱-۱۳–۶-‎هانتینگتون و نظریه ی برخورد تمدن‎ها ۴۶
۲-۱– ۱-۱۴– چشم انداز تئوری‎های ژئوپلیتیک ۴۸
۲-۱– ۱-۱۵– تحولات در ماهیت ژئوپلیتیک ۴۹
۲-۱– ۱-۱۶– وزن ژئوپلیتیک ۵۰
۲-۱–۱-۱۷– چالش ژئوپلیتیکی. ۵۱
۲-۲ پیشینه تحقیق. ۵۱
فصل سوم: روش اجرای تحقیق، مواد و روش
۳-۱ روش اجرای تحقیق. ۵۵
۳-۱-۱ نوع روش تحقیق. ۵۵
۳-۱-۲ روش گردآوری اطلاعات ۵۵
۳-۱-۳ ابزار گردآوری اطلاعات ۵۵
۳-۱-۴ روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ۵۶
۳-۲ ویژگی‎های جغرافیایی و مختصات فرهنگی خاورمیانه ۵۶
۳-۲-۱-مرزخاورمیانه ۶۰
۳-۲-۲- اصطلاح اروپایی. ۶۲
۳-۲-۳- اقتصاد ۶۲
۳-۲-۴- نواحی خاورمیانه ۶۳
۳-۳ موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای اسلامی‎در خاورمیانه ۶۳
۳-۳-۱-‎‎ایران. ۶۴
۳-۳-۲- لبنان. ۷۱
۳-۳-۳- سوریه ۷۴
۳-۳-۴- فلسطین. ۷۷
۳-۳-۵- عراق. ۸۰
۳-۳-۶- عمان. ۸۳
۳-۳-۷- بحرین. ۸۳
۳-۳-۸- کویت ۸۴
۳-۳-۹- اردن. ۸۸
۳-۳-۱۰- قطر. ۹۲
۳-۳-۱۱- اسرائیل. ۹۳
۳-۳-۱۲- مِصر. ۹۵
۳-۳-۱۳- لیبی. ۹۶
۳-۳-۱۴- اَلجَزایر. ۹۷
۳-۳-۱۵- افغانستان. ۹۹
۳-۳-۱۶- عربستان. ۱۰۱
۳-۳-۱۷- ترکیه ۱۰۳
۳-۳-۱۸- تونِس ۱۰۴
۳-۳-۱۹- مراکش ۱۰۶
۳-۳-۲۰- امارات متحده عربی. ۱۰۹
فصل چهارم:‎یافته های تحقیق
۴-۱- مقدمه ۱۱۴
۴-۲ مناطق جغرافیایی کشورهای اسلامی. ۱۱۶
۴-۳ جایگاه جهانی اسلام درنظریه‎های ژئوپلیتیک ۱۱۷
۴-۵ طرح خاور میانه بزرگ ۱۲۷
۴-۶ بیداری اسلامی و ژئوپلیتیک جدید قدرت در خاورمیانه ۱۳۰
۴-۷ بیداری اسلامی‎و ژئوپلیتیک خاورمیانه امروز. ۱۳۱
۴-۸ بیداری اسلامی؛ بررسی تقابل‎ها و تعامل‎ها ۱۳۳
۴-۹ تحلیل ژئوپولیتیکی در خاورمیانه و در جهان اسلام ۱۳۴
۴-۹-۱- ژئوپلیتیک‎‎ایران قبل از انقلاب اسلامی. ۱۳۴
۴-۹-۱-۱-‎‎ایران و ژئوپلیتیک دو قطبی. ۱۳۴
۴-۹-۲- موقعیت‎‎ایران در پیمان سنتو. ۱۳۶
۴-۹-۲-۱- ژئوپلیتیک‎‎ایران، حدفاصل پیروزی انقلاب تا آغاز جنگ تحمیلی. ۱۳۶
۴-۹-۲-۲- استراتژی ژئوپلیتیکی صدور انقلاب ۱۳۷
۴-۹-۲-۳- معنا و مفهوم صدور انقلاب ۱۳۷
۴-۹-۲-۴- انزوای ژئوپلیتیک‎‎ایران. ۱۳۸
۴-۹-۳- ژئوپلیتیک‎‎ایران پس از وقوع جنگ تحمیلی. ۱۴۰
۴-۹-۳-۱- نقش جنگ در شکل‏گیری ژئوپلیتیک جدید خاورمیانه ۱۴۱
۴-۹-۴- استراتژی تنبیه متجاوز‎‎ایران و صف‌بندی‌های جدید ژئوپلیتیک ۱۴۳
۴-۹-۵- تحلیل ژئوپولیتیکی جایگاه ترکیه در جهان اسلام ۱۴۵
۴-۱۰ انقلاب اسلامی و ترکیه ۱۴۸
فصل پنجم: جمع بندی ، نتیجه گیری و پاسخ به فرضیات
۵-۱- نتیجه گیری و جمع بندی. ۱۵۱
۵-۲- ارزیابی فرضیه ۱۵۳
منابع و ماخذ ۱۵۹
 
فهرست جداول
عنوان                                                                                                      صفحه
جدول ۲-۱ تفاوت‎های ژئوپلیتیک سنتی و ژئوپلیتیک انتقادی. ۱۹
جدول ۲-۲ الگوهای متغیر قدرت ژئوپلیتیکی ۲۰۰۲-۱۸۱۵. ۲۱
جدول ۴-۱ مقایسه گفتمان های مختلف اسلامی. ۱۳۲
فهرست نقشه ها
عنوان                                                                                                      صفحه
نقشه ۱-۱ نقشه کشورهای مسلمان. ۷
نقشه ۱-۱ نقشه کشورهای مسلمان. ۷
نقشه ۳-۱ نقشه موقعیت جغرافیایی خاورمیانه ۶۱
نقشه ۳-۲. ۷۴
نقشه ۳-۳ نمایی از کشور کویت ۸۷
نقشه ۳-۴ تقسیمات سیاسی کشور اردن. ۹۱
نقشه ۳-۵ موقعیت سیاسی کشور مراکش ۱۰۸
نقشه ۳-۶ سیاسی کشور امارات متحده عربی. ۱۱۰
نقشه ۳-۷ مناطق شیعه نشین( هلال شیعی) ۱۱۲
نقشه ۳-۸ کشورهای مسلمان(سبز پررنگ ۱۰۰درصد مسلمان و زرد ۵۰درصد مسلمان) ۱۱۳
 
 

چکیده

این تحقیق تلاش دارد با روش توصیفی – تحلیلی همراه با مطالعات کتابخانه‎‎ای واسنادی به واکاوی جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام پرداخته و علل، زمینه‎ها و منشاء این جایگاه را مورد بررسی وتجزیه وتحلیل قرار دهد. مهمترین اهداف تحقیق جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام ،شناسایی ومعرفی کشور اسلامی‎در خاورمیانه وارائه راهکار‎های لازم در جهت بهبود روابط کشورهای اسلامی‎در خاورمیانه و سایر کشورهای اسلامی‎‎می‎باشد. در مجموع نتایج تحقیق نشان می‎دهد که منطقه خاورمیانه بدلیل قابلیت‎ها وتوانمندیهای ویژه درعرصه‎های مختلف اقتصادی،سیاسی،نظامی و فرهنگی اجتماعی، همواره وبه خصوص درطی دهه‎های اخیراعتبارونقش خودرابه عنوان منطقه ای راهبردی در سیاست بین الملل حفظ کرده است.موقعیت واهمیت ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی وژئواکونومیکی‎‎این منطقه باعث شده که خاورمیانه همواره درپیش برد طرح‎های راهبردی غرب و به خصوص آمریکا جایگاه منحصر به فردی داشته باشد و قدرت‎های بزرگ همیشه منافع مهمی‎را برای خودشان در‎‎این منطقه از جهان متصور باشند. بیداری اسلامی ماه های اخیر که متأثر از انقلاب اسلامی است، دسته‌بندی‌های قدرت را در این منطقه، تحت تأثیر قرار داده است. بروز تحولات سریع وغیر قابل انتظار در کشورهای اسلامی منطقه به ویژه کشورهایی همانند تونس، مصر، لیبی، یمن و. . . بار دیگر این منطقه را به مرکز سیاست‎های بین المللی و کانون رقابت‎های ژئوپلیتیکی بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای تبدیل کرد. بنابراین آنچه که در حال حاضر درخاورمیانه درحال قدرت‎ی‎ابی می‎باشد اندیشه مقاومت و بیداری اسلامی‎با محوریت ملتهای مسلمان منطقه می‎باشد. با شکست پروژه ناسیونالیسم عربی و سوسیالیسم عربی و خلاء موجود در فضای روشنفکری جهان عرب الترناتیو تفکر مقاومت اسلامی‎قوت‎یافته است. همچنین آنچه دنیای غرب از تحقق آن در خاورمیانه واهمه دارد، خروج کشورها و ملتهای منطقه از وابستگی به غرب و استقلال خواهی است. حال اگر‎‎این «استقلال طلبی» با چاشنی «هویت اسلامی» تلفیق گردد، به سالها وابستگی جهان اسلام به غرب پایان خواهد داد. دنیای اسلامی‎که با ظرفیتهای کم نظیرسیاسی و اقتصادی می‎تواند سایر مکاتب دنیایی و مادی را فرو دست خود ببیند.
بطور کلی اکثر فعالیتها در‎‎این منطقه حرکت به سوی استقلال و خودکفایی است. محور «مقاومت» در منطقه خاورمیانه توانسته است با تکیه بر اندیشه اسلامی‎سنگرهای طرح خاورمیانه بزرگ را‎یکی پس از دیگری فتح نماید و‎‎اینک با توجه به فرهنگ مشترک مردم منطقه، زمان شکل گیری رسمی‎«خاورمیانه اسلامی‎با ویژگی «استقلال خواهی» است.
کلید واژه‎ها: ژئوپلیتیک، جهان اسلام ،کشورهای خاورمیانه

 
مقدمه
خاورمیانه منطقه‌ای است که سرزمین‌های میان دریای مدیترانه و خلیج فارس را شامل می‌شود. خاورمیانه بخشی از آفریقااوراسیا‎یا به طور خاص آسیا شمرده می‌شود و در بعضی موارد جزئی از آفریقای شمالی را در برمی‌گیرد.‎‎این ناحیه گروه‌های فرهنگی و نژادی گوناگونی از قبیل فرهنگهای عربی، ترکی، بربرها، بلوچی، ایرانی، کردی، اسرائیلی و آشوری را در خود جای داده‌است.
جهان اسلام اصطلاحی است برای سرزمین‌هایی که بیشتر مردم آن پیرو دین اسلام باشند. پیروان اسلام بیش از‎یک میلیارد نفر تخمین زده می‌شوند که پیرو‎‎ایین محمد فرزند عبدالله (پیامبر مسلمانان) از مردمان حجاز و‎‎ایینی با قدمت بیش از ۱۴۰۰ سال (سال قمری) هستند.
کشورهای اسلامی‎به کشورهایی گفته می‌شود که دین رسمی‎آن‌ها‎یا دین بیشتر جمعیت آنان اسلام است. بیشتر کشورهای اسلامی‎در خاورمیانه، آسیای میانه، شمال آفریقا، و جنوب شرقی آسیا هستند.
اهمیت خاورمیانه دلایل زیادی دارد و به مسائل و موضوعات مختلفی برمی‌‌گردد. از لحاظ فرهنگی، خاورمیانه محل ظهور همه ادیان الهی است و به همین دلیل مردم‎‎این منطقه بسیار دین‌باور هستند؛ به لحاظ جغرافیایی خاورمیانه محل اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا است؛ به لحاظ ژئوپلیتیکی نقاط مهمی‎مثل باب‌‌المندب، تنگه هرمز و کانال سوئز در خاورمیانه واقع شده است و نقاط بسیار مهم استراتژیک در سطح جهان هستند؛ به لحاظ اقتصادی منطقه خاورمیانه بیش از ۶۴ درصد مخازن نفت و گاز دنیا را در خودش جای داده است که‎‎این هم‎ی‎ک موقعیت ممتاز به منطقه بخشیده است. از دیرباز‎ یعنی حدود ۵۰۰ سال پیش نیز تمام قدرت‌‌های بین‌‌المللی و استعمارگران تلاش کرده‌‌اند تا در‎‎این منطقه حضور داشته باشند؛ پرتغالی‌‌ها، هلندی‌ها، فرانسوی‌‌ها، انگلیسی‌‌ها و آمریکایی‌‌ها پس از جنگ جهانی دوم تلاش کردند در‎‎این منطقه حضور داشته باشند و استراتژیست‌‌های بزرگ همواره درطول تاریخ گفته‌‌اند که برای تسلط بر جهان باید بر خاورمیانه مسلط بود.این‎ی‎ک واقعیت است. باتوجه به موارد فوق ‎‎این تحقیق در نظر دارد تا جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام رامورد بررسی قرار داده و ارائه راهکار نماید.‎‎این تحقیق شامل ۵ فصل می‎باشد که در فصل اول به کلیات تحقیق شامل بیان مساله، سوالات تحقیق، فرضیه ­ها، واژه‎ها و مفاهیم پرداخته، در فصل دوم به ادبیات تحقیق و مبانی ومفاهیم و پیشینه تحقیق می‎پردازد، درفصل سوم به روش اجرای تحقیق، مواد و روشها ، در فصل چهارم به‎یافته های تحقیق پرداخته و در فصل پنجم به ارزیابی فرضیه و نتیجه گیری و پیشنهادها و منابع و ماخذهای مورد استفاده در تحقیق را بیان می‎کنیم.


 
 

فصل اول
کلیات تحقیق

۱-۱ بیان مساله

گرچه خاورمیانه کانون پیدایش سه کیش بزرگ اسلام، مسیحیت و‎ی‎هود بوده است، اما فرهنگ مردم در خاورمیانه بر معتقدات اسلام بنیان نهاده شده است. موقعیت منحصربه فرد جغرافیایی، خاورمیانه، را به منطقه‎‎ای استراتژیک تبدیل کرده است زیرا‎‎این قلمرو در مرکز سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا قرار گرفته و کوتاهترین راه‎های هوایی و آبی اروپا و آسیا از‎‎این منطقه عبور می‎کنند. درقرن نوزدهم، منافع تجاری و اهمیت سیاسی منطقه، دست به دست هم دادند تا قدرتهای مادی اروپایی به امید اقامت نامحدود، استعمارگری و استیلای خود را بر سرزمین‎های خاورمیانه تحکیم بخشند. اصطلاح خاورمیانه (Middleast) نخستین بار در سال ۱۹۰۲ میلادی توسط «ا. ت. ماهان » متخصص تاریخ دریایی در بحثی پیرامون استراتژی دریایی بریتانیا در ارتباط با فعالیت‎های روسیه در‎‎ایران و پروژه احداث راه آهن بغداد توسط آلمانی‎ها، به کار گرفته شد، و به تدریج رسمیت‎ی‎افت. گرچه امروزه به طور معمول منظور از خاورمیانه منطقه‎‎ای است که از نظر وسعت به مراتب وسیع تر از آنچه «ماهان » درنظر داشت، ولی آثار استراتژیک‎‎این اصطلاح باقی مانده است. خاورمیانه شامل کشورهای‎‎ایران، افغانستان، ترکیه و کشورهایی است که در شبه جزیره عربستان و شمال آن و دره نیل واقع شده اند.‎‎این منطقه با حدود دوازده میلیون کیلومتر مربع مساحت (۱۰% وسعت زمین) ۳۰۰ میلیون نفر سکنه دارد که معادل ۵% سکنه جهان را تشکیل می‎دهد و برحسب جاذبه‎های جغرافیایی و آب و هوایی در منطقه پراکنده شده اند و‎‎این ویژگی نه تنها در مقایسه دو واحد سیاسی (دو کشور) قابل مشاهده است، بلکه در هریک از سرزمین‎ها به چشم می‎خورد. خاورمیانه گرچه از نظر قلمرو جغرافیایی و مشخصات فرهنگی، منطقه‎‎ای محدود شده و کاملا بسته نیست، ولی به لحاظ محیط فیزیکی و الگوهای اجتماعی و انسانی هویت مختص خود را دارد. منطقه خاورمیانه که به زعم بسیاری از کارشناسان مهم ترین زیرسیستم جهان به شمار می‎رود و از آن به عنوان منطقه‌ی‎ هارتلند و‎یا از بخشی از آن نام می‎برند، همواره کانون توجه مراکز استعماری جهان بوده است و از دیرباز نقش بسیار مهمی‎ در راهبرد امنیتی‎‎این کشورها به ویژه‎‎ ایالات متحده امریکا داشته است.
اهمیت خاورمیانه دلایل زیادی دارد و به مسائل و موضوعات مختلفی برمی‌‌گردد. از لحاظ فرهنگی، خاورمیانه محل ظهور همه ادیان الهی است و به همین دلیل مردم‎‎این منطقه بسیار دین‌باور هستند؛ به لحاظ جغرافیایی خاورمیانه محل اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا است؛ به لحاظ ژئوپلیتیکی نقاط مهمی‎مثل باب‌‌المندب، تنگه هرمز وکانال سوئز در خاورمیانه واقع شده است و نقاط بسیار مهم استراتژیک در سطح جهان هستند؛ به لحاظ اقتصادی منطقه خاورمیانه بیش از ۶۴ درصد مخازن نفت و گاز دنیا را در خودش جای داده است که‎‎این هم‎ی‎ک موقعیت ممتاز به منطقه بخشیده است. ازدیرباز‎ یعنی حدود ۵۰۰ سال پیش نیز تمام قدرت‌‌های بین‌‌المللی و استعمارگران تلاش کرده‌‌اند تا در ‎‎این منطقه حضور داشته باشند؛ پرتغالی‌‌ها، هلندی‌ها، فرانسوی‌‌ها، انگلیسی‌‌ها و آمریکایی‌‌ها پس از جنگ جهانی دوم تلاش کردند در‎‎این منطقه حضور داشته باشند و استراتژیست‌‌های بزرگ همواره در طول تاریخ گفته‌‌اند که برای تسلط بر جهان باید برخاورمیانه مسلط بود.‎‎این یک واقعیت است. باتوجه به موارد فوق ‎‎این تحقیق در نظر دارد تا جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام رامورد بررسی قرار داده و ارائه راهکار نماید.

۱-۲ ضرورت تحقیق

اهمیت و ضرورت‎‎این پژوهش از آنجا ناشی می‎شود که با مطالعات و بررسی‎های به عمل آمده و با توجه به تحقیقات صورت گرفته در ارتباط با جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام محدود و اندک می‎باشد. لذا به نظر می‎رسد با انجام‎‎این پژوهش تا حدودی خلأ و جای خالی پژوهش‎ها و تحقیقات صورت گرفته در‎‎این زمینه مرتفع گردد. و از سوی دیگر اهمیت‎‎این موضوع از آنجا ناشی می‎شود که بررسی جایگاه کشورهای خاورمیانه بدلیل موقعیت خاص هریک ازآنها نشان می‎دهد که نقش‎‎این کشورها در جهان اسلام تا چه حد می‎تواند در ژئوپلیتیک کشورهای خاورمیانه تاثیر گذار می‎باشد.
 

۱-۳ پرسش اصلی تحقیق

جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام چگونه است؟

۱-۴ اهداف تحقیق

جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه در جهان اسلام
شناسایی ومعرفی کشور اسلامی‎در خاورمیانه
ارائه راهکار‎های لازم در جهت بهبود روابط کشورهای اسلامی‎ در خاورمیانه و سایر کشورهای اسلامی می‎باشد.

۱-۵ فرضیه تحقیق

بنظر می‎رسد جایگاه ژئوپلیتیکی کشورهای خاورمیانه درجهان اسلام مناسب است.
بنظر می‎رسد نقش امریکا و اسراییل در جایگاه ژئوپلیتیکی منطقه خاورمیانه در جهان اسلام تاثیر زیادی دارد.

۱- ۶ قلمرو تحقیق

محدوده مورد مطالعه خاورمیانه است.‎‎این منطقه سرزمین‌های میان دریای مدیترانه و خلیج فارس را شامل می‌شود. خاورمیانه بخشی از آفریقااوراسیا‎یا به طور خاص آسیا شمرده می‌شود و در بعضی موارد جزئی از آفریقای شمالی را در برمی‌گیرد. به طور کلی کشورهای‎‎این منطقه عبارت‌اند از: اردن، امارات متحده عربی، ایران، بحرین، ترکیه، سوریه، عراق، عربستان سعودی، عمان، قطر، کویت، لبنان، مصر، یمن، و فلسطین (که دربرگیرنده کرانه باختری رود اردن و نوار غزه است.) کشورهای غربی‎‎این منطقه (الجزایر، تونس، لیبی و مراکش) به دلیل وابستگی شدید تاریخی و فرهنگی بیشتر بخشی از خاورمیانه شمرده می‌شوند. سودان نیز‎یکی از‎‎این کشورها به شمار می‌آید. کشورهای آفریقایی موریتانی و سومالی نیز پیوندهایی با خاورمیانه دارند. ترکیه و قبرس که از نظر جغرافیایی درون و‎یا نزدیک ‎‎این منطقه هستند، خود را بخشی از اروپا می‌دانند.‎‎ایران را مرز شرقی خاورمیانه می‌انگارند. البته افغانستان را نیز از کشور‎های‎‎این بخش بندی به شمار می‌آورند که در قلب آسیا موقعیت دارد.
نقشه ۱-۱ نقشه کشورهای مسلمان
 
 

نقشه ۱-۱ نقشه کشورهای مسلمان
 

۱-۷ محدودیتهای تحقیق

هموار در تحقیق وپژوهش مشکلات، محدودیت‎ها وتنگناهایی برای دسترسی به منابع واطلاعات مورد نیاز وجوددارد که البته جزء لاینفک امرارزشمند تحقیق است. البته بعضاً منابع جدید ومعتبروجود دارد اما‎یا ترجمه فارسی معتبر نشده ویا محدودیتهایی به لحاظ طبقه بندی اسنادی دارندکه‎‎این امردسترسی پژوهندگان رادرسیکل قوانین اداری معطل‎یا ناکام می‎گذارد و نتیجه عدم دسترسی منابع اصیل ومعتبر سبب کاهش ارزش محتوای کیفی پژوهش خواهد شد. از جمله مواردی که محقق درتحقیق باید با آن دست پنجه نرم کند دقت وتوجه در بهره برداری از منابع محدود موجود است که درعناوین تحقیقاتی مشابه‎یا نزدیک هم، به نوعی موجب تکراری جلوه نمودن تحقیق می‎شود.

۱-۸ مفاهیم واژه‎ها

جایگاه
جایگاه، مکان استقرار، مکان. مسکن. خانه. مقام. منزل. هر محلی که در آنجا چیزی ثابت شود. محلی که شامل چیزی باشد (دهخدا، ۱۳۶۵، ۶۸).
ژئوپلیتیک :
ژئوپلیتیک عبارت است از درک واقعیت‎های محیط جغرافیایی به منظور دستیابی به قدرت، به نحوی که بتوان در بالاترین سطح وارد بازی جهانی شد و منافع ملی و حیاط ملی را حفظ کرد.
به عبارت دیگر ژئوپلیتیک عبارت است از علم کشف روابط محیط جغرافیایی و تأثیر آن بر سرنوشت سیاسی ملل می‎باشد (عزتی، ۱۳۸۲، ۷۰).
جهان اسلام
جهان اسلام اصطلاحی است برای سرزمین‌هایی که بیشتر مردم آن پیرو دین اسلام باشند. پیروان اسلام بیش از‎یک میلیارد نفر تخمین زده می‌شوند که پیرو‎‎ایین محمد فرزند عبدالله (پیامبر مسلمانان) از مردمان حجاز و‎‎ایینی با قدمت بیش از ۱۴۰۰ سال (سال قمری) هستند. مسلمانان جهان در اعتقاد به پیامبری محمد بن عبدالله به عنوان آخرین پیامبرآسمانی (خاتم‌الانبیاء) ، قرآن (کتاب مقدس اسلام) ، قبله و بسیاری احکام شریعت اسلام، اشتراک عقیده دارند.
خاورمیانه
خاورمیانه واژه‌ای است که اروپاییان به‎‎این منطقه با توجه به موقعیت جغرافیایی خودشان اطلاق کرده‌اند در حالی که‎‎این منطقه تقریباً در مرکز خشکی‌های زمین و نقشه سیاسی جهان است و نه در شرق مرکزی‎یا همان خاورمیانه. خاورمیانه از نظر جغرافیایی و به طور حقیقی باید در مرکز آسیا باشد نه جنوب غربی آسیا به علاوه مصر. برخی افراد از واژه خاورمیانه به دلیل اروپامحوری بودن آن انتقاد می‌کنند.‎‎این منطقه تنها از دید اروپای غربی، در مشرق واقع شده در حالیکه همین منطقه برای‎یک هندی منطقه‌ای غربی و برای‎یک روسی در جنوب واقع شده‌است. واژه «میانه» نیز بدلیل برداشتهای مختلف باعث سردرگمی‌هایی شده‌است.
کشورهای اسلامی
کشورهای اسلامی ‎به کشورهایی گفته می‌شود که دین رسمی‎آن‌ها‎یا دین بیشتر جمعیت آنان اسلام است. بیشتر کشورهای اسلامی‎ در خاورمیانه، آسیای میانه، شمال آفریقا، و جنوب شرقی آسیا هستند. اندونزی پرجمعیت‎ترین کشور اسلامی‎است. همه کشورهای اسلامی‎در سازمان کنفرانس اسلامی‎عضویت دارند.

 
فصل دوم
مرور منابع ، ادبیات
و پیشینه تحقیق

۲-۱ ادبیات تحقیق

۲-۱-۱ ژئوپلیتیک

این واژه، ابتدا در سال ۱۸۹۹. م توسط دانشمند سیاسی سوئد به نام رودولف کیلن وضع شد و به بخشی از معلومات حاصله ناشی از ارتباط بین جغرافیا و سیاست اطلاق شد. تعریفی که در این برهه از زمان می‎توانیم از ژئوپلیتیک ارائه دهیم این است که ژئوپلیتیک عبارت است از: درک واقعیت‎های محیط جغرافیایی به منظور دستیابی به قدرت، به نحوی که بتوان در بالاترین سطح وارد بازی جهانی شد و منافع ملی و حیاط ملی را حفظ کرد، به عبارت دیگر ژئوپلیتیک عبارت است از علم کشف روابط محیط جغرافیایی و تأثیر آن برسرنوشت سیاسی ملل (عزتی، ۱۳۸۲، ۷۰).
 

۲-۱–۱–۱ مفهوم ژئوپلیتیک

تعریف «ژئوپولیتیک»: «ژئوپولیتیک» مرکّب از دو واژه «ژئو» به معناى زمین و «پولیتیک» به معناى سیاست است. در فارسى، معادل‎هایى همانند «سیاست جغرافیایى»، «علم سیاست جغرافیایى» و «جغرافیا سیاست شناسى» براى آن ذکر شده است. در انگلیسى، به آن «جیوپالیتیکس» (Geopalitics)، در آلمانى به خاستگاه اصلى آن، «گئوپولیتیک» (Geopolitike) و در فرانسوى «ژئوپولیتیک» (geopolitique) اطلاق شده است.
ژئوپلیتیک عبارت است از مطالعه روابط همکار با رقابت میان قدرت‎ها بر اساس امکاناتی که محیط جغرافیایی در اختیار می‎گذارد،‎یا امکاناتی که در‎‎این راستا می‎توان از محیط جغرافیایی گرفت. مسلما هدف ‎یک قدرت از‎‎این روابط،‎‎ایجاد موازنه‎های رقابتی با قدرت‎های دیگر برای تامین امنیت در راستای حفظ منافع ملی و گسترده آن، با توجه به چگونگی بهره گرفتن از نقش امکانات جغرافیایی است. از‎‎این دیدگاه ویژه، ژئوپلیتیک را می‎توان هنر‎‎ایجاد موازنه قدرتی با رقیبان در سطوح منطقه‎‎ای و جهانی در راستای تامین امنیت، جهت حفظ و گسترش منافع ملی درسطوح منطقه‎‎ای وجهانی دانست (مجتهد زاده، ۱۳۸۱ : ۲۱).
تاکنون مسائلی که دربارۀ ژئوپلیتیک نوشته‎یا گفته شده است بیش از آنکه ماهیت موضوع، ابعاد و معرفت شناسانه و روش شناسایی آن را مشخص کند، بیشتر شامل عبارت‎های مبهم، دیدگاه‎های آمیخته با اعتراض سیاسی، توصیف و تعبیرها، کلی گویی‎ها، اصطلاحات ربطی، جدول‎های ذهنی، مونوگرافی‎های ذهنی و مسائلی از‎‎این قبیل است، که اعتبارعلمی‎ژئوپلیتیک را مخدوش نموده و مانع از آن می‎شود که ژئوپلیتیک بتواند از ثبات موضوعی، فلسفی و روش شناسی علمی‎برخودار شود و بتواند به گزاره‎های کلی و جهان شمول نظیر قوانین، حقایق مسلم و نظریه‎های علمی‎تبیین کننده دست‎ی‎ابد. در واقع می‎توان گفت ژئوپلیتیک علیرغم ادبیات گفتمانی و هویت اعتباری خود در‎یک قرن گذشته قابلیت برخورداری از مبنای فلسفی را دارا می‎باشد و قادر است با مسیر‎ی‎ابی درست از وضعیت نه چندان علمی‎که دچار آن است خارج شود و به موقعیت‎یک رشته علمی‎وتولید کننده گزاره‎های کلی انتقال پیدا کند (حافظ نیا، ۱۳۸۴، ۱۷)
«واژه ژئوپلیتیک که ابتدا در سال ۱۸۹۹. م توسط دانشمند سیاسی سوئد به نام رودولف کیلن وضع شد و به بخشی از معلومات حاصله ناشی از ارتباط بین جغرافیا و سیاست اطلاق شد. ژئوپلیتیک از زمان وضع آن در یک قرن گذشته از نظر مفهومی و فلسفی دچار شناوری بوده و هنوز بر سر ماهیت آن اتفاق نظر وجود ندارد و دیدگاه های متفاوتی درباره ماهیت آن ابراز شده است (عزتی، ۱۳۸۲، ۷۱).
ژیروید اتو تایل معتقد است، ژئوپلیتیک در قرن بیستم از تاریخ پرفراز و نشیبی برخوردار بوده و توانسته است در رساندن معنی ارتباط کلی بین جغرافیا و سیاست مؤثر باشد ولی معنی کردن ژئوپلیتیک کاری بس مشکل است. زیرا معنی مفاهیمی چون ژئوپلیتیک تمایل به متغیر و تحول دارند و متأثر از دوره‎های تاریخی و ساختارهای نظم جهانی اند که آنها خود تحول پیدا می کنند. او معتقد است کیلن و سایر متفکرین امپریالیستی، ژئوپلیتیک را به عنوان بخشی از دانش استعماری غربی فهمیده اند که از روابط بین سیاست عناصر طبیعی زمین بحث می کند» (عزتی، ۱۳۸۲، ۷۴).
لورو و توال ژئوپلیتیک را دو روش ویژه ای می دانند که پدیده بحرانی را کشف و تحلیل می کند و راهبردهای تهاجمی یا دفاعی را بر سر یک محدوده ارضی از نقطه نظر محیط جغرافیایی انسانی و طبیعی تعریف می‎کند (لورو و توال، ۱۳۸۱، ص ۳۴) دیدگاهی هم وجود دارد که ژئوپلیتیک را نعادل “راهبرد” (استراتژی) می‎داند و برای نمونه به ژئوپلیتیک ریگان‎یا ژئوپلیتیک گورباچف اشاره می‎کند (عزتی، ۱۳۸۲، ص ۴۲)
ژئوپلیتیک مطالعه روابط بین المللی و منازعات از لحاظ جغرافیایی است به عبارتی تأثیر عوامل جغرافیایی نظیر: موقعیت، فاصله و توزیع منابع طبیعی و انسانی بر روابط بین المللی را موضوع ژئوپلیتیک تشکیل می‎دهد. دکتر میرحیدر نیز تعریف ژئوپلیتیک را با همین دیدگاه بدین صورت ارائه می‎دهد.
«شیوه‎های قرائت و نگارش سیاست بین الملل توسط صاحبان قدرت و اندیشه و تأثیر آنها بر تصمیم گیری‎های سیاسی در سطح ملی و منطقه‎‎ای» (میرحیدر، ۱۳۷۷، ص ۲۲) ‎‎این نگرش به ژئوپلیتیک بر پایه رویکرد جدیدی نسبت به مطالعات ژئوپلیتیکی که از آن به ژئوپلیتیک انتقادی تعبیر می‎شود قرار دارد.
نگرش انتقادی نسبت به ادبیات کلاسیک ژئوپلیتیک توسط ژیرو‎ی‎د اتو تایل در اواسط دهه ۱۹۹۰ ارائه و گسترش‎یافت. در‎‎این نگرش ژئوپلیتیک سنتی متهم شد که شرایط سوء استفاده قدرت‎های استعماری و سلطه گر را از اندیشه‎های جغرافیایی تسهیل نموده است» (مجتهدزاده، ۱۳۸۱، ص ۲۹۱)
تعداد صفحه :۱۴۶
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه تحلیل تحولات جمعیتی در توزیع فضایی مراکز آموزشی در روستاهای شهرستان بندر انزلی

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی (واحد رشت)
گروه آموزشی جغرافیا
پایان‌نامه :جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد( M.A )
رشته :جغرافیا و برنامه ریزی روستایی
عنوان:
تحلیل تحولات جمعیتی در توزیع فضایی مراکز آموزشی در روستاهای شهرستان بندر انزلی
                              
تابستان ۱۳۹۴
فهرست مطالب
عنوان                                                                                              صفحه
چکیده. ۱
مقدمه. ۲
فصل اول کلیات تحقیق ۳
۱-۱-بیان مسئله . ۴
۲-۱-اهمیت ضرورت های تحقیق ۵
۳-۱-اهداف تحقیق ۵
۱-۳-۱-هدف کلی ۵
۲-۳-۱- هدف ویژه و کاربردی . ۵
۴-۱-سوالات و فرضیه های تحقیق ۶
۱-۴-۱- سوالات تحقیق. ۶
۲-۴-۱-فرضیه‏ها ی تحقیق. ۶
۵-۱- تعریف واژه ها و مفاهیم. ۶
۶-۱- محدودیتها و تنگناهای تحقیق . ۸
فصل دوم مبانی نظری تحقیق ۹
۱-۲- پیشینه تحقیق . ۱۰
۲-۲- مکانیابی واحدهای آموزشی ۱۲
۳-۲- برنامه ریزی محل استقرار مدارس ۱۳
۴-۲- برنامه ریزی استقرار مدارس. ۱۶
۵-۲- راهبرد نیازهای اساسی ۱۷
۶-۲- روش های تعیین مراکز خدمات روستائی ۱۸
۱-۶-۲- جمعیت شاخصی از مرکزیت. ۱۹
۲-۶-۲- توزیع فضاهای آموزشی و شرایط محیطی. ۲۰
۳-۶-۲- زمین شناسی و توپوگرافی ۲۰
۷-۲- پارامتر های موثر در بحث مکان یابی و اولویت بندی فضا های آموزشی. ۲۰
فهرست مطالب
عنوان                                                                                              صفحه
1-7-2- پارامتر های تاثیر گذار فنی ۲۱
۲-۷-۲- مخاطرات محیط طبیعی. ۲۴
۳-۷-۲- مکان یابی مدارس و شعاع دسترسی ۲۵
۸-۲-تعداد دفعات استفاده از واحدهای آموزشی ۳۳
۹-۲- کاربری آموزشی و سایر کاربری ها. ۳۴
۱-۹-۲- کاربری آموزشی و کاربری مسکونی ۳۵
۲-۹-۲- کاربری آموزشی و فرهنگی ۳۵
۳-۹-۲- کاربری آموزشی و بهداشتی درمانی ۳۵
۴-۹-۲- کاربری آموزشی و تجاری. ۳۵
۵-۹-۲- کاربری آموزشی و فضای سبز ۳۶
۶-۹-۲- کاربری آموزشی و شبکه ارتباطی حمل و نقل. ۳۶
۷-۹-۲- کاربری آموزشی و تأسیسات شهری ۳۶
۱۰-۲- نظریه ها و تئوری های رایج در مکانیابی ۳۷
۱-۱۰-۲- نظریه های دسترسی. ۳۷
۲-۱۰-۲- مدل مکانیابی تخصیص ۳۸
۱-۲-۱۰- ۲- حداقل فاصله ۳۹
۲-۲-۱۰- ۲- مدل حداکثر تراکم . ۳۹
۳-۱۰-۲- مدل حداقل فاصلۀ توان دار ۴۰
۱-۳-۱۰-۲- مدل حداقل فاصله (محدودیت دار) ۴۰
۲-۳-۱۰-۲- مدل حداکثر پوشش ۴۱
۴-۱۰-۲- تئوری سیستمی. ۴۱
۵-۱۰-۲- تئوری مکان مرکزی  42
6-10-2- مدل جاذبه . ۴۳
۷-۱۰-۲- کاربری زمین ۴۴
فهرست مطالب
عنوان                                                                                              صفحه
۱۱-۲- راهبرد نیازهای اساسی. ۴۶
۱۲-۲- روش های تعیین مراکز خدمات روستائی ۴۷
۱۳-۲- جمعیت شاخصی از مرکزیت ۴۸
۱-۱۳-۲- مکان یابی مدارس و شعاع دسترسی ۴۹
۲-۱۳-۲- ظرفیت ۵۰
۳-۱۳-۲-تراکم دانش آموز در کلاس ۵۰
۴-۱۳-۲- جمعیت تحت پوشش. ۵۱
۱۴-۲-مدلها وتکنیکها. ۵۲
۱-۱۴-۲-  مدل بررسی اندازه مرکزیت(ثقل هندسی). ۵۲
۲-۱۴-۲- مدلهای کارکردی ۵۳
۳-۱۴-۲- روش درجه بندی روستاها براساس شاخص جمعیت . ۵۳
۴-۱۴-۲- روش ساده ی جمعیت. ۵۳
فصل سوم روش شناسی تحقیق. ۵۵
۱-۳-روش تحقیق و مراحل آن ۵۶
۱-۱-۳- روش تحقیق . ۵۶
۲-۳- مراحل تحقیق. ۵۶
۱-۲-۳- گردآوری داده ها و اطلاعات ۵۶
۲-۲-۳- سازماندهی داده ها و اطلاعات ۵۶
۳-۲-۳-تحلیل اطلاعات ۵۷
۳-۳- جامعه آماری و حجم نمونه . ۵۷
۴-۳- محدوده مورد مطالعه ۵۷
۱-۴-۳- توپوگرافی انزلی. ۶۰
۲-۴-۳- زمین  شناسی . ۶۰
۳-۴-۳- ویژگیهای جمعیتی ۶۱
فهرست مطالب
عنوان                                                                                              صفحه
۵-۳- مقطع زمانی تحقیق ۶۲
۶-۳- تکنیکهای تحقیق  63
فصل چهارم کلیات تحقیق. ۶۵
۱-۴-موقعیت مکانی فضایی روستاها وتوزیع خدمات آموزشی. ۶۶
۱-۱-۴-پراکندگی مدارس بر حسب تقسیمات سیاسی و اداری ۶۶
۲-۱-۴-امکانات آموزشی در سطح شهر بندر انزلی تعداد و توزیع فضاهای آموزشی در سطح روستاها . ۶۸
۳-۱-۴-توزیع تعداد دانش آموزان به تفکیک مقطع و روستا ۷۳
۲-۴-نحوه استقرار مدارس با توجه به راه ارتباطی ۷۴
۳-۴- حوزه نفوذ و شعاع عملکردی مراکر آموزشی شهر بندر انزلی نسبت به روستاهای پیرامون ۷۹
۱-۳-۴-واحدهای آموزشی شهر انزلی ۷۹
۲-۳-۴-بررسی شعاع عملکرد مدارس . ۸۱
۱-۲-۳-۴-پیش دبستانی ۸۱
۲-۲-۳-۴-دبستان . ۸۲
۳-۲-۳-۴-راهنمایی . ۸۳
۴-۲-۳-۴-دبیرستان . ۸۴
۴-۴-تعداد جمعیت سکونتگاه های روستایی وتوزیع فضایی مراکز آموزشی . ۸۵
۱-۴-۴-بررسی رابطه بین تعداد جمعیت و تعداد دبستان . ۸۷
۵-۴- تحلیل جمعیت دانش آموزان . ۹۰
۱-۵-۴- توزیع دانش آموزان مقطع پیش دبستان  90
2-5-4-توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی. ۹۱
۳-۵-۴-توزیع دانش آموزان مقطع راهنمایی ۹۲
۴-۵-۴-توزیع دانش آموزان مقطع دبیرستان ۹۳
۶-۴-یافته های تحلیلی ۹۴
فصل پنجم نتیجه گیری، ارائه پیشنهادات ۹۹
فهرست مطالب
عنوان                                                                                    
         صفحه

۱-۵-جمع بندی ۱۰۰
۲-۵-نتیجه گیری و پیشنهادات . ۱۰۲
منابع .۱۰۴
چکیده انگلیسی ۱۰۹
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست جداول
عنوان                                                                                             صفحه
جدول ۲-۱-مکان یابی مدارس و شعاع دسترسی ۲۵
جدول ۲-۲-معایب ومزایای طبقات فضاهای آموزشی در ارتباط با اقلیم های پیشنهادی. ۲۶
جدول ۲-۳- کاربریهای فضاهای آموزشی و سازگاری ۲۸
جدول ۲-۴-شرا یط حرارتی و انعطاف پذیری فضاهای آموزشی ۳۱
جدول۲-۵-تناسبات و انعطاف پذیری فضاهای آموزشی. ۳۳
جدول ۲-۶- شعاع دسترسی مدارس بر حسب متر ۴۹
جدول ۲-۷- ضوابط تعیین آستانه جمعیتی برای سطوح آموزشی ۵۱
جدول ۲-۸- طبقه بندی جمعیت سکونتگاه. ۵۴
جدول ۳ – ۱ – ترکیب جنسی جمعیت شهر بندر انزلی طی سال های ۸۵ – ۱۳۳۵ ۶۱
جدول  3– ۲ – تعداد و متوسط بعد خانوار شهر بندر انزلی طی سال های ۸۵ – ۱۳۳۵ ۶۲
جدول۳-۳- جدول توافقی آزمون χ۲ ۶۳
جدول ۴-۱- روستاهای دارای خدمات آموزشی. ۶۶
جدول ۴-۲-تعداد  و نوع مدراس روستاهای شهرستان بندر انزلی. ۶۸
جدول  4-3- ضوابط  و استانداردهای خدمات رسانی روستایی ۷۳
جدول ۴-۴- تعداد و درصد واحدهای آموزشی به تفکیک مقاطع. ۷۹
جدول ۴-۵- طبقات جمعیتی روستاهای شهرستان بندر انزلی ۸۵
جدول ۴-۶- طبقات جمعیتی روستاهای دارای مدرسه شهرستان بندر انزلی ۸۵
جدول ۴-۷- استانداردها و ضوابط خدمات رسانی در محیط روستایی کشور و نحوه تجهیز مراکز روستایی ۸۶
جدول۴-۸-  تعداد جمعیت روستاهای شهرستان بندر انزلی ۸۷
جدول ۴-۹-توزیع دانش آموزان مقطع پیش دبستان  90
جدول ۴-۱۰-توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی. ۹۱
جدول۴-۱۱-توزیع دانش آموزان مقطع راهنمایی ۹۲
جدول ۴-۱۲-توزیع دانش آموزان مقطع دبیرستان ۹۳
جدول ۴-۱۳- تعداد و درصد واحدهای آموزشی به تفکیک مقاطع. ۹۶
جدول ۴-۱۴- طبقات جمعیتی روستاهای شهرستان بندر انزلی ۹۷
جدول ۴-۱۵- طبقات جمعیتی روستاهای دارای مدرسه شهرستان بندر انزلی ۹۷
فهرست اشکال
عنوان                                                                                              صفحه
شکل ۳-۱- موقعیت جغرافیایی. ۵۹
شکل۴-۱- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی در شهرستان بندر انزلی ۶۷
شکل ۴-۲- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی پیش دبستان در شهرستان بندر انزلی ۶۹
شکل ۴-۳- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی دبستان در شهرستان بندر انزلی. ۷۰
شکل ۴-۴- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی راهنمایی در شهرستان بندر انزلی. ۷۱
شکل ۴-۵- روستاهای برخورداری از خدمات آموزشی متوسطه در شهرستان بندر انزلی ۷۲
نقشه ۴-۶-پراکندگی مدارس شهر بندر انزلی ۸۰
شکل ۴-۷-حوزهکشش خدمات آموزشی پیش دبستان شهرستان بندر انزلی ۸۱
شکل ۴-۸-حوزه کشش خدمات آموزشی دبستان روستاهای شهرستان بندر انزلی ۸۲
شکل ۴-۹-حوزه کشش خدمات آموزشی راهنمایی روستاهای شهرستان بندر انزلی ۸۳
شکل ۴-۱۰-حوزه کشش خدمات آموزشی متوسطه روستاهای شهرستان بندر انزلی. ۸۴
شکل ۴-۱۱-توزیع دانش آموزان مقطع پیش دبستان  90
شکل ۴-۱۲-توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی ۹۱
شکل ۴-۱۳-توزیع دانش آموزان مقطع راهنمایی ۹۲
شکل ۴-۱۴-توزیع دانش آموزان مقطع دبیرستان ۹۳
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
چکیده
توزیع فضایی خدمات آموزشی تاثیر مستقیم در آسایش خانواده ها، کاهش هزینه و سفرهای درون شهری، تناسب و انسجام فضاها، زیبایی شهر و . دارد و از حساسیت زیادی برخوردار است  طی سال های گذشته توجه صرف به ساخت مدارس از نظر کمی و عدم توجه به سایر عوامل موثر در مکان یابی و همچنین کاربری های مجاور آن، نه فقط باعث کاهش کارایی مدارس از نظر آموزشی گشته بلکه سبب بروز مشکلات متعددی از قبیل صرف وقت و هزینه بیشتر برای رسیدن به مدرسه، خستگی و بی حوصلگی دانش آموزان، افزایش سفرهای دانش آموزی و حتی به مخاطره افتادن سلامت روحی و جسمی آن ها می شود که در نهایت منجر به بروز افت تحصیلی آن ها می گردد به همین جهت در این تحقیق نگارنده به بررسی فضاهای آموزشی شهرستان انزلی با توجه به تحولات جمعیتی پرداخته است. روش تحقیق  توصیفی – تحلیلی و شیوه جمع آوری اطلاعات بصورت میدانی و کتابخانه ای است.
جامعه آماری تحقیق کل روستاهای شهرستان بندر انزلی است و حجم نمونه مدارسی هستند که دارای مدارس هستند هدف اصلی تحقیق ارائه الگوی مناسبی از توزیع خدمات آموزشی با توجه به جمعیت است نتایج تحقیق نشان می دهد که توزیع مدارس در شهرستان بندر انزلی نامتناسب است بطوریکه در برخی مقاطع مانند دبیرستان تعداد ۲ مدرسه در سطح روستاها وجود دارد که متناسب با جمعیت نبوده وجمعیت دانش آموزی به شهر ان
زلی مراجعه می کنند. و در سایر مقاطع نیز کمبودهایی احساس می گردد
واژگان کلیدی :تحولات جمعیتی ، توزیع فضایی ، مراکز آموزشی ، روستا ، شهرستان بندر انزلی
مقدمه
در سالهای اخیرتقاضا برای خدمات عمومی افزایش چشمگیری داشته است  این امر به دلیل افزایش جمعیت در شهرهای کشور و همچنین مهاجرت از شهرهای کوچک به کلان شهرها، به ویژه به پایتخت   می­باشد. بعلاوه به دلیل ساختارهای اقتصادی- سیاسی کشور و وجود تنوع فرهنگی در بین اقوام مختلف و نیز پراکندگی جغرافیایی کلان شهرها، همواره سرعت پاسخگویی به نیازها از سرعت رشد نیازها به خدمات عمومی کمتر بوده است. یکی از دغدغه های اساسی این بحث دسترسی عادلانه و بهینه افراد جامعه به کاربری­های کالبدی شهری در مباحث کلان کشور برای رسیدن به توسعه پایدار می باشد.
با توسعه شهرنشینی و تبدیل شهرهای کم جمعیت به شهرهای با جمعیت متوسط و نیز تبدیل شهرهای متوسط به کلان شهرها، چالشهای جدیدی در زمینه مسافت­های طولانی بین محل سکونت و کار یا محل تحصیل بوجود آمده است.در کنار مشکلات جمعیتی عدم تناسب کاربری اراضی و ایجاد کاربری­هایی که ارتباطی با هم ندارند مزید بر علت گشته و باعث بوجود آمدن مشکلات عدیده­ای شده است.
امروز با تحول در نگرش، بینش و فرهنگ افراد تقاضا برای آموزش افزایش یافته است. آموزش نیروی انسانی کارآمد متخصص و پرورش مردمی آگاه و با فرهنگ سبب بهبود در کیفیت زندگی افراد و افزایش میزان بهره وری و بهره گیری از هر گونه سرمایه گذاری مادی شده است. به طوری که یکی از مهم ترین وظایف دولت ها گسترش و تعمیم آموزش عمومی و فراهم کردن امکانات آموزشی برای همه افراد یک جامعه می باشد.
موضوع آموزش و پرورش در اکثر جوامع امروزی با هر نظام و سیاستی مورد توجه است و نسبت به سایر فعالیت ها ی اجتماعی در مقیاس جهانی از اولویتی خاص برخوردار است و یکی از ویژگی های توسعه یافتگی را در آموزش و­پرورش نیروی انسانی­می دانند.
در برنامه ­ریزی­های مربوط به مسایل شهری، دسترسی مناسب به خدمات آموزشی از جمله اهداف برنامه­ریزان و تصمیم­گیران در سطح شهر می­باشد. کاربری­ها و مراکز آموزش از جمله نیاز های اجتناب ناپذیر مردم به منظور دستیابی به دانش و بالابردن سطح سواد جامعه در پاسخگویی به نیازهای جمعیت دانش آموزی می­باشد.
پراکندگی مکانی مناسب و توزیع فضایی این مراکز به دلیل اثرات مستقیم در آرامش و آسایش خانواده ها از مهم­ترین و حساس­ترین مسایل جامعه محسوب می­شود. در همین راستا، در فرآیند های مربوط به      برنامه ­ریزی، مکانیابی مراکز آموزشی، مرحله ارزیابی و انتخاب مناسب­ترین گزینه از میان کاربری­های مختلف از اهم فعالیت­ها می­باشد که با توجه به تراکم جمعیت جوان در هرم سنی موجود در کشور اهمیت آن دو چندان می شود.
سالانه تعدادی از مکان های آموزشی به دلیل مکان یابی نادرستشان تغییر، تعطیل و یا از گردونه فعالیت های موثر آموزشی خارج می شوند. و این موضوع هزینه های جبران ناپذیری را بر اقتصاد کشور تحمیل   می نماید.
بر این اساس تجدید نظر در سازمان دهی مکان های آموزشی ساختار بندی و، تغییر موقعیت و یکی از دغدغه های مهم وزارت آموزش و پرورش می باشد.
لذا تحقیق حاضر در نظر گرفته شده است تا به این نا به سامانی ها تا حد امکان رسیدگی کرده و از تصمیمات نسنجیده جلو گیری کند بنابراین این تحقیق با انگیزه بهبود خدمات آموزشی صورتگرفته روش اجرا مطالعات کتابخانه ای و میدانی است که یافته ها ومباحث در ۵ فصل: فصل اول: کلیات تحقیق، فصل دوم مروری بر ادبیات تحقیق، فصل سوم روش شناسی تحقیق، فصل چهارم یافته های تحقیق و فصل پنجم، نتیجه گیری وپیشنهاد می باشد.

فصل اول
کلیات تحقیق
۱-۱-بیان مسئله
۲-۱-اهمیت ضرورت های تحقیق
۳-۱-اهداف تحقیق
۴-۱-سوالات و فرضیه های تحقیق
۵-۱- تعریف واژه ها و مفاهیم
۶-۱- محدودیتها و تنگناهای تحقیق

1-1-بیان مسئله
شاخص های عمده بر نامه ریزی روستایی بر مبنای خدمات روستایی شامل خدمات زیربنایی و روبنایی است که خدمات آموزشی از جمله خدمات روبنایی محسوب می شوند که امکان دسترسی به آنها از سایر نقاط نیز امکان پذیر می باشد و با توجه به تحقیق های انجام شده مرتبط با عنوان پژوهش حاضر و در ارتباط با انواع مکان یابی ها ی خدمات آموزشی به نظر می رسدکه در استقرار آنها عوا ملی چون تعداد جمعیت، فاصله از روستا، محیط جغرافیایی، حوزه نفوذ روستاها و دخیل باشد. در گذشته گزینش وتعیین مکانها جهت احداث فضاهای آموزشی معمولا بر اساس تجارب روزانه اشخاص، اعمال نظر غیر تخصصی افراد یا گروه های بود که اعتبارات عمرانی جهت احداث آموزشگاه در راستای امکانات موجود از جمله وجود زمین صورت می گرفت که گاه هدر رفتن منابع را به دنبال داشت و وجود تعدادی فضاهای آموزشی بدون استفاده در استانهای مختلف کشور گواه این مدعاست. اجرای طرح مکانیابی و انجام مطالعات بنیادی در نقاط روستایی می تواند منابع و امکانات را به سمت نیازهای واقعی سوق دهد و ارزیابی این مکانهای آموزشی می تواند در بر نامه ریزیهای جدید خدمات و مکانهای آموزشی و رفع معضلات مربوط به تراکم دانش آموزان در نقاط خاص موثر واقع گردد.کمبود نیروی انسانی متخصص وماهر وعدم وجود اعتبارات عمرانی دولت در روستاهای کوچک ( زیر ۲۰ خانوار) زمینه را برای ارائه خدمات به روستاهای کوچک محدود می سازد بنابراین خدمات رسانی خاصه خدمات آموزشی به روستاهای کوچک بر اساس نقاط مر کزی و الویت بندی صورت می پذیرد.بررسی های سازمان یونسکو از طرح مکانیابی فضاهای آموزشی که در سال ۱۹۸۵ در کشور مالزی به انجام رسیده است نشان می دهد، این اقدام بسیار مفید بوده است ومعادل ۳۰% کل بودجه عمرانی آموزش و پرورش  برای کشور مالزی صرفه جویی داشته است شهرستان بندر انزلی با مساحت ۳۱۸/۲۹۹ کیلومتر مربع بوده و تراکم نسبی جمعیت در بین شهرستان ۷/۴۴۴ نفر و در هر کیلومتر مربع می باشد با توجه به رشد جمعیت در سالهای اخیر و با توجه به اینکه مناطق روستایی از مراکز آموزشی داخل شهر استفاده می کنند
مجاورت روستاهای بخش مرکزی و همچنین محدود بودن مکان استقرار و توزیع خدمات آموزشی در نواحی روستایی سبب تراکم زیاد دانش آموزان در برخی از مدارس گردیده است در واقع بین میزان جمعیت و توزیع فضایی مراکز آموزشی تناسب وجود ندارد به همین دلیل در این تحقیق محقق در نظر دارد ابتدا به بررسی میزان جمعیت و توزیع فضایی مراکز آموزشی بپردازد ؟ و در انتها به ارائه پیشنهاداتی در رابطه توزیع ناسب فضاهای آموزشی بپردازد.
2-1-اهمیت ضرورت های تحقیق
دسترسی همه ساکنین روستا به خدمات آموزشی امری ضروری است اما با توجه به میزان جمعیت دانش آموزی در روستاهای مختلف و پراکندگی روستاها این امر میسر نمی گردد. به نظر می رسد که توزیع خدمات آموزشی شهرستان انزلی متناسب با نیاز روستاییان روستاهای اطراف استقرار نیافته و شرایط مناسب را برای برخورداری از امکانات فراهم ننموده است.
به منظور رفع این کاستی‌ها و سازماندهی فضایی مناسب امکانات و خدمات، اولین قدم، شناخت نابرابری‌ها و شکاف میان مناطق است. کاهش نابرابری میان سکونتگاه ها و مناطق مختلف یک منطقه از مهمترین دغدغه‌های دولتها و مجامع علمی بوده و همواره برای تحقق آن اندیشیده و راهبردهایی طراحی نموده اند؛ بطوری که درسالهای اخیر تاکید بر نابرابری‌های ناحیه ای و سازمان فضایی آن از اولویتهای اصلی تحقیقات جغرافیایی دراغلب کشورها بوده است. در کشور ما نیز همانند دیگر کشورهای در حال توسعه، با تمرکز روز افزون جمعیت در  برخی مناطق  این مناطق با و مشکلات متعددی مواجه بوده است؛ بنابر این لزوم بررسی رابطه بین خدمات و جمعیت در هر منطقه ای امری ضروری و مهم در توسعه است
3-1-اهداف تحقیق
۱-۳-۱-هدف کلی
این تحقیق در پی دستابی به اهداف زیراست:
تعیین و ارائه الگوی مناسبی از توزیع خدمات آموزشی با توجه به جمعیت است
2-3-1- هدف ویژه و کاربردی
۱- ارائه الگوی مناسب خدمات آموزشی در روستاهای محدوده مورد مطالعه.
۲- شناخت و تعیین عوامل موثر بر ارائه خدمات آموزشی در محدوده مورد مطالعه.
۳- تعیین نارساییها وکمبود ها در توزیع خدمات در محدوده مورد مطالعه.
۵- توجه به نقش جغرافیا در مکان یابی خدمات آموزشی.
4-1-سوالات و فرضیه های تحقیق
۱-۴-۱- سوالات تحقیق
۱- توزیع مکانی خدمات آموزشی در بندر انزلی چگونه است ؟
۲- چه عواملی در توزیع خدمات آموزشی موثرند ؟
۳- الگوی بهینه استقرار خدمات آموزشی در روستاهای پیرامونی شهر انزلی چیست؟
2-4-1-فرضیه‏ها ی تحقیق
با توجه به اهداف تحقیق فرضیه های این تحقیق عبارتند از:
۱- بین موقعیت مکانی – فضایی روستاها توزیع خدمات آموزشی رابطه وجود دارد
2  – امکانات آموزشی موجود در سطح شهر در نحوه توزیع وتعداد واحد های آموزشی روستاهای پیرامونی موثر     بوده است
3 –  بین تعداد جمعیت سکونتگاه های روستایی و توزیع فضایی مراکز آموزشی رابطه وجود دارد .
5-1- تعریف واژه ها و مفاهیم
فضا :فضای جغرافیایی بخشی از سطح زمین است که به همراه دورنمایه مادی و اجتماعی به وجود می آید . ( شکوئی، ۱۳۷۸: ۱۱۸)  درحوزه ها ورشته های مختلف به ویژه جغرافی دانان ومعماران
وبرنامه ریزان به تعریف فضا پرداخته اند و معانی متعددی برای آن ذکر کرده اند که ازجمله آنها میتوان « فاصله میان نقاط و پدیده ها» و«گستره پیوسته ای که در آن اشیا و پدیدها قرار گرفته وحرکت می کنند. » نام برد.در جغرافیا همراه و توأم با مکان ، فضای جغرافیایی مطرح می شود. که عبارت است از بخشی از زمین و زیست سپهرکه موردسکونت انسان قراردارد وجایگاهی است که زمان بندی زندگی اجتماعی درآن تحقق می یابد. از دید جغرافیایی فضا یک مقوله عینی است در حالی که از نظر فلسفه مفهومی ذهنی دارد.(پور احمد ،۱۳۸۵ : ۱۹۳ )
 
 
 
 

  • فضای آموزشی :فضای آموزشی کالبدی است که درآن تعلیم و تربیت دانش آموزان به فعالیت می رسد  فضا ی آموزشی به سه قسمت تقسیم می گردد . فضای بسته ، سرپوشیده وباز
  • فضاهای بسته : به فضاهای مسقف که با چهار دیواری ، محصورشده باشد . مانند کلاس درس ، نماز خانه ، کارگاه ، آزمایشگاه
  • فضای سرپوشیده : به فضاهای مسقف که بدون واسطه دیوار با محوطه باز مدرسه ارتباط دارند ، گفته می شوند . مانند پارکینک
  • فضاهای باز: فضاهای بدون سقف که توسط عنصری به نام دیوار محصور شده باشند ومورد استفاده تفریحی ، ورزشی ، وارتباطی دانش آموزان قرارگیرند ، گفته می شود. ( قاضی زاده ، ۱۳۷۲، ص۱۴۹)
  • دوره ابتدایی: آموزش ابتدایی مشتمل بر دوره آموزشی ۵ ساله ویژه کودکان رده های سنی ۶ تا ۱۱ سال می باشد.

زمانیکه دانش آموزان این دوره را با موفقیت به پایان برسانند. موفق به اخذ مدرک پنجم ابتدایی می شوند.

  • دوره راهنمایی: دانش آموزان پس از گذراندن یک دوره پنج ساله و ارتباط با یک معلم درسی، با دوره تحصیلی جدیدی آشنا می شوند. تعداد درسها در مقطع راهنمایی افزایش یافته و هر درس مربوط به یک معلم می باشد.

دانش آموزان این مقطع را ،طی ۳ سال به پایان می رسانند.

  • دوره متوسطه: مدرسه ای که دانش آموزان در آن تحصیل کنند که بالاتر از دبستان و راهنمایی و پایین تر از دانشگاه می باشد.
  • واحد آموزشی: منظور همان مدرسه است که فضایی است شامل عرصه و اعیان که فراگیران (جمعیت واقع در سنین ۱۷-۶) در یکی از مقاطع سه گانه اموزشی به تحصیل می پردازند.

توزیع فضایی ( پراکندگی  فضایی ) :
مفهوم آن شکل‌گیری پدیده‌ها در سطوح خطی، شبکه‌ای، سطحی و نظایر آن می‌باشد و در آن تأثیر متقابل فضایی، آمد و شد روزانه از محل کار به محل  مسکونی و مسکن موضوعاتی از این قبیل بررسی می‌شود. در واقع  چگونگی قرارگیری عناصر، پدیده ها ، نقاط و مکانها برروی سطح کره زمین پراکندگی یا توزیع فضایی  نامیده می شود.  پراکندگی جغرافیایی از ارکان مهم و عمده مطالعات جغرافیایی بوده و به فهم  و ادراک  و  بررسی  خصوصیات موقعیت های   جغرا فیایی کمک می کند . بطوررایج جغرافی دانان از شکل ها برای نشان دادن توزیع جغرافیایی پدیده ها در روی سطح زمین یا قسمتی از آن  استفاده   می کنند.  به طور معمول توزیع فضایی دارای سه ویژگی است .
الف) تراکم نسبی: شامل تعداد پدیده ها وعناصرمورد مطالعه ، تقسیم بر مساحت منطقه مورد مطالعه است .
ب) تفرق:  بر خلاف تمرکز ، شاخصی است که مقدار پخش یک پدیده  و میزان پراکندگی یا تمرکزآن را در یک منطقه یا مکان نشان می دهد .
ج) بافت  : طرز قرارگیری هندسی عناصر و پدیده ها را در فضا بافت گویند . که ازجمله آنها می توان  بافت خطی ، بافت متمرکز ، بافت متفرق را نام برد .( پوراحمد ،صص ۱۰۱ -۱۰۳ )
تحولات جمعیتی :  منظور از تحولات جمعیتی تغییرات کاهش یا افزایش جمعیت است که در طی دوره های آماری صورت گرفته است
نواحی روستایی
منظور از نواحی روستایی، قلمرو جغرافیایی است که خارج از محدوده شهرها می باشد و در این تحقیق منظور تمام روستاهای شهرستان بندر انزلی  است
 
6-1- محدودیتها و تنگناهای تحقیق
معمولاً انجام فعالیتهای تحقیقی با محدودیتها و تنگناهایی مواجه است، این تحقیق نیز دارای مشکلاتی به این شرح بوده است:
– عدم همکاری برخی مسئولان و مردم محلی در مطالعات میدانی و تکمیل پرسشنامه؛
– مشکل دسترسی به تعدادی از روستاهای محدوده؛
– عدم دسترسی به آمار و داده های جدید و صرف زمان بسیار برای دسترسی به داده ها؛
 
 
 
تعداد صفحه :۱۰۰
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه بررسی و تحلیلی در پهنه بندی کاربری اراضی، پیشنهادی طرح هادی روستایی با تاکید بر توسعه پایدار ،در مدل AHP (مطالعه موردی: روستای چاشم شهرستان مهدیشهر)

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان
دانشکده علوم انسانی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد
گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی
عنوان:
بررسی و تحلیلی در پهنه بندی کاربری اراضی، پیشنهادی طرح هادی روستایی با تاکید بر توسعه پایدار ،در مدل AHP (مطالعه موردی: روستای چاشم شهرستان مهدیشهر)
 
 
پاییز ۱۳۹۴
فهرست مطالب
عنوان. صفحه
چکیده .  1
فصل اول                                                کلیات تحقیق
۱-۱ مقدمه .  2
2-1 – بیان مسأله. ۳
۳-۱   اهمیت و ضرورت تحقیق. ۶
۴-۱- مروری بر ادبیات و سوابق پژوهش .  9
5-1 – اهداف تحقیق. ۱۵
۱-۵-۱  هدف کاربردی، نام بهره‏وران. ۱۶
۶-۱- سوال‌های تحقیق. ۱۷
۷-۱ فرضیه‌های تحقیق. ۱۷
۸-۱ روش تحقیق. ۱۸
۹-۱ گرد آوری داده ها .  18
فصل دوم                                                            مفاهیم و بیان نظری تحقیق
۱-۲ مفاهیم پایه و اصطلاحات کلیدی . ۲۰
۱-۱-۲- تعریف مکان. ۲۰
۲-۱-۲  مفهوم فضا  . 21
3-1-2- فضای جغرافیایی. ۲۲
۴-۱-۲   پراکندگی فضایی. ۲۳
۵-۱-۲   برنامه ریزی فضایی. ۲۳
۶-۱-۲   برنامه ریزی روستایی. ۲۴
۷-۱-۲    مدیریت. ۲۵
۸-۱-۲   مدیریت روستایی. ۲۶
۹-۱-۲   کاربری زمین. ۲۷
۱۰-۱-۲  برنامه ریزی کاربری اراضی. ۲۸
۱۱-۱-۲    آماده سازی زمین. ۲۸
۱۲-۱-۲   سرانه زمین. ۲۹
۱۳–۱-۲   پهنه بندی یا منطقه بندی . ۲۹
۲-۲    طرح هادی روستایی. ۳۰
۱-۲-۲   تعریف طرح هادی روستایی . ۳۰
۲–۲ -۲    اهداف‌ طرح‌ هادی‌ روستایی‌. ۳۰
3-2-2    اهداف‌ تبعی‌ طرح‌هادی‌. ۳۰
۴-۲-۲   مراحل‌ تهیه‌ طرح‌. ۳۱
۵-۲-۲   ارائه‌ طرح‌هادی. ۳۵
۶-۲-۲    تدوین‌ ضوابط‌ و مقررات‌. ۳۶
۷-۲-۲   نقشه‌های‌ مورد نیاز طرح‌. ۳۶
۳-۲   کاربری های اراضی روستایی. ۳۸
۱-۳-۲    انواع کاربری های مجاز در اراضی مسکونی. ۳۹
۲-۳-۲   پیشینه ی برنامه ریزی کاربری اراضی. ۳۹
۴-۲   مراحل گام به گام تصمیم گیری به روش  فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP). 45
5-2  روش های مختلف وزن دهی  . 48
فصل سوم                                                        ویژگی های جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
۱-۳  ویژگیهای  طبیعی  . 50
1-1-3  موقع جغرافیایی. ۵۰
۲-۱-۳ ویژگیهای طبیعی روستای چاشم. ۵۱
۳-۱-۳    تقسیمات سیاسی. ۵۲
۴-۱-۳  توپوگرافی . ۵۲
5-1-3     شیب اراضی . ۵۴
۶-۱-۳- ویژگی های زمین شناسی. ۵۶
۷-۱-۳   زمین ساخت و زمین لرزه. ۵۸
۱-۷-۱-۳   گسل ها و عوامل مورفوونز نواحی پر شیب و گردنه ها . ۵۸
۲-۷-۱-۳   پهنه­بندی خطر نسبی زلزله. ۶۰
۲-۳  اقلیم و آب و هوا . ۶۰
۱-۲-۳  ویژگیهای اقلیمی. ۶۱
۲-۲-۳  دمای هوا . ۶۲
۳-۲-۳  بارش. ۶۴
۴-۲-۳   رطوبت نسبی. ۶۷
۵-۲-۳   روزهای یخبندان. ۶۸
۶-۲-۳   باد. ۶۹
۷-۲-۳  منابع آب . ۶۹
۸-۲-۳  منابع خاک . ۷۱
۹-۲-۳  پوشش گیاهی و جانوری. ۷۲
۱-۹-۲-۳   پوشش گیاهی. ۷۲
۲-۹-۲-۳   حیات وحش. ۷۲
۳-۳   مطالعات جمعیتی و اجتماعی. ۷۴
۴-۳    ویژگیهای عمومی اقتصادی روستا. ۷۵
۱-۴-۳   جمعیت فعال و جمعیت واقع در سنین فعال . ۷۵
۲-۴-۳  ویژگیهای اجتماعی. ۷۶
۳-۴-۳ بررسی تاریخچه و روند تحولات و موقعیت تاریخی. ۷۶
۴–۴-۳  وجه تسمیه روستا. ۷۷
۵-۳    بررسی های کالبدی. ۷۷
۱-۵-۳   ویژ گی های کالبدی روستای چاشم. ۷۷
۲-۵-۳ شناخت مراحل گسترش روستا وجهت کسترش فعلی آن. ۷۸
۶-۳   بررسی نحوه مالکیت اراضی در روستا. ۷۹
فصل چهارم                                                                                                تجزیه و تحلیل داده ها
۱-۴ مقدمه. ۸۳
۲-۴   اطلاعات و داده ها. ۸۴
۳-۴ مواد و روش بررسی. ۸۵
۱-۳-۴ روش انجام تحقیق. ۸۵
۲-۳-۴    ابزارمورداستفاده. ۸۵
۳-۳-۴  منابع و نحوی جمع آوری اطلاعات هندسی و توصیفی  . 86
4-4   بررسی روند تحول جمعیت روستای چاشم  . 86
5-4   بررسی ویژگیهای اقتصادی در روستای چاشم به تفکیک بخشهای اقتصادی و گروه شغلی. ۸۶
۱-۵-۴   دامپروری و دامداری. ۸۷
۲-۵-۴ صنعت و معدن. ۸۷
۳-۵-۴ خدمات . ۸۷
۴-۵-۴   تحلیل اقتصاد پایه. ۸۸
۶-۴ روش وزن دهی متغییرها . ۹۱
1-6-4 روش مدلسازی در پهنه بندی کاربری اراضی در روستا و مراحل فرآیند . ۹۱
2-6-4   توضیح فرآیند. ۹۲
۷-۴   بررسی های کالبدی. ۹۵
۱-۷-۴   شناخت مراحل گسترش کالبدی روستا و جهت گسترش فعلی آن. ۹۵
۲-۷-۴   کیفیت ابنیه. ۹۶
۳-۷-۴    معماری وترکیب فضاهای مسکونی. ۹۷
۴-۷-۴ تعین تعداد واحد های مسکونی و ابعاد قطعات مسکونی بر اساس اطلا عات موجود. ۱۰۰
5-7-4 بررسی ونحوه توزیع خدمات زیر بنایی( تا سیسات وتجهیزات عمومی) ورفاهی(اجتماعی واقتصادی)
در سطح روستا. ۱۰۰
۶-۷-۴  شناخت و تعیین کابری اراضی در روستا. ۱۰۴
۷-۷-۴  بررسی نحوه مالکیت اراضی در روستا و محاسبه سطح و سرانه آنها . ۱۰۹
۸-۷-۴  شناخت بناها و بافت های با ارزش احتمالی موجود در روستا:. ۱۱۰
۸-۴ موقعیت استقرار فعالیت های اقتصادی روستا شامل فعالیت های کار گاهی ،تولیدی ،تجاری و ۱۱۰
۹-۴  روش وزندهی داده ها . ۱۱۰
۱۰-۴ تجزیه و تحلیل معیارهای کاربری اراضی روستایی. ۱۱۲
۱-۱۰-۴ روش عملیاتی وزندهی و تلفیق داده ها (فرآینداعمال مدل ). ۱۱۳
۲-۱۰-۴   مقایسه دوبه دویی کاربریهای روستایی. ۱۱۴
3-10-4 روش وزندهی و تلفیق داده ها در محدوده مورد مطالعه. ۱۱۵
۴-۱۰-۴   تحلیل سلسله مراتبی در نرم افزار Expert Choice 11 . 115
5-10-4   تحلیل داده ها. ۱۱۷
۶-۱۰-۴  بررسی معیارها . ۱۱۸
۱۱-۴  تحلیل ویژگیهای کالبدی. ۱۲۱
۱-۱۱-۴  تبیین نقاط قوت و ضعف روستا به لحاظ کالبدی وعملکردی. ۱۲۴
۲-۱۱-۴ تحلیلی بر جمعیت روستای چاشم . ۱۲۵
۳-۱۱-۴ موقعیت استقرار فعالیتهای اقتصادی روستا شامل فعالیتهای کارگاهی ،تولیدی و تجاری و ۱۲۵
۱۲-۴  تعیین محدودیت ها و امکانات توسعه کالبدی روستا و جهات و حدود منطقی توسعه و اولویت بندی آن. ۱۲۶
۱-۱۲-۴  محدودیتهای توسعه. ۱۲۶
۲-۱۲-۴  موانع توسعه در روستا. ۱۲۷
۳-۱۲-۴ امکانات توسعه . ۱۲۷
۴-۱۲-۴ اولویت بندی جهت توسعه . ۱۲۸
۱۳-۴  ارائه طرح های مختلف کاربری اراضی پیشنهادی روستا و انتخاب گزینه مناسب . ۱۲۸
۱-۱۳-۴ ارائه طرح مکانیابی و استقرار واحدهای صنعتی و کارگاهی در روستا. ۱۳۰
۲-۱۳-۴ ارائه طرح مکانیابی و احداث فضای چند منظوره . ۱۳۰
فصل پنجم                                           نتیجه گیری  آزمون فرضیات و ارائه پیشنهادات
1-5 آزمون فرضیات: .  134
1-1-5 فرضیه اول. ۱۳۴
۲-۱-۵ فرضیه دوم . ۱۳۵
۲-۵  نتیجه گیری . ۱۳۷
۳-۵  ارائه پیشنهادات . ۱۳۸
منابع و ماخذ: . ۱۴۰
فهرست جداول
عنوان                                                                                                                                 صفحه
جدول۱-۲  مقیاس ۹ کمیتی برای مقایسه دودوئی گزینه ها. ۴۸
جدول ۱-۳  کلیات محیطی روستا. ۶۱
جدول ۲-۳ حداکثر و حداقل و متوسط دما ایستگاه مهدیشهر. ۶۲
جدول ۳-۳ میانگین بارش در ماه های سال در دوره آماری ۱۳۷۷- ۱۳۹۲ روستای چاشم. ۶۴
جدول ۴-۳ میانگین بارش در ماه های مختلف دوره آماری. ۶۴
جدول ۵-۳ میانگین تعداد روزهای بارندگی در ماه های مختلف دوره آماری. ۶۴
جدول ۶-۳ میزان بارش در ایستگاه مهدیشهر. ۶۵
جدول۷-۳  میانگین رطوبت نسبی در شهرستان مهدیشهر سالهای آماری ۱۳۷۷ -۱۳۹۲. ۶۷
جدول ۸-۳  متوسط رطوبت نسبی در شهر مهدیشهر. ۶۷
جدول ۹-۳ آمار بلند مدت تعداد روزهای یخبندان شهر مهدیشهر(۱۳۷۷-۱۳۹۲. ۶۸
جدول میانگین ۱۰-۳  سرعت باد در ماه های مختلف سال  در دوره آماری (۱۳۸۵-۱۳۹۲). ۶۹
جـــدول ۱۱-۳ تغییرات جمعیت در روستای چاشم در دوره آمار ۱۳۹۰-۱۳۵۵. ۷۴
جدول۱۲-۳  : جمعیت فعال روستای چاشم برحسب وضع فعالیت درسال ۱۳۸۸. ۷۵
جدول۱۳-۳ : وضعیت اشتغال در روستای چاشم در بخشهای مختلف اقتصادی. ۷۶
جدول ۱۴-۳: نوع مالکیت در روستای چاشم                                                                 79
جدول ۱۵-۳ کاربری اراضی روستای چاشم با احتساب اراضی بایر (وضع موجود)                                                                 80
جدول ۱-۴ بررسی روند تحول جمعیت روستای چاشم (۱۳۹۰-۱۳۵۵). ۸۵
جدول ۲-۴ وضعیت اشتغال روستای چاشم در بخش های مختلف اقتصادی. ۸۶
جدول ۳-۴ کیفیت ابنیه در روستای چاشم. ۹۶
جدول ۴-۴ -اصول رعایت شده در معماری بومی مناطق چهارگانه ایران. ۹۸
جدول ۵-۴ خدمات رسانی روستای چاشم به روستاهل=ای حوزه نفوذ. ۱۰۳
جدول ۶-۴  جدول کاربری اراضی روستای چاشم با احتساب اراضی بایر (وضع موجود. ۱۰۶
جدول ۷-۴: نوع مالکیت در روستای چاشم. ۱۰۸
جدول(۸-۴) مقادیر ترجیحات برای مقایسه های زوجی      111
جدول ۹-۴- ماتریس مقایسه ای معیارها. ۱۱۳
جدول ۱۰-۴   وزندهی به معیارها  . 114
جدول ۱۱-۴    تحلیل ابنیه در روستای چاشم با تبیین نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها در توسعه. ۱۲۰
جدول ۱۲-۴ تحلیل کاربری زمین در روستای چاشم با تبیین نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها در توسعه. ۱۲۱
جدول ۱۳-۴ تحلیل کاربری حمل و نقل و  معابر با تبیین نقاط ضعف و قوت و فرصتها و تهدیدها در توسعه. ۱۲۲
 
فهرست نمودار
  عنوان . صفحه
نمودار ۱-۳ منحنی متوسط حداکثر، میانگین و حداقل دما در ایستگاه مهدیشهر . ۶۳
نمودار۲-۳   میانگین  بارش در ایستگاه مهدیشهر. ۶۵
نمودار۳-۳  درصد میانگین بارش فصلی. ۶۶
نمودار (۴-۳) رژیم متوسط رطوبت نسبی ایستگاه مهدیشهر. ۶۸
نمودار ۵-۳  تحول جمعیت روستای چاشم (سالهای ۹۰- ۱۳۵۵). ۷۵
تمودار (۱-۴) وضعیت اشتغال روستای چاشم در بخش های مختلف اقتصادی. ۸۷
نمودار ۲-۴ موقعیت روستای چاشم بر روی دیاگرام بوژو گارنیه و ژرژ شابو. ۸۸
نمودار: ۳-۴- سلسله مراتبی انتخاب کاربریهای مورد نیاز در توسعه روستا. ۱۱۲
 
فهرست تصاویر
عنوان. صفحه
تصویر شماره ۱-۴ وزندهی معیارها در نرم افزار. ۱۱۵
تصویر شماره ۲-۴ تعین اولویت معیارها بر اساس وزن لایه ها. ۱۱۵
تصویر شماره ۳-۴ تعین اولویت معیار. ۱۱۶
 
 
 
فهرست نقشه ها
عنوان. صفحه
نقشه (۱-۳) موقعیت سیاسی دهستان چاشم در شهرستان، استان و کشور. ۵۱
نقشه(۲-۳) توپوگرافی شهرستان مهدیشهر. ۵۳
نقشه (۳-۳) نقشه سه بعدی ارتفاعی شهرستان مهدیشهر. ۵۴
نقشه (۴-۳) طبقه بندی شیب  به درصد. ۵۵
نقشه (۵-۳) طبقه بندی جهت جغرافیایی شیب. ۵۶
نقشه (۶-۳) نقشه زمین شناسی شهرستان مهدیشهر. ۵۸
نقشه (۷-۳) نقشه طبقه بندی دما شهرستان مهدیشهر. ۶۳
نقشه (۸-۳) نقشه خطوط همباران شهرستان مهدیشهر. ۶۶
نقشه (۹-۳) نقشه منابع آب شهرستان مهدیشهر. ۷۰
نقشه (۱۰-۳) نقشه خاک شهرستان مهدیشهر. ۷۱
نقشه (۱۱-۳) نقشه پوشش گیاهی شهرستان مهدیشهر. ۷۳
نقشه (۱۲-۳) نقشه تیپ اراضی شهرستانن مهدیشهر. ۷۳
نقشه (۱۳-۳)  کاربری اراضی روستای چاشم. ۸۱
نقشه ۱-۴ پراکنش کاربری مرتبط با فعالیت اقتصادی در روستای چاشم. ۸۹
نقشه ۲-۴ پراکنش نقاط مخاطره آمیز در روستای چاشم. ۹۳
نقشه ۳-۴  کاربری اراضی وضع موجود و پهنه مخاطره آمیز روستای چاشم. ۱۱۸
نقشه ۴-۴ کاربری اراضی وضع موجود و پیشنهادی روستای چاشم. ۱۱۹
نقشه ۵-۴- مناطق پیشنهادی در پراکنش کاربریها در محدوده مورد مطالعه. ۱۳۰
نقشه۶-۴  پهنه توسعه کاربریها در روستای چاشم. ۱۳۱
تقشه ۷-۴ پهنه پیشنهادی در پراکنش کاربریها در محدوده مورد مطالعه. ۱۳۲
 
 
 


چکیده
ارزیابی کاربری اراضی در شهرها و روستاها به عنوان هسته اصلی برنامه ریزیها، نقشی مهم در ساماندهی فضایی-  مکانی ایفا می کند. روستای چاشم با جمعیتی معادل ۷۲۵  نفر در شمال غربی شهرستان و در مسیر خطیرکوه به دوآب مازندران قراردارد، به لحاظ ساماندهی مکانی- فضایی کاربری اراضی و با توجه به میل جمعیت پذیری در روستاهای کشور در زمره روستاهایی است که با افزایش جمعیت پس از دو دوره کاهش مواجه می باشد. و این جمعیت پذیری ساختار روستایی را دستخوش تغییرات قرار داده و چنانچه با ضعف مدیریت نیز همراه شود این توسعه ناپایدار و بافت تاریخی و سنتی روستا را تحت تاثیر قرار خواهد داد. به منظور رشد و توسعه پایدار در روستا و ارزیابی کاربریهای مورد نیاز به برنامه ریزی در تعیین و میزان کاربریهای اراضی روستایی باید با دقت بیشتری همراه گردد.
این پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و با توجه به سرانه و استانداردهای کاربریهای روستایی و در تحلیل کیفی کاربری اراضی با بهره گرفتن از نرم افزار Expert choise  پرداخته و با تحلیل شاخص های ارزیابی(مطلوبیت، ظرفیت، سازگاری) در نرم افزار Arc GIS به تحلیل داده ها و نقشه نهایی توسعه بدست آمد، نتایج حاصل بیانگر آن است که پهنه بندی کاربری ها در روستای چاشم با توجه به رشد روستا در آینده با جهت  توسعه همسو خواهد بود.
واژگان کلیدی : کاربری اراضی، روستای چاشم، AHP, GIS ،
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1-1 مقدمه
توزیع متناسب خدمات نقش موثری در جابه جایی فضایی جمعیت و تغیرات جمعیتی در مناطق شهری و روستایی را دارا می باشد و از آنجا که یکی از معیارهای توسعه ی پایدار توجه به توزیع متوازن جمعیت است، لذا توزیع خدمات باید عدالت را برقرار نماید. توسعه شهرنشینی و افزایش روز افزون جمعیت در جهان امروز سبب گشته تا فضاهای شهری به شکل نامتعارف و بدون توجه به ابعاد و اصول انسانی شهری شکل گیرند و رشد نمایند و  به همین جهت روز به روز شاهد گسستگی در فضاهای شهرها و محیطهای شهری هستیم و این روند منجر به خالی شدن روستاها از سکنه و هجوم به شهر ها شده است. در واقع با رشد سریع شهرنشینی و شهرها مسائلی نظیر توزیع نامتعادل خدمات و امکانات ، تفاوت‌های شرایط زیستی و در نهایت اختلافات طبقاتی و جدایی گزینی اجتماعی و اقتصادی نمود بیشتری یافته است. که می‌توان در ویژگیهای جمعیتی، درصد کاربریها و آمار مراکز و امکانات خدماتی در مناطق و حوزه‌های شهری دید. آخرین راهبرد برای این مسائل ناشی از رشد و توسعه درهمه سطوح ارائه راهبرد جدید توسعه پایدار می‌باشد. در این رویکرد هر توسعه‌ای باید ضمن رفع نیازهای کنونی، متضمن حق آیندگان برای تامین نیازهایشان نیز باشد. ویژگیهای این نوع توسعه در سطح شهرها و روستاها عبارتند از: برابری بین نسلها، برابری درون نسلها (شامل، برابری اجتماعی، برابری جغرافیایی و برابری در حکومت )، حفاظت از محیط طبیعی (و زندگی در چارچوب ظرفیت تحمل آن)، استفاده حداقل از منابع غیرقابل تجدید، بقای اقتصادی و تنوع، جامعه خوداتکا، رفاه فردی و رفع نیازهای اساسی افراد جامعه.
در واقع رشد مناطق جمعیتی  به نوبه خود در شکل گیری فرم شهر و روستا و توسعه و تحول آن به صورت فرم‌های مختلف استقرار جمعیت بسیار موثر بوده است. در توسعه پایدار به شاخص های مختلفی پرداخته می شود که میزان دسترسی به خدمات از جمله مهمترین آنها می باشد.یکی از روش های بهینه ارائه خدمات برای تحقق این امر ،تقسیم آن به عنوان یک سیستم به مناطق مختلف وارائه خدمات متناسب با ویژگی جمعیتی است.
بررسی برابری در توزیع فضایی خدمات و امکانات از مهم‎ترین عناوین در مطالعات و پژوهشها به‎شمار می‎آید. روش مطالعه، تحلیلی و توصیفی است و روش‎های گردآوری داده‎های پژوهش، ترکیبی از روش‎های اسنادی و میدانی است. برای تحلیل کمی، از روش‎های آماری استفاده شده است تا چگونگی توزیع فضایی خدمات و امکانات در روستاها بررسی و مورد تجزیه ‎و تحلیل قرار گرفته است.
2-1 بیان مسأله
تقاضا برای توسعه پایدار، مهمترین چالش فراروی بشریت در قرن بیست و یکم می‌باشد. همچنین بشر همیشه در جستجو برای یافتن مکان ایده‌آل است که بتواند روحیه سالم زندگی شهری و روستایی را بر اساس ایده‌های روشنگرانه عدالت اجتماعی بیان کند و توسعه و تحول آن نیز به صورت فرم‌های مختلف در استقرار جمعیت (شهری و روستایی) تبلور یافته است. در توسعه پایدار اهمیت و توجه به شاخص‌هایی است که میزان دسترسی به خدمات در آن بالا باشد. و تحقق این امر باید متناسب با ویژگی جمعیتی باشد. این پژوهش، با هدف شناخت کاربریهای موجود در روستای چاشم در شهرستان مهدیشهر و نحوه دسترسی به این کاربریها با استخراج آمارهای موجود و انجام مطالعات میدانی، به تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده می پردازد. به طور کلی تاثیرات توزیع کاربریها در ارزش افزوده زمین و توسعه پایدار و دسترسی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و در نهایت راهکارهایی جهت دستیابی به توسعه پایدار برنامه ریزی روستایی و رهایی از برخی چالشهای بازدارنده در پهنه بندی اراضی، ارائه گردد.
در واقع «مولفه‌های توسعه روستایی در دو گروه عمده قرار میگیرند: گروه اول، شامل منابع توسعه اعم از منابع طبیعی و انسانی است. و گروه دوم، شامل فضاهای توسعه و ساختار آن فضاها است، مانند شرایط جغرافیایی و اقلیمی، که طرح‌های عمران روستایی شکل دهنده فضاها و کالبدهای محل زیست و فعالیت در محیط روستایی است. بدیهی است که منابع طبیعی و انسانی بدون تجهیز لازم و فراهم کردن بسترها و زیرساختهای ضروری جهت استفاده از آنها، نمی‌توانند عاملی در فرایند توسعه باشند و یا در فرایند توسعه روستایی مورد استفاده قرار گیرند. برای اینکه بتوان این منابع را تجهیز نمود و به کار گرفت، ضرورت دارد زیرساختهای فیزیکی لازم برای این کار به عنوان بسترهای توسعه، مهیا گردد.
به لحاظ اهمیت موضوع، در سالهای اخیر در مناطق روستایی کشور طرحهای متعددی در ابعاد زیرساختی به ویژه در حوزه نوسازی و بهسازی روستاها طراحی و اجرا شده است که بدون تردید، یکی از مهمترین آنها طرح هادی روستایی بوده است که به منظور ایجاد تغییر و دستیابی به شرایط مطلوب زیستی در سکونتگاه‌های انسانی در نواحی روستایی به اجرا در آمده است .
با توجه به اینکه امروزه رشد و توسعه کالبدی روستاها اجتناب ناپذیر است و این توسعه کالبدی با برنامه ریزی صحیح و در قالب طرحهای توسعه کالبدی و طرح هادی انجام می شود این طرح ها در راستای فراهم سازی زمینه توسعه و عمران نقاط روستایی تهیه و اجرا می شوند . تجدید حیات و هدایت روستاها از ابعاد کالبدی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی از جمله ، اهداف مورد نظر در طرحهای مذکور می باشد. این طرحها ضمن ساماندهی و اصلاح بافت موجود، میزان و مکان گسترش آتی و نحوه استفاده از زمین برای عملکرد های مختلف از قبیل مسکونی، تولیدی، تجاری و کشاورزی، تأسیسات و تجهیزات و نیازمندیهای عمومی روستایی را حسب مورد، در قالب طرحهای ساماندهی فضا و سکونتگاه های روستایی تعیین می نماید.
یکی از ضعفهای عمده عدم دسترسی به استانداردهای کاربری زمین منطبق بر شرایط اقلیمی هر روستا می باشد. با بررسیهای بعمل آمده از متون علمی و دستورالعمل های ملاک عمل، آنچه که مشخص است تاکنون تحقیق علمی جامعی نسبت به تدوین این استاندردها در ارتباط با سکونتگاه های روستایی و با لحاظ شرایط اقلیمی صورت نگرفته است.
در این راستا نگارنده  با مطالعه روستای چاشم ازتوابع شهرستان مهدیشهر به بررسی کاربریهای اراضی روستا و پیرامون آن اقدام نموده باشد که زمینه ای برای توسعه روستا باشد.
درواقع روستای چاشم  به دلیل قرار گرفتن در مسیر خطیرکوه به دوآب و قرارگیری در ارتفاعات البرز مرکزی  با روستاهای دیگر شهرستان متفاوت است این روستا نه تنها از جمعیت خالی نشده بلکه با جمعیت پذیری زمینه توسعه آتی روستا را بعمل آورده و باید با برنامه ریزی صحیح توسعه هدفمند را در نظر گرفت. کاربری اراضی در روستای مورد مطالعه به دلیل وجود اراضی کشاورزی و باغی و حفظ این کاربریها بسیار حائز اهمیت است که باید این کاربریها حفظ و موانع توسعه برچیده شود تا روستا توسعه یابد اما کاربریهای روستا نیز حفظ شده تا توسعه پایدار روستا شکل گیرد.
در این رابطه مطالعات تأثیر شرایط و عوامل طبیعی زمین های اطراف روسـتا و تـأثیر عوارض طبیعی، وضع خاک، شیب زمین، پوشـش گیاهی و عوامـل اقلیمـی در مسـایل زیسـت محیطـی در قالـب الگوهایی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته و کاربرد آنها درجهت تکامل زیست محیطـی انسـان مشـخص و ارائه می گردد. ضمناً در رابطه با وضعیت کالبدی روستا، بازتاب فعالیت های انسانی در محدوده حوزه آبخیـز و منـابع طبیعی روستا (کشاورزی-باغداری، دامداری) و فعالیت های معدنی و صنعتی (معادن و کارگاه های صنعتی کوچـک و بزرگ) نیز فعل و انفعالات شکل گیری اماکن در آبادی (نظیر واحدهای مسکونی، باغات درون آبادی اماکن اجتمـاعی مذهبی بهداشتی، آموزشی، تجاری، خدماتی، و راه های ارتباطی) برروی شرایط کالبدی روستا و حوزه ی نفوذ آن بـه منظور تکامل بخشی و فراهم نمودن شرایط مناسبتر زیستی مورد مطالعه قرار گیرد.
با توجه به اینکه بیش از ۹۰ درصد اراضی تحت تصرف و دست اندر کاری مردم روستاها و عشایر قـرار دارد. و این اراضی در کلیه مناطق کشور در محدوده های ثبتی و عرفی روستا قرار داشته، به صورتی از مقیاس های مختلف در قالب انواع مختلف کشت و کار، مرتع، جنگل، بهره گیری از منابع معدنی سطحی بـه وسـیله روستانشـینان مـورد بهره برداری قرار می‌گیرد که البته به دلیل کامل نبودن نقشه تفکیکی کاربری اراضی در سطح کشـور، ارقـام مربـوط به کاربری اراضی عمده تخمینی اعلام شده است. اما در مجموع کاربری اراضی روستایی کشور مـی توانـد در اشـکال زیر مورد بهره برداری قرار می گیرد و حد فاصل نقاط روستایی مختلف تحت قراردادهای عرفی و سینه بـه سـینه یـا ثبتی بین نقاط همجوار به نوعی تقسیم شده است که به صورت تصـرف مسـتقیم (کاشـت ) و یـا مرتعـی بـین اهـالی تقسیم می‍شود.(Roostanet.ir/uploads/3_25_1-1.pdf)
دسترسی عادلانه به کاربریها و استفاده بهینه از آنها یکی از مؤلفه های اساسـی در توسـعه پایـدار و عدالت اجتماعی است. امروزه مفهوم زمین و فضـای روستایی و شهری هـم بـه لحـاظ طبیعـی و کالبـدی و هـم بـه لحـاظ اقتصادی – اجتماعی تغییر کیفی پیدا کرده و در نتیجه ابعاد و اهداف کاربری اراضی نیز وسیع و غنی شـده اسـت. بنابراین، استفاده از زمین و فضا به عنوان یک منبع عمومی، حیاتی و ثروت همگانی، باید با برنامـه ریـزی اصـولی انجام پذیرد. با توجه به اهمیت این موضوع، در این پژوهش به بررسی و تحلیـل کـاربری اراضـی روسـتا چاشم و شناسایی پتانسیل های کاربری و برنامه ریزی برای پهنه بندی کار بری با توجه به دیدگاه های کمی و کیفی پرداخته شده است. همچنین مسایل و کمبودهای کاربریها به طور جداگانه به صورت کمی و کیفی، با لحاظ کـردن شـرایط اجتمـاعی، اقتصادی و کالبدی روستا بررسی و با بهره گرفتن از سیستم اطلاعات جغرافیایی و استفاده از AHP به تجزیـه و تحلیـل کـاربری هـا پرداخته شده است . نتایج حاصل از این مطالعه نشان دهنده آن است که گسترش کالبدی این روستا در دهه اخیـر و افزایش جمعیت آن، باعث عدم تعادل در کاربری اراضی آن گردیده است، بنابراین، تعادل بخشـی بـه آن و ایجـاد تمهیدات و تعیین راهکارهای مناسب به منظور جلوگیری از گسترش بی رویه روستا و تخریب منابع طبیعی و حفظ اراضـی کشـاورزی و منابع طبیعی پیرامون روستا را ضروری میسازد. ارزیابی کمی کاربری اراضی روستا با توجه به سرانه ها و معیارهـا وهمچنین ارزیابی کیفی آن با توجه به ماتریسهای سازگاری، ظرفیت، مطلوبیت و وابستگی و تحلیل علمـی آن در این پژوهش، نشان دهنده آنست که بسیاری ازکاربریهای موجود از نظر کمی و کیفـی بـا اسـتانداردها و ضـوابط علمی منطبق نبوده و نامتعادل است. این پژوهش بر آن است تا با ارزیابی کاربری اراضی در روستا نسبت به شناسایی ظرفیتهای کاربری و پهنه بندی کاربری های اراضی در روستای چاشم  و شناسایی تهدیدها و فرصتها و نقاط  ضعف و قوت به ارائه راهبردی برای دستیابی به توسعه پایدار دست یابد.
 3-1 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق:
یکی از مهمترین اسناد طرح های توسعه روستایی، نقشه کاربری اراضی است. تجارب بدست آمده از بیش از سه دهه فعالیت‌های مرتبط با تهیه طرحهای توسعه وعمران روستایی در سطح کشور در کنار تحولات صورت گرفته در زمینه تهیه طرحهای توسعه وعمران در سطح جهانی، ضرورت اصلاح در شیوه تهیه طرح‌های هادی روستایی و مهمترین سند آن، نقشه کاربری اراضی را اجتناب ناپذیر نموده است.
در روند فعلی تعیین کاربری اراضی، اراضی پیشنهادی با کاربری انتفاعی مانند مسکونی، از ارزش افزوده بالایی برخوردار میشوند بدون آنکه هزینه یا عوارضی بابت این ارزش افزوده پرداخت نمایند. از سوی دیگر اراضی با کاربری‌های غیرانتفاعی مانند فضای سبز دچار ارزش کاهنده میشوند درحالیکه هیچ مکانیسم مدون و عامی برای جبران این کاهش ارزش وجود ندارد.
این پژوهش به بررسی و تحلیل کاربری اراضی و پهنه بندی کاربری در روستای مورد مطالعه اشاره دارد تا اراضی واقع در محدوده طرح با تهیه طرح هادی روستایی و کاربریهای پیشنهادی برای دستیابی به توسعه پایدار مورد توجه قرار گرفته و برای محدوده موجود روستا با رویکرد حداقل مداخله، نسبت به ساماندهی شبکه معابر و کاربریها اقدام گردد و در محدوده اراضی پیشنهادی اراضی اضافه شده به بافت موجود روستا ضمن مشخص کردن ساختار شبکه ارتباطی پیشنهادی، کاربریهای پیشنهادی به صورت پهنه بندی و در قالب سه پهنه اصلی سکونت وخدمات، سکونت و فعالیت و خدمات و فعالیت ارائه خواهند شد و از تعیین قطعی کاربری در این محدوده پرهیز خواهد شد.
یکی از اهداف اصلی و مهم در فرآیند برنامه ریزی کاربری زمین روستایی مدیریت صحیح استفاده از زمین برای کاربری های مختلف می باشد.
با توجه به محدودیت عرضه زمین و نیز اهمیت اراضی کشاورزی در روستاها، استفاده از ساز و کارهایی مناسب برای توزیع بهینه زمین بین کاربری های مختلف ضروری به نظر می رسد. استفاده از سرانه استانداردهای فضایی یکی از ابزارهای اصلی توزیع بهینه زمین بین کاربری های مختلف می باشد. استانداردهای فضایی شامل مواردی مانند استاندارد تراکم جمعیتی، استاندارد سرانه زمین و استاندارد سرانه کاربری های مختلف می باشد. با بهره گرفتن از این استانداردها امکان برآورد زمین مورد نیاز برای جمعیت برآورد شده افق طرح فراهم می شود. لذا ضرورت مطالعه و بررسی استانداردهای متناسب با روستاها و کاربریهای مورد نیاز روستاها جهت نیل به هدف توسعه پایدار روستایی اهمیت این پژوهش را بیش از بیش آشکار می گردد.
در روستای چاشم با توجه به اهمیت اراضی موجود و نیز توسعه اجتناب ناپذیر در روستا و با وجود منابع محدود آب و خاک، ضرورت حفظ کاربری اراضی با برنامه ریزی صحیح نسبت به پهنه بندی کاربری اقدام نمود و زمینه توسعه آتی روستا نیز فراهم گردد.
مهمترین استانداردهای فضایی در برنامه ریزی کاربری اراضی توجه به شاخص جمعیت و سرانه و استاندارد می باشد که در این پژوهش به دلیل نبود مطالعات و پژوهشهای کافی در زمینه کاربریهای روستایی با تعمیم داده ها و مطالعات کاربری اراضی شهری با هدف توسعه پایدار در روستاها سعی بر ارائه الگوی مناسب در پهنه بندی کاربری اراضی روستایی انجام می شود.
در رابطه با وضعیت کالبدی روستا، بازتاب فعالیت های انسانی در محدوده حوزه آبخیـز و منـابع طبیعی روستا (کشاورزی-باغداری، دامداری) فعل و انفعالات شکل گیری اماکن در آبادی (نظیر واحدهای مسکونی، باغات درون آبادی اماکن اجتمـاعی مذهبی بهداشتی، آموزشی، تجاری، خدماتی، و راه های ارتباطی) برروی شرایط کالبدی روستا تاثیرگذار است.
گستردگی اراضی تحت تصرف مردم در روستاها و عشایر در سطح کشور و قرارگیری این اراضی در محدوده های ثبتی و عرفی روستاها در قالب انواع مختلف کشت و کار، مرتع، جنگل، بهره گیری از منابع معدنی سطحی بیانگر این واقعیت است که بهره برداران اصلی اراضی در کشور روستانشـینان هستند.
دسترسی عادلانه به کاربریها و استفاده بهینه از آنها یکی از مؤلفه های اساسـی در توسـعه پایـدار و عدالت اجتماعی است. امروزه مفهوم زمین و فضـای روستایی و شهری هـم بـه لحـاظ طبیعـی و کالبـدی و هـم بـه لحـاظ اقتصادی – اجتماعی تغییر کیفی پیدا کرده و در نتیجه ابعاد و اهداف استفاده از کاربری اراضی نیز وسیع و غنی شـده اسـت. بنابراین، استفاده از زمین و فضا به عنوان یک منبع عمومی، حیاتی و ثروت همگانی، باید با برنامـه ریـزی اصـولی انجام پذیرد. با توجه به اهمیت این موضوع، در این پژوهش به بررسی و تحلیـل کـاربری اراضـی روسـتای چاشم و شناسایی پتانسیل های موجود کاربری و برنامه ریزی برای پهنه بندی کاربری با توجه به دیدگاه های کمی و کیفی پرداخته شده است .
. نتایج حاصل از این مطالعه نشان دهنده آن است که گسترش کالبدی این روستا در دهه اخیـر با افزایش جمعیت ارتباط مستقیم داشته و عدم کنترل آن باعث عدم تعادل در کاربری اراضی خواهد شد. بنابراین، تعادل بخشـی و ایجـاد تمهیدات و تعیین راهکارهای مناسب به منظور جلوگیری از گسترش بی رویه روستا و تخریب منابع طبیعی و حفظ اراضـی کشـاورزی و منابع طبیعی پیرامون روستا را ضروری میسازد.
روستای چاشم مرکز دهستان چاشم از توابع بخش شهمیرزاد از شهرستان مهدیشهر می باشد که در فاصله ۴۰ کیلومتری شمال مرکز شهرستان و در مسیر جاده سمنان به دوآب قراردارد. این روستا با ۱۱۲۵ متر ارتفاع ازسطح دریا در طول جغرافیایی ۵۳ درجه و ۵۸  دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴ دقیقه در دامنه ارتفاعات البرز واقع شده است. روستای چاشم در میانه کوههای نیزوا ، چپرد، گرم در، بردر، ارم و سفیدکوه قرار گرفته است از نظر توپوگرافی روستای مذکور در منطقه کوهستانی قراردارد که شیب عمومی آن از شمال به سمت جنوب می باشد . با توجه به اینکه روستای چاشم به عنوان مرکز دهستان چاشم و از روستاهای مرکزی شناخته می شود سایر روستاهای دهستان وابستگی نسبی به آن داشته و در عمل نقش مرکزیت را ایفا می کند و مردم روستاهای اقماری معمولاً نیازهای خود را از این روستا تهیه می نمایند لذا این موضوع موقعیت و نقش آفرینی آن را مضاعف کرده است.
بر اساس آخرین سرشماری در روستای چاشم قریب به ۷۲۵  نفر جمعیت سکونت دائم و رقمی نزدیک به ۶۰۰ نفر نیز خوش نشین دارد که در ایام مختلف سال در روستا حضور دارند که اکثریت این گروه نیز دارای واحدهای مسکونی شخصی در سطح روستا می باشند که بر این اساس تعداد واحدهای مسکونی موجود در روستا که مورد استفاده ساکنین می‌باشد بیش از ۳۲۵ واحد مسکونی است.
با بررسی بعمل آمده مشخص گردیده که اراضی کشاورزی روستای چاشم در پیرامون آن واقع شده است از منابع طبیعی موجود در روستا می توان به اراضی حاصلخیز ، منابع آبی (چشمه) و مراتع طبیعی اشاره کرد که نقش مهمی را در توسعه اقتصادی روستا ایفا می کند.
براساس طرح هادی کل اراضی کشاورزی روستا ۲۱۲ هکتار می باشد که ۶۰ هکتار آن را باغات و بقیه را اراضی زراعی تشکیل می دهد.
با توجه به اینکه در سطح روستاهای کشور استانداردهای کاربری اراضی به صورت مدون وجود ندارد لذا با توجه به جمعیت روستا و تعمیم استانداردهای شهری  با روستای مورد نظر استانداردهای کاربری برای شهرهای ۵۰۰۰ تا ۱۰ هزار نفر انتخاب شده است.
در این پژوهش برآنیم تا با شناخت کاربری در وضع موجود و شناسایی کمبودهای آن ومقایسه با استانداردها در کاربری های پیشنهادی در طرح بر اساس پهنه بندی کاربریهای مورد نیاز روستا شناسایی و اضافه گردد
۴-۱  مرور ادبیات­و سوابق پژوهش
پیشینه ی برنامه ریزی کاربری اراضی
در انگلستان نخستین مقررات قانونی مربوط به نحوه ی استفاده از اراضی، با تصویب قانون بهداشت عمومی در سال ۱۸۷۶ میلادی مطرح شد که طی آن مالکان زمین ملزم به رعایت مواردی در جهت حفظ منابع آب، دفع فاضلاب و سنگفرش معابر می شدند. در ایالات متحده ی امریکا، اولین قانون مربوط به نحوه ی تفکیک اراضی در سال ۱۸۸۵ به تصویب رسید. (رضویان، ۱۳۸۱: ۴۷)
در دهه ی ۱۹۵۰ تدوین طرح های کلی (General Plan) برای کاربری زمین های شهری رواج یافت. در آن زمان این طرح ها به موضوعاتی چون  توسعه ی کالبدی شهرها، برنامه های توسعه ی شهری، معیارهای مدیریت شهری و ضوابطی برای کنترل توسعه ی شهرها اختصاص می یافت. این طرح ها در واقع نسل اول طرح های جامع یا هادی شهری بودند. از اوایل دهه ی ۱۹۶۰ نحوه ی استفاده از اراضی شهری در مفهوم خاص آن (برنامه ریزی کاربری زمین) به طور جدی شکل گرفت. (رضویان، ۱۳۸۱: ۴۵)
طرح کاربری زمین (Land Use Design) در دهه ی۱۹۶۰ مطرح شد که در آن آینده ی بلند مدت شکل شهر در الگوی کاربری های متنوع زمین و خط مشی های لازم در جهت ایجاد زیرساخت ها و خدمات را منعکس می کرد. در  همین دهه، طرح طبقه بندی زمین که نمایش گر نواحی توسعه نیافته ی شهر بود مطرح گردید. این طرح نسل سوم طرحهای کاربری زمین به شمار می آید که حفاظت از محیط زیست به شکل تعیین اولویت های توسعه، از جمله ویژگیهای این طرح محسوب می گردد.
چهارمین شکل طرحهای کاربری زمین، طرح های سیاست گذاری شهری (Urban Policy Plan) بودند که در دهه ۱۹۷۰ مطرح شدند. این طرح ها در افق زمانی میان مدت، سیاست های گوناگون توسعه ای را برای شهر بیان می کردند که البته فاقد نقشه ی کلی یا تفصیلی شهری بودند.
طرح های مدیریت توسعه ی شهری در دهه ی ۱۹۸۰ بیان شدند و در آن ها اقدامات ویژه برای مدیریت رشد شهر به صورت کوتاه مدت انعکاس می یافت.
در دهه ی ۱۹۹۰ جدیدترین نسل طرح های کاربری زمین با نام طرح های ترکیبی (Hybrid Plan) مطرح شدند. در این طرح ها طراحی، سیاست گذاری و مدیریت با یکدیگر پیوند می خورند. (رضویان، ۱۳۸۱: ۵۸) نخستین مقررات مربوط به منطقه بندی نیز در سال ۱۹۲۲ به مرحله ی اجرا درآمد. (رضویان، ۱۳۸۱: ۴۷)
برای سکونتگاه های روستایی نیزمانند شهرها طرح های مختلفی تهیه و تدوین می شود که طرح هادی بارزترین نمونه آن است. طرح هادی روستایی عبارت است از تجدید حیات و هدایت روستا به لحاظ ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فیزیکی. مجری این طرحها بنیاد مسکن انقلاب اسلامی می باشد. در قالب این طرح وضعیت فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی، جمعیتی و فرهنگی کل روستا درارتباط با حوزه نفوذ و سطوح بالاتر خود بررسی، ساماندهی و برنامه ریزی می شود.
اهداف طرح هادی به شر ح زیر است.
الف- ایجاد زمینه توسعه و عمران روستاها با توجه به شرایط فرهنگی- اقتصادی- اجتماعی
ب- تامین عادلانه امکانات از طریق ایجاد تسهیلات اجتماعی، تولیدی، رفاهی
ج- هدایت وضعیت فیزیکی روستا
د- ایجاد تسهیلات لازم جهت بهبود مسکن روستائیان و خدمات محیط زیستی و عمومی (اکبری- عبدالهی  1384: 474)
طرح هادی ضمن ساماندهی و اصلاح بافت موجود در روستا، میزان و مکان گسترش آتی و نحوه استفاده از زمین برای عملکرد های مختلف از قبیل مسکونی، تولیدی، تجاری و کشاورزی، و تأسیسات و تجهیزات و نیازمندیهای عمومی روستایی را بر حسب مورد در قالب مصوبات طرحهای ساماندهی فضا و سکونتگاه های روستایی یا طرحهای جامع ناحیه‌ای تعیین می کند.
با توجه به اینکه بیش از نیمی از مساحت کشور اراضی تحت تصرف و دست اندرکاری مردم روستاها و عشایر قرار دارد. این اراضی در کلیه مناطق کشور در محدوده های ثبتی و عرفی روستا قرار داشته، و در مقیاسهای مختلف در قالب انواع کشت و کار، مرتع، جنگل، بهره گیری از منابع معدنی سطحی به وسیله روستانشینان مورد بهره‌برداری قرار می گیرد که البته به دلیل کامل نبودن نقشه تفکیکی کاربری اراضی در سطح کشور، ارقام مربوط به کاربری اراضی تقریبی است. اما در مجموع کاربری اراضی پیرامونی روستایی در کشور می تواند به صورت تصرف مستقیم (کاشت) و یا مرتعی بین اهالی تقسیم شود. این اراضی به دلیل محدودیت در منابع باید مورد توجه قرار گیرد.
در ایران نیز بررسی کاربریهای اراضی در نواحی شهری بیشتر مورد توجه محققان و پژوهشگران قرار گرفته است و در زمینه کاربری اراضی روستایی مطالعات و پژوهش محدود است.
اگر با کمی تامل و تعمق به گذشته سکونتگاهی ایران بنگریم، در می یابیم که سکونتگاه های اولیه از همان ابتدا دارای نظام و برنامه ریزی خاص بوده اند.سکونتگاه های ادوار مختلف بیانگر آن است که استفاده از زمین ها با اهداف خاصی صورت می پذیرفته است؛دلیل آن با شرایط طبقاتی و اجتماعی بوده یا تفکر خاصی که به نحو ی به دنبال توزیع کاربری های مختلف بوده است.متاسفانه ما امروزه کمتر با منابع مدون از زمان های گذشته در این زمینه مواجه ایم و شاید بهترین سند و مدرک همان بقایای شهرها و سکونتگاه های به تاریخ پیوسته است که خود حاکی از یک مدیریت اندیشمندانه بر آنها بوده است؛حال نکته اینجاست که این مدیریت اگر هم بوده با نام کاربری اراضی مطرح نبوده است. (زمانی،۹۰: ۶)
اینک اگر قرار باشد سابقه ی کاربری اراضی شهری با همین عنوان و بر مبنای اصول علمی بررسی کنیم،باید گفت که قدمت این مطالعات در ایران بسیار کم و عمدتا مربوط به زمان تهیه اولین طرح های جامع شهری می شود( هاشمی ۷۷:۱۳۷۶) به عبارت دیگر کاربری زمین در شهرهای ایران عمدتا در بطن طرح های جامع شهری بوده و کمتر به مجزا به آن پرداخته شده است.الگوی طرح های جامع و تفصیلی در ایران نیز در اصل خود اقتباسی است از الگوی طرح های شهری که پس از جنگ جهانی در اروپا و ایالات متحده آمریکا باب گردید.
طرح های شهرسازی که در ایران از اوایل دهه ی ۱۳۰۰ شروع گردید،تا حدود سال های دهه ۱۳۴۰ بیشتر به عنوان طرحهای گذر بندی و ساختمان سازی مطرح بود و اولین طرح های جامع پس از آن شروع شده است و محصول نهایی طرح ما نیز عبارت بوده است از طرح کاربری زمین در چارچوب منطقه بندی تنظیم و در قالب مرحله بندی نهایتا به عنوان سند قانونی توسعه ی شهری تصویب و برای اجرا به شهرداری ها ابلاغ می گردد.( رفیعیان ۵:۱۳۸۰)
این طرح ها که به پیروی از الگوهای غربی در ایران شکل گرفته،در معماری بومی و سنتی ایران به یکباره از هم گسیختگی بزرگی را پدید آورد، بدون بهره گیری از پشتوانه های فرهنگی ایران و تنها با اتکا به روش های بیگانه و اغلب توسط متخصصین  و تحصیل کرده های کشورهای اروپایی و آمریکایی و گاه با استفاده ی مستقیم از کارشناسان خارجی تدوین گردیده است.این نحوه رویارویی با مسائل شهری در ابتدا موجب بروز عکس العمل های تندی در شهر ها شده و چه بسیار بافت های ارزشمند معماری بومی و تاریخی را نابود کرد.( مشهدی زاده دهاقانی،۴۹۱:۱۳۷۴).
از مجموعه مطالعات انجام شده در مورد ارزیابی نتایج عملکرد طرح های شهری در ایران چنین برمی آید که این طرح ها در مجموع نتوانسته اند در جهت اهداف مورد نظر خود حرکت کنند،نتایج طرح پژوهش و ارزیابی طرح های جامع شهری در ایران (سازمان برنامه و بودجه،۱۳۷۲) به نحو بارزی این ناکامی را که نشانی از عدم وجود زیر ساخت های مناسب اقتصادی، اجتماعی، رشد بالای جمعیت و هجوم روستایان به شهرها کمبود قوانین مناسب در بهره گیری از اراضی و کاربری آنها، ضعف نظارت بخش عمومی در حقوق مالکیت و نهادهای ملی و غیره می باشد،را نشان می دهد( مهندسین مشاوره امکو،۶:۱۳۷۸).
توسط مهدی تحصیلدار، رضا اصلانی و سید حامد کمالی نسب در سال ۱۳۹۲ مقاله ای  با موضوع امکان سنجی بکارگیری روش پهنه بندی در تعیین کاربری اراضی پیشنهادی طرح هادی روستایی به بررسی کاربری اراضی از لحاظ کیفی و کمی در روستاها و پیرامون استانداردها و سرانه های کاربری در روستاها اشاره نموده است در این مقاله نظرات و دیدگاه های موجود در موردکاربری اراضی اشاره شده است.
درخصوص چگونگی کاربری شهری دیدگاه های متفاوتی مطرح است، لیکن در یک جمع بندی کلی می‌توان آنها را در قالب پنچ دیدگاه عمده مطرح کرد که عبارتند از:
الف- نظریه نقش اجتماعی زمین
ب- نظریه نقش اقتصادی زمین
ج- نظریه ی ساماندهی زمین
د- نظریه ی توسعه ی پایدار شهری و زمین
ه- نظریه ی مدرنیسم و زمین ( زیاری۶:۱۳۸۱- ۱۱)
– در نظریه ی نقش اجتماعی زمین ،محدود کردن مالکیت خصوصی و بهره برداری از اراضی در راستای منافع عمومی مردم در شهرها بیشتر مد نظر می باشد.” هنری جورج” و “اتوواگنر” به این دیدگاه اعتقاد دارند.واگنر معتقد است که اراضی شهر ها باید به مالکیت عمومی در آید،تا قیمت اراضی شهری قابل کنترل باشد و به سود جویی مالکان نیانجامد.
-معتقدان به نظریه ی نقش اقتصادی زمین ،آن را عامل اساسی تغییر فضاهای شهری دانسته و ابراز می دارند که چون زمین و مسکن از منابع کمیاب هستند،ضروری است در بهره برداری از آنها حداکثر کارایی در نظر گرفته شود و ضوابط و مقررات خاصی در نحوه ی استفاده مطلوب از زمین تدوین گردد.زیرا زمین از کارکردهای مختلف مصرفی و مبادلاتی و اقتصادی و فناپذیری برخوردار بوده و دارای مطلوبیت ویژه ای است.” دیویدهاروی” از طرفداران این نظریه است.
– در نظریه ساماندهی زمین،ضوابط و مقررات چگونگی تقسیم اراضی شهری و نحوه ی استفاده از آن به موضوعاتی مثل مالکیت زمین از نظر وظایف بخش عمومی در برابر خطرات و سوانح طبیعی و صنعتی برمی گردد.”ابرکرومبی” و “لردریت” عمدتا به این دیدگاه معتقدند.
– در نظریه توسعه پایدار شهری و کاربری زمین،بر نگهداری منافع ارضی بر حال و آینده از طریق استفاده از بهینه از زمین تاکید می گردد و موضوعاتی چون جلوگیری از آلودگی محیط شهری و ناحیه ای،کاهش ظرفیت های تولید محیط طبیعی،عدم حمایت از توسعه های زیا ن آور و حمایت از بازیافت ها را مطرح می‌کند.
– بالاخره نظریه ی مدرنیسم و کاربری اراضی،به منطقه بندی شهری بر اساس عملکردهای خاص بدون توجه به موقعیت، مکان، فرهنگ و سنت در تراکمهای عمودی وافزایش فضای سبز براساس سلسه مراتب شهری اشاره می‌کند.(زیاری،۶۶:۱۳۷۸).
در خصوص چگونگی استفاده بهینه از اراضی نیز دیدگاه های متعددی مطرح اند که از آن جمله اند ارزیابی های اقتصادی،   اجتماعی، فرهنگی، سیاسی،زیست محیطی و غیره که مهمترین آنها در ارتباط با برنامه ریزی و طراحی فضاهای شهری، ارزیابی های زیست محیطی و اقتصادی مطرح می باشند.
-ارزیابی زیست محیطی،به خاطر آثار گسترده ای که پروژه های طراحی شهری بر محیط زیست دارند و عمدتا جنبه ی قانونی و الزامی پیدا کرده است،بیشتر مورد توجه می باشد (بحرینی،۴۱۹:۱۳۷۷). این نوع ارزیابی برای ارتقای کیفیت برنامه های زیست محیطی و اتخاذ سیاستی مناسب درباره ی تخصیص معقولانه منابع ارضی برای مصارف مختلف به کار می رود.گرچه تاکنون درباره ی ارزیابی زیست محیطی در پروژه های شهری-ناحیه ای و ملی تقریبا کار اندکی صورت گرفته لیکن به لحاظ اصول علمی و  زیست محیطی بسیار مفید است. در عین حال در این روش، ارزیابی باید قادر به پیش بینی نمایش آثار اکولوژیکی ناشی از استقرار کاربری ها بر محیط شهر و ناحیه باشد.( حسین زاده دلیر،۱۰۳:۱۳۸۰.)
-ارزیابی اقتصادی , جهت سنجش احتمال سود و زیان اقتصادی طرح ها با توجه به اختصاص درآمد عمومی به آنها از نظر تحلیل هزینه-فایده  مورد توجه برنامه ریزان می گیرد.در این ارزیابی،ابتدا بررسی سود- هزینه در نظر گرفته می شود و سپس یک ضابطه ی ارزیابی اجتماعی-اقتصادی که بر جرح و تعدیل هایی در بررسی سود و هزینه مبتنی است مورد توجه واقع می شود.در عین حال این تحلیل را می توان به منظور درجه بندی طرح ها بر حسب میزان مطلوبیت نیز مورد استفاده قرار دارد.( زمردیان،۲۶۵:۱۳۷۰) و (رضویان،۷۰:۱۳۷۱). پیرامون پهنه بندی کاربری اراضی در روستاها مقاله ای تدوین گردیده است که این مقاله توسط محسن تحصیلدار  نگارش گردیده است  در این مقاله با بررسی مهمترین اسناد طرح هادی روستایی، نقشه کاربری اراضی پیشنهادی و ارزیابی تجارب بدست آمده از بیش از سه دهه فعالیت‌های مرتبط با تهیه طرحهای توسعه و عمران روستایی در سطح کشور در کنار تحولات صورت گرفته نشان می دهد که در زمینه تهیه طرحهای توسعه و عمران در سطح جهانی اصلاح در شیوه تهیه طرحهای هادی روستایی و مهمترین سند آن، نقشه کاربری اراضی پیشنهادی را ضروری نشان داده است.
در روند فعلی تعیین کاربری اراضی، اراضی پیشنهادی با کاربری انتفاعی مانند مسکونی با ارزش افزوده بالا نشان می دهد که هزینه یا عوارضی بابت این ارزش افزوده باید پرداخت شود. از سوی دیگر اراضی با کاربری های غیرانتفاعی مانند فضای سبز کم ارزش تر می شوند.
هدف از پژوهش ارائه روشی برای تعیین کاربری اراضی پیشنهادی است تا کلیه اراضی واقع در محدوده طرح از ارزش افزوده برابری نسبت به تهیه طرح هادی روستایی و کاربری های پیشنهادی آن برخوردار شوند. در این روش برای محدوده موجود روستا با رویکرد حداقل مداخله، نسبت به ساماندهی شبکه معابر و کاربری ها است که در محدوده اراضی پیشنهادی – اراضی اضافه شده به بافت موجود روستا – ضمن مشخص کردن ساختار شبکه ارتباطی پیشنهادی، کاربری های پیشنهادی به صورت پهنه بندی و در قالب سه پهنه اصلی سکونت و خدمات، سکونت و فعالیت و خدمات  و -فعالیت ارائه خواهد شد.
نتایج این پژوهش نشان می دهد در صورت استفاده از روش فوق الذکر عواید و یا هزینه های ناشی از تحقق کاربری-اراضی برای کلیه مالکین واقع در یک پهنه سرشکن و همچنین مالک تشویق خواهد شد جهت آزادسازی کاربری های مورد درخواست بخشی از زمین را برای کاربری های خدماتی ارائه نماید و از این طریق تحقق پذیری طرح افزایش خواهد یافت.
در بررسی کاربری های اراضی روستایی با توجه و اهمیت زمین و اراضی می توان گفت کاربریهای روستایی با توجه به کارکرد خاصی و منحصر به فرد باید از لحاظ ظرفیت، مطلوبیت سازگاری و کارایی مورد ارزیابی قرار گیرد و در این راستا  با بهره گرفتن از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی اولویت و اهمیت کاربری در روستا بررسی قرار خواهد شد
۵-۱  اهداف تحقیق
روستاها از فرآیند توسعه بدور نبوده و روز به روز بر اهمیت زمین در روستا و شهر افزوده می شود، لذا به منظور رسیدن به توسعه پایدار در روستاها و بهره برداری صحیح از اراضی باید برنامه ریزی نمود زیرا منابع تجدید ناپذیرند و ضرورت ساماندهی اراضی و کاربریها اهداف این پژوهش را بیش از بیش آشکار می کند. ساماندهی اراضی موجود در روستا به میزان و مکان گسترش آتی و نحوه استفاده از زمین برای عملکرد های مختلف از قبیل مسکونی ، تولیدی ، تجاری و کشاورزی ، و تأسیسات و تجهیزات و نیازمندیهای عمومی روستایی ارتباط دارد.  هدف از انجام این پژوهش شناسایی استانداردها و عوامل تبیین کننده پهنه بندی کاربری اراضی در روستای چاشم شهرستان مهدیشهر است:
مهمترین اهداف در برنامه ریزی کاربری اراضی و پهنه بندی کاربریها را می توان پیرامون ایجاد زمینه توسعه و عمران روستاها با توجه به شرایط فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی، تأمین عادلانه امکانات از طریق ایجاد تسهیلات اجتماعی، تولیدی و رفاهی دانست همچنین با هدایت وضعیت فیزیکی روستا با توسعه هدفمند و ایجاد تسهیلات لازم جهت بهبود مسکن روستائیان و خدمات زیست محیطی و عمومی نیز می توان گامی به سوی توسعه پایدار برداشت.
اهداف اصلی تحقیق: مهمترین اهداف در راستای اجرای طرح امکان سنجی و پهنه بندی کاربری در  پژوهش حاضر را در روستای چاشم می توان در ذیل خلاصه نمود
الف- بهبود کیفیت بافت روستا در چارچوب اقدامات پیش بینی شده در پهنه بندی و تلاش برای ایجاد فضای مناسب تر به منظور سکونت و فعالیت در آن
ب- ایجاد تناسب منطقی بین جمعیت و عملکردهای مختلف مسکونی، تولیدی و خدماتی مورد نیاز در محیط روستا
ج- کنترل و نظارت بر روند توسعه کالبدی روستا از طریق برنامه ریزی و تعیین نحوه استفاده از زمین در محدوده بافت مسکونی موجود و پیشنهادی
د- ایجاد زمینه کاهش خطر سوانح طبیعی در روستا از طریق شناخت زمینه های سانحه خیزی و تمهید اقدامات ایمن سازی و نظارت بر ساخت و ساز در آنها
ه- ارزیابی کیفی مولفه هایی چون سودمندی اجتماعی و محیطی، موازنه برنامه ریزی، وابستگی، سازگاری، مطلوبیت، ظرفیت،کارایی کاربریهای موجود در روستا
و) شناسایی ارزیابی کمی و کیفی وضع موجود کاربری متناسب با سرانه ها و استانداردهای کاربری در روستاها
ز) تحلیل و بررسی کاربریهای موجود و اراضی روستایی و ارائه راهکارهایی به منظور ساماندهی کاربریهای روستایی
ح) تهیه ی طرح های توسعه و عمران شهری – ناحیه ای و طرح هادی و به عنوان ابزارهایی برای تحقق اهداف توسعه پایدار
۱-۵-۱  هدف کاربردی، نام بهره‏وران
توجه به فلسفه و ماهیت موضوع توجه به روستا ها و برنامه ریزی صحیح می تواند راهکار مناسب و صحیح ­برای دستیابی به توسعه پایدار سازمانهای متولی( شهرداری ها – سازمان راه و مسکن و شهرسازی – بنیاد مسکن-استانداری ها-فرمانداری ها -بخشداری ها، دهیاری هاو  دانشگاه ها و مراکز آموزشی وپژوهشی )باشد.
۶-۱ سؤالات تحقیق:
با توجه به اهمیت موضوع و به منظور بررسی و مشخص نمودن جریان تحقیق، همیشه پژوهشگران با طرح پرسشهایی از ابتدای پایان نامه به دنبال دستیابی پاسخی صحیح و منطقی می باشند. در راستای این پژوهش نیز نگارنده با پرسشهایی به دنبال رسیدن به اهداف و طی فرآیند پژوهش است:
۱-    آیا کاربری اراضی در روستای هدف با استانداردها منطبق است.
۲-    آیا برنامه ریزی کاربری اراضی در روستا با بهینه گزینی مکانی و فضایی کاربری ها ارتباط دارد.
۳-    آیا گسترش فضایی و توسعه کالبدی در روستای چاشم ،با برنامه ریزی صورت پذیرفته است.
۴-    آیا در رابطه با توسعه کالبدی روستا و با برنامه ریزی صحیح می توان از تغییر کاربری بی رویه و غیر اصولی کاست.
۵-    آیا طرح های توسعه و عمران شهری – ناحیه ای و طرح هادی برای رسیدن به توسعه پایدار کاربردی و راهگشا است.
۶-    آیا در روستای چاشم با برنامه ریزی و توسعه اصولی می توان به خدمات رسانی مطلوب برای ساکنان روستا دست یافت.
۷-    چگونه با امکانسنجی در پهنه بندی کاربری اراضی می توان به برنامه ریزی صحیح برای خدمان رسانی به روستاییان دست یافت
۷-۱ فرضیه ‏های تحقیق:
فرضیه ها:فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت، چگونگی و روابط بین پدیده ها، اشیاء و متغیرها، که محقق را در تشخیص نزدیک ترین و محتمل ترین راه برای کشف مجهول کمک می نماید. بنابراین، فرضیه گمانی است موقتی که درست بودن یا نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد (حافظ نیا، ۱۳۸۵، ۱۱۰).
به عبارتی می توان گفت فرضیه به منزله تصوری منطقی و احتمالی پیش روی محقق است که از راه تفسیر و بررسی محورهای اصلی مسئله تحقیق حاصل می شود تا آنچه را که باید در جهت تغییر موقعیت مسئله تحقیق به انجام رساند راهنمایی نموده و مشخص سازد (نبوی، ۱۳۷۳، ۴۳).
با توجه به تعاریف بالا فرضیات تحقیق مزبور را به شرح زیر ارائه می شود:

  • به نظر می رسد با توجه به گردشگری بودن روستای چاشم با مدیریت صحیح کاربری اراضی می توان کاربریهای مسکونی را ساماندهی نمود است.
  • به نظر می رسد با پهنه بندی کاربری اراضی می توان به توسعه پایدار روستای مورد مطالعه اقدام و از ایجاد کاربریهای غیر اصولی و غیر ضروری در روستا ممانعت نمود

۸-۱ روش تحقیق:
تعیین شیوه و روش بررسی تا حدودی در گرو اهداف ویژه تحقیق می باشد و می بایست از موضوع و ویژگی های جامعه مورد بررسی تبعیت کند.در تحقیق حاضر نیز ما به دنبال شناخت علمی و تحلیل تأثیر عملکرد کاربری در روستای چاشم و تاثیر آن در میزان تراکم جمعیت است و در واقع یک تحقیق توصیفی- کاربردی است که به دنبال تجزیه و تحلیل رابطه تراکم جمعیت و تاثیر کاربری بر توسعه است.
متغییرهای اصلی این پژوهش شامل کاربریهای روستایی شامل کاربری مسکونی، اداری، آموزشی، بهداشتی و درمانی، کشاورزی و زراعی، فرهنگی و مذهبی تاسیسات و خدمات می باشد.
متغیرهای وابسته نیز ابعاد توسعه کالبدی، ابعاد اقتصادی کاربریهای روستایی و ابعاد اجتماعی کاربریهای موثر بر توسعه کالبدی روستاها می باشند.
۹-۱    گردآوری داده‏ها :
با توجه به ماهیت موضوع  اطلاعات مورد  نیاز از طریق ذیل حاصل و مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.
الف) مطالعات کتابخانه ای: برای تدوین تاریخچه، ادبیات موضوعی و مبانی نظری تحقیق از اسناد و مدارک، کتابها و مقالات موجود در کتابخانه های دانشگاه های استان سمنان  و همچنین منابع الکترونیکی مرتبط با موضوع از سایت های معتبر علمی داخل و خارج کشور استفاده و سعی خواهد شد تا سوابق تحقیقات صورت گرفته در این موضوع بیشترگردآوری شود.
ب) روش میدانی: برای جمع آوری داده های مورد نیاز، باحضور در محل و برداشت زمینی کاربریها مورد بررسی قرار گرفت.
پ) ابزارگردآوری اطلاعات:(پرسشنامه، کارت مصاحبه، کارت مشاهده، کارت آزمون، فیش ، جدول و غیره)
در کار جمع آوری اطلاعات در هر تحقیق، نه تنها باید از چند یا چندین روش استفاده کرد، بلکه باید  هر روش درست و با شناخت کامل برگزیده شود و به درستی بکار برده شود. در این پژوهش، جمع آوری داده ها از طریق اسناد و مطالعات کتابخانه استفاده شده است.
د – جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه (در صورت وجود و امکان):
جامعه آماری این پژوهش روستای چاشم از توابع شهرستان مهدیشهر می باشد. ابتدا با بهره گرفتن از توزیع فضایی جمعیت میزان توزیع کاربری در روستا  از طریق نرم افزار رایانه ای ,GIS AHP بر چگونگی پهنه بندی کاربری در روستای مورد مطالعه بررسی گردید.
هـ – روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها:
در تنظیم اطلاعات و داده ها و محاسبات آنها، از متداول ترین ابزارها و تکنیکهای آماری و جغرافیایی و همچنین نرم افزارهای کامپیوتری مانند GIS , AHP ,Word, Excel استفاده گردید.
تعداد صفحه :۱۴۴
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه واگذاری وظایف شهرداری ها در شهرهای میانی(نمونه موردی: شهر شوشتر)

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

دانشگاه آزاد اسلامی

  واحد کرمانشاه

دانشکده تحصیلات تکمیلی
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته
جغرافیا و برنامه ریزی شهری (M.A)
عنوان
واگذاری وظایف شهرداری ها در شهرهای میانی(نمونه موردی: شهر شوشتر)
مرداد ماه ۱۳۹۳
 
فهرست مطالب
عنوان                                                                              شماره صفحه
چکیده ۱
مقدمه  2
فصل اول : کلیات تحقیق
۱-۱ بیان مساله تحقیق ۵
۱-۲ اهمیت و ضرورت تحقیق ۶
۱-۳ اهداف تحقیق ۸
۱-۳-۱ هدف کلی ۸
۱-۳-۲ اهداف جزئی ۸
۱-۴ سوالات تحقیق ۸
۱-۵ فرضیات تحقیق ۹
۱-۶محدوده مکانی تحقیق ۹
۱-۶-۱ ویژگی های استان خوزستان ۹

۱-۶-۱-۱ جغرافیای طبیعی . ۹

۱-۶-۱-۲ پیشینه‌ی تاریخی. ۱۱

۱-۶-۱-۳ جمعیت. ۱۲
۱-۶-۱-۴ فعالیت های اقتصادی. ۱۵
۱-۶-۱-۵ صنعت. ۱۵
۱-۶-۱-۶ کشاورزی. ۱۶
۱-۶-۱-۷  فعالیت حمل و نقل . ۱۸
۱-۶-۱-۸ اشتغال. ۲۰
۱-۶-۱-۹ سهم استان خوزستان در تولید ناخالص ملی . ۲۱
۱-۶-۱-۱۰ نقاط قوت و قابلیت های سازمان  فضایی استان . ۲۲
۱-۶-۲ ویژگی های شهرستان شوشتر ۲۳
۱-۷ تعاریف واژگان ۲۸
۱-۷-۱ تعریف مفهومی ۲۸
۱-۷-۲ تعریف عملیاتی ۲۹
۱-۷-۲ خصوصی سازی ۲۹
 
فصل دوم : مروری بر ادبیات و پیشینه تحقیق
۲-۱ مقدمه . ۳۲
۲-۲ ادبیات تحقیق و مبانی نظری. ۳۲
۲-۲-۱ خصوصی‌سازی. ۳۲
۲-۲-۱-۱ دلایل خصوصی‌سازی . ۳۳
۲-۲-۱-۲ فواید خصوصی‌سازی . ۳۴
۲-۲-۱-۳روش‌های خصوصی‌سازی. ۳۴
۲-۲-۱-۴ مشکلات، موانع و محدودیت‌های اجرای خطی‌مشی‌های خصوصی‌سازی. ۳۵
۲-۲-۱-۵ چارچوب اقتضایی خصوصی‌سازی . ۳۵
۲-۲-۱-۶رابطه ساختار و خصوصی‌سازی . ۳۶

۲-۲-۱-۷ ارائه مدلی عملی وموثر برای خصوصی سازی سازمان  های دولتی. ۳۷

۲-۲-۲ واگذاری فعالیت‌ها. ۳۸

۲-۲-۲-۱ فرآیند واگذاری. ۳۸

۲-۲-۳ واژه واگذاری . ۳۹
۲-۲-۳-۱ تاریخچه واگذاری. ۴۰
۲-۲-۳-۲ واگذاری چیست؟ . ۴۵
۲-۲-۳-۳ سطوح واگذاری. ۴۷
۲-۲-۳-۴ اهمیت واگذاری. ۴۷

۲-۲-۳-۵ انواع فعالیت‌های قابل واگذاری . ۴۸

۲-۲-۳-۶ ماهیت فعالیت ها در واگذاری. ۴۹

۲-۲-۳-۷ دلایل عمده واگذاری . ۴۹

۲-۲-۳-۸ سطوح واگذاری . ۴۹

۲-۲-۳-۹ سئوالات اساسی در واگذاری . ۵۰
۲-۲-۳-۱۰ واگذاری استراتژیک چیست؟. ۵۰
۲-۲-۳-۱۱ تولد واگذاری در کسب و کار. ۵۱
۲-۲-۳-۱۲ شرایط و ضرورتها برای واگذاری. ۵۲
۲-۲-۳-۱۳ دسته بندی های واگذاری. ۵۳
۲-۲-۳-۱۴ واگذاری و دوره عمر سازمان . ۵۴
۲-۲-۳-۱۵ عوامل موثر بر واگذاری. ۵۵
۲-۲-۳-۱۵-۱ مشتری . ۵۶
۲-۲-۳-۱۵-۲ فرایندهای داخلی. ۵۷
۲-۲-۳-۱۵-۳ منابع انسانی. ۵۸
۲-۲-۳-۱۵-۴ مالی. ۵۹
۲-۲-۳-۱۵-۵ همسویی راهبردی. ۵۹

۲-۲-۳-۱۵-۶ محیط بیرونی. ۵۹

2-2-3-16 رویکرد های مهم واگذاری. ۶۰
۲-۲-۳-۱۷ضرورت واگذاری. ۶۰
۲-۲-۳-۱۸ شیوه‌های واگذاری. ۶۱
۲-۲-۳-۱۹ مدل تصمیم گیری منبع یابی استراتژیک. ۶۲
۲-۲-۳-۲۰ فرایند اجرایی. ۶۳
۲-۲-۳-۲۱ ملاحظات سازمانی. ۶۶
۲-۲-۳-۲۲ منافع و چالش ها. ۶۶
۲-۲-۳-۲۳ مشکل عدم مهارت کافی. ۶۷
۲-۲-۳-۲۴ ملاحظات سازمانی در واگذاری . ۶۷
۲-۲-۳-۲۵ معیارهای طبقه بندی در واگذاری . ۶۷
۲-۲-۳-۲۶ مزایای واگذاری. ۶۸
۲-۲-۳-۲۷ معایب واگذاری. ۶۹
۲-۲-۳-۲۸تفاوت پیمانکاری فرعی با واگذاری. ۷۰
۲-۲-۳-۲۹ روند واگذاری . ۷۰
۲-۲-۳-۳۰ دلایل عمده واگذاری. ۷۰
۲-۲-۳-۳۱ فرآیند واگذاری استراتژیک. ۷۱

۲-۲-۳-۳۲ مراحل اجرای یک سیستم مدیریت واگذاری موفق . ۷۱

۲-۲-۳-۳۲-۱ تعریف شاخص‌ها و فرآیندهای کلیدی سازمان  . 71

۲-۲-۳-۳۲-۲ شناسایی ریسک‌ها و دسته‌بندی مربوط به آنها . ۷۲

۲-۲-۳-۳۲-۳ تعیین حدود واگذاری در شرکت . ۷۳
۲-۲-۳-۳۲-۴ برنامه‌ریزی در خصوص اولویت‌بندی در واگذاری و کنترل ریسک‌ها . ۷۳
۲-۲-۳-۳۲-۵ ارائه برنامه جهت کاهش اثرات ریسک‌های واگذاری  . 73
2-2-3-32-6 تدوین برنامه واگذاری . ۷۴
۲-۲-۳-۳۲-۷ فرهنگ سازی سازمان ی در خصوص واگذاری فعالیت‌ها . ۷۴
۲-۲-۳-۳۲-۸ تعریف صحیح و تشریح جامع فعالیت های انجام شده درون سازمان . ۷۴
۲-۲-۳-۳۲-۹ جذب و ایجاد تأمین کنندگان با صلاحیت. ۷۵
۲-۲-۳-۳۲-۱۰ انتقال اطلاعات تخصصی مربوط به فعالیت ها و تجارب خاص. ۷۵
۲-۲-۳-۳۳ منابع واگذاری. ۷۵
۲-۲-۳-۳۴ واگذاری با روش ISPDE برای کاهش مخاطرات. ۷۶
۲-۳ تحقیقات پیشین . ۸۱
۲-۳-۱ تحقیقات خارجی . ۸۱
۲-۳-۲ تحقیقات داخلی. ۸۲
۲-۴ توضیح در خصوص مدل تحقیق . ۸۷
۲-۴-۱ مدل مفهومی تحقیق . ۹۰
فصل سوم : روش اجرای تحقیق
مقدمه. ۹۲
۳-۱ نوع تحقیق. ۹۲
۳-۲ روش تحقیق. ۹۲
۳-۳ ابزار سنجش. ۹۳
۳-۴ جامعه آماری. ۹۳
۳-۵ حجم نمونه و روش نمونه گیری. ۹۴
۳-۶ روش سنجش روایی و پایایی ابزار تحقیق. ۹۵
۳-۶-۱ روایی. ۹۵
۳-۶-۲ اعتبار یا پایایی. ۹۵

۳-۷ روش های آماری تجزیه وتحلیل اطلاعات . ۹۶

 
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها

۴-۱ مقدمه . ۹۸

۴-۲ نتایج حاصل از تحلیل توصیفی . ۹۸

۴-۲-۱ جنسیت. ۹۸

۴-۲-۲ تحصیلات. ۹۹
۴-۲-۳سن. ۱۰۰
۴-۲-۴ میزان رضایت از خدمات شهرداری. ۱۰۱
۴-۳ نتایج حاصل از تحلیل استنباطی  . 102
4-4 آزمون فرضیه های تحقیق. ۱۰۳
۴-۴-۱آزمون کولموگروف اسمیرنف (KS) :. 103
 
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
۵-۱مقدمه . ۱۱۲
۵-۲ نتیجه گیری مبتنی بر یافته های تحقیق. ۱۱۲
۵-۲-۱ نتیجه گیری فرضیات. ۱۱۲
۵-۳ پیشنهادات تحقیق. ۱۱۴

۵-۴ محدودیتهای تحقیق. ۱۱۶

منابع و مأخذ
منابع فارسی. ۱۱۹
منابع غیر فارسی . ۱۲۲
ضمائم
پرسشنامه . ۱۲۵
 
 
 
 
 
 
فهرست اشکال
عنوان                                                                              شماره صفحه
شکل ۲-۱ : شرایط کلی سازمان ۳۶
شکل ۲-۲ خصوصی سازی سازمان دولتی ۳۷
شکل ۲-۳ عوامل موثر بر واگذاری ۵۶
شکل ۲-۴ فرآیند واگذاری استراتژیک ۷۱
شکل ۲-۵ متدولوژی واگذاری راهبردی ۷۷
 
فهرست جداول
عنوان                                                                              شماره صفحه
جدول شماره ۱-۱ جمعیت استان خوزستان  برحسب سن و جنس- ۱۳۸۵ توزیع نسبی ۱۲
جدول شماره ۱-۲ میزان تولید بعضـــــــی از اقلام محصولات کشاورزی و سهم و رتبه استان
نتایج سرشماری کشاورزی ۱۳۸۲ ۱۶
جدول شماره ۱-۳ : ارزش افزوده به قیمت‌های جاری  سال ۱۳۸۵  18
جدول شماره ۱-۴ : رتبه استــــــان خوزستان از نظر سهم ارزش افزوده فعالیت  “حمل و نقل،
انبارداری و ارتباطات ” در کل کشور سال ۱۳۸۵ ۲۰
جدول شماره ۱-۵ : نرخ اشتغال مردان وزنان ۲۹-۱۵ساله استان ۲۱
جدول ۲-۱ معیارهای طبقه بندی در واگذاری ۶۸
جدول شماره (۴-۲-۱) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب جنس ۹۸
جدول شماره( ۴-۲-۲ ) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب تحصیلات ۹۹
جدول شماره (۴-۲-۳) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب سن ۱۰۰
جدول شماره (۴-۲-۴ ) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب سابقه مدیریت ۱۰۱
جدول شماره (۴-۳-۱ ) توزیع فراوانی شاخصهای مربوط به استراتژی واگذاری  در سطح
کل شهرداری ۱۰۲
جدول شماره (۴-۴-۱) نتایج آزمون کولموگروف – اسمیرنف جهت بررسی نرمال بودن
توزیع متغیرها ۱۰۴
جدول شماره (۴-۴-۲) نتایج توصیفی آزمون t تک نمونه ای جهت استراتژی واگذاری  در
سطح کل ۱۰۵
جدول شماره (۴-۴-۳) نتایج تحلیلی آزمون t تک نمونه ای ۱۰۵
جدول شماره (۴-۴-۴) نتایج توصیفی آزمون t تک نمونه ای جهت استراتژی واگذاری  در
سطح وظیفه ای ۱۰۶
جدول شماره (۴-۴-۵)نتایج تحلیلی آزمون t تک نمونه ای ۱۰۶
جدول شماره (۴-۴-۶)نتایج توصیفی آزمون t تک نمونه ای جهت استراتژی واگذاری
در سطح واحدهای ۱۰۷
جدول شماره (۴-۴-۷) نتایج تحلیلی آزمون t تک نمونه ای ۱۰۷
جدول شماره (۴-۴-۸) نتایج توصیفی آزمون t تک نمونه ای جهت استراتژی واگذاری   108
جدول شماره (۴-۴-۹ )نتایج تحلیلی آزمون t تک نمونه ای ۱۰۸
جدول شماره (۴-۴-۱۰) نتایج توصیفی آزمون t تک نمونه ای جهت استراتژی واگذاری   108
جدول شماره (۴-۴-۱۱)نتایج تحلیلی آزمون t تک نمونه ای ۱۰۹
جدول شماره (۴-۴-۱۲)نتایج میانگین رتبه آزمون فریدمن ۱۰۹
جدول شماره (۴-۴-۱۳) نتایج تحلیلی آزمون فریدمن ۱۰۹
 
 
فهرست نمودارها
عنوان                                                                              شماره صفحه
نمودار شماره (۴-۲-۱) فراوانی پاسخ دهندگان برحسب جنس ۹۹
نمودار شماره( ۴-۲-۲ ) فراوانی پاسخ دهندگان برحسب تحصیلات ۱۰۰
نمودار شماره (۴-۲-۳) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب سن ۱۰۱
نمودار شماره (۴-۲-۴ ) توزیع فراوانی پاسخ دهندگان برحسب سابقه مدیریت ۱۰۲
 
فهرست نقشه ها
عنوان                                                                              شماره صفحه
نقشه ۱-۱ : نقشه استان خوزستان ۲۳
نقشه ۱-۲ : نقشه شهرستان شوشتر ۲۸
 
چکیده :
امروزه سازمان ها در دنیایی به سر می برند که پویایی،تغییر و پیچیدگی جزء عناصر اصلی آن است و برای بهره وری از فرصت های زودگذر عصر حاضر ناچار به ایجاد ساختار منعطف و بهره مندی از امکانات بیرون از سازمان  هستند .در این راستا دیدگاه غالب در مدیریت ،کاهش فعالیت های دولتی و حرکت به سمت کوچک سازی، مهندسی مجدد، واگذاری و خصوصی سازی می باشد. واگذاری به عنوان یکی از ابزارهای توسعه و بهبود عملکرد سازمان  ها در سنوات اخیر مورد توجه مدیران ومسئولان                  سازمان  ها قرارگرفته و به صورت های مختلف به اجرا درآمده است. این پژوهش به بررسی تأثیر استراتژی واگذاری بر عملکرد شهرداری شوشتر می پردازد. در این تحقیق تأثیر واگذاری در سه سطح کل، وظیفه (پروژه) و واحدهای شرکت، بر مؤلفه های عملکرد ،شامل اثربخشی،کارآیی،کیفیت و کمیت مورد بررسی قرار می گیرد. جامعه آماری تحقیق ، شامل تمامی مدیران، کارکنان و افراد مراجعه کننده به شهرداری بوده است که به شیوه تصادفی انتخاب شدند .روش این تحقیق از نوع توصیفی و از نظر زمانی پیمایشی و به جهت استفاده از نتایج تحقیق در شهرداری، کاربردی می باشد. ابزار  گردآوری اطلاعات،  پرسشنامه است. جهت آزمون روایی سوالات  ، از اعتبار محتوایی و برای پایایی سوالات از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که استراتژی واگذاری در بر عملکرد شهرداری و تمامی مؤلفه های آن تأثیر مثبت دارد.
واژه های کلیدی: برنامه ریزی، استراتژی، واگذاری، عملکرد، خصوصی سازی
 
 
 
 

 
 
 
 
 
مقدمه :
روند سریع تغییرات در دنیای کسب وکار امروز و ضرورت همگامی سازمان ها با این روند موجب تغییرات اساسی در ساختار و رفتار آن ها به منظور واکنش سریع در بهره گیری از فرصت های زود گذر شده است.در این میان برنامه ریزی وتعیین استراتژی مناسب توسط مدیران سازمان، همگام با تحولات جوامع بشری و در پاسخگویی به نیاز های موجود نقش کلیدی جهت دسترسی به اهداف سازمانی ایفا می نماید، به طوری که بسیاری از دانشمندان و تحلیل‌گران اظهار می‌دارند. که اگر تنها یک عامل وجود داشته باشد که وجه افتراق بین سازمان ‌های موفق و ناموفق را مشخص می‌کند، آن عامل برنامه‌ریزی صحیح در سازمان  است که می‌بایست توسط سیستم به صورت مناسب صورت پذیرد(الوانی،۱۰:۱۳۸۷).
هر چند برنامه‌ریزی نوع ویژه‌ای از تصمیم‌گیری است که مدیر، برای سازمان، آینده خاصی را مورد توجه قرار می‌دهد،لیکن باید توجه نمود که یک رویداد منحصر به فرد نیست که دارای یک ابتدا و انتهای مشخص باشد بلکه یک فرآیند مستمر و دائمی است که منعکس کننده تغییرات است. (استونر، ۱۳۷۹: ۱۳۵).
یکی از مهمترین ویژگی‌های یک رهبر و مدیر اثربخش در سازمان ، به کارگیری مناسب یک استراتژی و شیوه برخورد در رقابت است که البته می‌بایست این استراتژی توسط منابع اقتصادی و فنی آن سازمان  و نیز به وسیله عوامل محیطی تعیین شود. (استونر، ۱۳۹:۱۳۷۹).
کشورها برای دستیابی به فاکتورهای اقتصاد توسعه یافته، نیازمند بهره‌مندی از مزیت‌های استراتژی‌های رقابتی هستند. این استراتژی‌ها در دنیای کسب و کار جدید به وسیله مکانیزم بازار اعم از(بازار داری،بازار سازی وبازار گردانی) حاصل می‌شود.
از جمله استراتژی های نوین، شبکه ای شدن فعالیت سازمان  ها می باشد. به گو نه ای که سازمان  ها فعالیتهایی که در آن ها قابلیت کلیدی دارند واز آن در مقایسه با رقبا ارزش آفرینی می کنند خود انجام           می دهند و سایر فعالیت هارا به کسب وکارهایی واگذار می نمایند که در آن فعالیت ها قابلیت کلیدی داشته باشند. این استراتژی واگذاری[۱] نام دارد.(الوانی،۱۳۸۷ : ۱۲).
واگذاری موجب کوچک شدن سازمان همراه با کاهش هزینه ها، افزایش بهره وری ،سرعت وکیفیت خدمات، انعطاف پذیری،انتقال تکنولوژی و فن آوری ،جذب سرمایه گذاری خارجی،تقسیم خطر پذیری ودر مجموع عملکرد بهینه سازمان می­گردد.
با توجه به اهمیت سیستم شهرداری که در تأمین نیازهای جامعه نقش اساسی دارد ، به کارگیری سیاستهای خصوصی سازی و واگذاری امور در راستای عملکرد بهینه و تأمین خواسته‌های جامعه می تواند شتاب تحولات محیطی و عدم اطمینان را برای سازمان  تا حدودی بهبود  بخشد لذا با توجه به ضرورت هماهنگی سازمان با تحولات بیرونی و دستیابی به مزیتهای رقابتی در دنیای کسب و کار کنونی، محقق امیدوار است این پژوهش بتواند پایه ای برای تحقیقات بعدی در آینده باشد و توسط پژوهشگران دیگر تکمیل گردد ، تا گامی کوچک در تحقق هدف دیرینه یعنی بهبود عملکرد در سازمان ‌های خدماتی و به خصوص شهرداری که در ارائه بخش عظیمی از خدمات به جامعه سهیم هستند، برداشته شود
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
1-1 بیان مساله تحقیق
توجه جدی به مفهوم بهره وری و استفاده بهینه از امکانات و منابع سازمان ها امری روشن و بدیهی است و برای افزایش نرخ بهر ه وری، بازبینی در روش ها ی اداره سازمان  و در صورت لزوم تجدیدنظر در آنها اجتناب ناپذیر می باشد. از نظر علمی، روش ها ی متعددی وجود دارد که مدیران می توانند در انتخاب راه حل های استفاده مناسب و عقلایی از منابع از آنها کمک بگیرند. سازمان ها در سراسر جهان به دنبال تکنیک ها و روش هایی برای حفظ و توسعه مزایای رقابتی خود هستند. استفاده از روش های نوین مدیریت خدمات، از جمله واگذاری  که در آن تمام یا بخشی از فعالیت های سازمان  به افراد یا                        سازمان های بیرونی واگذار می شود، یکی از روش های بهره وری است که در دو دهه اخیر مورد توجه قرار گرفته است.  واگذاری  در سال های اخیر خود را به عنوان یکی از این رویکردها ی پراهمیت معرفی کرده است . بعضی از شرکت ها به منظور بهبود کیفیت خدمات و محصولات، کاهش هزینه و زمان تولید، تمرکز بر روی مزیت ها ی اصلی رقابتی و به طور کلی افزایش اثربخشی سازمان ، اقدام به واگذاری  برخی فعالیت ها نمود ه اند و چنین به نظر می رسد که شرکت ها با واگذاری  فعالیت های خود به سازمان  های تخصصی دیگر، بهتر می توانند بر روی فعالیت هایی که ارزش افزوده بیشتری ایجاد می کنند، تمرکز کرده و بدین طریق اثر بخشی فعالیت های خود را به حداکثر برسانند .
از نظر کلی[۲] و راشید[۳] (۲۰۰۰) واگذاری  عبارت است از عقد قرارداد با عرضه کننده بیرونی برای انجام فعالیت هایی که قبلاً در شرکت انجام می شد، یا انجام فعالیت هایی که کاملاً جدید هستند. بنابراین، تصمیم گیری برای واگذاری از جمله مسائلی است که باید کلیه ملاحظات سازمانی، موارد پیش نیازی و شرایطی آمادگی سازمان  و مراحل بکارگیری و مدیریت و کنترل فرآیند در مورد آن در کانون توجه قرار گیرد .
امروزه، بسیاری از شرکت ها با تمرکز بر یک تخصص و یا مهارت ویژه فقط برای ارائه خدمات به مجموعه ای بیرون از خود فعالیت می کنند. تحقیقات نشان می دهد منافع حاصل از واگذاری  برای بسیاری از شرکت ها، زیاد بوده و مهمترین آنها صرفه جویی در وقت و هزینه و ارتقای کیفیت و آزادسازی منابع داخلی به منظور استفاده بهینه از آنها بوده است.
در کشور ما به دلایل مختلف، واگذاری به مفهوم وسیع و گسترده خود مورد استفاده و توجه مدیران و مسئولان قرار نگرفته است . از این رو لازم است محققان و مدیران صنعتی در جهت بکارگیری آن و نیز بایدها و نبایدها در انجام آن به مطالعه و تحقیق بپردازند تا طبق شرایط مشخص علمی و روشن بدانیم چه چیز را، چه وقتی و به چه طریقی و به چه کسی بسپاریم.
1-2 اهمیت و ضرورت تحقیق
در گذشته، واگذاری زمانی مورد استفاده قرار می گرفت که سازمان ها نمی توانستند خوب عمل کنند. در رقابت ضعیف بودند، کاهش ظرفیت داشتند، با مشکل مالی روبرو بودند و یا از نظر فناوری عقب و شکست خورده بودند.
امروزه سازمان هایی که کاملاً موفق هستند نیز از این ابزار برای تجدید ساختار سازمان  هایشان استفاده می کنند و مدیران این سازمان ها به عنوان یک موضوع حیاتی این موضوع را درک کرده اند که ایجاد قابلیت های کلیدی برای برآورده نمودن نیازهای مشتری ضروری است و باید دراین راه تلاش نمایند.
تحقیقات نشان می دهد که افزایش واگذاری می تواند منجر به کاهش هزینه ها شده و نیاز به           سرمایه گذاری در زمینه تسهیلات، تجهیزات و نیروی انسانی را پایین بیاورد. از سوی دیگر شواهدی نیز حاکی از این است که افزایش واگذاری  می تواند نوآوری و کنترل برروی کارها را کاهش دهد . واگذاری  را شکلی از فعالیت پیمانکاری می دانند که قبلاً در شرکت انجام می شده است و اکنون انجام آن امور به دیگران واگذار شده است.
برای سپردن کار به بیرون متاسفانه بنگاه ها و سازمان های ما به وظایف دیگری که برعهده آنها گذاشته می شود، توجهی ندارند در صورتی که باید در هنگام واگذاری  به برقراری مکانیزم های واگذاری  بپردازند و با مدیریت صحیح، توانایی مانیتور کردن شرکتی را که کار به او واگذار شده، داشته باشند و به گزارش مداوم بپردازند.
همچنین شرکتی که تمایل به دریافت خدمات واگذاری دارد، باید متخصص انجام آن کار باشد و فعالیت هایش منحصر به خدمت گرفته شده باشد . همچنین شرکت خدمت گیرنده باید بتواند فعالیت خود را طوری تنظیم کند تا قابلیت کنترل شدن را داشته باشد و امکاناتی را به منظور مانیتور کردن امور فراهم کند.
فعالیت هایی که در محور فعالیت های اصلی سازمان  قرار ندارند، باید واگذاری  شوند و فقط کارهایی که به موضوع اصلی فعالیت سازمان  مربوط بوده یا قیمت و شرایط انجام آن بهتر باشد، می توانند در داخل مجموعه انجام شوند . متأسفانه نگاه مدیران ما در مورد واگذاری  با ناآگاهی همراه شده و دیدگاه مناسب در این زمینه کمتر وجود دارد، چنانچه بخشی فکر می کنند در صورتی که کار را به بیرون واگذار کنند، آن کار به طور صحیح انجام نشده و با کیفیت پایین تر و هزینه بیشتر انجام می پذیرد . در حالی که اگر کارفرما، کار را صحیح مطرح و بر آن کنترل داشته باشد، کیفیت خدمات افزایش می یابد.
رویکرد سیستماتیک در واگذاری  امری حیاتی است و به عنوان یکی از عوامل بحرانی موفقیت در مدیریت تدارکات و مشارکت های پروژه های تحیقاتی، به این مساله پرداخته شده است . مساله واگذاری در سازمان  ها
موضوعیت دارد . اما در پروژه های تحقیقاتی بواسطه وجود ریسک از دست رفتن دانش انحصاری سازمان  اهمیت دو چندانی می یابد. نتیجه این امر افزایش آگاهی نسبت به اهمیت تصمیمات واگذاری شده است .
تصمیمات واگذاری  مقداری از منابع و سرمایه را جهت صرف در موارد دیگر آزاد می سازد. واگذاری  به این صورت سبب کاهش هزینه ها حتی تا ۳۹% شده است، جدا از اینکه منافعی مثل وارد شدن به بازارهای کلیدی نیز به این ترتیب و با این مشارکت ها تسهیل شده است . اولین موج واگذاری  فعالیت ها به فعالیت هایی که مستلزم مهارت ها ی سطح پایین بودند محدود می شد، مثل مشاغل صنعت نساجی یا صنعت اسباب بازی .
دومین موج شامل صنایعی مثل تهیه نرم افزارها، پردازش کارت های اعتباری و مواردی از این دست بود . سومین موج یا موجی که الان در جریان است شامل فعالیت هایی می شود که دارای دستمزد بالایی هستند و نیاز به مهارت های سطح بالا دارند که از جمله آنها می توان به طراحی تراشه، مهندسی،             تحلیل های مالی، داروسازی و تحقیق و توسعه اشاره نمود.
با بررسی ساختار هزینه شرکت های تولیدی در کشورهای مختلف نتایج مشابهی گزارش شده است . همه آنها بیان می کنند که مو اد و قطعات /فرآیندهای خریداری شده از تأمین کنندگان به طور متوسط۵۰%  کل هزینه ها ی تولیدی را تشکیل می دهد . بنابراین هزینه های مدیریت زنجیره تأمین، یک عنصر اصلی در مدیریت هزینه کل و افزایش سودآوری شرکت می باشد. شواهد حاکی از آن است که در گذشته رابطه تأمین به صورت سیستماتیک انجام نمی شده است . اما در سال ها ی اخیر مدل ها یی در این رابطه ارائه شده است.
تصمیمات تأمین تنها به مواد و قطعات / فرآیندهای محصول ، محدود نمی شود و در رابطه با              فعالیت های غیر تولیدی از قبیل خدمات پشتیبانی نیز قابل کاربرد است. در اکثر سازمان ها، تصمیمات تأمین بالقوه زیادی وجود دارد . به طور مثال، شرکت های تولیدی صدها قطعه دارند که می تواند از داخل یا خارج سازمان تأمین گردد.
نتیجه تصمیمات کاملاً متأثر از کیفیت اطلاعات در دسترس و فرضیات استفاده شده در تحلیل                  می باشد. در کنار ملاحظات هزینه و سود، در تصمیمات تأمین، مسائل استراتژیک، ارزیابی مالی، ابعاد کارایی و ریسک در رابطه با کیفیت تأمین کننده ، قابلیت اطمینان، زمان های پیشبرد و تحویل مد نظرقرار می گیرند. زمانیکه تمام این فاکتورها با هم در نظر گرفته می شوند، تصمیم تأمین می تواند یک تصمیم بسیار پیچیده و حساس باشد که بر سودآوری، سرمایه گذاری و موقعیت رقابتی تأثیر می گذارد. یک تصمیم اشتباه می تواند منجر به هزینه های محصول بالاتر، حیف و میل و از دست دادن فرصت ها، مشتریان و سهم بازار شود.
 
1-3 اهداف تحقیق
۱-۳-۱ هدف کلی :
تجزیه و تحلیل آثار ناشی از واگذاری کارها به پیمانکاران بر عملکرد شهرداری شهرهای با تاکید بر شهر شوشتر و ارائه پیشنهادات لازم به منظور بهبود آنها.
۱-۳-۲ اهداف جزئی :
۱)تأثیر واگذاری شهرداری شوشتر  بر کیفیت ارائه خدمات به شهروندان
۲)تأثیر واگذاری شهرداری شوشتر  بر زمان انجام تعهدات به شهروندان
۳)تأثیر واگذاری شهرداری شوشتر  بر بالا بردن درآمدها
۴)تأثیر واگذاری شهرداری شوشتر  بر کنترل هزینه ها
۵)تأثیر واگذاری شهرداری شوشتر  بر ایمنی کارکنان
1-4 سوالات تحقیق
در این تحقیق به سؤالات ذیل پاسخ داده می شود:
۱-آیا واگذاری کارها به پیمانکاران موجب بهبود عملکرد سازمانی شده است؟
به منظور یافتن پاسخ برای سوال فوق، تأثیر واگذاری کارها به پیمانکاران در موارد
ذیل مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است:

  • کیفیت ارائه خدمات به مشتریان،
  • زمان انجام تعهدات به مشتریان،
  • ایمنی،
  • روحیه و انگیزه کارکنان،
  • هزینه ها
  • درآمدها

۲- برای بهبود عملکرد شهرداریها در ارتباط با واگذاری کارها به پیمانکاران چه باید کرد؟
1-5 فرضیات تحقیق
به نظر می رسد بین واگذاری و تحقق اهداف مالی در شهرداری شوشتر رابطه معنادار وجود دارد.
به نظر می رسد بین واگذاری و تحقق رضایتمندی مشتری ها در شهرداری شوشتر رابطه معنادار وجود دارد.
به نظر می رسد بین واگذاری و کیفیت خدمات ارائه شده به مشتریان در شهرداری شوشتر رابطه آماری وجود دارد.
به نظر می رسد بین واگذاری و روحیه و انگیزه کارکنان در شهرداری شوشتر رابطه معنادار وجود دارد.
به نظر می رسد بین واگذاری و زمان انجام تعهد به مشتریان در شهرداری شوشتر رابطه معنادار وجود دارد.
[۱] outsourcing
[2] Kily
[3] Rashid
تعداد صفحه :۱۱۸
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه مداخلات اجتماعی دراحیاء بافت فرسوده شهری

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی
              واحد کرمانشاه
             دانشکده تحصیلات تکمیلی
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و  برنامه ریزی شهری ( M.A )
عنوان:
مداخلات اجتماعی دراحیاء بافت فرسوده شهری
(نمونه موردی : محله برزه دماغ کرمانشاه،۱۳۹۴)
         شهریور ماه۱۳۹۴
فهرست مطالب
عنوان
چکیده.۱۴
فصل اول: توجیه علمی و اجتماعی پژوهش
۱-۱مقدمه۱۵
۱-۲بیان مساله۱۶

  • اهمیت وضرورت پژوهش.۱۸
  • اهداف پژوهش۱۹
  • سوالات تحقیق۲۰

۱-۶ فرضیه های تحقیق.۲۱
۱-۷ دامنه،قلمروزمانی ومکانی پژوهش۲۲
۱-۷-۱  تحولات تاریخی کالبدی.۲۲

  • تاریخچه شهرکرمانشاه۲۵
  • بافت قدیم شهرکرمانشاه.۲۶
  • ساختارقدیمی شهر.۲۷
  • ساختاروبافت مرکزی شهر.۲۸

۱-۷-۶ شبکه ارتباطی اولیه.۲۸

  • سازمان فضایی شهرقدیم۲۹
  • رونددگرگونی سازمان فضایی شهرقدیم.۳۰

۱- ۷ -۸-۱قبل ازقاجار۳۱
۱-۷ -۸-۲ دوره قاجار۳۱

  • کرمانشاه در۱۹۱۹.۳۲

۱-۷-۹  سازمان فضایی شهر درعصرپهلوی۳۳
۱-۷-۹ -۱ دوره پهلوی اول.۳۳
۱–۷ -۹-۲ دوره پهلوی دوم۳۴

  • دوره جمهوری اسلامی.۳۵

۱-۷-۱۰  مشخصات بافت فرسوده شهرکرمانشاه.۳۷

  • محدوده بافت فرسوده.۳۷

۱-۷-۱۰-۲ مسائل و مشکلات توسعه محدوده و راه حل یابی.۴۱
۱-۷-۱۱  محله برزه دماغ۴۳
۱-۷-۱۱-۱ مشخصات محله۴۳
۱-۷- ۱۱-۲ موقعیت وکاربری های محله برزه دماغ.۴۶
۱-۷-۱۱-۳ ارتفاع طبقات ساختمانها۴۸
۱-۷-۱۱-۴  کیفیت ابنیه۴۹
۱-۷-۱۱-۵ کمبودها ومشکلات کاربری ها.۵۰
۱-۷-۱۱-۶  نقش کاربری هاومعابر.۵۰
فصل دوم : چهارچوب نظری پژوهش
۲-۱مقدمه۵۳
۲-۲ بررسی واژگانی مسأله.۵۳
۲-۲-۱ فرسودگی۵۳
۲-۲-۲ مرمت شهری۵۴
۲-۲-۱ انواع بافت و تعریف بافت فرسوده.۵۷
۲-۲-۳-۱ انواع بافت ها بر اساس رشد کالبدی فضایی.۵۷
۲-۲-۴  شاخص های ارزیابی و شناخت بافت ها۵۸
۲-۲-۴-۱ موقعیت قرارگیری در شهر۵۹
۲-۲-۴-۲ وضعیت شبکه های دسترسی، زیر ساخت ها و تأسیسات شهری.۵۹
۲-۴-۳ وضعیت خدمات شهری۵۹
۲-۲-۵ جمع بندی۶۰
۲-۲-۶  نوع مداخله و مرمت شهری در تجربیات ایران در دهه های اخیر۶۱
۲-۲-۷ الزامات قانونی مداخله در بافت فرسوده۶۴
۲-۲-۸ ویژگی بافت های فرسوده۶۵
۲-۳ مروری برادبیات نظری۶۷
۲-۳-۱  رویکردکارکردی–ساختی۶۷
۲-۳-۲ نظریه بوروکراسی وبرومشروعیت واقتداردرسامانهای بوروکراتیک۶۸
۲-۳-۳ رویکردتوانمندسازی.۶۹
۲-۳-۴ رویکردتوسعه اجتماعی۷۰
۲-۳-۵ چهارنوع خرده سیستم پارسونز.۷۱
۲-۳-۶ نظریه کنترل اجتماعی پارسونز۷۲
۲-۳-۷ مکتب اکولوژیکی.۷۲
۲-۳-۸ دیدگاه فرهنگ گرایی.۷۳
۲-۳-۹ دیدگاه ترقی گرا۷۳
۲-۴ چهارچوب نظری۷۴
۲-۴-۱ نظریه ساخت یابی گیدنز.۷۴

  • مفاهیم نظریه ساخت یابی۷۵

۲-۵ مدل نظری پژوهش۷۸
۲-۶  پیشینه مطالعاتی پژوهش۷۹

  • پیشینه تاریخی طرح های مطالعاتی وکاربردی بافت فرسوده کرمانشاه:.۸۱
  • طرحهای شهری در دو دهه اخیر (۱۳۸۵ ـ ۱۳۶۰).۸۲
  • طرح جامع شهرکرمانشاه.۸۲

۲-۶-۴ دوره بعد ازتهیه ی طرح جامع.۸۳
۲-۶-۵  طرح بهسازی بافت مسئله دار کرمانشاه (طراحی بخشی از محله آبشوران)۸۴
فصل سوم : روش شناسی پژوهش
۳-۳ روش پژوهش۸۶
۳-۳ -۱ تحقیقات توصیفی.۸۶
۳-۳ -۲  تحقیقات پیمایشی۸۶
۳-۴ جامعه آماری پژوهش۸۸
۳-۵ واحدمشاهده۸۸
۳-۶ نمونه وروش تعیین حجم نمونه.۸۹
۳-۶-۱ نمونه گیری تصادفی ساده۸۹
۳-۶-۲ فرمول نمونه گیری.۹۱
۳-۷  ابزار جمع آوری داده ها۹۱
۳-۷-۱ مطالعات کتابخانه‌ای.۹۲
۳-۷-۲ پرسشنامه۹۲
۳-۷ متغیرهای پژوهش.۹۳
۳-۷-۱ متغیرمستقل.۹۳
۳-۷-۲ متغیروابسته.۹۴
۳-۸ روایی پژوهش۹۴
۳-۹ پایایی پژوهش۹۴
۳-۹-۱ پایایی وروایی پرسشنامه پژوهش.۹۵
۳-۳-۱۰-۱ روش های آماری مورداستفاده پژوهش.۹۶
۳-۱۰-۲ ضریب همبستگی پیرسون۹۶
۳-۱۰-۳ آزمون معنی داربودن.۹۶
فصل چهارم : دستاوردهای پژوهش
۴-۱مقدمه۹۸
۴-۲ تجزیه وتحلیل جمعیت شناختی نمونه (آمارتوصیفی )۹۸
۴-۳ ضریب همبستگی پیرسون واثبات فرضیات ( آمار استنباطی )۱۰۳
۴-۴ نتایج مرتبط باسوالات تحقیق.۱۰۹
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
۵-۱ نتیجه گیری۱۱۰
۵-۲ پیشنهادها و راه کارها۱۱۲
پیوست ۱۱۵
منابع ۱۲۱
چکیده انگلیسی.۱۲۳
جداول و نقشه ها
نقشه شماره۱ : موقعیت استان کرمانشاه درسرزمین جمهوری اسلامی ایران۲۳
نقشه شماره ۲ : موقعیت شهرکرمانشاه دراستان کرمانشاه۲۳
نقشه شماره ۳ : موقعیت محدوده بافت  فرسوده درشهرکرمانشاه۳۸
نقشه شماره۴ : محدوده بافت فرسوده شهرکرمانشاه.۳۹
نقشه شماره ۵ : موقعیت محله برزه دماغ(سیدجمال الدین جنوبی)۴۴
جدول شماره ۱ : وضعیت کاربریهای وضع موجود ( ۱۳۸۶ ) محله ( برزه دماغ ) .۴۵
جدول شماره ۲ :کیفیت ابنیه وضع موجود ( ۱۳۸۶ ) برزه دماغ.۴۸
جدول شماره ۳: میزان فرسودگی فضای شهری و نوع اقدامات متناسب با آن۵۳
جدول شماره۴: انواع بافت ها بر اساس موقعیت قرارگیری در شهر۵۸
جدول شماره ۵ : تحصیلات.۹۷
جدول شماره ۶ : بررسی فراوانی میزان تحصیلات پاسخ دهندگان.۹۸
جدول شماره ۷ : شغل۹۸
جدول شماره ۸ : بررسی وضعیت اشتغال پاسخ دهندگان۹۹
جدول شماره ۹ : جنس۱۰۰
جدول شماره ۱۰ : فراوانی جنسیتی جامعه نمونه۱۰۰
جدول شماره ۱۱: سن۱۰۱
جدول شماره ۱۲ : فراوانی سنی پاسخ دهندگان۱۰۱
جدول شماره ۹ ) جدول مربوط به میانگین (Mean) و میانه (Median)  مربوط به متغیر وابسته و متغیرهای مستقل.۱۰۲
جدول شماره ۱۰ : همبستگی بین نقش مردم و اجتماع و تأثیر آن بر احیای بافت فرسوده شهری۱۰۴
جدول شماره ۱۱ : بین عدم اطلاع از شیوه های مشارکت مردم توسط مسئولین و احیای بافت فرسوده شهری۱۰۵
جدول شماره ۱۲ : بین نادیده گرفتن اولویت ها و نیازهای مردم و احیای بافت فرسوده شهری.۱۰۷
جدول شماره ۱۳: ویژگی های بافت فرسوده شهری۱۰۸

فصل اول
توجیه علمی واجتماعی پژوهش

چکیده
در این مقاله سعی شده است  پاسخ علمی به این پرسش ارائه شود که مداخلات  اجتماعی اثر گذار براحیاء بافت فرسوده ی شهری در محله ی برزه دماغ شهرستان کرمانشاه چیست ؟ برای ورود به بحث از مدخل بررسی محتوایی بافت های فرسوده واردشده و با ترسیم کردن برخی مستندات و مشاهدات، مداخلات اجتماعی اثرگذار بر بافت فرسوده ی شهری را برشمرده ایم .  در نوشتار حاضر فرسودگی یکی از مهمترین مسائل مربوط به فضای شهری است که باعث بی سازمانی، عدم تعادل و عدم تناسب آن می شود . هم چنین عاملی است که به زدودن خاطرات جمعی، افول حیات شهری و شکل گرفتن حیات شهری روزه مره منجر می شود. به همین جهت برای تشریح و تبیین مداخلات اجتماعی در بافت فرسوده ی شهری به سراغ نظریه ساختاربندی (  structuralization  ) رفته ایم . این نظریه به دست آنتونی گیدنز صورتبندی شده است . نظریه ساختاربندی  نشان می دهد : چگونه ساختارهای اجتماعی به واسطه کارگزاران انسانی ساخته می شوند و در ضمن آنها واسطه های فرایند ساختاربندی  اند . این  همان مفهوم دوگانگی ساختی به عنوان عنصر اصلی و محوری نظریه اوست و متفاوت از دوگانه گرایی ساختی است  و در جهت تبیین دوگانگی ساخته شدن ساختها از طریق کنشها و برعکس است . شایان ذکر است که این تحقیق به صورت پیمایشی و با ابزار پرسشنامه در بین مردم مستقر در محله ی برزه دماغ  شهرستان کرمانشاه در سال ۱۳۹۴ انجام شده است . روش نمونه گیری بر اساس نمونه گیری تصادفی  ساده انجام شده و حجم نمونه ۳۰۰ نفر بوده است . متغیرهای مستقل نقش مردم و اجتماع، عدم اطلاع از شیوه های مشارکت مردم و نادیده گرفتن اولویت ها و نیازهای مردم هستند که تأثیرات آنها بر متغیر وابسته سنجش شده است .  یافته های تجربی نشان می دهد که تمام فرضیه های ما غیر از فرضیه ی دوم اثبات شده اند و همبستگی معناداری بین متغیرها وجود دارد .
واژه های کلیدی : مداخلات اجتماعی، بافت فرسوده ی شهری ، ساختاربندی ، ساختارهای اجتماعی ، کنشگران


 
1-1مقدمه
با رشد جمعیت شهری و نوسازی در شهرها و افزایش سطح درآمد شهرها نسبت به روستاها ، سیل عظیم جمعیت از مناطق روستایی به نواحی شهری هجوم آوردند . بنابراین این مهاجرت باعث شد مناطق مملو از جمعیت در شهرها ایجاد شود و در بعضی از مناطق شهر همانند حاشیه های شهرجمعیت بیشتری  ساکن شوند . در واقع می توان گفت در حال حاضر نوعی بی تعادلی در ساختار شهرها به وجود آمده است که رشد افقی شهرها ، رشد سرطان گونه آن ها ، فرسوده شدن برخی از بافت های شهری و خالی شدن این سکونت گاه ها بدلیل انواع آسیب ها ی شهری و غیره  ازاین گونه موارد هستند . مناطق شهری از جمله مناطقی هستند که رشد و توسعه ، کار ، خلاقیت و نوآوری در آن شکل می گیرد . در این مناطق قسمت هایی از شهر از جمله متن شهر دارای رشد و توسعه بیشتری هستند و قسمت هایی از شهر بخصوص محلات قدیمی دارای بافتی فرسوده هستند.
محلات فرسوده شهری از جمله محلاتی هستند که دستگاه های اجرایی ، سیاستگذاران و تصمیم سازان کشور سالهاست که با این موضوع در باب چگونگی نوسازی و بهسازی و عدم رشد رووزافزون این بافتها با هم در چالش هستند که البته بدلیل موانع ساختاری موجود در جامعه ایرانی و تقابل برخی دیدگاه ها با هم نه تنها بافت های فرسوده بهسازی و نوسازی نشده اند بلکه ما شاهد گسترش روزافزون فرسودگی این بافت ها هستیم . در چنین شرایطی سؤالاتی از طرف مسئولین ، تصمیم گیران ، تصمیم سازان ، مردم و همه گروه های اجتماعی مطرح می شود که چگونه می توان بافت های فرسوده شهری را احیاء کرد . تحقیق حاضر با تأکید بر محله برزه دماغ کرمانشاه نحوه مداخله اجتماعی از طریق ساختار و جامعه را بررسی می نماید .
1-2 بیان مسأله
شیوه های مداخلات در بافت های فرسوده شهری چگونه باید باشد ؟ نقش و رسالت دولت ها در احیای بافت های فرسوده شهرها چیست ؟ مردم چگونه می توانند در احیای بافت فرسوده شهری نقش داشته باشند ؟ این ها سؤالاتی هستند که می توانند در باب مسائل مربوط به احیای بافت فرسوده مطرح شوند .
امروزه در دنیا نقش عوامل اجتماعی در توسعه از اهمیت خاصی برخوردار است  . در اثر طرح ها و پروژه های توسعه ای مباحث اجتماعی و فرهنگی جایگاه ویژه ای برای خود دارا هستند . هسته مرکزی شهر معمولاً فضایی است که کانون اولیه شکل گیری شهر بوده است که هم اکنون بنا به فرسودگی کالبدی و فعالیت کارایی خود را از دست داده است و از عملکرد بهینه برای زیست  ، سکونت  و نیز فعالیت برخوردار نیستند . اگر بپذیریم که ارزش زمین در هسته مرکزی شهرها بسیار بالا می باشد آنگاه به ارزش کالبدی  – فضایی بافت های فرسوده شهری و ضرورت ساماندهی و احیاء آن ها پی می بریم . هر چند برای استفاده بهینه ، روز آمد و کارآمد از فضاهای بافت فرسوده شهری موانع زیادی وجود دارد اما مداخلات اجتماعی از اهمیت زیادی برخوردار است در واقع قبل از هرگونه مداخله در بافت مرکزی و فرسوده شهری  ، مداخله اجتماعی پیش شرط حضور مدیران و برنامه ریزان شهری  و ورود آنها جهت سازماندهی ، احیاء ، بازسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری است . قبل از هرگونه مداخله کالبدی ، اقتصادی و طبیعی ، لازم است که مداخله و پیوند اجتماعی با ساکنان چنین بافت هایی صورت گرفته باشد . از جمله مسائلی که به عنوان مانع در احیاء بافت های فرسوده شهری حائز اهمیت است بی توجهی به اجتماع و ساکنان این محلات است . عدم مشارکت دادن مردم در طرح های توسعه ای باعث می شود که در اجرای پروژه های مختلف خاصه پروژه های فیزیکی و کالبدی با عدم استقبال مردمی مواجه شویم و زمانی که مردم و اجتماع با برنامه ریزان و برنامه ها همسو نباشند موفقیت به سختی قابل دستیابی است . مداخله اجتماعی می تواند به صورت بهسازی و نوسازی در رابطه متقابل ساختار و جامعه هدف مورد بررسی قرار بگیرد . بهسازی و نوسازی شهری مجموعه فعالیتها و اقدام هایی است که ابعاد مختلف کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی – اداری و فرهنگی را در بر دارد. به عبارتی دیگر بهسازی و نوسازی شهری فقط شامل ساخت و سازهای فیزیکی یا کالبدی یا عناصر کالبدی شهر نمی شود و تنها بافت های تاریخی و قدیمی را دربرنمی گیرد، بلکه بهسازی و نوسازی شهری ابعاد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی – اداری وکلا ًفرهنگی را در بخشها و نواحی مختلف شهر مورد توجه قرارمی دهد . (شماعی و همکاران، ۱۳۸۲: ۳۴۷ ) مسأله فرسودگی بافت شهری نیز این گونه تعریف می شود : فرسودگی یکی از مهمترین مسائل مربوط به فضای شهری است که باعث بی سازمانی، عدم تعادل، عدم تناسب و بی قوارگی آن می شود . فرسودگی عاملی است که به زدودن خاطرات جمعی، افول حیات شهری و شکل گرفتن حیات شهری روزه مره منجر می شود (حبیبی و مقصودی، ۱۵:۱۳۸۱) بنابر این منظور از احیاء بافت فرسوده شهری بهسازی و نوسازی در ابعاد اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی و کالبدی این بافت است .
محله برزه دماغ کرمانشاه یکی از محلاتی به شمار می آید که دارای بافتی فرسوده و قدیمی است و با این مشخصات شناخته می شود : بافتی فشرده ، ریزدانه ، همراه با کوچه پس کوچه های تنگ و باریک و پیچ درپیچ در ساختاری ناکارآمد ، پایین بودن سطح کیفیت ابنیه و مصالح ساختمانی ، پایین بودن سطح درآمد ساکنین ، نامناسب بودن دسترسی ، محدودیت در عبور وسایل نقلیه از داخل کوچه ها ، پایین بودن امنیت در سطح محله ، نبود معابر جهت دسترسی سواره ، وجود مشکلات اقتصادی بافت همانند بی ارزش شدن قیمت زمین ، کمبود تسهیلات درمانی ، فضای سبز و مکان های  ورزشی . پس می توان گفت رکود و فرسودگی در این محله ناشی از فقر و محرومیت اجتماعی است که با با بهبود آن نابرابری کمتری نسبت به متن شهر در آن دیده می شود . چنین وضعیتی محله برزه دماغ را در زمره محدوده هایی قرار داده که با توجه به شاخص های کیفیت بنا ، مساحت قطعات و عرض معابر بافت فرسوده تلقی می شود . در صورت ادامه این شرایط این محلات روز به روز فقیرتر می شوند و ویژگی خاص آن ها وجود طبقات بسیار پایین اجتماعی می باشد . این پدیده منجر به ایجاد اختلافات عمیق اجتماعی و اقتصادی می گردد .
این تحقیق بر آن است که شیوه مداخله اجتماعی در احیای بافت فرسوده ی محله برزه دماغ شهرستان کرمانشاه را موررد بررسی قرار دهد .
1-3 اهمیت وضرورت پژوهش
هر مسئله ی اجتماعی بیانگر نوعی بحران در یک سیستم اجتماعی و کژکارکردها و کارکردهای منفی در آن سیستم است و می توان آن را به یک عفونت بدنی تشبیه کرد که هر چه سریع تر باید آن را برطرف کرد تا در بدن  ( جامعه  )  ریشه ندواند .
اهمیت  این موضوع بیانگر این مطلب است که اگر این مسأله رفع نگردد چه مسائلی فراروی جامعه مورد مطالعه ما خواهد بود ؟ ضرورت پرداختن به نحوه مداخلات اجتماعی در احیای بافت های فرسوده شهری موضوعی بسیار جدی و تعیین کننده است . در صورت عدم توجه به این موضوع از ظرفیت مشارکت مردمی برای  بهبود مطالعه و نیز اجرای برنامه ها و پروژه های مد نظر بی بهره خواهیم ماند . علاوه بر این موضوع ، بی توجهی به نظر مردم  نیز اجتماع باعث می شود که نیازها و اولویت ها به خوبی شناخته نشوند . وجود بافت های فرسوده شهری انضباط اجتماعی شهر را بر هم می زند و این مسأله به نوبه خود باعث می شود شاهد شهر بدقواره ای باشیم که انواع آسیب های مختلف اجتماعی همانند فقر شهری و تداوم افول کیفیت زندگی و آسیب های کالبدی از جمله عدم استقامت در برابر زلزله را با خود به همراه خواهد داشت . بنابراین باید مسأله را شناخت و  با به کارگیری مداخله اجتماعی صحیح در بافت های فرسوده شهری بسترهای توسعه این محلات را ایجاد کرد .


 
1-4 اهداف پژوهش
الف ) هدف کلی
هدف کلی این پژوهش تجدیدحیات شهری باتاکید بر ضرورت مداخلات اجتماعی در بافت فرسوده شهرها است .
ب ) اهداف جزئی
۱ ) بررسی نقش مردم و اجتماع و تأثیر آن بر روی  احیاء بافت فرسوده شهری
۲ ) بررسی بی اطلاعی مسئولین در باب شیوه های مشارکت مردم در بافت فرسوده شهری
۳ ) بررسی نقش نادیده گرفتن اولویت ها و نیازهای مردم در بافت فرسوده شهری
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1-5 سؤالات تحقیق
۱ ) میزان مشارکت مردم در احیای بافت فرسوده شهری چگونه است ؟
۲ ) مردم با چه شیوه هایی می توانند در احیای بافت فرسوده شهری مشارکت داشته باشند ؟
۳ ) اولویت ها و نیازهای مردم در احیای بافت فرسوده شهرها کدام گزینه است ؟
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1-6 فرضیه های تحقیق
۱ ) به نظر می رسد که بین نقش مردم و اجتماع و تأثیر آن بر احیای بافت فرسوده شهری رابطه وجود دارد .
۲ ) به نظر می رسد بین عدم اطلاع از شیوه های مشارکت مردم توسط مسئولین و احیای بافت فرسوده شهری رابطه وجود دارد .
۳ ) به نظر می رسد بین نادیده گرفتن اولویت ها و نیازهای مردم و احیای بافت فرسوده شهری رابطه وجود دارد .


 
1-7 دامنه ، قلمرو زمانی و مکانی پژوهش

۱-۷-۱   تحولات تاریخی کالبدی

 سیمای تاریخی استان کرمانشاه

بطوریکه اسناد بابلی، ایلامی، آشوری و غیره نشان می‌دهند، هزاره‌های پیش از میلاد، مردمی در کوهستانهای زاگرس زندگی می‌کردند که کسی از منشأ آنها و این که در چه تاریخی و طی چه حوادثی به این محل آمدند، مطمئن نیست. گروهی از قوم شناسان آنها را  آزیاتیک (آسیایی) و گروهی دیگر از نژاد آریایی می‌‌دانند. در کتیبه‌ها نام بسیاری از ساکنان زاگرس آمده است نظیر: لولوبی، کوتی، مانایی، آمادا، پارسوا، کاسی، کردوخی، و . که برخی از آنها آریایی بوده‌اند. در میان ایشان گروه های لولوبی، کوتی، کاسی، کردوخی با کردها ارتباط نژادی داشته‌اند. در کتیبه‌های بابلی و آشوری نامی از کردوخی نیامده ، اما در آثار یونانی سده چهارم پیش از میلاد صریحاً به واژه کردوخی برمی‌خوریم، ساکنان زاگرس به استناد کتیبه‌ها همچنین شامل: طوایفی چون کامی، منایی یا مانایی، نایری، خالدی و سوباری نیز بوده‌اند. همانطور که گفته شد آگاهی دقیق از منشأ ایشان در دست نیست ولی آثار باقی مانده از این قوم ثابت می‌کند که سامی‌نژاد نبوده‌اند. این که چگونه از دوردست‌ترین نقاط آسیا به این کوهستان آمده‌اند هنوز معلوم نیست. همانطور که گفتیم گروهی آنان را آزیاتیک و برخی ایشان را پیش‌تازان هند و اروپایی دانسته‌اند.در دوران قبل از ورود آریایی‌ها به ایران در منطقه زاگرس، اقوامی زندگی می‌کردند که بومی این منطقه بودند. این اقوام به ترتیب از شمال به جنوب، کوتی، لولوبی، کاسی و ایلامی خوانده می‌شدند.
باستان‌شناسان به دلیل وجود عواملی چند از جمله شکل جمجمه‌های به دست آمده از این اقوام آنها را نژاد سامی یا هند و اروپایی نمی‌دانند و برای تمایز با این دو نژاد، آنها را اقوام آسیایی نام نهاده‌اند. فرهنگ این اقوام از یک سو ، متأثر از تمدن‌های نیرومند بین‌النهرین، آشور، بابل و . بود و از سوی دیگر متکی به برخی باورهای اولیه، اسطوره‌ای – دینی که شالوده‌ آن بر پایه پرستش الهه‌ای که مظهر زندگی و باروری بود، نهاده شده بود. ساخت اجتماعی جامعه نیز بر این اساس مبتنی بر تفوق زن بر مرد بود. مجموعه ‌این تفکرات‌ با تفکرات آریاییان فاتح در هم آمیخت و فرهنگ جوامع غربی ایران را پدید آورد. اثرات این فرهنگ هنوز هم در زندگی مردم کوهستانهای زاگرس باقی مانده است. در هزاره سوم و چهارم پیش از میلاد، اقوامی در دامنه‌ها و دره‌های زاگرس اسکان یافتند که پس از به قدرت رسیدن، به تصرف شهرهای بین‌النهرین پرداختند. از این اقوام در تاریخ به نام «گوتی» و «کاسی» یاد شده است. لولوبی‌ها یا لولوها که آنان را اجداد لرها نیز شمرده‌اند. در
گذشته‌های دور در ذهاب کرمانشاه و شهر زور سلیمانیه زندگی می‌کردند. منطقه کرمانشاهان از دیرباز از لحاظ ارتباطی دارای اهمیت فوق‌العاد ه‌ای بوده است. چنانچه دو راه مهم و پرآوازه (راه شاهی) و (جاده ابریشم) از این سوی می‌گذشته است. پس از اسلام نیز جاده معروف بغداد به خراسان که به راه بزرگ خراسان اشتهار دارد. از این منطقه عبور می‌کرده است، اهمیت این ناحیه به حدی بوده که به دروازه آسیا معروف گردیده است. کانون‌های حکومتی این منطقه در این دوران خصوصیات ویژه‌ای به قرار زیر داشته است:
–  قلمرو جغرافیایی آنها با قلمرو واحدهای جغرافیایی یا طبیعی منطبق است.
–  در اکثر این قلمروها دو نوع معیشت مبنی بر یکجانشینی و مبتنی بر کوچ‌نشینی همراه و همزمان وجود دارد.
– قدرت حکومتی در این کانون‌های سیاسی غالباً ناشی از غلبه‌ نظامی کوچ‌نشینان و بعضاً ناشی از ائتلاف دو قدرت یکجانشین (مدنی) و کوچ‌نشین (ایلامی) است. نظام اجتماعی – اقتصادی این حکومت‌ها، مبتنی بر زراعت و دامپروری به شکل توأم است.
–  در دوران این حکومت‌ها معمولاً تضادی بین این دو نیروی کوچ‌نشین به چشم می‌خورد.
– هر زمان که مردم کوچ‌نشین موفق به ایجاد قدرت بزرگی شوند (بر اثر غلبه نظامی یا ائتلاف سیاسی) کانون حکومت مجاور را ضمیمه خود می‌کنند بی‌آنکه بتوانند استقلال محلی آن را به کلی معدوم کنند.
تعداد صفحه :۱۰۸
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه بررسی نقش اقلیم در اسقرار مدارس ابتدائی بخش کوچصفهان شهرستان  گیلان سالهای (۱۳۸۳-۱۳۹۲)

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان نامه جهت درجه کارشناسی ارشد
رشته: جغرافیای طبیعی    گرایش: اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی
 
عنوان
بررسی نقش اقلیم در اسقرار مدارس ابتدائی بخش کوچصفهان شهرستان  گیلان سالهای (۱۳۸۳-۱۳۹۲)
 
تابستان ۹۳
فهرست مطالب
عنوان                                                                                                      صفحه
چکیده ۱
مقدمه ۲
فصل اول: کلیات تحقیق
۱-۱. بیان مسئله و سوال تحقیق. ۴
۱-۲. بیان ضرورت واهمیت تحقیق. ۴
۱-۳. اهداف تحقیق. ۵
۱-۴. فرضیه تحقیق. ۵
۱-۵. روش تحقیق. ۶
۱-۶. پیشینه تحقیق. ۶
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
۲-۱. ویژگی های جمعیتی بخش کوچصفهان. ۹
۲-۲. موقعیت اقتصادی. ۱۰
۲-۳. تفکیک جمعیت بخش کوچصفهان. ۱۱
۲-۴. کوههای گیلان. ۱۳
۲-۵. ویژگیهای اقلیمی استان گیلان. ۱۳
۲-۶. برنامه ریزی فضاهای آموزش ۱۳
۲-۷. تأمین منابع وامکانات مادی وتکنولوژیک ۱۴
۲-۸. فضاهای آموزشی. ۱۵
۲-۸-۱. مطلوبیت زمین مدرسه ۱۵
۲-۹. مدارس استان گیلان با تکیه بر بخش کوچصفهان. ۱۶
۲-۱۰. چگونگی پراکندگی مدارس ابتدائی بخش کوچصفهان بر اساس توپوگرافی منطقه ۱۸
۲-۱۱. بررسی وضعیت مدارس ابتدائی بخش کوچصفهان از نظر مصالح وعمر ساختمان. ۱۹
۲-۱۲. ساختمان مدرسه ۲۰
۲-۱۳. ویژگیهای کلاس درس ۲۱
۲-۱۳-۱. بررسی نور طبیعی کلاس ۲۱
۲-۱۳-۲. رنگ ۲۱
۲-۱۳-۳. جایگاه معلم ۲۱
۲-۱۳-۴. میز ونیمکت ۲۱
۲-۱۴. تابلوها وکتیبه ها ۲۲
۲-۱۵. درب ورودی. ۲۲
۲-۱۶. ضوابط مکان یابی وساختن محیط های آموزشی. ۲۲
۲-۱۶-۱. دسترسی. ۲۲
۲-۱۶-۲. آسایش محیطی. ۲۲
۲-۱۶-۳. نور. ۲۳
۲-۱۷. نگاهی به ویژگیهای اقلیمی منطقه مورد مطالعه ورابطه آن با موضوع تحقیق. ۲۴
۲-۱۷-۱. نحوه تأثیر عوامل اقلیمی در رابطه با ساختار فضاهای آموزش ۲۴
۲-۱۷-۲. نحوه تأثیر عوامل اقلیمی در تعیین جهت ساختمان ۲۴
۲-۱۷-۳. ویژگیهای معماری بومی مناطق معتدل مرطوب ۲۴
۲-۱۷-۴. ساختمان در رابطه با اقلیم ۲۶
۲-۱۷-۵. تابش آفتاب حرارت ۲۶
۲-۱۷-۵-۱. تشخیص مواقع گرم وسرد یک محل. ۲۶
۲-۱۷-۶. گرمای خورشید جذب شده در حوار ساختمان در مواقع گرم وسرد ۲۶
۲-۱۷-۷. تأثیر سایه بان ها ۲۷
۲-۱۷-۸. باد ۲۷
۲-۱۸. تهویه مورد نیاز در اقلیم معتدل ومرطوب ۲۸
۲-۱۹. بارندگی رطوبت. ۲۸
۲-۱۹-۱. راه های نفوذ رطوبت به ساختمان. ۲۹
۲-۱۹-۲. نفوذ آب باران. ۲۹
۲-۱۹-۳. تعرق. ۲۹
۲-۱۹-۴. تابش آفتاب ۳۰
۲-۱۹-۵. فشار هوا ۳۱
۲-۱۹-۶. باد ۳۱
۲-۱۹-۷. دما ۳۱
۲-۱۹-۸. رطوبت نسبی. ۳۲
۲-۱۹-۹. نزولات جوی. ۳۳
۲-۱۹-۹-۱. رطوبت نسبی ۳۴
۲-۱۹-۱۰. طبقه بندی اقلیمی. ۳۵
۲-۱۹-۱۱. خاک وکاربری اراضی. ۳۵
۲-۱۹-۱۲. زمین شناسی. ۳۶
فصل سوم: مواد و روش
۳-۱. داده ها وروش ها ۳۸
۳-۲. داده ها ۳۸
۳-۳. روش کار. ۳۹
۳-۴. روش ماهونی. ۳۹
۳-۵. روش زیست اقلیم اولگی. ۴۱
۳-۶. روش بیوکلیماتیک ساختمانی گیونی. ۴۱
فصل چهارم: یافته های تحقیق
۴-۱. نگاهی اجمالی به آموزش وپرورش گیلان. ۴۴
۴-۱-۱. تغییروتحولات جمعیت دانش آموزان کوچصفهان. ۴۴
۴-۱-۲. پراکندگی فضای آموزشی کوچصفهان براساس توپوگرافی. ۴۵
۴-۱-۲-۱. طبقه بندی به روش دومارتن ۴۷
۴-۱-۲-۲. طبقه بندی به روش کلیماتیک آمبرژه ۴۷
۴-۱-۲-۳. روشها وتقسیمات اقلیمی در طراحی ساختمان ۴۸
۴-۱-۲-۴. روش اولگی ۴۸
۴-۱-۲-۵. روش گیونی ۵۰
۴-۱-۲-۶. معیارماهانی ۵۲
۴-۱-۲-۷. روش لنکستر –کارستن ۵۷
۴-۱-۲-۸. بارندگی ۵۷
۴-۱-۲-۹. دما ۶۱
۴-۱-۲-۱۰. رطوبت نسبی ۶۴
۴-۱-۲-۱۱. ساعات آفتابی وابرناکی ۶۵
۴-۱-۲-۱۲. مدت روشنایی ۶۶
۴-۱-۲-۱۳. زاویه تابش مدار میل ومقدار انرژی دریافتی ۶۸
۴-۱-۲-۱۴. باد. ۷۰
۴-۱-۲-۱۵. عرض کلاس به متر. ۷۲
۴-۱-۲-۱۶. طول کلاس به متر. ۷۲
۴-۱-۲-۱۷. آلودگی صوتی برای کلاس. ۷۳
۴-۱-۲-۱۸. تعداد کلاسهای دارای پنچره نامناسب ۷۵
۴-۱-۲-۱۹. تعداد کلاسهایی که درمعرض مستقیم نورآفتاب ۷۶
۴-۱-۲-۲۰. کلاسهایی که باد عامل مزاحم تدریس. ۷۷
۴-۱-۲-۲۱. تعداد طبقات ۷۸
۴-۱-۲-۲۲. سال تأسیس آموزشگاهها ۷۸
۴-۱-۲-۲۳. مواد ومصالح تشکیل دهنده بنا ۸۰
۴-۱-۲-۲۴. پوشش ومصالح سربندی ۸۱
۴-۱-۲-۲۵. کیفیت بنا ۸۲
۴-۱-۲-۲۶. ارتفاع ساختمان ۸۳
۴-۱-۲-۲۷. مصالح نمای مدارس. ۸۴
۴-۱-۲-۲۸. رنگ. ۸۵
۴-۱-۲-۲۹. ارزیابی سیستم سرمایش وگرمایش مدارس ابتدائی کوچصفهان ۸۶
۴-۱-۲-۳۰. میزان استفاده از نور غیر طبیعی در فصل پاییز وزمستان ۸۷
۴-۱-۲-۳۱. نوع سیستم گرمایشی درمدارس ابتدائی کوچصفهان ۸۸
۴-۱-۲-۳۲. نوع سیستم سرمایشی درمدارس ابتدائی کوچصفهان ۸۹
۴-۱-۲-۳۳. سیستم نورگیری ساختمان مدارس ابتدائی کوچصفهان ۹۰
۴-۱-۲-۳۴. میزان رده خوری مدارس ابتدائی کوچصفهان ۹۲
۴-۱-۲-۳۵. رطوبت در دیواره های داخلی ۹۴
۴-۱-۲-۳۶. عناصر پیرامون محیط آموزش ابتدائی ۹۵
۴-۱-۲-۳۷. جهت گیری ساختمان مدرسه. ۹۶
۴-۱-۲-۳۸. رنگ پرده های کلاس. ۹۷
۴-۱-۲-۳۹. مساحت ساختمان فضاهای آموزشی( مدارس ابتدائی). ۹۸
۴-۱-۲-۴۰. مساحت عرصه یا فضای باز. ۹۹
فصل پنجم: بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات
۵-۱. نتیجه گیری. ۱۰۷
۵-۲. آزمون فرضیات ۱۱۰
۵-۳.
پیشنهادات ۱۱۱
۵-۳-۱. پیشنهادات کلی. ۱۱۱
۵-۳-۲. پیشنهادات تفضیلی( جزئی) ۱۱۲
منابع ومأخذ. ۱۱۳
پیوست ۱۱۵
 
فهرست جداول
عنوان                                                                                                      صفحه
جدول شماره (۲-۱ ) جایگاه جمعیت بخش کوچصفهان به شهرستان رشت( ۱۳۹۰) ۹
جدول شماره (۲-۲)  ترکیب جنسی جمعیت بخش کوچصفهان. ۹
جدول شماره (۲-۳)  جمعیت شش ساله وبیشتر وبا سواد ۹
جدول شماره (۲-۴) جمعیت شهری وروستایی کوچصفهان. ۱۰
جدول شماره (۲-۵) محصولات کشاورزی کوچصفهان. ۱۱
جدول شماره (۲-۶) جمعیت بر حسب گروه های عمده سنی به تفکیک جنس ۱۲
جدول. شماره (۲-۷) تعدادکلاس وفضاهای آموزش ودانش آموزان مقطع ابتدائی استان گیلان. ۱۸
جدول شماره (۲-۸) تعداد کلاس وفضاهای آموزشی و دانش آموزان مقطع ابتدائی کوچصفهان. ۱۸
جدول شماره (۲-۹) پراکندگی مدارس ودانش آموزان ابتدائی بخش کوچصفهان بر حسب وضعیت توپوگرافی. ۱۹
جدول شماره (۲-۱۰) مقایسه شدت روشنایی مورد نیاز در عملکردهای مختلف( بر حسب L ux) 23
جدول شماره (۲-۱۱) اصول رعایت شده ودر معماری بومی مناطق معتدل مرطوب ۲۵
جدول شماره (۲-۱۲) میزان تعرق نسبت به دمای محیط وفعالیت های انسانی. ۳۰
جدول شماره (۲-۱۳) روند تغییرات دمای ماهانه در ایستگاه رشت( میانگین ۱۰ساله ۱۳۸۲-۱۳۹۲) ۳۲
جدول شماره (۲-۱۴) دمای متوسط ماهانه در ایستگاه رشت دوره آماری( ۱۳۸۲-۱۳۹۲) ۳۲
جدول شماره (۲-۱۵) درصد رطوبت نسبی ماهانه در ایستگاه رشت( میانگین ۱۰ساله) ۳۳
جدول شماره (۲-۱۶) نوسانات درجه حرارت ماهیانه در منطقه مورد مطالعه ۳۳
جدول شماره (۲-۱۷) متوسط حداقل وحداکثر، درجه حرارت ۳۳
جدول شماره (۲-۱۸) میزان ماهانه وسالانه بارندگی ایستگاه رشت به میلیمتر. ۳۴
جدول شماره (۲-۱۹) میزان رطوبت نسبی در ایستگاه مورد مطالعه واحد درصد ۳۴
جدول شماره (۲-۲۰) طبقه بندی اقلیمی ایستگاه  رشت ۳۵
جدول شماره (۳-۱) آمار میانگین ماهانه پارامترهای اقلیمی ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۳۹
جدول شماره (۳-۲) ماهونی منطقه آسایش شب و روز. ۴۰
جدول شماره (۳-۳) مشخصات جغرافیایی ایستگاه منطقه مورد مطالعه ۴۱
جدول شماره (۴-۱) تعداد دانش آموزان استان گیلان( ۸۳-۹۲) ۴۴
جدول شماره (۴-۲) جمعیت دانش آموزی بخش کوچصفهان سالهای( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۴۵
جدول شماره( ۴-۳) پراکندگی فضای آموزشی براساس ارتفاع. ۴۵
جدول شماره( ۴-۴) پراکندگی فضای آموزشی درسطح کوچصفهان. ۴۶
جدول شماره( ۴-۵) تعیین نوع اقلیم براساس روش دمارتن. ۴۷
جدول شماره (۴-۶) میانگین دمای روزانه ودرصد رطوبت نسبی رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۴۹
جدول شماره( ۴-۷) حداقل وحداکثر دماودرصد رطوبت نسبی ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۵۱
جدول شماره (۴-۸) مفهوم شاخص ها ۵۳
جدول شماره (۴-۹) ارزیابی ماهونی( تعیین شاخص گرمایی) درایستگاه رشت ۵۴
جدول شماره (۴-۱۰) پیشنهادهای مقدماتی معماری. ۵۵
جدول شماره (۴-۱۱) میانگین دما روزانه، درصد رطوبت نسبی رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۵۷
جدول شماره (۴-۱۲) بارندگی ماهانه ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۵۸
جدول شماره( ۴-۱۳) درصد بارندگی فصلی ایستگاه رشت ۵۹
جدول شماره (۴-۱۴) رژیم درازمدت دمای ماهانی سالهای آماری( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۶۱
جدول شماره (۴-۱۵) متوسط حداقل وحداکثر، درجه حرارت ۶۲
جدول شماره (۴-۱۶) درصد رطوبت نسبی در ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۶۴
جدول شماره( ۴-۱۷) ساعات آفتابی ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۶۵
جدول شماره (۴-۱۸) میانگین فراوانی تعداد روزهای حالات نیمه ابری وابری رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۶۶
جدول شماره (۴-۱۹) زمان طلوع، غروب ومدت روشنایی کوچصفهان. ۶۷
جدول شماره (۴-۲۰) زاویه تابش مدار میل مقدار انرژی دریافتی. ۶۹
جدول شماره (۴-۲۱) تغییرات جهت وسرعت بادغالب، درصد وشدت آن در ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۷۰
جدول شماره (۴-۲۲) عرض متوسط کلاسهای درس ۷۲
جدول شماره (۴-۲۳) طول متوسط کلاس درس ۷۳
جدول شماره (۴-۲۴) مزاحمت آلودگی صوتی در محوطه مدارس کلاس درس ۷۴
جدول شماره (۴-۲۵) تعداد کلاسهای دارای پنچره نامناسب ۷۵
جدول شماره (۴-۲۶) تعداد کلاس درمعرض نورمستقیم آفتاب ۷۶
جدول شماره (۴-۲۷) کلاسهایی که باد عامل مزاحم تدریس ۷۷
جدول شماره (۴-۲۸) بررسی استقرار مدارس ابتدایی به لحاظ تعداد طبقات ۷۸
جدول شماره (۴-۲۹) سال احداث ساختمان( عمر مدارس ابتدائی) ۷۹
جدول شماره (۴-۳۰) مواد ومصالح تشکیل دهنده بنا ۸۰
جدول شماره (۴-۳۱) نوع پوشش سربندی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۱
جدول شماره (۴-۳۲) کیفیت بناهای مدارس ابتدائی. ۸۲
جدول شماره (۴-۳۳) ارتفاع ساختمانهای آموزشی( مدارس ابتدائی) ۸۳
جدول شماره (۴-۳۴) مصالح نمای مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۴
جدول شماره (۴-۳۵) رنگ دیواره های درونی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۵
جدول شماره (۴-۳۶) شرایط سرما درکلاسها درفصل زمستان. ۸۶
جدول شماره (۴-۳۷) استفاده از نور غیر طبیعی درفصول پاییزوزمستان. ۸۷
جدول شماره (۴-۳۸) استفاده از نوع سیستم گرمایشی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۸
جدول شماره (۴-۳۹) نوع سیستم سرمایشی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۹
جدول شماره (۴-۴۰) سیستم نورگیری ساختمانهای مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۰
جدول شماره (۴-۴۱) رده خوری ساختمان مدارس ابتدائی. ۹۲
جدول شماره (۴-۴۲) جهت رده خوری ساختمان. ۹۳
جدول شماره (۴-۴۳) نفوذ رطوبت در دیواره های داخلی. ۹۴
جدول شماره (۴-۴۴) کاربری اراضی
پیرامون مدارس ابتدایی کوچصفهان. ۹۵
جدول شماره (۴-۴۵) جهت گیری ساختمان مدارس ابتدائی. ۹۶
جدول شماره (۴-۴۶) تعداد مدارس برخوردار از پرده کلاس در کوچصفهان. ۹۷
جدول شماره (۴-۴۷) رنگ پرده کلاسهای مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۸
جدول شماره (۴-۴۸) مساحت فضاهای آموزشی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۹
جدول شماره (۴-۴۹) مساحت عرصه فضای باز مدارس ابتدائی. ۱۰۰
جدول شماره (۵-۱) اولویت بندی عناصر همساز وناهمساز با شرایط اقلیمی. ۱۱۱
 
فهرست نمودارها
عنوان                                                                                                 صفحه
نمودار شماره (۲-۱) جمعیت بر حسب گروهای عمده نسبی به تفکیک جنسی ۱۲
نمودارشماره( ۴-۱) پراکندگی فضای آموزشی براساس ارتفاع. ۴۵
نمودار  شماره( ۴-۲) پراکندگی فضای آموزش درسطح دهستان کوچصفهان ۴۶
نمودارشماره (۴-۳) اقلیم نمای آمبرژه منطقه مورد مطالعه. ۴۸
نمودار شماره ( ۴-۴) نمودار زیست اقلیمی اولگی ایستگاه سینوپتیک رشت ۴۹
نمودارشماره( ۴-۵) زیست اقلیمی گیونی ساختمانی ایستگاه رشت ( ۱۳۸۳-۱۳۹۲). ۵۲
نمودارشماره (۴-۶) لنگستر- کارستی وضعیت شرجی ایستگاه رشت طی دوره آماری( ۱۳۸۳-۱۳۹۲). ۵۷
نمودار شماره (۴-۷) بارندگی ماهانه ایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲). ۵۹
نمودار شماره (۴-۸) درصدبارندگی فصلی منطقه مورد مطالعه دوره آماری ۱۰ساله. ۵۹
نمودار شماره( ۴-۹) رژیم درازمدت دمای ماهانه سالهای آماری( ۱۳۸۳-۱۳۹۲). ۶۲
نمودار شماره( ۴-۱۰) دمای ماهانه حداقل. حداکثر ایستگاه مورد مطالعه دوره آماری ۱۰ساله. ۶۲
نمودار شماره (۴-۱۱) میانگین رطوبت نسبی به درصد درایستگاه رشت( ۱۳۸۳-۱۳۹۲) ۶۵
نمودار شماره (۴-۱۲) زمان طلوع وغروب خورشید برای اول هرماه ایستگاه رشت. ۶۸
نمودارشماره (۴-۱۳) زمان طلوع وغروب خورشید برای پانزدهم هرماه ایستگاه رشت. ۶۸
نمودار شماره (۴-۱۴) مدار میل خورشید ماهانه ایستگاه رشت ۶۹
نمودار شماره( ۴-۱۵) گلباد ایستگاه رشت ۷۱
نمودار شماره( ۴-۱۶) عرض کلاسهای درس مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۷۲
نمودار شماره( ۴-۱۷) طول کلاسهای درس مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۷۳
نمودار شماره( ۴-۱۸) آلودگی صوتی محوطه مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۷۴
نمودار شماره (۴-۱۹) کلاسهای دارای پنچره نامناسب مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۷۵
نمودار شماره( ۴-۲۰) کلاسهای درمعرض مستقیم نور آفتاب مدارس ابتدائی کوچصفهان ۷۶
نمودار شماره (۴-۲۱) کلاسهای که باد عامل مزاحم مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۷۷
نمودار شماره (۴-۲۲) بررسی استقرار مدارس ابتدایی به لحاظ طبقات کوچصفهان ۷۸
نمودار شماره (۴-۲۳) سال احداث ساختمان مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۷۹
نمودار شماره (۴-۲۴) مصالح تشکیل دهنده بنا مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۰
نمودار شماره (۴-۲۵) نوع پوشش سربندی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۱
نمودار شماره (۴-۲۶) کیفیت بناهای مدارس ابتدائی کوچصفهان ۸۲
نمودار شماره (۴-۲۷) ارتفاع ساختمانهای آموزشی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۳
نمودار شماره (۴-۲۸) نوع مصالح نمای مدارس ابتدائی کوچصفهان ۸۴
نمودار شماره (۴-۲۹) رنگ دیوارهای درونی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۵
نمودار شماره( ۴-۳۰) شرایط سرما در کلاسها درفصل زمستان مدارس ابتدائی کوچصفهان ۸۶
نمودار شماره (۴-۳۱) استفاده از نور غیر طبیعی فصل پاییزوزمستان مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۷
نمودار شماره (۴-۳۲) استفاده از سیستم گرمایش مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۸
نمودار شماره (۴-۳۳) نوع سیستم سرمایشی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۸۹
نمودار شماره (۴-۳۴) سیستم نورگیری ساختمان فصل بهار مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۰
نمودار شماره( ۴-۳۵) سیستم نورگیری ساختمان در فصل تابستان مدارس ابتدائی کوچصفهان ۹۱
نمودار شماره (۴-۳۶) سیستم نورگیری ساختمان فصل پاییزمدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۱
نمودار شماره( ۴-۳۷) سیستم نورگیری ساختمان در فصل زمستان مدارس ابتدائی کوچصفهان ۹۲
نمودار شماره( ۴-۳۸) رده خوردی ساختمان مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۳
نمودار شماره (۴-۳۹) جهت رده خوری ساختمان مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۳
نمودارشماره( ۴-۴۰) نفوذ رطوبت به دیواره های داخلی مدارس ابتدائی کوچصفهان ۹۴
نمودارشماره( ۴-۴۱) کاربری اراضی  پیرامون مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۵
نمودار شماره (۴-۴۲) جهت گیری ساختمان مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۶
نمودار شماره( ۴-۴۳) مدارس برخوردار از پرده کوچصفهان. ۹۷
نمودار شماره (۴-۴۴) رنگ پرده های مدارس ابتدائی کوچصفهان ۹۸
نمودار شماره (۴-۴۵) مساحت فضای آموزشی مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۹۹
نمودار شماره( ۴-۴۶) مساحت عرصه فضای باز مدارس ابتدائی کوچصفهان. ۱۰۰
فهرست نقشه ها
عنوان                                                                                                 صفحه
شکل شماره ( ۳-۱) نقشه موقعیت بخش کوچصفهان. ۴۲
شکل شماره (۴-۱) نقشه همباران منطقه مورد مطالعه ۶۰
شکل شماره (۴-۲) نقشه همدما منطقه مورد مطالعه ۶۳
شکل شماره( ۴-۳) نقشه توپوگرافی منطقه مورد مطالعه ۱۰۱
شکل شماره (۴-۴) نقشه شبکه آب منطقه مورد مطالعه ۱۰۲
شکل شماره (۴-۵) نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه. ۱۰۳
شکل شماره (۴-۶) نقشه راه های منطقه مورد مطالعه ۱۰۴
شکل شماره (۴-۷) نقشه تقسیمات سیاسی منطقه مورد مطالعه. ۱۰۵
 

چکیده:

نتایج شناخت وبررسی استقرار مدارس ابتدائی با عناصر وخصوصیات اقلیمی هرناحیه، در کیفیت مدارس ابتدائی مؤثر است. درساخت فضاهاوبویژه فضاهای مسکونی وآموزشی، علاوه براصول ایمنی باید اصول آسایش ورفاه داخلی فضای مورد استفاده نیز مورد توجه قرارگیرد. دراقلیم های مختلف حتی دراقلیم های گرم وخشک یا بسیار سرد، روش های مختلفی برای رسیدن به آسایش وصرفه جوئی مصرف انرژی وجود دارد، با توجه به اقلیم معتدل ومرطوب گیلان وریزشهای جوی دربسیاری از فصول سال جهت تأمین آسایش مطلوب وتشخیص نامناسب بودن محیط آموزشی نکات واصول مربوط به این اقلیم براساس استانداردهای تعیین شده باید رعایت گردد. دراین راستا با بهره گرفتن از روش توصیفی- تحلیلی ومشاهدات مستقیم وتهیه پرسشنامه دراین تحقیق از پژوهشگر با هدف شناخت عوامل مؤثردرآب وهوای حاکم برآن وآشنائی با اقلیم وهمچنین استفاده از روش های صحیح واستفاده از امکانات موجود در بخش کوچصفهان ارزیابی کرده است.
بدین منظور پژوهشگر ابتدا یطور اجمال به وضعیت مدارس وتعداد ساختمان های آموزشی مقاطع تحصیلی ابتدائی بخش کوچصفهان پرداختع وسپس اقلیم منطقه وعناصر مهم ومؤثر برساخت وساز وکلیموگرامهای اقلیمی را مورد مطالعه قرار داده ودرنهایت براساس استاندارها ومعیار های موجود. دادهای حاصله را با وضعیت استقرار فضائی آموزشی بخش کوچصفهان با عناصر اقلیمی همساز تشخیص داده شده اند. جزئیات این تحقیق در متن رساله آمده است.
 
کلید واژه: نقش اقلیم- استقرار- مدارس ابتدائی- بخش کوچصفهان- گیلان
 


مقدمه

کیفیت استقرار مدارس یکی از عوامل بسیار مهم آموزشی است. وچون اثرات قابل توجهی درروحیه دانش آموزان وسطح یادگیری، آموزش دارد باید براساس موازین علمی و فنی مورد توجه قرار گیرد یکی از عوامل مؤثر در کیفیت استقرار مدارس، ایتدائی طراحی اقلیمی ویا همسازی استقرار فضای آموزشی با عناصر وویژگیهای اقلیمی است. ساختمان های آموزشی به دلیل ویژگی کاملأ متفاوتی که از نظر زمان اشتغال فضا، نسبت به ساختمانهای مسکونی مخصوص دارند بهنحو متفاوتی تحت تأثیر شرایط اقلیمی قرار می گیرند. شناخت پتانسیل های اقلیمی وطراحی ساختمان مطابق با شرایط اقلیمی از عمده ترین مسایل  استقرار مدارس بوده است. به منظور حصول به هدف اصلی درقالب فعالیت های میدانی اقدام گردید. جهت جمع آوری داده های مورد نیاز به فضای آموزشی مقطع تحصیلی بخش کوچصفهان شهرستان رشت مراجعه گردیده وسپس توصیف وتجزیه وتحلیل اطلاعات جمع آوری شده پرداخته شد. این پژوهش پنچ فصل مشتمل برکلیات تحقیق، مبانی نظری تحقیق، مواد روش، یافته های تحقیق، نتیجه گیری وپیشنهادات، است که جداول ونمودارهای زیادی استفاده شده است.

 
فصل اول
کلیات تحقیق


۱-۱. بیان مسئله و سوال تحقیق

ساخت وساز فضای آموزشی یا براساس اجباری وطرح قبلی موجود انجام پذیر است که در حالت اول شرایط مناسب تر جهت یادگیری وبالا بردن سطح کیفی وصرف جویی درهزینه ها و به هدر نرفتن نیرو انرژی لازم خواهد بود از طرفی در حالت دوم به احتمال زیاد فضای مناسب وآسایش کافی جهت تربیت وتعلیم صورت نگیرد ونیروی انسانی به هدر می رود. تنوع آب وهوای ایران وعناصر اقلیمی آن شرایط مناسب آموزشی راهمواره با مشکل مواجه کرده است تنوع در عناصر آب وهوایی از یک طرف برای انسان نامطلوب بوده واز طرف دیگر نقش مهمی در ناسازگاری با شرایط مهم آموزشی دارد فضای آموزشی باید به نوعی طراحی وساخته شودکه دردسترس وقابل اجرا باشدواز طرفی بتوان تأثیر اقلیم را تا حدودی تعدیل ببخشد. کوچصفهان درشرق شهرستان رشت قرار دارد دارای شرایط آب وهوایی متنوع است طراحی فضای آموزشی برگرفته از برنامه ریزی قبلی یا بر اساس اجباری بودن طراحی قبل صورت گرفته است. درحالت اول شرایط مناسب تر ولی درنوع دوم ممکن است فضای مناسب وآسایش کافی برای یادگیری صورت نگیرد وموجب به هدر رفتن نیروی انسانی گردد هدف ما شناخت همسازی فضای آموزشی از لحاظ اقلیم وعناصر آن وبررسی شرایط مناسب فضای آموزشی وتأثیر اقلیم برآن است.
در این تحقیق سعی شده است که پاسخ های مناسبی به سوال زیر داده شود.
۱- آیا رابطه ای بین عناصر اقلیمی وفضاهای آموزشی ازنظر معماری در بخش کوچصفهان وجود دارد؟

۱-۲. بیان ضرورت واهمیت تحقیق

چنانچه درطرح مسأله مورد پژوهش بیان گردید. تحولات دموگرافیک به همراه تغییروتحولات اجتماعی واقتصادی و. افزایش تقاضای آموزشی عمومی را بدنبال داشته است. واین تحولات بخصوص درمراحل اولیه با نابه هنجاری ها درسیستم ساخت وساز مدارس همراه بوده است نمد این پدیده درکلیت عرصه فضایی استان درساختار فضایی کالبدی فضاهای آموزشی به وضوح مشهود می باشد. لذا با مدنظر قرار دادن وضعیت مذکوردلایل مرتبط با ضرورت انجام این پژوهش به شرح زیرمی باشد.

  • آموزش وپرورش بعنوان زیر بنایی ترین بخش، درطراحی آتی ساختار اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی هرجامعه ای محسوب می گردد. برای این که بتواند به ایفای نقش خود درساختارتحولات موفق گردد، نیازمند پرورش فکری وذهنی کودکان ونوجوانان بعنوان بزرگترین منبع توسعه می باشد، واین مهم نیازمند به فضاهای مناسب با مدنظر قراردادن کلیه اصول ومعیارهای طراحی از جمله طراحی مناسب با ابعاد انسانی می باشد.
  • اگرفضاهای آموزشی به مانندهرگونه فضای زیستی از اصول ومعیارهای اقلیمی تبعیت نکند عرضه های اقتصادی حاصل از انرژی به حداقل کاهش می یابد.
  • علاوه برعامل صرفه انرژی درصورت قرارگرفتن فضاها دراماکن که به لحاظ اشراف مکان مشکل وموانع مواجه باشد اثرات منفی دربهره مندان خواهد داشت
  • از دیگر دلایل مرتبط با ضرورت این پژوهش کیفیت پایین بهره برداری، واثرات منفی اقلیمی برسیستم سازه ها وبالابردن استهلاک ونگهداری بناو. می باشد. باتوجه به مطالب بیان شده درخصوص ضرورت پرداختی چنین پژوهش دلیل عمده مرتبط با این پژوهش را می توان به فرآیندهای یادگیری مرتبط داشت که درصورتیکه فضای آموزشی همساز با اصول ومعیارهای اقلیمی طراحی نشده باشد فرآیند یادگیری به حداقل کاهش می یابد واین مسئله موجب به هدر رفتن منابع مالی وانسانی درجامعه خواهد گردید. براساس عوامل برشمرده شده است. انجام چنین پژوهش ضرورت عام والزامی خواهد بود.

 

۱-۳. اهداف تحقیق

علمی:

  • شناخت عوامل مؤثر درآب وهوای حاکم برآن وآشنایی با اقلیم
  • استفاده از روش های صحیح واستفاده از امکانات موجود

کاربردی

  • بکارگیری عوامل شناخته شده وشناخت تأثیرآن برانسان ویادگیری.
  • کمک به طراحی وبرنامه ریزی جهت ایجاد شرایط مناسب فضای آموزشی در دوره ابتدایی.

ضرورت های خاص تحقیق:

  • شناخت نقش عناصر اقلیمی درطراحی وبرنامه ریزی شرایط مناسب فضای آموزشی جهت ایجاد آسایش روحی. روانی یادگیرنده وبالا بردن درصد یادگیری.

 

۱-۴. فرضیه تحقیق

  • بین شرایط اقلیمی وفضای آموزشی کوچصفهان همسازی وجود دارد.
  • فضای آموزشی دوره ابتدایی در کوچصفهان بیشترین تأثیر را از درجه حرارت و رطوبت می بیند.

۱-۵. روش تحقیق

الف نوع روش تحقیق:
توصیفی – تحلیلی با بهره گرفتن از روش های ترکیبی وآماری، میدانی با بهره گیری از روش مشاهده
ب- روش گردآوری اطلاعات( میدانی، کتابخانه ای وغیره) :
از داده های گردآوری شده جهت رسیدن به اهداف تحقیق استفاده شده است.
منابع اسنادی شامل نقشه های موضوعی- بررسی توصیفی وکتابخانه ای استفاده از داده های میدانی برای تکمیل پژوهش.
پ: ابزار گردآوری اطلاعات:
با توجه به نوع پژوهش که از نوع توصیفی- تحلیلی می باشد. برای جمع آوری اطلاعات از ابزار پرسشنامه و فرمهای برداشت میدانی استفاده گردیده است، فرم برداشت میدانی بیشتر حاوی سوالاتی بوده است که نیازمند برداشت فیزیکی- کالبدی وفضایی بوده است. واز آنجائیکه بسیاری از ویژگی های کیفی نیازمند به حضور حداقل سالیانه محقق بوده است تا در شرایط متفاوت تغییرات اقلیمی اثرات آن را بر فضاهای آموزشی مورد مشاهده قرار دهد وبعلت محدودیت زمانی چنین مهمی امکان پذیر نبوده لذا از روش مصاحبه توسط پژوهشگر وتکمیل پرسشنامه توسط مدیران ومسؤلان مدارس، استفاده گردیده است، سوالات تشکیل دهنده از نوع سوالات باز وبسته طراحی گردیده است، (نمونه ای از آن در بخش پیوستها آمده است). براساس بهره گیری از تحقیقات قبلی استوار است مشاهده میدانی- استفاده از بانک اطلاعات موجود- مصاحبه با صاحب نظران- جدول، نمودار، شبکه های کامپیوتری.
ت: روش تجزیه وتحلیل اطلاعات:
ابتدا آمار واطلاعات از سازمان هواشناسی دریافت وپس از بررسی ومطالعات میدانی وکتابخانه ای جهت تجزیه وتحلیل اصلاعات با توجه به متغیرهای پژوهشی به روش توصیفی واستنباطی جهت اندازه گیری شاخص های مورد نیاز انجام می گیرد وکلیه مراحل تجزیه تحلیل آماده با کامپیوتر با از جمله نرم افزارهای  Excel- Arc- Gis  طراحی شده است.

۱-۶. پیشینه تحقیق

در داخل کشور کتاب ها وپایان نامه های متفاوتی با اشاره به شرایط اقلیمی متفاوت درکشور تهیه وتنظیم شده اند. برخی از این تحقیقات عبارتند از کتاب« اقلیم وآسایش درساختمان توسط جمشید ریاضی درسال ۱۳۵۶» کتاب اقلیم ومعماری درسال ۱۳۸۲ توسط مرتضی کسمایی؛ حبیب الله ثابتی در سال ۱۳۶۸ با کتاب «بررسی حیات اقلیمی ایران» کتاب انسان طبیعت و معماری توسط نازنین گلچرور فرد و بسیاری از کتاب‎های متنوع دیکر در خارج از کشور دراین زمینه تحقیقات مفصلی انجام شده  که برخی از آن تحقیقات باعث ارائه ی جداول و نمودار قابل ارزیابی تبدیل شده اند. کتاب معماری برونگرا، دکتر معماریان، ۱۳۷۶ به بررسی ویژگی های این معماری نمونه هایی از معماری گیلان را معرفی نموده است.
تعداد صفحه :۱۲۸
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه مقایسه تطبیقی تأثیرگذاری مؤلفه های ژئوپلتیک بر منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته:جغرافیا  گرایش: جغرافیای سیاسی
 
عنوان:
مقایسه تطبیقی تأثیرگذاری مؤلفه های ژئوپلتیک بر منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران
 
تابستان ۱۳۹۴

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده۱
فصل اول. کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه۳
۱-۲- بیان مسئله۴
۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق.۷
۱-۴- سوال تحقیق۷
۱-۵- فرضیات تحقیق.۸
۱-۶ – اهداف تحقیق.۸
۱-۷- قلمرو تحقیق.۸
۱-۷-۱-قلمرو زمانی تحقیق۸
۱-۷-۲- -قلمرو مکانی تحقیق.۹
۱-۷-۳- قلمرو مو ضوعی تحقیق.۹
۱-۸- پیشینه ی تحقیق۹
۱-۹- روش و ابزار گردآوری اطلاعات۱۰
۱-۱۰- سازماندهی تحقیق.۱۰
۱-۱۱- محدودیتهای تحقیق۱۱
۱-۱۲- تعاریف واژگان تحقیق۱۱
۱-۱۲-۱-منطقه گرایی.۱۱
۱-۱۲-۲- جمهوری اسلامی ایران.۱۱
۱-۱۲-۳- غرب اسیا.۱۲
۱-۱۲-۴- عوامل ژئوپولیتیک۱۲
فصل دوم:ادبیات تحقیق
۲-۱- مفهوم منطقه۱۴
۲-۱-۱- معیار جغرافیایی .۱۴
۲-۱-۲- معیار نظامی  سیاسی۱۴
۲-۱-۳- معیار اقتصادی .۱۴
۲-۱-۴- معیار مبادلات۱۵
۲-۲- دیدگاه های مختلف درمورد امنیت منطقه ای۱۵
۲-۳- نگرش نوواقع گرایی.۱۶
۲-۴- منطقه گرایی Regionalism .۱۷
۲-۵- تاریخچه منطقه گرایی.۱۹
۲ – ۵ – ۱ منطقه گرایی به سه صورت تجلی می یابد۲۰
۲-۶- مفهوم قدرت منطقه ای۲۲
۲-۶-۱- نظم هژمونیک۲۶
۲-۶-۲- نظم موازنه ای۲۶
۲-۶-۳-نظم کنسرتی.۲۶
۲-۶-۴- نظم امنیت دسته جمعی.۲۶
۲-۶-۵- نظم جامعه امنیتی تکثرگرا.۲۶
۲-۷- مفهوم منطقه‌گرایی در عصر جهانی شدن۲۷
۲-۸- مفهوم ژئوکالچر(geo  culture)۳۰
۲-۹-مفهوم ژئوپولتیک۳۱
۲-۱۰-مفهوم ژئواکونومی۳۲
۲-۱۱-مفهوم قدرت و روابط بین‏ الملل در قرن بیست و یکم۳۳
۲-۱۲- همگرایی و واگرایی۳۴
۲-۱۳- همگرایی منطقه ای۳۵
۲-۱۴- درجات همگرایی۳۷
۲-۱۴-۱- مشترک المنافع۳۷
۲-۱۴-۲- کنفدراسیون۳۷
۲-۱۴-۳- فدراسیون۳۸
۲-۱۴-۴- اتحادیه۳۸
۲-۱۵- سازمان منطقه ای.۳۸
۲-۱۶- سازمانهای بین المللی۳۹
۲-۱۶-۱- تعریف سازمانهای بین المللی .۳۹
۲-۱۶-۲- ویژگیهای سازمانهای بین المللی .۳۹
۲-۱۷- شخصیت بین المللی سازمانهای بین المللی .۴۰
۲-۱۸- آثار حقوقی کسب شخصیت بین المللی سازمانها.۴۰
۲-۱۹- صلاحیت سازمانهای بین المللی.۴۰
۲-۱۹-۱- صلاحیت تصریح شده سازمانهای بین المللی۴۰
۲-۱۹-۲- صلاحیت ضمنـِی سازمانهای بین المللی۴۰
۲-۱۹-۳- طریق استخراج صلاحیت ضمنی سازمانهای بین المللی.۴۱
۲-۲۰- عضویت در سازمانهای بین الملل۴۱
۲-۲۰-۱- وضعیت عضویت دولتها سازمانهای بین المللی۴۱
۲-۲۰-۲- مزایا و مصونیت های سازمانهای بین المللی .۴۱
۲-۲۱- طبقه بندی سازمانهای بین المللی۴۲
۲ – ۲۱ – ۱ – از نظر جغرافیا.۴۲
۲ – ۲۱ – ۲ – از نظر اهداف۴۲
۲ – ۲۱ – ۳ از نظر اختیارات۴۲
۲ – ۲۱ – ۴ از نظر نوع اعضاء۴۲
۲-۲۲-تقسیم بندی سازمانهای جهانی به سازمان ملل از نظر تخصصی۴۲
۲-۲۳- سازمانهای خارج از سازمان ملل۴۲
۲-۲۴- سازمانهای غیر دولتی۴۳
۲-۲۵- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی.۴۳
۲-۲۵-۱- سازمان‌های بین‌المللی بین‌الدولی۴۳
۲-۲۵-۲- سازمان‌های بین‌المللی غیر دولتی۴۴
۲-۲۶- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی بر اساس تعداد اعضا.۴۸
۲-۲۶-۱- سازمان‌های بین‌المللی جهانی.۴۸
۲- ۲۶-۲- سازمان‌های بین‌المللی منطقه‌ای.۴۸
۲-۲۷- اقسام سازمان‌های بین‌المللی منطقه‌ای.۴۹
۲-۲۷-۱- سازمان‌های منطقه‌ای باز.۴۹
۲-۲۷-۲- سازمان‌های منطقه‌ای نیمه باز یا نیمه بسته۴۹
۲-۲۷-۳- سازمان‌های منطقه‌ای بسته۴۹
۲-۲۸- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی بر اساس نوع فعالیت.۵۰
۲-۲۸-۱- سازمان‌های بین‌المللی با صلاحیت عام .۵۰
۲-۲۸-۲- سازمان‌های بین‌المللی با صلاحیت خاص .۵۰
۲-۲۹- طبقه‌بندی سازمان‌های بین‌المللی بر اساس هدف۵۰
۲-۲۹-۱- سازمانهای بین‌المللی با هدف همکاری۵۰
۲-۲۹-۲- سازمانهای بین‌المللی با هدف وحدت (فراملی یا فوق‌ملی)۵۱
۲-۲۹-۳- شخصیت حقوقی سازمان‌های بین‌المللی۵۱
۲-۳۰- سطوح نظام بین الملل.۵۵
۲-۳۰-۱- سطح نظام جهانی.۵۵
۲- 30-2-سطح نظام مسلط۵۵
۲-۳۰-۳- سطح نظام­های منطقه­ای۵۵
۲-۳۱- انواع نظام های بین المللی.۵۵
۲-۳۲-جایگاه جمعیت در ژئوپلیتیک۵۶
۲-۳۳-عوامل فرهنگی تاثیر گذار بر روابط بین الملل منطقه ای.۵۷
فصل سوم :مواد و روش ها
۳-۱- محیط شناسی تحقیق.۶۰
۳-۱-۱- موقعییت ژئوپلیتیک ایران۶۰
۳-۲- حوزه های ژئوپلیتیک و ژئواکونومیکی مجاور ایران۶۵
۳-۲-۱-حوزه ژئوپلیتیک دریای خزر۶۵
۳-۲-۲- حوزه ژئوپلیتیک خلیج فارس.۶۵
۳- 2-3- حوزه ژئوپلیتیک قفقاز آناتولی .۶۵
۳-۲-۴- حوزه ژئوپلیتیک دریای عمان و اقیانوس هند.۶۵
۳-۲-۵- حوزه ژئوپلیتیک فلات ایران.۶۵
۳-۲-۶-  حوزه ژئوپلیتیک آسیای مرکزی۶۵
۳-۳- عناصر ژئوپلتیک  تاثیرگذار بر سیاست منطقه گرائی جمهوری اسلامی ایران۶۶
۳-۳-۱- جغرافیای طبیعی۶۶
۳-۳-۲-  ژئوکالچر ایران و تاثیر آن در منطقه(ژئوپلیتیک فرهنگی)۶۷
۳-۳-۳- ژئواکونومی ایران و نقش آن در منطقه۶۸
۳-۳-۴- جایگاه هیرو پولیتیک۷۱
۳-۴- عوامل اجتماعی.۷۲
۳-۴-۱- قومیّت۷۲
۳-۴-۲- ساختار قومی و توزیع فضایی جمعیت در ایران.۷۳
۳-۴-۲-۱- ایلات بلوچه۷۴
۳-۴-۲-۲- طوایف براهوئی۷۴
۳-۴-۲-۳- اقوام ترک.۷۴
۳-۴-۲-۴- کردها.۷۴
۳-۴-۲-۵- لرها و لک ها.۷۵
۳-۴-۲-۶- ایلات عرب۷۵
۳-۵-آذری ها۷۵
۳-۶-کردها۷۶
۳-۷-عرب ها۷۸
۳-۸-بلوچ ها.۷۹
۳-۹-ترکمن ها۷۹
۳-۱۰- تهدیدات ناشی از تنوع و تعدد قومی۸۱
۳-۱۰-۱- منازعات قومی۸۱
۳-۱۱- نیروهای همگرایی.۸۲
۳-۱۱-۱ دفاع وحراست از تمامیت ارضی۸۲
۳-۱۲- فرصت های ناشی از تنوع قومی.۸۳
۳-۱۲-۱- تعدد قومی یا تکثر فرهنگی۸۳
۳-۱۲-۲- تنوع قومی و توسعه حوزه تأثیر ملی۸۴
۳-۱۲-۳- تنوع قومی عامل توزیع فضایی جمعیت.۸۵
۳-۱۲-۴- تنوع قومی عامل رقابت بین اقوام.۸۵
۳-۱۲-۵- قومیت های فرامرزی و قابلیت تعاملات اقتصادی.۸۵
۳-۱۳-انطباق حوزه هاى ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک و جایگاه منطقه و ایران.۸۶
۳-۱۴-قومیت و نژاد در غرب آسیا.۸۸
۳-۱۵- جمعیت ایران در گذر زمان.۸۸
۳-۱۶- زبان‌های ایران.۹۰
۳-۱۷-آمارهای زبانی۹۲
۳-۱۸- تمدن ایرانی و تکثر فرهنگی۹۵
۳-۱۹- معرفی کوتاه قومیتهای مرزنشین ایران ومیزان مجانست اقوام کشورهای مجاور۹۵
۳-۱۹-۱- آذری ها۹۵
۳-۱۹-۲- کردها۹۶
۳-۱۹-۳- عرب ها۹۶
۳-۱۹-۴- بلوچ ها.۹۷
۳-۱۹-۵- ترکمن ها۹۸
۳-۲۰- مرزهای سیاسی ایران خشکی و آبی.۹۸
۳-۲۱- ویژگی های قدرت منطقه ای۱۰۱
۳-۲۱-۱- منابع قدرت۱۰۱
۳-۲۱-۲- نفوذ در منطقه.۱۰۴
۳-۲۱-۳-تاثیر گذاری منطقه ای۱۰۷
۳-۲۱-۴- پذیرش از سوی سایر دولت ها۱۰۸
۳-۲۲- موافقت نامه تجارت منطقه ای۱۰۹
۳-۲۲-۱- منافع موافقت‌نامه تجاری۱۰۹
۳-۲۲-۲- «هزینه‌های» موافقت‌نامه تجاری۱۱۰
۳-۲۳- سودمندی تجارت آزاد با همسایگان و در منطقه۱۱۱
۳-۲۴- منافع سیاسی- امنیتی تجارت آزاد با همسایگان۱۱۳
۳-۲۵- روش های پژوهش در علوم رفتاری .۱۱۴
۳-۲۵-۱ – دسته بندی روش های تحقیق بر اساس هدف۱۱۴
۳-۲۵-۱-۱- تحقیق بنیادی.۱۱۴
۳-۲۵-۱-۲- تحقیق کاربردی۱۱۴
۳-۲۶- دسته بندی روش های تحقیق بر اساس نحوه گردآوری داده ها.۱۱۴
۳-۲۶-۱ – تحقیق توصیفی یا غیر آزمایشی۱۱۵
۳-۲۶-۲- تحقیق پیمایشی (Survey Research)۱۱۵
۳-۲۶-۲- ۱- روش مقطعی (Cross Sectional).۱۱۵
۳-۲۶-۲- ۲- روش طولی (Longitudinal).۱۱۵
۳-۲۶-۲- ۳- روش دلفی (Delphi Technique).۱۱۵
۳-۲۷- تحقیق همبستگی (Correlational Research).۱۱۵
۳-۲۷-۱- همبستگی دو متغیری۱۱۶
۳-۲۷-۲- تحلیل رگرسیون.۱۱۶
۳-۲۷-۳- تحلیل کوواریانس.۱۱۶
۳-۲۸- تحقیق پس رویدادی (Ex-Post Facto)۱۱۶
۳-۲۹- تحقیق آزمایشی.۱۱۶
۳-۳۰- روش تحقیق.۱۱۷
۳-۳۱- متغیرهای تحقیق.
3-31-1- متغیر مستقل.
۳-۳۱-۲-متغیروابسته
فصل چهارم:یافته های تحقیق
  117
117
117
۴-۱- مقدمه۱۲۰
۴-۲- تجارب همگرایی۱۲۴
۴-۲-۱-همگرایی در اروپای غربی۱۲۴
۴-۲-۲- همگرایی در آسیای جنوب شرقی.۱۲۵
۴-۳- اهمیت جغرافیای ایران در منطقه غرب آسیا۱۲۵
۴-۴- ایران پل منطقه ای.۱۲۶
۴-۵- ایران منطقه ای در گذر زمان.۱۲۸
۴-۶- غرب آسیا و نقش جغرافیایی ایران در منطقه۱۲۹
۴-۷- جایگاه استراتژیک و ژئواکونومیک ایران.۱۳۳
۴-۷-۱- موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقه غرب آسیا و جهان بعد از ۱۱ سپتامبر .۱۳۶
۴-۸- دلایل اهمیت ژئواستراتژیک ایران در قرن ۲۱ (هارتلند انرژی).۱۴۱
۴-۹- نظریه بیضی استراتژیک جفری کمپ۱۴۳
۴-۱۰- هلال خصیب۱۴۴
۴-۱۱- اهمیت ژئوکالچر ایران۱۴۴
۴-۱۲-تحلیل وضعیت جهان اسلام.۱۴۵
۴-۱۲-۱-ریملند شیعی و نقش جمهوری اسلامی ایران در تمدن اسلامی۱۴۵
۴-۱۳- بیداری اسلامی، و تغییر ژئوپلیتیک منطقه.۱۴۷
۴-۱۳-۱- سقوط صدام.۱۴۷
۴-۱۳-۲- جنگ سی و سه روزه.۱۴۷
۴-۱۳-۳- انقلاب در کشورهای عربی۱۴۸
۴-۱۳-۴- سناریوهای مربوط به “میدان نبرد تمدنی”.۱۴۹
۴-۱۴- سناریوی “ایران به مثابه قدرت مسلط منطقه ای”(ژئوکالچر).۱۵۰
۴-۱۵- اکو (ECO).۱۵۰
۴-۱۶-زمینه‌های همگرایی اقتصادی در اکو.۱۵۱
۴-۱۶-۱- مشابهت نظامهای اقتصادی.۱۵۱
۴-۱۶-۲- مکمّل بودن اقتصاد کشورهای منطقه اکو۱۵۲
۴-۱۶-۳- الگوی تجارت خارجی کشورها.۱۵۲
۴-۱۷- بازار مشترک اسلامی خاورمیانه۱۵۴
۴-۱۷-۱- زمینه ها۱۵۴
۴-۱۷-۱-۱- منابع و ذخایر.۱۵۴
۴-۱۷-۱-۲-بازار منطقه ای خاورمیانه و آسیای مرکزی۱۵۴
۴-۱۷-۱-۳- راه های ارتباطی و حمل و نقل۱۵۴
۴-۱۷-۲- مراحل تشکیل بازار مشترک اسلامی در خاورمیانه.۱۵۴
۴-۱۷-۳- مزایای ایجاد بازار مشترک اسلامی در غرب آسیا.۱۵۴
۴-۱۸- بررسی موقعیت و چالش ها ی ژئوپلتیک درایران و غرب آسیا۱۵۵
۴-۱۹- موانع  همگرایى جمهوری اسلامی ایران در غرب آسیا و جهان اسلام.۱۶۱
 4-19-1- استبداد داخلى.۱۶۱
۴-۲۰- اختلافات سیاسى۱۶۲
۴-۲۱- ملى‌گرایی افراطی۱۶۳
۴-۲۲- رقابت‌ به‌جای همکاری.۱۶۴
۴-۲۳- بى‌ثباتى سیاسى.۱۶۵
۴-۲۴- استعمار خارجی۱۶۶
۴-۲۵- صهیونیسم.۱۶۷
فصل پنجم:تجزیه و تحلیل،ارزیابی فرضیه و نتیجه گیری
۵-۱- مقدمه۱۶۹
۵-۲- ارزیابی فرضیه تحقیق۱۷۰
۵-۲-۱- ارزیابی فرضیه اول۱۷۰
۵-۲-۲- ارزیابی فرضیه دوم.۱۷۱
۵-۳- نتیجه گیری.۱۷۳
۵-۴- پیشنهادات.۱۷۵
۵-۴-۱- پیشنهادات نظری.۱۷۵
۵-۴-۲- پیشنهادات کاربردی۱۷۹
۵-۵- مقایسه دو تحقیق۱۷۹
منابع وماخذ
منابع فارسی.۱۸۲
منابع انگلیسی۱۸۵
منابع اینترنتی۱۸۸
چکیده انگلیسی (Absract) .۱۸۹

 

  
فهرست جداول
عنوانصفحه
۳-۱- نتایج سرشماری جمعیت۱۳۹۰.۸۹
۳ -۲- شاخصهای جمعیتی سال ۱۳۹۰.۹۰
۳-۳- ترکیب زبانی مردم ایران۲۰۰۸۹۲
۳-۴- ترکیب زبانی مردم ایران۲۰۰۶۹۳
۳-۵- جمعیت استانهای ایران بر پایه سرشماری سال‌های ۱۳۸۵‏، برآورد سال ۱۳۸۹‏و ۱۳۹۰ خورشید.۹۴

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

فهرست نمودارها
عنوانصفحه
۲-۱ – سهم جمعیتی هر یک از مناطق جغرافیایی دنیا از کل جمعیت دنیا۵۷
۳-۱- تولیدات نفتی جهان.۷۰
۳-۲- منابع تامین کننده انرژی جهان.۷۰
۳-۳- الگوی مصرف انرژی های اولیه در مناطق مختلف۷۱

 

فهرست تصاویر
عنوانصفحه
۲ – ۱ – فرآیندهای همگرایی وواگرایی۳۴
۳-۱- نقشه سیاسی جمهوری اسلامی ایران .۶۱
۳ – ۲ – نقشه سیاسی آسیا۶۲
۳-۳- نقشه سیاسی جهان۶۳
۳-۴- نقشه کشورهای غرب آسیا۶۴
۳ -۵- نقشه جغرافیای طبیعی ایران و غرب آسیا۶۷
۳-۶-  مسیرهای اصلی حمل و نقل  دریایی و زمین۶۹
۳-۷- نقشه رودخانه های منطقه۷۲
۳-۸ – محل سکونت اعراب  در منطقه غرب آسیا۹۹
۳-۹- محل سکونت فارس ها در منطقه غرب آسیا۱۰۰
۳-۱۰- محل سکونت ترک زبانها در منطقه غرب آسیا.۱۰۰
۳-۱۱- محل سکونت کردها در منطقه غرب آسیا.۱۰۱
  

 

فهرست عکسها
عنوانصفحه
۳-۱- جاده پایانه رازی خوی – ایران – ترکیه.۹۸

چکیده:
اساس منطقه گرایی بر این مبنا استوار است که نیل به یک وحدت جهانی در شرایط کنونی مشکل  به نظر می رسد و باید با عوامل پیوند دهنده منطقه ای زمینه حصول به آرمان جهانی شدن را فراهم ساخت .جهان گرایان که با این دیدگاه به قضیه منطقه گرایی توجه کرده اند، به این امید دل بسته اندکه پیوندهای منطقه ای که محصول نیاز طبیعی و جغرافیایی باشد می تواند در مراحل تکامل، به یک نظام جهانی بینجامد.مشترکات جغرافیایی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این امکان را به دولت های واقع در یک منطقه جغرافیایی می دهد که از امکانات خود با همکاری مشترک بهره برده و ضمن تامین کمبودهای یکدیگر در زمینه های مختلف به سرما یه گذاری و تولید مشترک  بپردازند.
در این فضای نوین،کشور ما نیز در یکی ازحساس ترین موقعیت های ژئوپلتیک جهان قرار گرفته ،به گونه ای که مناطق ژئوپلتیکی فعالی با کارکرد های گسترده و پرشمار گرداگرد آن را فراگرفته و آن را به صورت کانون جاذبه دیپلماسی منطقه ای وجهانی در آورده است.این موقعیت نه تنها باعث تاثیرگذاری ایران بر فرایند تحولات منطقه ای می شودبلکه کارکرد مناطق پیرامونی نیز می تواند مسائل ایران را زیر سایه خود قرار دهد.این پژوهش به بررسی موقعیت جغرافیایی  ایران و توان  نقش آفرینی منطقه ای ایران در غرب آسیا می پردازد همچنین تاثیر منابع انرژی  و ویژ گی ژئو کالچرایران بر نقش آفرینی ایران نسبت به سایر کشورهای منطقه بر منطقه گرایی  درغرب آسیا می پردازد.این پایان نامه در پنج فصل در پی پاسخ به این سؤال که ژئوپلیتیک چگونه بر نقش آفرینی منطقه ای جمهوری اسلامی ایران در مقیایسه با سایر کشورها در منطقه ی غرب آسیا مؤثراست که مفاهیم آن در فصول پنجگانه به صورت کلیات تحقیق و ادبیات تحقیق و مواد و روش ها و یافته های آن ارائه گردیده که در نهایت تجزیه و تحلیل و ارزیابی فرضیه ها در فصل پنج نیز تهیه شده است.روش تحقیق حاضر توصیفی – تحلیلی می باشد وگرد آوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای و سایت های اینترنتی استفاده شده است روش تحقیق ژئوپلتیک با بهره گرفتن از داده های جغرافیایی و سیاسی در این تحقیق مورد استفاده قرار می گیرد. مهمترین نتایج تحقیق عبارتند از:  با توجه به مؤلفه های اثربخش ایران در زمینه انرژی و ژئوکالچر، ایران می تواند نقش موثری در منطقه گرایی غرب آسیا ایفا کند و همجنین تاثیر رشد و توسعه منطقه گرایی و اثرات آن بر رشد موقعیت اقتصاد در ایران به خوبی نمایان شده است و بابرقراری صلح و ثبات در منطقه از راه منطقه گرایی واتحاد منطقه ای و  کاهش  کشمکش بین دولت ها و بهر مندی از توانمندی های اثربخش ایران برای تقویت منطقه گرایی گام های مؤثری را برداشت.
کلمات کلیدی: منطقه گرایی ،جمهوری اسلامی ایران،غرب آسیا،عوامل ژئوپولیتیک

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1- مقدمه
در دو دهه اخیر منطقه گرایی به یکی از اصلی ترین موضوعات خاص رشته های علوم اجتماعی،سیاست مقایسه ای،اقتصاد بین الملل،روابط بین الملل و اقتصاد سیاسی بین المللی تبدیل شده است. در تعریف مفهوم منطقه گرایی در میان پژوهشگران حوزه های مطالعات منطقه ای و روابط بین الملل اتفاق نظر وجود ندارد.در بیشتر موارد همگرایی در سیاست بین الملل با منطقه گرایی یکسان  بر آورد می شود.شاید یکی از دلایل این مساله آن باشد که همگرایی بسیار ملموس تر و عینی تر در سطح منطقه ملاحظه می شود در رویکردی دیگر منطقه گرایی گاه با فرا ملی گرایی یا گرایش های بین حکومتی یکسان شناخته می شود،که به گسترش چشمگیر همکاری های اقتصادی وسیاسی میان دولت ها وسایر کنشگران در مناطق جغرافیایی خاص اشاره دارد.عوامل موثر در تحلیل منطقه گرایی بسیار گسترده اند ودر بیشتر موارد منطقه گرایی بر حسب درجه انسجام اجتماعی(زبان،قومیت،نژاد،فرهنگ،مذهب،تاریخ و آگاهی از میراث مشترک)،همگرایی اقتصادی(الگوها و رژیم های تجاری و هم تکمیلی اقتصادی)،یکپارچگی سیاسی(نوع رژیم،ایدئولوژی و زمینه های فرهنگی مشترک) و انسجام سازمانی (وجود نهادهای رسمی منطقه ای)تجزیه و تحلیل می شود.در اصل منطقه به صورت ترکیبی از عواملی مانند نزدیکی جغرافیایی،درجه بالای ارتباطات،چارچوب های نهادی و هویت های فرهنگی مشترک تعریف می شود.با توجه به اینکه مناطق پویایی خاص دارند،ضروری است همکاری های منطقه ای بر اساس رشد تعامل های اقتصادی،سیاسی،اجتماعی وهویتی،میزان جریان های تجاری،ویژگی ها،ارزشها و تجارب مشترک مورد توجه قرار گیرد(الهه کولایی،۲:۱۳۸۹)
 از زمان پایان یافتن جنگ سرد، بازگشت منطقه گرایی در تمام جهان مشهود شده است. توافقات تجاری منطقه ای نیز از جهت تعداد و نیزاز جهت برجستگی، به گونه قابل توجه رشد و افزایش داشته است. تنها از تاریخ ژوئیه سال ۲۰۰۷، به بعد تعداد ۳۸۰ توافقات تجاری منطقه ای به اطلاع سازمان تجارت جهانی رسیده است.از این مجموعه ۲۰۵ توافق در همان تاریخ در حال اجرا بود. فرایند منطقه گرایی، غیر قابل تغییر به نظر میرسد و با انتقاداتی که صرفا یک موج به نظر میرسد کنار گذاشته نخواهد شد. با این وجود چنین گرایشی مسایل اختلاف برانگیز را  از قبیل اینکه آیا منطقه گرایی مانع  فرایند جهانی شدن است یا سکوی پرتاب برای آن محسوب میشود، به وجود آورده است.تعدادی پروژه های منطقه گرا را به عنوان مانع جهانی شدن اقتصادی می بینند- دیگران آن را به عنوان مسیری به سوی چند جانبه گرایی در نظر میگیرند. آقای هیتن استدلال میکند که منطقه گرایی جدید را نمی توان به سادگی «سکوی پرتاب» در این فرایند طولی در نظر گرفت، اما این ضرورتا به این معنا نیست که منطقه گرایی جلو جهانی شدن مانع  ایجاد می کند. (الهه کولایی،۶:۱۳۸۹)
۱-۲- بیان مسئله
پس از پایان جنگ سرد فکر منطقه گرایی در جهان مشهود می باشد چون یکی از راه های حل بحران های موجود در جهان استفاده از الگوی منطقه گرایی می باشد که وجود منافع مشترک احساس تهدید و دشمن مشترک، وجود زمینه های عینی مشترک نظیر فرهنگ ، امنیت ، سیاست های اقتصادی و رژیم سیاسی و استفاده بیشتر از توان موجود در منطقه و افزایش قدرت و جایگاه در عرصه جهانی که با بهره گرفتن از اتحاد و ائتلاف بین چند کشور در منطقه صورت میگیرد خود می تواند عاملی در تشدید فکر منطقه گرایی باشد.
امروزه شتاب و عجله به سوی منطقه گرایی و افزایش توافقات تجارت منطقه ای خود نشانگر میزان این اشتیاق می باشد در این راستا از اتحادیه اروپا می توان یکی از پیشگامان نام برد بطوریکه تشکیل اتحادیه اروپا که ما حصل منطقه گرایی می باشد آن هم بین کشورهایی که ( بعضاً اصلاً همدیگر را قبول نداشته ) نتیجه تصمیمات عاقلانه ای بود که توسط دولتمردان این کشور ها صورت گرفت.
با توجه به پیشینه موجود در زمینه منطقه گرایی اصولاً هر قدر انسجام اجتماعی ( زبان ، قومیت ، فرهنگ ، مذهب ، تاریخ ، آگاهی از میراث گذشته ) و انسجام اقتصادی و یک پارچگی سیاسی تو ام با انسجام سازمانی بیشتر باشد روند منطقه گرایی سریعتر و موثر تر خواهد شد و از طرف دیگر از آنجایی که منطقه عبارتست از گروهی از کشور ها و دولت های مجاور هم که از نظر جغرافیایی معمولا دارای موسسات سیاسی و اقتصادی مشترک باشند لذا منطقه گرایی به دلیل موقعیت جغرافیایی و طبیعی شان به راحتی شکل    می گیرد . بنابراین تلاش برای ایجاد منطقه گرایی باید بین کشورهایی صورت گیرد که این ویژگی را دارند.
منطقه گرایی بر خلاف جهانی سازی خواست و فرایند ارادی می باشد که دولت ها با شناخت ظرفیت های خود و طرف مقابل با ملاحظه نیازها و وابستگی متقابل اقدام به همکاری مشترک در راستای تامین منافع مشترک انجام می دهند با نگرش اجمالی به روند تاریخی منطقه گرایی به راحتی میتوان دید که در روش سنتی کنش گران و نیروهای عملیاتی صرفا در تمایلات دولتی خلاصه می شد ولی در نوع نوین منطقه گرایی کنش گران و نیروهای غیر دولتی نیز در برگرفته می شوند که نسبت به نوع کلاسیک جامع تر و بارزتر است زیرا به رشد یک پارچگی اجتماعی در محدوده یک منطقه و تعاملات اجتماعی بیشتر منتهی می گردد.
روند منطقه ای شدن خود مسلزم تغییر وضعیت ناهمگونی به وضعیت همگونی با توجه به ابعاد مختلف نظیر اقتصاد ، امنیت ، سیاست و فرهنگ و رژیم سیاسی موجود می باشد لذا کشور ها تلاش میکنند تا م
وجودیت و هویت نوینی را خلق کنند و هر کشور از هویت و منافع خود در ارتباط با همبستگی و مشارکت با سایر مجموعه ها دفاع کند و از بعد اخلاق گرایی هنجاری از نظر سیاست منطقه گرایی کشورها در تعامل با یکدیگر ضمن خلق هویت جدید مبتنی بر قالب های ادراکی و رفتاری و هنجارهای مشترک تلاش به ساختار اقتصادی براساس شرایط هم تکمیلی در اولویت کاری قرار می گیرد و در نتیجه زمینه برای شکل گیری و سازمان دهی مجموعه جدید فراهم خواهد شد.مجموعه ای که می تواند تولید اقتصادی را ارتقا دهد و زمینه همکاری اجتماعی را بیش از پیش فراهم آوردو ابزار آلات اقتصادی جایگزین اهداف نظامی شود و ماهیت ژئواکونومی به وجود آمده به خودی خود وسیله  اصلی برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی گردد و از طرفی هم در گذشته کسب قدرت با بهره گرفتن از عامل نظامی و در راستای آن کشور گشایی بود اما در جهان امروز عامل اقتصادی تجارت جهانی و بازار رقابت جایگزین آن شده است لذا برای افزایش توان اقتصادی و بالا بردن قدرت در سطح بین المللی باید به منطقه گرایی روی آورد . وحدتی که در سایه چنین اتحادی به وجود می آید خود یک نوع وحدت آرمانی بوده که بیشتر از طریق احساس نیاز و همکاری متقابل با رغبت و اراده عقل و تدوین به سوی آن کشیده   می شویم . اینک این سوال مطرح می شود : اگر کشورهای اروپایی با آن همه اختلاف سلیقه و داشتن کینه و دشمنی ها بعد از جنگ ها توانسنه اند اتحادیه ایی را تشکیل بدهند که روز به روز بر دامنه اتحاد و یکپارچگی شان بیفزاید ، آیاکشور های منطقه غرب آسیا که به دلایل مسلمان بودن اکثریت آنها و برخورداری از قیودات اخلاقی خصومتی تا آن حد را ندارند، امکان ره یابی به چنین اتحاد منطقه ای را تجربه نخواهند کرد؟ با توجه به تفاوت هایی که در بین کشورها در زمینه های مختلف وجود دارد به نظر می رسد که در عصر ارتباطات وسیعتر و سریعتر نیاز کشورها به همدیگر جهت تکمیل نواقصات خود و ایجاد زمینه داد و ستد بیشتر شده است. اینک این موضوع مطرح می شود از آنجایی که در ژئوپلتیک جهان علاوه بر عوامل طبیعی و انسانی و اقتصادی و امنیتی مسائل ایدئولوژیک نیز می توانند برای یک منطقه و منطقه گرایی مؤثر باشند. روند منطقه گرایی در غرب آسیا از چه روندی باید تبعیت کند. که در این زمینه می توان گفت ایران زیرساخت های لازم منطقه گرایی را در یک میدان کاربردی دارد که نه تنها متضمن منافع ملی خود بلکه منطقه و در نتیجه اقتدار و ارتقاء جایگاه بین المللی را در بر خواهد داشت. زیرا مؤلفه های ژئوپلتیک تأثیرگذار بر نقش آفرینی منطقه گرایی در غرب آسیا را در حد مطلوبی داشته و تمرکز بر منطقه گرایی و گسترش تعاملات در قالب اتحادیه ها و ائتلاف های سیاسی امنیتی، فرهنگی و اقتصادی با ملت ها و دولت های منطقه نه تنها فرصت هایی را برای ایفای نقش و نفوذ ایران در منطقه را فراهم می کند بلکه از خطرات احتمالی امنیتی در آینده نیز پیشگیری بعمل خواهد آورد که سرانجام قدرت بازیگری ایران در سطح روابط با قدرت های بزرگ افزایش خواهد یافت. که از این عوامل تأثیرگذار می توان از موقعیت جغرافیای ایران در غرب آسیا  ژئوکالچر و ژئواکونومی و توانمندی منابع انرژی و موقعیت هیرو پولیتیک و مذهب (بخصوص شیعه) و زبان نام برد. که از نظر موقعیت جغرافیای طبیعی، سرزمین ایران از شمال به دریای خزر و آسیای مرکزی و قفقاز به عنوان دو منطقه تأثیرگذار و مهم هم مرز است و از جنوب نیز ایران به خلیج فارس و تنگه هرمز و اشراف بر آبهای گرم و آزاد خلیج فارس و اقیانوس هند نیز احاطه دارد که مناطق مذکور به دلیل حساسیت بین المللی ویژگی خاصی را به موقعیت ایران داده است. شکل کوه های مرتفع زاگرس و البرز ذخائر عظیم نفتی و گاز، موقعیت ترانزینی ایران، که نزدیک ترین راه منطقه غرب آسیا و جنوب شرق آسیا به اروپا و شمال آفریقا می باشد و علاوه بر آن وسعت ایران  در مقایسه با کشورهای منطقه  و قرار گرفتن ایران بین دو منطقه عظیم جمعیتی شرق و غرب که ایران را در طول حیاتش به یک معبر تجارتی و سیاحتی بین ساکنین دو بخش آسیای مرکزی و شرق از یک طرف و آسیای غربی و اروپا از طرف دیگر تبدیل کرده است.
این موقعیت خاص باعث شده که ایران از تمدن های بزرگ چین و هند و مدنیت های بین النهرینی، مصر و یونان و رم نیز بی نصیب نماند و از نظر ژئوکالچر (ژئوپلتیک فرهنگی) نیز به دلیل همگونی فرهنگی اعم از زبان و مذهب با کشورهای همجوار مستقر در چهار سوی خود از جایگاه ویژه ای برخوردار باشند بسیاری از کشورهای مستقل امروزی نظیر عراق، افغانستان بخشی از قفقاز جنوبی و آسیای میانه جزئی از ایران بودند و تاریخ مشترک آنها به عنوان نقطه اتصالی نسل های بشری می تواند در همگرایی نوین مؤثر باشد. شایان ذکر است است از آنجاییکه ایران به دلیل قرار گرفتن در مرکز چند منطقه غنی منابع طبیعی نظیر دریای خزر منطقه آسیای مرکزی از اهمیت خاص ژئواکونومی نیز برخوردار است که از این اهرم در راستای سیاست منطقه گرایی می تواند بیشترین بهره را ببرد و همچنین می تواند از منابع نفتی و فرآورده های آن که مبنای توسعه صنعتی کشورهای قدرتمند و صنعتی جهانی می باشد نام برد که یکی از محورهای اصل بحث ژئواکونومی می باشد و بجز موارد گفته شده مسائلی نظیر جایگاه هیدرولوژیک (نقش آب) که می توان گفت اگرچه ایران جز مناطق کم بارش نسبت به جهان می باشد. اما نسبت به کشورهای حوزه خاورمیانه از جایگاه مطلوبی بهره مند است و به همراه این مزیت از نقطه نظر جمعیتی ایران در ب
ین کشورهای آسیای مرکزیو غرب آسیا و قفقاز و خلیج فارس بیشترین جمعیت را دارد. که خود می تواند مبنای خوبی برای همکاری و منطقه گرایی در غرب آسیا به حساب آید. که در این پایان نامه عوامل ژئوپلتیک به عنوان متغیر ثابت و منطقه گرایی به عنوان متغیری وابسته در محدوده منطقه  در غرب آسیا مورد تأکید قرار می‎گیرد. (پیشگاهی فرد،۳۲:۱۳۸۲)
۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق
ماهیت نظام بین الملل در دنیای امروز به گونه­ای است که به همان اندازه که دامنه­های نقش و نفوذ و منافع ملی قدرت ها در دنیا افزایش می یابد به همان اندازه نیز ضرورت گسترش تعامل و همکاری و نیاز به ائتلاف ها و تمرکز بر منطقه گرایی نیز گسترش می یابد. به عنوان نمونه حضور آمریکا درمناطق مختلف جهان زمانی اتفاق افتاد که منافع آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم به عنوان یک ابرقدرت در مناطق مختلف جهان گسترش یافت و به تبع نیاز به شناخت ملت­ها و ائتلاف با دولت­های جهان در مناطق مختلف یک امر اجتناب ناپذیر گردید. درسال ۲۰۰۹ نیز همزمان با شکست استراتژی بوش در ایجاد یک دنیای تک قطبی به رهبری آمریکا، دولت اوباما استراتژی جدید آمریکا را مبتنی بر ایجاد همکاری و ائتلا ف با دولت ها و ملت ها­ی دوست و رقیب برای حل مسائل جهانی و منطقه­ای و به عبارت دیگر تمرکز بر نوعی منطقه گرایی قرار داده است.
ایران نیز به دلیل ژئوپلتیک حساس خود از جمله قرارگرفتن در بین بحران­های منطقه­ای عراق و افغانستان و همچنین ماهیت مسایل سیاسی – امنیتی که با آن­ها روبرو است، از جمله برنامه هسته­ای، به نوعی با مسایل نظام امنیت بین الملل درارتباط مستقیم است. گسترش نقش و دامنه­های منافع سیاسی- امنیتی و اقتصادی ایران درسطح منطقه­ای و جهانی با نیاز به تعامل و شناخت بیشتر از مناطق مختلف جهان به خصوص منطقه خاورمیانه و غرب آسیا افزایش یافته است. حضور فعال ایران درمناطق مختلف جهان تا جایی­ که با اهداف اقتصادی و سیاسی – امنیتی و استراتژیک ایران هماهنگ باشد به نفع یک قدرت درحال رشد مانند ایران است. منطق روابط بین الملل در دنیا­ی امروز به گونه­ای است که وجود تعامل، ائتلاف و اتحاد را یک امر ضروری می سازد. دستیابی به چنین امری بدون یک سیاست خارجی فعال امکان پذیر نیست. از آنجا که مسایل ایران با مسایل جهانی در ارتباط هستند، تقویت منطقه گرایی و افزایش دامنه های نقش و نفوذ ایران می تواند درخدمت اهداف توسعه­ای و رفع تهدیدات امنیتی  و رشد اقتصادی کشور قرارگیرد.
۱-۴-سؤ ال تحقیق
ژئو پلیتیک چگونه بر نقش آفرینی منطقه ای جمهوری اسلامی ایران موثراست ؟
۱-۵- فرضیات تحقیق
تحقیق پیش رو دارای دو  فرضیه می باشد:
۱- موقعیت جغرافیایی  ایران می تواند بر نقش آفرینی منطقه ای ایران در غرب آسیا موثر باشد.
۲- منابع انرژی و ویژ گی ژئو کالچرمی تواند بر نقش آفرینی ایران نسبت به سایر کشورهای منطقه در منطقه گرایی غرب آسیا مؤثر باشد.
۱-۶ – اهداف تحقیق
اهداف تحقیق بصورت زیر می باشد

  • تبیین و شناخت مؤلفه های اثربخش ایران در زمینه انرژی و ژئوکالچر بر نقش آفرینی منطقه گرایی ایران
  • تحلیل توانمندی های ایران بر نقش آفرینی منطقه گرایی ایران
  • -بررسی محدوده واقعی نفوذ جمهوری اسلامی ایران در غرب آسیا
  • نشان دادن اینکه برقراری صلح و ثبات در منطقه از راه منطقه گرایی واتحاد منطقه ای و کاهش کشمکش بین دولت ها صورت می گیرد  و توانمندی های اثربخش ایران برای تقویت این منطقه گرایی می تواند نقش مؤثری داشته باشد.
  • تحلیل رشد و توسعه منطقه گرایی و اثرات آن بر رشد موقعیت اقتصاد در ایران .

۱-۷- قلمرو تحقیق
۱-۷-۱-قلمرو زمانی تحقیق  
قلمرو زمانی در این پایان نامه از سال۱۳۵۷الی ۱۳۹۴یعنی زمانی است که جمهوری اسلامی ایران ظاهر می شود وتا امروز که نقش یک قدرت منطقه ای را بازی می کند.
1-7-2- قلمرو مکانی تحقیق                                                                                                                                                           
قلمرومکانی تحقیق حاضرغرب آسیا یا جنوب غربی آسیا منطقه‌ای در آسیا است که با جنوب خاور اروپا و شمال خاور آفریقا همسایه است. ایران هم به لحاظ این تقسیمات در غرب آسیا واقع شده است.
غرب آسیا شامل کشورهای ایران،ارمنستان،جمهوری آذربایجان،بحرین،قبرس،گرجستان،عراق، اردن،کویت،لبنان،عمان،فلسطین،قطر،عربستان سعودی،سوریه،ترکیه،امارات متحده عربی،یمن می باشد.از نظر محدوده زمانی دو دهه اخیر می باشد.
۱-۷-۳- قلمرو مو ضوعی تحقیق
این تحقیق مقایسه تطبیقی تاثیر گذاری مولفه های ژئوپولیتیک بر منطقه گرایی جمهوری اسلامی
ایران را مورد مطالعه قرار میدهد.
۱-۸- پیشینه ی تحقیق
۱-در سال ۱۳۸۰،دکتر عزت الله عزتی در کتاب ژئوپلتیک در قرن بیست و یکم ژئوپلتیک را تکیه گاه واقعیت ها دانسته و از طرفی هم برای ورود به صحنه سیاسی بین المللی اتکاء به قدرتی را که دارای منبع و منشأ جغرافیایی یعنی در حقیقت حیطه ژئوپلتیکی باشد را ضروری قلمداد نموده است.  واز موقعییت جغرافیایی وانسان بعنوان دو عامل  مهم ثابت ومتغیردرژئو پلیتیک ودو قطب اصلی اشاره نموده است
۲- در سال ۱۳۸۵،دکتر عمران علیزاده در پایان نامه دوره کارشناسی ارشد خود از عوامل ژئوپلتیک تأثیرگذار بر همگرایی های منطقه ای اشاره نموده که در آن محوریت جمهوری اسلامی ایران را با بیان مشترکاتی نظیر قومیت، زبان و خط، دین و مذهب و فرهنگ و تاریخ میراث مشترک مورد تأکید قرار داده و این تشابهات را موجب تقویت در همگرایی برای منطقه گرایی را متذکر شده اند .
۳-در سال ۸۱،دکتر محمدرضا حافظ نیا در کتاب جغرافیای سیاسی ایران اشاره به موقعییت خاص ایران نموده است  و اظهار داشته که  این موقعییت مسیر ارتباط تمد نها واقوام مختلف در حد فاصل مناطق  جغرافیایی بوده و همین ویژگی برقراری ارتباط با ایران را اجتناب ناپذیر تلقی نموده است و علاوه بر آن میتوان به  کتاب ایران منطقه ای» تألیف دکتر محسن رضایی که در مورد چگونگی قدرت منطقه ای ایران در جنوب آسیای غربی اشاره نمود و همچنین کتاب «افقهای جدید در جغرافیا» که توسط دکتر محمدرضا حافظ نیا و مراد کاویانی راد نگاشته شده و به مسئله منطقه گرایی و سازمان های منطقه ای پرداخته شده است اشاره نمود.
۴-کیهان برزگر ، ۱۵ بهمن ۸۸،در مقاله ای تحت عنوان منطقه گرایی در سیاست خارجی ایران به بررسی اهمیت منطقه گرایی در سیاست خارجی ایران در خاورمیانه  پرداخته واین عقیده را داشته که تغییر و تحولات سیاسی،امنیتی و ژئوپلتیک در سطح خاورمیانه بعد از حوادث ۱۱ سپتامبر ،جایگاه منطقه گرایی را در سیاست خارجی ایران تقویت کرده است و نویسنده نتیجه می گیرد که جمهوری اسلامی ایران باید با باز تعریف مولفه های قدرت ملی خود در سطح منطقه ای ،به حل معضلات استراتژیک سیاسی-امنیتی با قدرت های فرا منطقه ای از جمله آمریکا بپردازد واز آن طریق تثبیت فرصتهای اقتصادی و توسعه پایدار را به جریان بیاندازد.
۵-الهه کولایی و بهاره سازمند در مقاله ای تحت عنوان زمینه های درون نظری و برون نظری تحول  در نظریه های منطقه گرایی به بررسی وتعریف مفهوم منطقه گرایی پرداخته و بیان کرده که همگرایی در سیاست بین الملل با منطقه گرایییکسان بر آورد شده و در رویکردی دیگر منطقه گرایی گاه فرا ملی گرایی یا گرایش های بین حکومتی برآورد می شود.که به گسترش چشمگیر همکاری های اقتصادی ،سیاسی در میان دولتها و سایر کنشگران در مناطق جغرافیایی خاص اشاره دارد.هدف اصلی اصلی نگارش مقاله فوق ،پاسخ به این سوال  و بیان نگاه جامع نظری به تحول در نظریه های منطقه گرایی است.
۱-۹- روش و ابزار گردآوری اطلاعات
روش گردآوری اطلاعات به شیوه مطالعات کتابخانه ای و اسنادی و تهیه گزارشات از طریق مراجعه به کتب و مجلات مرتبط می باشد و ابزار گردآوری با استفاده ازفیش برداری، سایت های اینترنتی و بانک های اطلاعاتی و همچنین استفاده از نقشه ها، نمودارها و جداول می باشد.
۱-۱۰- سازماندهی تحقیق
تحقیق حاضر در پنج فصل تهیه شده است که فصل اول آن به کلیات و چارچوب تحقیق می پردازد.در فصل دوم به مبانی نظری و بنیادی تحقیق حاضر و همچنین تاریخچه و تعاریف پایه اشاره دارد.در فصل سوم قلمروی جغرافیایی تحقیق مورد تحقیق و شناسایی قرار می گیرد.
در فصل چهارم این تحقیق به یافته های تحقیق  تخصیص یافته و در نهایت فصل پنجم به نتیجه گیری ،آزمون فرضیه و ارائه پیشنهاد وراهکار در زمینه موضوع تحقیق اختصاص  یافته است.
۱-۱۱- محدودیت های تحقیق
در انجام این پژوهش مشکلات و سختی هایی پیش روی محقق بوده  است که از جمله آنها می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱-کمبود کتب و منابع تحقیقاتی در زمینه موضوع مورد تحقیق(به دلیل تنوع و به نوعی جدید بودن موضوع)
۲-دوری از مرکز و مشکلات تردد با توجه به قرار گرفتن مراکز علمی معتبر و کتابخانه های مرجع در خارج از
استان.
۱-۱۲-تعاریف واژگان تحقیق
۱-۱۲-۱- منطقه گرایی: منطقه گرائی در سیاست بین الملل به گسترش قابل ملاحظه همکاری های سیاسی و اقتصادی میان دولتها و سایر بازیگران در نواحی جغرافیایی خاصی اشارت دارد. اصولاً منطقه به صورت ترکییی از نزدیکی جغرافیایی، درجه بالای تعاملات، چارچوب های نهادی و هویت های فرهنگی مشترک تعریف می گردد. در اغلب موارد منطقه گرائی بر حسب درجه انسجام اجتماعی (زبان، قومیت، فرهنگ، مذهب، تاریخ وآگاهی ازمیراث مشترک) انسجام اقتصادی ( الگوهای تجاری و مکمل بودن اقتصادی)، یکپارچگی سیاسی (نوع رژیم و ایدئولوژی ) و انسجام سازمانی (وجود نهادهای رسمی منطقه ای) تجزیه و تحلیل می شود.(سایت ایران بازگو)
۱-۱۲-۲- جمهوری اسلامی ایران: پس از آنکه قرنها تئوری جدایی دین از سیاست و نظامهای حکومتی لائیک بر دنیا سیطره داشت و قوانین شرعی و الهی امری خصوصی در زندگی مردم تعبیر می شد، در ۱۲فرودین سال ۵۸، نظامی متولد شد که این نظریه‌ها را در قرن بیستم باطل کرد و حکومت اسلامی را براساس موازین وآموزه‌های دینی به منصه ظهور و عمل رساند.این ساختارسیاسی واجتماعی جمهوری اسلامی نام گرفت.(سایت فرهنگ نیوز)
۱-۱۲-۳- غرب آسیا: غرب آسیا یا باختر آسیا منطقه‌ای در آسیا است که با جنوب خاور اروپا و شمال خاور آفریقا همسایه است. ایران هم به لحاظ این تقسیمات در غرب آسیا واقع شده است. این کلمه اخیرا در ایران به عنوان جایگزینی برای خاور میانه بکار برده می شود.(سایت ویکی پدیا)
۱-۱۲-۴- عوامل ژئوپولیتیک: برای انجام یک تحلیل ژئوپلیتیک روش های گوناگونی مطرح شده است. عزت ا عزتی در فصل دوم کتاب”ژئوپلیتیک،“عوامل مؤثر در ژئوپلیتیک را به دو بخش ”ثابت“ و ”متغیر“ تقسیم کرده و معتقد است، عوامل ثابت در حقیقت همان پدیده های طبیعی و جغرافیایی است که موقعیت جغرافیایی در میان آن ها نقش کلیدی دارد. عوامل متغیر که ممکن است برخی از آن ها منشاء طبیعی داشته باشند، به دلیل نقش کمیتی که دارند متغیر محسوب می گردند و عامل انسانی در بین آن ها نقش کلیدی دارد.(پیشگاهی فرد،۳:۱۳۸۲
تعداد صفحه :۱۷۸
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه نقش گردشگری بر بهبود اوضاع اقتصادی شهرستان پاوه

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

دانشگاه آزاد اسلامی

                       واحد کرمانشاه

دانشکده تحصیلات تکمیلی
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته
جغرافیا و برنامه ریزی شهری (M.A)
عنوان:
نقش گردشگری بر بهبود اوضاع اقتصادی شهرستان پاوه
با بهره گرفتن از مدل SWOT
شهریور ماه ۱۳۹۴
فهرست مطالب
چکیده: ۱
فصل اول: کلیات پژوهش
۱-۱ مقدمه. ۳
۱-۲ بیان مسأله. ۵
۱-۳ اهمیت و ضرورت انجام تحقیق. ۹
۱-۴ پیشینه تحقیق. ۱۲
۱-۵ اهداف مشخص تحقیق. ۱۹
۱-۵-۱-  اهداف کلی: ۱۹
۱-۵-۲-اهداف ویژه: ۱۹
۱-۶  سؤالات تحقیق: ۱۹
۱-۷ فرضیه ‏های تحقیق: ۱۹
۱-۸ روش تحقیق. ۲۰
۱-۹ گردآوری داده ها ۲۰
۱-۱۰ حجم آماری و حجم نمونه. ۲۱
فصل دوم: مبانی نظری
۲-۱ مقدمه. ۲۳
۲-۲ واژه گردشگری ۲۴
۲-۳ تعاریف و مفاهیم گردشگری ۲۴
۲-۴ گردشگر. ۲۵
۲-۵ برنامه ریزی گردشگری ۲۶
۲-۶ صنعت گردشگری ۲۶
۲-۷ مناطق نمونه گردشگری ۲۶
۲-۸ نگاهی به میراث فرهنگی و جاذبههای گردشگری در ایران. ۲۷
۲-۹ اثرات اقتصادی توسعه گردشگری ۲۸
۲-۱۰ جاذبههای گردشگری ۲۹
۲-۱۰-۱ جاذبههای تاریخی. ۲۹
۲-۱۰-۲ جاذبههای فرهنگی. ۳۰
۲-۱۰-۳ جاذبههای طبیعی. ۳۰
۲-۱۰-۴ معیارهای مهم برای توسعه گردشگری ۳۰
۲-۱۱ عوامل مؤثر بر گردشگری ۳۱
۲-۱۲ انواع گردشگری ۳۲
۲-۱۲-۱ متراکم و گسترده : ۳۲
۲-۱۲-۲ گردشگری براساس تعداد گردشگر : ۳۲
۲-۱۲-۳ گردشگری بر پایه هدف مسافرت: ۳۲
۲-۱۲-۴ خاص و عام : ۳۲
۲-۱۲- ۵  توریسم تابستانی و زمستانی : ۳۳
۲-۱۲-۶ درون مرزی یا برون مرزی: ۳۴
۲-۱۳ گردشگری و اشتغال. ۳۴
۲-۱۴ گردشگری و توسعه. ۳۴
۲-۱۵ صنعت گردشگری و توسعه. ۳۴
۲-۱۷ ساختار فضای گردشگری شهری ۳۵
۲-۱۸ گردشگری پایدار. ۳۶
۲-۱۹ گردشگری شهری پایدار. ۳۷
۲-۲۰ گردشگری شهری ۳۷
۲-۲۱ محیط های شهری، گردشگری و برنامه ریزی ۳۸
۲-۲۲ معرفی تکنیک سوات(Swot) 39
2-23 مراحل برنامه ریزی سوات ۴۰
۲-۲۴ تعیین حدود و مشخص کردن موضوعات تحقیق. ۴۰
۲-۲۵ بیانیه مأموریت ۴۰
۲-۲۶ تحلیل سوات (تحلیل محیط داخلی و محیط خارجی ناحیه) ۴۱
۲-۲۷ ماتریس تحلیل سوات ۴۱
۲-۲۸ تعیین استراتژیها ۴۲
۲-۲۸-۱ استراتژیهای (S-O) 42
2-28-2 استراتژیهای (w-o) 42
2-28-3 استراتژیهای (S-T) 42
2-28-4 استراتژیهای W. T. 43
فصل سوم:بررسی محدوده مورد
۳-۱ مقدمه. ۴۶
۳-۲ موقعیت استان کرمانشاه و شهرستان پاوه ۴۷
۳-۲-۱ موقعیت ریاضی. ۴۷
۳-۲-۲ موقعیت نسبی. ۴۸
۳-۳ ناهمواریها و ارتفاعات ۵۱
۳-۳-۱ سلسله کوههای شاهو: ۵۲
۳-۳-۲ کوه دالانی. ۵۳
۳-۳-۳کوه آتشگاه ۵۴
۳-۳-۴کوههای بمو: ۵۴
۳-۳-۵ کوه تلوکی: ۵۵
۳-۳-۶ کوه دربند: ۵۵
۳-۳-۷ کوه درنشاء: ۵۵
۳-۳-۸ کوه چورژی: ۵۵
۳-۳-۹ کوه ماکوان. ۵۵
۳-۳-۱۰کوه کله خانی. ۵۶
۳-۴ پوشش گیاهی. ۵۶
۳-۵ منابع طبیعی. ۵۶
۳-۶ جنگل ومرتع. ۵۷
۳-۶-۱ جنگل بوزه ۵۸
۳-۶-۲ جنگل مرخیل. ۵۸
۳-۶-۳ جنگل پلنگانه. ۵۹
۳-۶-۴ جنگل تپه ول. ۵۹
۳-۶-۵ جنگلهای دامنه شمال غربی شاهو. ۵۹
۳-۶-۶ جنگل بیزل. ۶۰
۳-۶-۷ جنگلهای دیگر. ۶۰
۳-۷ زمین شناسی. ۶۰
۳-۸ ژئومرفولوژی ۶۱
۳-۹ توده‌های هوا ۶۲
۳-۱۰ ویژگیهای اقلیمی. ۶۴
۳-۱۱ تعداد روزهای یخبندان. ۶۶
۳-۱۲ باد ۶۷
۳-۱۳ رطوبت ۶۷
۳-۱۴ طبقه بندی سیلیانف ۶۸
۳-۱۵ طبقه بندی دمارتن. ۶۹
۳-۱۶ هیدرولوژی (منابع آب) ۷۰
۳-۱۷ هیدرولوژی آبهای سطحی. ۷۰
۳-۱۸ رودخانه سیروان. ۷۱
۳-۱۹ چم مرخیل. ۷۱
۳-۲۰ رودخانه لیله. ۷۲
۳-۲۱ رودخانه پاوه رود ۷۲
۳-۲۲ هیدرولوژی آبهای تحت الارضی. ۷۲
۳-۲۳ خاک ۷۳
۳-۲۴ پوشش گیاهی. ۷۵
۳-۲۵ حیات جانوری ۷۶
۳-۲۶ جاذبه های گردشگری، تاریخی و معماری ۷۷
۳-۲۶-۱ آرمگاه سلطان اسحاق: ۷۷
۳-۲۶-۲  مسجد دخان: ۷۸
۳-۲۶-۳ مسجد حضرت عبدالله ۷۹
۳-۲۶-۴مقبره کوسه هجیج (آرامگاه امامزاده عبدالله) : ۸۰
۳-۲۶-۵روستای هجیج: ۸۰
۳-۲۶-۶ روستای خانقاه ۸۲
۳-۲۶-۷ روستای شمشیر. ۸۲
۳-۲۶-۸ روستاهای دیگر. ۸۳
۳-۲۶-۲۹ بقایای قلعه پاسگه. ۸۳
۳-۲۶-۱۰ شهر پاوه: ۸۳
۳-۲۶-۱۱ کوه شاهو: ۸۴
۳-۲۶-۱۲ چشمه معدنی بل: ۸۵
۳-۲۶-۱۳ غار دست ساز حسین: ۸۶
۳-۲۷ جغرافیایی انسانی شهرستان پاوه ۸۷
۳-۲۸ روند شکل گیری تاریخی شهرستان پاوه ۸۷
۳-۲۹ خصوصیات قومی. ۹۱
۳-۳۰ زبان. ۹۱
۳-۳۱ دین و مذهب ۹۱
۳-۳۲ آداب و رسوم ۹۱
۳-۳۳ مطالعات جمعیتی. ۹۲
۳-۳۴ جمعیت شهرستان پاوه ۹۳
۳-۳۵ خصوصیات جمعیتی. ۹۳
۳-۳۶ نرخ رشد جمعیت ۹۴
۳-۳۷ ساختار سنی و جنسی جمعیت شهرستان پاوه ۹۴
۳-۳۸ مهاجرت ۹۶
۳-۳۹  شبکه راه‌ها ۹۸
۳-۴۰ وضعیت  پارک های علم و فناوری موجود و امکانات آنها ۹۹
۳-۴۱ وضعیت دسترسی شهرستان به بازارها ۹۹
۳-۴۲ وضعیت سواد ۹۹
۳-۴۳ مطالعات اقتصادی ۱۰۰
۳-۴۴-اثرات گردشگری در بهبود وضعیت اقتصادی مردم شهرستان پاوه ۱۰۲
۳-۴۵-سرمایه گذاری در بخش صنعت گردشگری ۱۰۴
فصل چهارم: تجزیه وتحلیل یافته ها
۴-۱ مقدمه: ۱۰۹
۴-۲ یافته های توصیفی تحقیق. ۱۰۹
۴-۳ مشخصات عمومی گردشگران. ۱۰۹
۴-۳-۲سن: ۱۱۰
۴-۳-۳ تحصیلات: ۱۱۰
۴-۳-۴ تاهل: ۱۱۰
۴-۳-۵ درآمد: ۱۱۱
۴-۳-۶ بهبود وضعیت اقتصادی : ۱۱۱
۴-۳-۷ افزایش فاصله طبقاتی: ۱۱۱
۴-۳-۸ افزایش سرمایه گذاری خارجی و داخلی: ۱۱۱
۴-۳-۹ امکانات گذران اوقات فراغت: ۱۱۱
۴-۳-۱۰ افزایش ترافیک: ۱۱۲
۴-۳-۱۱ بهبود امکانات زیرساختی: ۱۱۲
۴-۳-۱۲ افزایش کیفیت کالا: ۱۱۲
۴-۳-۱۳ افزایش قیمت مسکن و اجاره بها: ۱۱۲
۴-۳-۱۴ شناساندن جاذبه های گردشگری: ۱۱۲
۴-۳-۱۵ تنوع مشاغل خدماتی: ۱۱۳
۴-۳-۱۶ تغییر کاربری: ۱۱۳
۴-۳-۱۷ بهبود کیفیت راه های دسترسی: ۱۱۳
۴-۳-۱۸ افزایش امنیت: ۱۱۳
۴-۳-۱۹ افزایش فروش محصولات محلی: ۱۱۴
۴-۳-۲۰ بهبود وضعیت اشتغال: ۱۱۴
۴-۳-۲۱ بهبود مراودات مرزی: ۱۱۴
۴-۴ نتایج تحلیلی. ۱۱۵
۴-۴-۱ بررسی رابطه همبستگی بین شرایط مختلف گردشگری با توسعه گردشگری شهرستان پاوه ۱۱۵
۴-۴-۲ بررسی رابطه بین شرایط اقتصادی و توسعه گردشگری ۱۱۶
۴-۴-۳ بررسی رابطه بین شرایط اجتماعی- فرهنگی و توسعه گردشگری ۱۱۶
۴-۴-۴ بررسی رابطه بین شرایط زیست محیطی و توسعه گردشگری ۱۱۷
۴-۴-۵ بررسی رابطه بین شرایط نهادی- تشکیلاتی و توسعه گردشگری ۱۱۸
۴-۴-۶ بررسی رابطه بین شرایط جغرافیایی و توسعه گردشگری ۱۱۹
۴-۴-۷ بررسی رابطه بین شرایط زیرساختاری و توسعه گردشگری ۱۱۹
۴-۴-۸ بررسی رابطه بین شرایط بازاریابی و توسعه گردشگری ۱۲۰
۴-۵ شناسایی عوامل داخلی و خارجی. ۱۲۰
۴-۶ جمع‌بندی ۱۲۵
فصل پنجم: آزمون فرضیات، نتیجه گیری و پیشنهادات
۵-۱ مقدمه. ۱۲۷
۵-۲ نتیجه گیری ۱۲۷
۵-۳ آزمون فرضیات ۱۲۹
۵-۴پیشنهادات ۱۳۲
۵-۴-۱ پیشنهادات کلی: ۱۳۲
۵-۴-۲ پیشنهادات در سطح خُردتر در شهرستان پاوه : ۱۳۳
منابع: ۱۳۵
 
 
 
 
فهرست جداول
جدول شماره(۲-۱): اثرات اقتصادی گردشگری ۲۹
جدول ۳-۱ طول وعرض جغرافیایی پاوه ۴۷
جدول ۳-۲- تقسیمات سیاسی و اداری شهرستان پاوه (منبع: سالنامه آماری شهرستان پاوه، ۱۳۹۰) ۴۸
جدول(۳-۳): مشخصات عمومی شهرستانها براساس تقسیمات کشوری در پایان سال ۱۳۹۰. ۵۰
جدول ۳- ۴ جنگل ها ومراتع شهرستان پاوه ۵۷
جدول(۳-۵):  میانگین رطوبت نسبی ایستگاه شهرستان پاوه سال ۱۳۹۰. ۶۶
جدول(۳-۶): تعداد روزهای یخبندان شهرستان پاوه سال ۱۳۹۰. ۶۶
جدول(۳-۷): وضعیت جریان باد در شهرستان پاوه سال ۱۳۹۰. ۶۷
جدول(۳-۸) رطوبت نسبی شهرستان پاوه سال ۱۳۹۰. ۶۸
جدول(۳-۹): جمعیت شهرستان پاوه ۹۳
جدول شماره(۳-۱۰) تعداد جمعیت و متوسط نرخ رشد سالانه جمعیت شهرستان پاوه (۱۳۹۰) ۹۴
جدول(۳-۱۱): نسبت جنسی در گروهای عمده سنی ۱۳۹۰. ۹۵
جدول(۳-۱۲): تعداد مهاجران وارد شده طی ۵ سال گذشته بر حسب جنس و استان محل اقامت قبلی و فعلی( ۱۳۹۰) ۹۷
جدول(۳-۱۳): مهاجران وارد شده بر اساس گروه های عمده ۹۸
جدول(۳-۱۴): درصد جمعیتی وارد شده به کل جمعیت شهرستان پاوه(۱۳۹۰) ۹۸
جدول (۳-۱۵): وضعیت راه های شهرستان پاوه. ۹۸
جدول(۳-۱۶): پارک های علم و فناوری موجود و امکانات آنها ۹۹
جدول(۳-۱۷) وضعیت سواد طی سالهای ۱۳۸۵-۱۳۹۰. ۱۰۰
جدول (۳-۱۸) وضعیت سواد در گروه های سنی۱۳۹۰. ۱۰۰
جدول (۳-۱۹)تعداد هتل‌ها ورستوران‌ها به تفکیک تعدادشاغلین استان کرمانشاه و شهرستان پاوه (به نفر) ۱۰۲
جدول شماره (۳-۲۰): هزینه و اعتبارات برنامه های گردشگری در بودجه سنواتی(میلیون ریال) ۱۰۵
جدول شماره (۳-۲۱): اعتبارات تملک دارایی های سرمایه ای بخش گردشگری کشور در قوانین بودجه سنواتی(میلیون ریال) ۱۰۵
جدول شماره (۳-۲۲): اعتبارات گردشگری در شهرستان های استان کرمانشاه ۱۳۸۹-۱۳۸۴. ۱۰۶
جدول شماره(۴-۱) توزیع جنسی پاسخ دهنده گان. ۱۱۰
جدول شماره(۴-۲): توزیع پاسخگویان از نظر گروهای سنی. ۱۱۰
جدول(۴-۳): نتایج توصیفی تحلیلی پرسشنامه. ۱۱۴
جدول(۴-۴): شاخص ضریب همبستگی بین ارائه شرایط اقتصادی و توسعه گردشگری ۱۱۶
جدول (۴-۵): شاخص ضریب همبستگی بین ارائه شرایط اجتماعی- فرهنگی و توسعه گردشگری شهرستان پاوه ۱۱۷
جدول(۴-۶): شاخص ضریب همبستگی بین شرایط زیست محیطی و توسعه گردشگری شهرستان پاوه ۱۱۸
جدول(۴-۷): شاخص ضریب همبستگی بین شرایط نهادی- تشکیلاتی و توسعه گردشگری شهرستان پاوه ۱۱۸
جدول (۴-۸): شاخص ضریب همبستگی بین شرایط جغرافیایی و توسعه گردشگری شهرستان پاوه ۱۱۹
جدول(۴-۹): شاخص ضریب همبستگی بین شرایط زیرساختی و توسعه گردشگری شهرستان پاوه ۱۲۰
جدول(۴-۱۰): شاخص ضریب همبستگی بین شرایط بازاریابی و توسعه گردشگری شهرستان پاوه ۱۲۰
جدول (۴-۱۱) ماتریس سواتSWOT. 121
 
 
 
فهرست نمودار ها
نمودار (۳-۱) مساحت شهرستانهای استان کرمانشاه ۱۳۹۰. ۵۱
نمودار (۳-۲ ) میانگین بارندگی سالانه شهرستان در بلند مدت ۶۵
نمودار (۴-۱) استراتژی حاصل از ماتریس (SWOT) 124
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فهرست نقشه ها
نقشه شماره(۳-۱) نقشه موقعیت شهرستان پاوه به تفکیک دهستان. ۴۹
چکیده:
گردشگری به عنوان پدیده های مهم از دیرباز مورد توجه جوامع انسانی بوده و برحسب نیازهای متفاوت اجتماعی، اقتصادی و تاریخی بسط و گسترش یافته است. گسترش ارتباطات و افزایش چشمگیر تعداد جهانگردان و افزایش درآمدهای ارزی حاصل از گردشگری افق های جدیدی را در عرصه اشتغال، بهبود رشد اقتصادی و حتی جنبه های توزیع درآمد به همراه داشته است. شهرستان پاوه  با برخورداری از چشم اندازهای طبیعی و سابقه فرهنگی تاریخی کهن، دارای پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی است. هدف از این پژوهش بررسی نقش گردشگری بر بهبود اوضاع اقتصادی شهرستان پاوه با استفاده ازمدل  SWOT است.
این پژوهش به روش توصیفی – تحلیلی و با بهره گرفتن از مدل SWOT انجام شد. نتایج نشان داد شرایط زیرساختی گردشگری شهرستان پاوه در حال حاضر نمی‌تواند به توسعه گردشگری شهرستان پاوه منتهی گردد و باید با ارائه خدمات زیربنایی بیشتر به توسعه گردشگری اندیشید و شرایط اقتصادی حاصل از توسعه گردشگری خوب نبوده است و باید در این زمینه برنامه‌ریزی‌های اساسی ایجاد گردد تا بتوان از قبل توسعه گردشگری به توسعه اقتصادی منطقه نائل شد. همچنین شرایط بازاریابی به طور متوسط توانسته است به توسعه گردشگری شهرستان پاوه بیانجامد، ولی باید در زمینه تبلیغات و بازاریابی تلاش‌های بیشتری صورت گیرد.
واژگان کلیدی: گردشگری، توسعه اقتصادی، شهرستان پاوه، مدل SWOT
فصل اول
کلیات تحقیق


 
1-1 مقدمه
گردشگری دارای پیامدها و جنبه­ های بسیاری است که تأثیرات فضایی بر کالبد شهرها بر جای می­گذارد. در واقع منظور از فضا، همان مفهوم عینی از فضاست که بخش­های مختلف شهرها از جمله شبکه خیابان ها، بافت­های مسکونی و سایر بخش­های تشکیل دهنده­ی شهر را در بر می­گیرد.گردشگری می تواند با ایجاد تغییر در مؤلفه­های مختلفی مانند اقتصادی، جمعیت و فرهنگ و خصوصیات دیگر اجتماعی، در تغییرات فضایی شهر مؤثر باشد(حاجی نژاد و همکاران، ۱۳۸۸). ساختار فضای گردشگری، جدا از ساختار فضایی شهر نیست؛ اما به نسبت ساختار فضایی شهر کوچکتر و محدودتر است. ساختار فضایی شهر متشکل از سه عنصر مهم فضای طبیعی،  فضای مصنوع و فضای اجتماعی است که هر کدام از آنها می ­تواند نقش مهمی در گردشگری داشته باشد، به نحوی که آن عنصر از کمیت و کیفیت مطلوب برای معرفی به گردشگران به عنوان جاذبه برخوردار باشد. گردشگری پدیده­ای است که از گذشته دور مورد توجه جوامع انسانی بوده و بر حسب نیازهای متفاوت اجتماعی، اقتصادی و تاریخی به حرکت خود ادامه داده است و با توجه به گسترش ارتباطات و افزایش چشمگیر تعداد جهانگردان و درآمد ارزی حاصل از آن، پیامدهای بسیاری هم­چون اشتغال را به همراه داشته است. یکی از مهمترین  مقصدهای که روندهای گردشگری جهان را در دهه­های گذشته تحت تأثیر قرار داده، مراکز شهری است. رشد سفرهای کوتاه مدت این مقصدها را به یکی از اصلی ترین مراکزگردشگری تبدیل نموده و این پدیده خود را در کاهش میانگین سفر گردشگران در سایر مقصدهای دنیا نشان داده است.(cooper & others, 1998)
آمارهایی که سازمان جهانی جهانگردی ارائه می دهد نشان دهنده اثرات مهمی است که گردشگری در سطح جهان بر سیستم اقتصادی دارد. درآمد گردشگری بین المللی در سال ١٩٩٨ بالغ بر ٨% کل درآمدهای صادراتی جهان و٣٧% صادرات در بخش خدمات را تشکیل داده و با توجه به رشد ۴ تا ۵ درصدی این صنعت در دهه ٩٠، صاحب نظران پیش بینی می نمایند اگر رشد گردشگری به همین شکل ادامه یابد، درآمد حاصل از این صنعت در سال ٢٠١٠ به بیش از۵۵/۱ تریلیون دلار و تعداد جهانگردان به بیش از یک میلیارد نفر خواهد رسید. برای ایجاد یک توسعه همه جانبه و پایدار و همچنین جایگزینی منابع جدید کسب درآمد به جای منابع نفتی نیازمند استفاده از تمامی امکانات و قابلیت ها می باشیم. در این راستا توسعه صنعت جهانگردی که اقتصاددانان آن را سومین پدیده اقتصادی پویا و روبه رشد پس از صنعت نفت و خودروسازی می دانند، به عنوان نیاز اساسی کشور مطرح می شود لذا بررسی موانع توسعه این صنعت در مناطق مختلف کشور ضرورت می یابد(مدهوشی و ناصرپور، ۱۳۸۲: ۲۷).
گردشگری در جهان کنونی، صنعتی پاک و سومین پدیده­ اقتصادی پویا، پر رونق و رو به توسعه است که پس از صنایع نفت و خودروسازی گوی سبقت را از دیگر صنایع جهانی ربوده است(غفاری، ۱۳۸۶).
به گونه­ای که بر اساس برآورد سازمان جهانی جهانگردی، ارزش وجوه حاصل از جهانگردی و مسافرت در دهه های آتی با سرعتی افزون­تر از تجارت جهانی به سطحی بالاتر از اقلام صادراتی در دیگر بخش های اقتصادی خواهد رسید .(world TourismOrganization,1995)
از لحاظ اقتصادی، امروزه گردشگری بزرگترین و متنوع­ترین صنعت دنیا به حساب می­آید و با ۲۰۰ میلیون نفر شاغل،گردش مالی سالانه آن به حدود ۴/۵ تریلیون دلار می­رسد. به بیان دیگر، این فعالیت دومین اقتصاد جهان پس از ایالات متحده آمریکا می­باشد و ۸ درصد کل اشتغال جهانی را به خود اختصاص می­دهد. در چهار پنجم کشورهای جهان، یعنی در بیش از ۱۵۰ کشور، گردشگری یکی از پنج منبع مهم کسب ارز خارجی است و در ۶۰ کشور، رتبه اول را به خود اختصاص می­دهد. تعداد کل گردشگران ورودی جهان از ۲۵ میلیون نفر در سال ۱۹۵۰، به ۷۶۰ میلیون نفر در سال ۲۰۰۴ افزایش یافته و پیش بینی می­شود که این تعداد در سال۲۰۲۰ به ۱۰۵۶ میلیارد نفر برسد نرخ رشد سالانه گردشگری در دهه ۱۹۹۰، سالانه ۷ درصد و در سال ۲۰۰۴ بیش از ۱۰ درصد بوده است. در ۸۳ درصد کشورهای در حال توسعه، گردشگری یکی از منابع اصلی درآمد و در یک سوم کشورهای فقیر عمده ترین منبع درآمد بوده است(رضوانی، ۱۳۸۷).
گردشگری صادرات عمده ۸۳ درصد از کشورهای در حال توسعه را تشکیل می­دهد و برای یک سوم از آنها صادرات اساسی محسوب می­گردد(معصومی، ۱۳۸۴: ۲۱).
۱-۲ بیان مسأله
قرن بیست و یکم، سده بهره­ گیری از فرصت­های تجاری ارزشمند در بخش خدماتی به ویژه گردشگری است. فعالیت گردشگری امروزه به عنوان یکی از مهمترین و پویاترین فعالیت­ها در جهان مطرح است. در تمامی عرصه­ها، چه در سطح جهانی، ملی و منطقه­ای مورد توجه برنامه­ریزان دولتی می باشد و شرکت های خصوصی قرار گرفته است. بسیاری از کشورها به این حقیقت پی برده­اند که برای بهبود وضعیت زندگی اقتصادی خود باید ابتکار عمل به خرج دهند و در صدد یافتن راه­های تازه­ای برآیند(لطفی و همکاران، ۱۳۸۴: ۵۱). رشد روز افزون و شتابنده گردشگری موجب شده که بسیاری از صاحب نظران، قرن بیستم را قرن گردشگری بنامند. به نظر متولیان امور گردشگری در پایان قرن بیستم و آغاز قرن بیست و یکم، انقلابی در گردشگری رخ می­دهد، انقلابی که امواج آن در اقصی نقاط جهان اثر گذار خواهد بود.(W. T. O. 1996: 9) آنتونیو ساویگناک دبیر کل پیشین سازمان جهانگردی در سال ۱۹۹۸ اعلام کرد:
«گردشگری در پایان قرن حاضر به صنعت شماره یک جهان تبدیل خواهد شد».(Gee, 1994: 16)
این صنعت نقش و اهمیت بسزایی در رشد و توسعه اقتصادی به ویژه ممالک در حال توسعه دارد، به طوری که گروهی به گردشگری به صورت یک فعالیت اقتصادی و در نتیجه  یک صنعت می­نگرند. بنابراین کشورها، ناحیه ها و جوامع برای این که از صنعت گردشگری بهره مند شوند و از آن به عنوان اهرمی برای توسعه استفاده کنند، باید برنامه­ای را به اجرا در آورند و تغییراتی را در این زمینه ایجاد نمایند. اشتغال و بیکاری امروزه یکی از مسائل مهم در ادبیات توسعه اقتصادی هر کشور می­باشد، زیرا اشتغال منبع عمده درآمد مردم و عامل اصلی تعدیل فقر در جامعه است؛ گسترش بیکاری نیز عامل مهم در جهت کاهش رشد اقتصادی و افزایش عارضه­های اجتماعی می باشد( نصیری زاده و دیگران، ۱۳۸۲: ۲۱۱). گردشگری صنعتی کاربر است که افراد با مهارت­های گوناگون و در سنین مختلف را به اشتغال در می آورد و یکی از راه­های غلبه بر بیکاری است. از این رو توسعه گردشگری در مکان­های مختلف زمینه ­های اشتغال دائم و فصلی و نیمه وقت را برای نیروی انسانی با تخصص و آموزش متوسط فراهم می­ آورد و از نرخ بیکاری می­کاهد. علاوه بر اشتغال­های مستقیم در گردشگری زمینه فعالیت­های دیگر در ارتباط با گردشگری اند همچون کارهای ساختمانی، تعمیرات، کرایه دادن اتومبیل، دست فروشی و مانند اینها برای افراد بومی فراهم می­شود(سلطانی، ۱۳۷۴: ۱۰۹).
گردشگری تأثیر فراوانی در ابعاد اقتصادی، فرهنگی و سیاسی کشور می­گذارد. ایجاد اشتغال، به جریان انداختن سرمایه های اقتصادی، افزایش تقاضای سفر خارجی و به دنبال آن افزایش امنیت در کشور از جمله آثار مثبت گردشگری است. به علاوه گردشگری می تواند بیشترین درآمد را سبب شود، دریافتی های ارزی حاصل از گردشگری بیشتر از صادرات محصولات نفتی، خودرو و تجهیزات ارتباطی است. همچنین گردشگری نقش مهمی در ترغیب سرمایه­گذاری در زیرساخت­ها، ایجاد درآمد برای دولت و اشتغال­زایی مستقیم و غیر مستقیم در سراسر دنیا داشته است.گردشگری بیش از هر صنعت دیگری، حرکت سرمایه، انتقال پول وارز را در مقیاس محلی، منطقه ای، ملی وبین المللی را سبب گردیده بطوریکه هزینه­ های جهانگردی به مراتب بیش از تولید ناخالص ملی و صادرات جهانی می باشد(تولایی، ۱۳۸۵).
در بسیاری از کشورهای جهان، گردشگری به عنوان یکی از بخش­های کلیدی واصلی، برای توسعه وپیشرفت اقتصادی عمل کرده است البته میزان تاثیر گردشگری در توسعه، با نظام حکومتی و جهت­گیری آنها، ارتباط مستقیم دارد. آثاراقتصادی گردشگری، چند گانه است. مهمترین اثر آن، ایجاد اشتغال و درآمد است. نتایج تحقیقات متعدد مؤید این است، که گردشگری به کاهش بیکاری و درآمد منتهی می گردد(زاهدی، ۱۳۸۵: ۴۰).گردشگری یکی از بخش­های مهم اقتصادی است که توانسته است به عنوان یک صنعت پاک مطرح شود و ضمن افزایش درآمدهای ارزی برای اقتصاد ملی، کمک شایسته­ای به رونق اشتغال و ایجاد درآمدها، نماید. این صنعت به عنوان یک صنعت جلو برنده در توسعه مجموعه ­ای از صنایع دیگر به ویژه هتل داری، رستوران داری، حمل و نقل داخلی و بین المللی و صنایع دستی نقش مهمی داشته و دارد(معاونت برنامه ریزی و امور اقتصادی، ۱۳۸۸). گردشگری را می­توان صنعت سفید نامید زیرا بر خلاف اغلب صنایع تولیدی، بدون آلوده سازی محیط زیست انسانی، زمینه ساز دوستی و تفاهم بین ملت­هاست و صلح و صفا را برای مردم به ارمغان می­آورد(محسنی، ۱۳۸۸).
گردشگری در تنوع و غنا بخشیدن به اقتصاد محلی حائز اهمیت است. برای تولیدات محلی اعم از صنایع دستی و یا محصولات کشاورزی جهت ارتزاق گردشگران بازارهای جدید ایجاد میکند. علاوه بر آن، در بهبود کیفیت فرآورده های کشاورزی وصنایع دستی نیز مَؤثر می باشد(تولایی، ۱۳۸۵: ۶۱).
بیکاری هم یکی از مسائل عمده اقتصادی و اجتماعی جوامع کنونی است که بیشتر کشورهای دنیا، مخصوصا کشورهای جهان سوم با آن مواجه­اند. رویارویی با مشکل بیکاری و ضرورت و فوریت ایجاد فرصت­های شغلی جدید اجتناب ناپذیر است. یکی از روشهایی که برای ایجاد فرصت­های شغلی و رهایی از بیکاری در سه دهه اخیر مورد توجه کشورها قرار گرفته است، گسترش پدیده گردشگری است. تحقیقات حاکی از این است که بخش گردشگری به ازای هر دلار درآمد حاصله، اشتغال بیشتری را نسبت به سایر بخش­ها ایجاد می نماید. به همین دلیل بسیاری از سیاستگذاران، توسعه گردشگری را سیاستی مطلوب برای کاهش بیکاری در مناطقی می دانند که در سایر بخش­های اقتصادی، فرصت­های شغلی اندکی دارند(موسایی، ۱۳۸۶: ۳۶).
فعالیت گردشگری در عرصه بین المللی جایگاه خود را یافته و به رسمیت شناخته شده است. بطوریکه سازمان­های بین المللی از جمله “برنامه توسعه سازمان ملل متحد“، “جامعه اقتصادی اروپا” و چند سازمان همیاری بین المللی دیگر منابع مالی لازم را برای انواع مختلف برنامه ­های توسعه گردشگری درکشورهای در حال توسعه فراهم می­ کنند. “سازمان جهانی جهانگردی” نیز مدافع اهمیت و برنامه ریزی گردشگری است و به عنوان نماینده اجرائی برنامه توسعه سازمان ملل متحد برای بسیاری از کشورهای جهان برنامه های آموزش برنامه ریزی گردشگری ترتیب داده است(معصومی، ۱۳۸۴: ۱۱).
گردشگری در جهان کنونی، صنعتی پاک و سومین پدیده­ اقتصادی پویا، پررونق و روبه توسعه است که پس از صنایع نفت و خودرو سازی گوی سبقت را ازدیگر صنایع جهانی ربوده است(غفاری، ۱۳۸۶). با این همه، اگرچه ایران از نظر منابع طبیعی و جاذبه­های گردشگری در زمره­ی ده کشور نخست جهان است، متأسفانه همه آمارهای سازمان جهانی جهانگردی در سال­های گذشته، از روند بسیار کند ورود گردشگران به ایران و در نتیجه، سهم ناچیز این صنعت در درآمد ناخالص ملی کشورمان حکایت دارد(کارگر، ۱۳۸۶(.
کشور ایران  با توجه به برخورداری از تمدن کهن و آثار تاریخی فراوان و جاذبه­های فرهنگی­_طبیعی به تصدیق سازمان یونسکو از نظر دارا بودن جاذبه­های گردشگری در رتبه دهم جهان قرار دارد(قدمی، ۱۳۸۹: ۱۱۲). و در شمار پنج کشور نخست بهره مند از بیشترین تنوع اقلیمی در جهان است و این در حالی است که تنها یک صدم گردشگران خارجی را داراست به گونه ای که در سال ۱۳۸۳ رتبه آخر کشورها را در سازمان جهانگردی جهانی از نظر جذب گردشگر و درآمد داشته است(نوری، ۱۳۸۹: ۷۷). درحالی که با وجود رونق بخش گردشگری در سال­های اخیر هنوز کشور ایران جایگاه شایسته خود را در بخش گردشگری بین المللی در سطح دنیا پیدا نکرده است(قدمی، ۱۳۸۹: ۱۱۲). غنای جاذبه­ها در گردشگری ایران موجب شده است که آنرا جهانی در یک مرز بنامند و این جاذبه­ها آنقدر متنوع است که تقریبا برای هر سیلقه­ای انگیزه کافی برای سفر به این کشور به وجود می آورد(غنیان، ۱۳۸۹: ۹۴).
با ورود به هزاره جدید، صنعت گردشگری نیز عصری نوین را آغاز کرده است و با وجود مشکلات متعددی که در پیش دارد، انتظار این است در سیستم اقتصادی جهانی بیش از پیش بر اهمیت آن افزوده شود؛ لذا سیاست گذاران باید پیوسته به مسایل اصولی یا زیربنایی در مورد رشد، جهت و آثار این صنعت در آینده توجه کنند.
شهرستان پاوه یکی از شهرهای شمال غربی استان کرمانشاه است که در مجاورت مرز ایران با عراق قرار دارد. به دلیل ساختار پلکانی، این شهر ملقب به شهر هزار ماسوله است. منطقه­ای که شهر پاوه در آن واقع است بسیار خوش آب و هوا است و در کنار کوهستان اورامانات قرار گرفته است. منطقه اورامانات و شهرستان پاوه با مرکزیت شهر پاوه است که در ´۲۱ ۴۶ درجه طول جغرافیایی و ´۰۳ ۳۵ درجه عرض جغرافیایی و ارتفاع ۱۵۴۰ متری از سطح دریا واقع شده است. پاوه مرکز شهرستان پاوه در ۱۲۴ کیلومتری راه کرمانشاه- پاوه قرار دارد. پاوه در ۵۶۶ کیلومتری تهران( فاصله هوایی) قرار گرفته است. آب و هوای منطقه نسبتا سرد و مایل به اعتدال و نیمه مرطوب است.
شهرستان پاوه به عنوان سر سبزترین منطقه غرب کشور علیرغم برخورداری از فرهنگ خاص مناطق کردنشین و نوع معماری منحصر بفرد و پلکانی شهرها و روستاهای آن علی الخصوص شهرستان پاوه که به نگین اورامانات و شهر هزار ماسوله معروف است و همچنین با توجه به دارا بودن جاذبه­های طبیعی، تاریخی و فرهنگی منحصر بفرد خود همچنین مواهب وجاذبه های متنوع، به خاطر داشتن مناظر طبیعی و بکر و بازارچه­های مرزی، آثار باستانی، کوههای سر به فلک کشیده، چشمه های آب معدنی(مانند بل)، رودخانه­های بزرگی چون سیروان، مراکز عقیدتی و زیارتی، غارهای سنگی چون کنده کاری­های عموحسین، روستای زیبا و پلکانی و ظرفیت های گردشگری این شهرستان که هریک میتواند بعنوان جاذبه هایی در خدمت رشد و توسعه گردشگری قرار گیرد و در طی دهه اخیر پذیرای هزاران مسافری باشد که از اقصی نقاط کشور و برخی کشورهای همسایه برای گذراندن اوقات فراغت خود در فصل بهار و تابستان به این منطقه مسافرت می­ کنند. جدای از این ویژگی­ها، آداب و رسوم، نوع پوشش و دیگر شاخصه های فرهنگی به عنوان یکی از اقوام اصیل ایران زمین، باعث ورود گردشگران به این منطقه است. که توانسته است تأثیرات مثبت و منفی زیادی را از توسعه گردشگری پذیرفته و با مسایل مثبت و منفی زیادی همچون ایجاد اشتغال و افزایش درآمد، ارتقای استاندارد زندگی ساکنان منطقه، آلودگی­های زیست محیطی، ترافیک شهری و بین شهری . مواجه بوده و همچنین مرزی بودن، نبود توسعه زیرساخت های گردشگری از قبیل راه ها و جاده های مناسب، هتل­ها و سایر تسهیلات گردشگری که بخش تفکیک ناپذیری از بافت شهری هستند و به مسافران تجاری و تفریحی خدمات می دهند. و همچنین ضعف فعالیت های بازاریابی، ضعف سرمایه گذاری، ناکافی بودن اطلاع رسانی در زمینه پتانسیل های گردشگری از طریق سیستم های نوین، توجه آنچنانی به صنعت گردشگری در این شهرستان نشده است لذا این پروژه برای بررسی و ارزیابی پتانسیل ها و نقش گردشگری در بهبود اوضاع اقتصادی شهرستان پاوه با بهره گرفتن از مدل” swot” می باشد.
۱-۳ اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
بر اساس پیش بینی کارشناسان، صنعت توریسم در سال­های آغازین هزاره سوم میلادی حرف اول را در اقتصاد جهان خواهد زد. امروزه این صنعت به عنوان یک مقوله مهم و تاثیر گذار در اقتصاد جهانی پذیرفته شده و کشورهای مختلف دنیا برای رسیدن به توسعه­ای پایدار دراین راستا تلاش می­نمایند. در حالیکه کشور ایران به لحاظ داشتن جاذبه­های توریستی، طبیعی و تاریخی جزء ۱۰ کشور برتر جهان محسوب می­شود(پیر موذن،۱۳۸۰: ۷۴).
اهمیت و عظمت گردشگری به ایجاد  فرصتهای شغلی و درآمد محدود نمی­گردد. در صورت برنامه ریزی و توسعه از پیش اندیشیده شده، گردشگری قادر است منافع مستقیم اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیطی و سیاسی را ایجاد و سهم قابل توجهی را در توسعه ملی ایفا نماید. به عبارتی به بهبود شاخص­های عدالت اجتماعی، ارتقاء سطح زندگی، رفاه عمومی و تعادل و توازن منطقه­ای منجر می­­گردد. در مواردی کارشناسان اقتصاد منطقه­ای، گردشگری را بعنوان تنها عامل استقرار منابع و توسعه مناطق کمتر توسعه یافته پنداشته­اند(معصومی، ۱۳۸۴: ۱۰).
صنعت گردشگری نقش مهمی در ترغیب سرمایه گذاری در زیرساختها، ایجاد درآمد برای دولت و اشتغال­زایی مستقیم و غیرمستقیم در سراسر دنیا داشته است. امروزه جذب گردشگران خارجی به رقابتی فزآینده در بین نهادهای درگیر در صنعت گردشگری تبدیل شده است. زیرا این صنعت، نه تنها در پیشبرد اقتصاد ملی و درآمدهای ارزی نقش دارد، بلکه صنعتی است پاکیزه و عاری از آلودگی و در عین حال ایجادکننده مشاغل جدید گردشگری برای کشورهای دارای جاذبه های جهانگردی نظیر ایران می تواند به مهم ترین منبع کسب درآمد ارزی تبدیل شود. مشروط بر اینکه برنامه ریزی صحیح و همه جانبه توأم با آینده نگری برای آن تنظیم و اجرا شود. این صنعت همچنین می تواند جایگزین اقتصاد تک محصولی، یعنی درآمد نفتی گردد(پور محمدی،۵۸: ۱۳۹۰).
گردشگری در تقویت بنیه اقتصادی، کاهش بی تعادلی های منطقه ای و ارتقای شاخص های توسعه در مناطق غیر برخوردار، توسعه اقتصادی در سطوح محلی، ملی و منطقه­ای، ایجاد تنوع و دگرگونی در ساختار اقتصادی مناطق در سطوح منطقه­ای و به ویژه محلی و ثبات اقتصادی در سطح کلان نقش مؤثری ایفا می کند(تولایی، ۶۱:۱۳۸۵).
گردشگری بیش از هر صنعت دیگری، حرکت سرمایه و انتقال پول و ارز را در مقیاس محلی، منطقه­ای، ملی و بین المللی را سبب گردیده به طوری که هزینه­ های جهانگردی به مراتب بیش از تولید ناخالص ملی و صادرات جهانی می­باشد(تولایی، ۱۳۸۶). در این اثنا، مهم­ترین فضاهایی که مورد بازدید و اقامت گردشگران قرار می­گیرد، فضاهای شهری هستند که از دیرباز جذاب­ترین فضاها را تشکیل می­دادند. گردشگری در شهرهای کوچک و بزرگ متداول است. این شهرها غالبا گستره وسیعی از جاذبه­ها را ارائه می­ دهند. بسیاری از جاذبه­ها و تسهیلات رفاهی، اساساً برای خدمت به شهروندان توسعه یافته­اند، ولی استفاده از این تسهیلات می ­تواند به تداوم آن­ها کمک کند. از این گذشته، شهرها ممکن است مبادی ورود وخروج گردشگران به کشور یا منطقه باشد، و به عنوان پایگاهی برای گردشگران درآیند که به نواحی آن شهر مسافرت می­ کنند. هتل­ها و سایر تسهیلات گردشگری، بخشی تفکیک ناپذیر از بافت شهری هستند و به مسافران تجاری و تفریحی خدمات می­ دهند. به عبارت بهتر، گردشگر شهری کسی است که یا با هدف مسافرت و گردشگری، اقدام به اقامت در شهر نموده و یا آنکه برای بازدید از مناطق اطراف شهر، از آن به عنوان یک مبدأ استفاده می­ کند(کردی، ۱۳۸۱). هم اکنون گردشگری بزرگترین صنعت در جهان محسوب می­شود و قابلیت­های باور نکردی برای رشد اقتصادی دارد. این صنعت آثار منفی اجتماعی و محیطی را به دنبال دارد، هنر مدیریت، ایجاد توازن بین هزینه­ها و مزایای جوامع است.(Jamieson and Sunalai, 2002)
سازمان گردشگری در بیانیه­ی مانیل، گردشگری را نیاز اساسی در هزاره سوم معرفی کرده است. شهرها یکی از پر بیننده­ترین مقاصد گردشگری جهان به شمار می­آیند که هر ساله پذیرای میلیون­ها نفر گردشگرند. مدیریت گردشگری اکنون به فعالیتی مهم بدل گشته است که جریان کارها، اقدام­های اجتماعی و تغییرات فضایی فراوانی را به ویژه در کشورهای اروپایی شکل می­دهد(کازس، ۱۳۸۲: ۱۰). لزوم توجه به مقوله سیر و سیاحت و گردشگری، به عنوان پدیده­های جدید در زندگی ماشینی قرن بیست و یکم بسیار احساس می­شود و اهمیت این فعالیت روز به روز در دنیا افزایش می­یابد، زیرا با روند رو به افزایش فناوری و ماشینی شدن زندگی جوامع و گسترش اختراعات و اکتشافات جدید، که انسان را به شهرها(به عنوان محورهای  تحول) وابسته می­ کند، شهرا با مشکلات بی­شماری مواجه­ شده ­اند. توجه به مقوله گردشگری زمانی مهمتر جلوه می­ کند که بر اساس آخرین آمارهای سازمان جهانی گردشگری در سال ۲۰۰۷ تعداد ۸۹۸ میلیون مسافرت بین المللی صورت گرفته است و درآمد حاصل از توریسم بین المللی بالغ بر ۷۳۲ مبیلیارد دلار (روزانه ۲ میلیون دلار) بوده است. پیش بینی می­شود تا سال ۲۰۲۰ آمار گردشگری بین المللی به ۶/۱ میلیارد دلار برسد. گردشگری به عنوان بزرگترین بخش تجاری جهان برای بیش از ۲۰۰ میلیون نفر اشتغال ایجاده نموده است و یکی از هر ۱۲ شغل از آن گردشگری است، به عبارتی دیگر در مجموع ۸ درصد مشاغل دنیا به گردشگری اختصاص دارد که از نظر تولید ارز خارجی در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه گردشگری  یکی از پنج منبع اصلی درآمد خارجی است و در ۶۰ کشور، گردشگری به عنوان اولین منبع درآمد به شمار می­آید. گردشگری به عنوان منبع اولیه تولید ارز خارجی بیش از ۸۳درصد کشورهای در حال توسعه و به عنوان منبع اصلی ارز برای ۳/۱ فقیرترین کشورها به حساب می­آیند(نیازمند، ۱۳۸۷: ۱۰۶).
گردشگری در قرن بیست و یکم در چارچوب نوآوری های فناوری، کارکردهای جدید مدیریتی و سیطره همه جانبه سرمایه داری، همراه با شکل گیری اقتصاد جهانی وکم رنگ شدن مرزهای سیاسی، تحولات بسیاری را در فضاهای جغرافیایی سبب شده است(ضرغام، ۳۹۰:۱۳۷۶).
تعداد صفحه :۱۳۰
قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  [email protected]

پایان نامه بررسی بازاریابی هوشمند در توسعه گردشگری ایران با رویکرد آژانس های درجه ۱ تهران

 پایان نامه رشته جغرافیا

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
آزاد اسلامی
                                              واحد گرمسار
                                    دانشکده علوم انسانی، گروه جغرافیا
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد((M.A))
رشته جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری 
عنوان
بررسی بازاریابی هوشمند در توسعه گردشگری ایران با رویکرد آژانس های درجه ۱ تهران
 
تابستان ۹۴
 
 
فهرست مطالب 
 
فهرست مطالب
عنوان                                                                         صفحه
چکیده…     1
فصل اول: کلیات پژوهش
۱-۱ مقدمه    3
1- 2 طرح مساله       4
1-3  اهمیت و ضرورت مساله      5
1-4 سوال پژوهش .       6
1-5  اهداف پژوهش         7
1-6 فرضیات             7
1-7 پیشنه تحقیق                 7
1-7-1  پیشینه پژوهش در خارج از کشور         10
1-7-2 : پیشنه تحقیق در داخل کشور         11
1-8  روند یابی پژوهش          12
1-8-1 روش پژوهش .           12
1-8-2 ابزار گرد آوری داده ها .            12
1-8-3  جامعه آماری           13
1-8-4 روایی            13
1-9  مشکلات تحقیق         13
فصل دوم: مبانی نظری پژوهش
۲-۱ مقدمه          15
2-2  مروری بر مفاهیم اصلی .            15

  • گردشگری . ۱۵

 

  • انواع گردشگری .